بدين

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>بدين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4720</id>
    <revision>
      <id>383816</id>
      <parentid>359837</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27300" sha1="oxtxi2k49nwwgkoc8uibka6zib4vcfw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name           = '''&lt;span style='color:Indigo''&gt;Badin City&lt;/span&gt;''' 
| name                    ='''&lt;span style='color:Green'&gt;بدين&lt;/span&gt;''' 
| native_name             = 
| settlement_type         =  [[شھر]]
| image_skyline  =Shaheed Benazir Bhutto Park Badin.jpg
| imagesize               =  240px
| image_alt               = 
| image_caption           = شھيد بينظير ڀٽو پارڪ، بدين
| image_map               = Pakistan - Sindh - Badin.svg
| mapsize                 = 220 px
| map_alt                 = 
| map_caption             = پاڪستان م بدين جو ضلعو نمايان ڏيکاريل
|coordinates={{Coord|24|39|26|N|68|50|26|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = &lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_mapsize         = 
| pushpin_map_caption     =  
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{Flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       =  [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       =  {{Flag|سنڌ}}
| population_total        = 61,302
| population_as_of        = 1998
| population_est          = 
| pop_est_as_of           = 
| population_footnotes    = 
| area_total_km2          = 
| elevation_m             = 10
| elevation_m_min         = 
| elevation_m_max         = 
| population_density_km2  = 
| leader_title            = 
| leader_name             = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec2         = 
| blank_info_sec2         = 
| area_code               = 
| area_code_type          = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]] 
| utc_offset1             = +5
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''بدين''' (Badin) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[بدين ضلعو|بدين ضلعي]] جو شھر ۽ ضلعي صدرمقام ھي شھر سنڌ جو مشهور ۽ پراڻو شهر آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بدين انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529113457/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86 |date=2020-05-29 }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.&lt;/ref&gt; بدين شهر، سنڌ صوبي جي ڏاکڻي حصي ۾، پاڪستان جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي۔ هي شهر 1750ع ۾ آباد ٿيو ۽ سنڌو درياهه جي اوڀر طرف دلدلي ڊيلٽائي زمين تي واقع آهي۔ هن علائقي ۾ چانور مکيه فصل آهي۔ بدين ۾ کنڊ جو ڪارخانو ۽ چانورن جا ڪارخانا موجود آهن ۽ اهو [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]–بدين ريلوي لائين جو آخري اسٽيشن آهي۔ تيل ۽ قدرتي گئس جي وسيلن جي کوجنا ۽ استعمال جو ڪم 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري شروع ٿيو۔ 1998ع جي ابتدائي انگن اکرن موجب شهر جي آبادي 61,302 هئي۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=بدين |url=https://www.britannica.com/place/Badin |website=انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

==نالي جو پسمنظر==

هڪ روايت موجب ”بدين“ ملاحن جي ذات آهي، جنهن جي ڪنهن دؤر ۾، انهيءَ شهر واري هنڌ، ريڻ درياهه تي مياڻ هئي، جيڪا ”بديڻ مياڻ“ سڏبي هئي، پوءِ آهستي آهستي ’بدين‘ جي نالي سان مشهور ٿي ۽ انهيءَ ڪري ئي هن شهر تي اهو نالو پيو. ”بديڻ“ نالي وارا ملاح ٺٽي ضلعي ۾ پير پٺي جي ڀرسان اڄ به رهن ٿا&lt;ref name = &quot;سنڌيانا  &quot;/&gt;. [[نبي بخش خان بلوچ|ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ]] صاحب جي تحقيق موجب، بدين جو نالو هڪ بزرگ شهاب الدين جي نالي پٺيان پيو. پير شهاب الدين سهروردي سلسلي جو بزرگ ۽ شاهه عبدالڪريم رحه جي وڏن مان، مٽياريءَ جي جراڙ پوٽا گهراڻي مان هو. سندس مقام بدين شهر کان ڏيڍ ميل کن اتر اولهه طرف، ''شهاب الدين جو مقام'' عوامي زبان ۾ ''شاھ بَدي'' (شهاب الدين) جو مقام سڏجي ٿو. بدين شهر جو نالو پڻ شهاب الدين (= شهاب دين= شاهه بدين= بدين) جي نالي پويان پيو. شاهه عبدالڪريم رحه جي والد لال محمد شاهه عرف شاهه للي جي مزار پڻ ”شهاب الدين جي مقام“ ۾ آهي ۽ مشهور آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt; 

هي شهر[[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] شهر کان 68 ميلن جي مفاصلي تي آهي. موجوده وقت جنهن جڳهه تي بدين جو شهر ٻڌل آهي، ڪي تاريخدان ان جو پراڻو نالو ”ساولپور“ لکن ٿا. اصل بدين جو شهر موجوده بدين کان اڌ ميل پري هو، جتي هينئر کنڊر موجود آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. بدين شھر جو بنياد 1750ع ۾ پيو&lt;ref name=&quot; برٽنيڪا &quot;&gt; [ https://www.britannica.com/place/Badin] انسائيڪلوپيڊيا برٽنيڪا  &lt;/ref&gt;.
بدين پنهنجي تاريخ دوران ڪيترائي ڀيرا ويران ٿيو ۽ وري آباد ٿيو، جنهن مان هن شهر جي سياسي ۽ فوجي اهميت جو اندازو ٿئي ٿو
==تاريخ==

===سمن کان اڳ وارو دور===

بدين جي تاريخ قديم زماني کان وٺي مختلف سياسي دورن، گهرو ويڙهن ۽ بيروني حملاورين سان ڳنڍيل رهي آهي. آثار قديمه مان مليل سڪن ۽ اهڃاڻن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هن علائقي ۾ قديم دورن کان آبادڪاري موجود هئي؛ قديم بدين جي دڙي مان سڪندراعظم جي دور جا سڪا پڻ ملڻ جو ذڪر ملي ٿو، جيڪي هن شهر جي قدامت جو پتو ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;{{cite web |title=بدين |url= |publisher=سنڌيانا انسائيڪلوپيڊيا}}&lt;/ref&gt;

=== سما دور===

لوڪ روايتن موجب، سمن جي دؤر ۾ بدين جي آسپاس جوڻيجا ذات وارا ماڻهو زور هئا. جڏهن هوٿل پدمڻيءَ جو مڙس ڄام اڍو ڪيهر ڪجهه وقت بدين ۾ اچي رهيو ته جوڻيجن هڪ جنگ ۾ ڄام اڍي کي ماري وڌو. هوٿل پنهنجو پٽ ”جکرو“ ۽ ڌيءُ ”سکر“ کي وٺي نندي شهر ڀرسان وڃي رهي. جڏهن جکرو وڏو ٿيو ته پيءُ جو وير وٺڻ لاءِ توڳاچي راهمي جي مدد سان بدين تي ڪاهي آيو ۽ بدين کي تباهه ڪري ڇڏيائين. ائين بدين جو شهر پهريون ڀيرو گهرو لڙائين سبب تباهه ٿيو. بدين جي اوڀر کان ريڻ درياءُ وهندو هو. انهيءَ ڪري، هن پَٽ کي آبپاشيءَ جون سهوليتون موجود هيون. ماڻهن ڦٽل بدين تي وري گهر اڏڻ شروع ڪيا ۽ هي شهر ٻيهر آباد ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;


===ارغن، ترخان ۽ مغل دور (16هين–17هين صدي)===

ارغونن جي ڏينهن ۾ مرزا ظفر بيگ بدين ۾ اچي رهيو، انهيءَ ڪري بدين جو نالو بار بار ڪم اچڻ لڳو. مظفربيگ جون جاني بيگ سان بدين جي ڀرسان جهڙپون به ٿيون. فارسي واقع نگارن انهن تي قلم کنيو، جنهنڪري انهيءَ وقت جي ڪتابن ۾ بدين جو ذڪر اچڻ لڳو. فارسي تاريخدانن انهيءَ کان اڳ ۾ به بدين جو نالو ڪتب پئي آندو. سمن کان پوءِ ارغونن، ترخانن ۽ مغلن جو به بدين سان سڌيءَ ۽ اڻ سڌيءَ طرح واسطو رهندو پئي آيو. جڏهن همايون بادشاهه فتح باغ ۽ جُوڻ شهر ۾ اچي رهيو، تڏهن بدين سنئون سڌو مغلن جي اثر هيٺ‎ رهيو. مرزا صالح ۽ مرزا باقي بيگ جي لڙائي به بدين ۾ لڳي، جنهن سبب ڪافي خونريزي ٿي ۽ بدين ۽ چاچڪان تي نهايت خراب اثر پيو. ائين سمن، ارغونن، ترخانن ۽ مغلن جي ڏينهن ۾ بدين برباد ٿيندو ۽ ٻيهر اسرندو رهيو. ڪلهوڙن جي دؤر ۾ مدد خان جي ڪاهه کان پوءِ بدين جو پراڻو شهر وري اسري نه سگهيو.  بدين جي قديم شهر ۾ ڪيترائي ڪتبا پٿرن تي اُڪريل هئا، جيڪي هينئر لُسجي ويا آهن. مرزا قليچ بيگ جي لکڻ موجب انهن ڪتبن تي 632ھ/ 1234ع ۽ 987ھ/1579ع سال لکيل هئا. بدين جي انهيءَ قديم شهر ۾ مشهور بزرگ رهندا هئا، جن مان هڪ عبداللطيف ڪيسر هو، جيڪو اورنگزيب بادشاهه جو گهاٽو دوست ۽ شاعر هو. هن شهر ڪيترائي دور ڏٺا آهن؛ آئين اڪبريءَ ۾ هن کي پرڳڻو ڄاڻايو ويو آهي. 
اڳي بدين ۽ چاچڪان جو پرڳڻو هڪ هو يا گڏ هو ۽ سندن مکيه ڳوٺ بدين ۽ [[چاچڪ]] هئا، ۽ جهم جو پرڳڻو ۽ ڳوٺ به اُتي هو. سنه 978ھ (سنه 1570) ۾ جڏهن [[اڪبر بادشاه]] سنڌ ۾ آيو، تڏهن [[مرزا محمد باقي]] سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن کي هٿ ڪرڻ لاءِ پنهنجا ماڻهو مقرر ڪيا. بدين ۽ چاچڪان جي پرڳڻي تي پنهنجو پٽ مظفر ترخان مقرر ڪيائين ۽ ساڻس علي خان ڪوڪه گڏي موڪليائين. سگهوئي پوءِ مرزا باقيءَ پاڻ کي ماري وڌو. مظفر پيءُ جي مرڻ جو ٻڌي ٺٽي ويو، پر سندس ڀائٽي مرزا جاني بيگ کي اڳيئي حڪم ڪيو هئائون. مظفر جي فساد جو ٻڌي مرزا جاني بيگ مٿس ڪاهي ويو ۽ بدين ۾ جنگ لڳي، جنهن ۾ مظفر شڪست کاڌي، جو سندس سردار ڦري جاني بيگ جي پاسي ويا. مظفر ڇڙهو ڀڄي ويو ۽ ۽ مرزا جاني بيگ سندس سامان پٺيان ڏياري موڪليو ۽ پاڻ بدين جي قلعي ۾ گهڙيو. سنه 998ھ (سنه 1589ع) ۾ جڏهن هو [[خان خانان]] ۽ [[مرزا جاني بيگ]] سان وڙهيو، تڏهن بدين ۽ ٻين قلعن ڏي جدا جدا لشڪر ڏياري موڪليائين، جن وڃي اهي هٿ ڪيا. نيٺ مرزا جاني بيگ لڪيءَ وٽ شڪست کائي [[اُنڙپور]] ۾ آيو، جتي وري ٻي شڪست کائي ڀڳو.
1500ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ بدين [[ترخان سلطنت]] جي [[ٺٽو|ٺٽي]] جي گورنرن جي انتظام هيٺ هو.&lt;ref name=&quot;Akhtar 1983&quot;&gt;{{cite book |last1=Akhtar |first1=Muhammad Saleem |title=Shāhjahānī of Yūsuf Mīrak (1044/1634) Sind under the Mughuls |date=1983 |pages=86–7, 107, 172–3, 233–4 |url=http://hdl.handle.net/1885/11279}}&lt;/ref&gt; 1585ع ۾ [[مرزا باقي محمد ترخان]] جي وفات کان پوءِ خانداني اقتدار جي جدوجهد شروع ٿي. سندس پٽ مرزا مظفر ۽ مرزا جاني بيگ وچ ۾ بدين ڀرسان جنگ لڳي، جنهن ۾ مرزا مظفر شڪست کاڌي ۽ بدين مرزا جاني بيگ جي قبضي ۾ آيو.&lt;ref name=&quot;Akhtar 1983&quot;/&gt; 


===ڪلهوڙا دور ۽ مدد خان جو حملو (18هين صدي)===

سن 1158ھ/ 1745ع ۾، ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي وقت ۾، ڪڇ جي راءِ جا ماڻهو ’ڪانجي ڪوٽ‘ فتح ڪري، بدين ۽ آسپاس جي شهرن تي ڪاهي آيا. ميان نورمحمد، شاهه بهاري ۽ ٻين فقيرن کي موڪليو، جن وڃي هنن کي اُتان ڀڄائي ڪڍيو. 1780ع ۾ مددخان پٺاڻ، هڪ مصيبت جي روپ ۾، لاڙ مٿان اچي نازل ٿيو. هن، ٻين شهرن سان گڏ بدين کي به تباهه برباد ڪري ڇڏيو. موجوده شهر جي ڏکڻ اوڀر طرف، پراڻي شهر جا کنڊر ۽ دڙا سلامت بيٺا هئا. مرزا قليچ بيگ ۽ ايٽڪن هن شهر جي باقي بچيل مسجدن جو بيان ڪيو آهي، جنهن مان هڪ تي پٿرن تي 632ھ/ 1234ع ۽ ٻيءَ تي 987ھ/ 1579ع اُڪريل هئا، انهن مان پهرينءَ مسجد کي ”مريائين مسجد“ چوندا هئا. هن مسجد جو محراب 1960ع تائين بيٺل هو ۽ پوءِ ڪري پيو. 1985ع ۾ سيراڻي بدين رستو ڪڍڻ لاءِ، انهن کنڊرن جي اولهه واري حصي جي کوٽائي ڪرائي ويئي هئي. کوٽايل حصي جي ڏسڻ سان معلوم ٿيو ته هن شهر کي باهه ڏياري ختم ڪرايو ويو هو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو، 1999ع&lt;/ref&gt;
1780ع ۾ مدد خان پٺاڻ سنڌ تي حملي دوران بدين جي پراڻي شهر کي ساڙي تباهه ڪري ڇڏيو، جنهن کان پوءِ پراڻو بدين ٻيهر مڪمل طور آباد نه ٿي سگهيو.&lt;ref name=&quot;Gazetteer 1874&quot;&gt;{{cite book |last1=Hughes |first1=A.W. |title=A Gazetteer of the Province of Sindh |date=1874 |publisher=George Bell and Sons |pages=117–8 |url=https://books.google.com/books?id=Ap8IAAAAQAAJ}}&lt;/ref&gt; مرزا قليچ بيگ موجب موجوده بدين جو بنياد لڳ ڀڳ ارڙهين صدي جي وچ ڌاري هڪ هندو ساولو نالي رکيو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مرزا قليچ بيگ، 1999ع&lt;/ref&gt;


===برطانوي دور===

بدين کي 1857ع ۾ باقاعده بلديہ حيثيت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer 1874&quot;/&gt; 1874ع تائين شهر جي آبادي لڳ ڀڳ 513 ڄڻن تي مشتمل هئي ۽ هندو ۽ مسلمان لڳ ڀڳ برابر هئا.&lt;ref name=&quot;Gazetteer 1874&quot;/&gt; ان دور ۾ بدين چانور، باجري، جوار، گهي، کنڊ، ڪپهه ۽ ٻين شين جي علائقائي واپار جو مرڪز هو.&lt;ref name=&quot;Gazetteer 1874&quot;/&gt; شهر تعلقه جي مختيارڪار جو مرڪز هو ۽ هتي ڪچهري، جيل ۽ ڌرمشالا موجود هئا.&lt;ref name=&quot;Gazetteer 1874&quot;/&gt;

===پاڪستان وارو دور===

== ھاڻوڪو بدين ==

بدين جو هاڻوڪو نئون شهر ميرن جي دؤر ۾ آباد ٿيو.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;ڊاڪٽر سرفراز ڀٽي صاحب پنهنجي مقالي: ”بدين ضلعي جي قديم آثارن جو مختصر تاريخي جائزو“ ۾ مختلف تاريخدانن جا حوالا ڏيندي لکي ٿو ته ”بدين جو شهر، هن موجوده شهر کان ڪجهه فاصلي تي ڏکڻ طرف سمنڊ جي ڪناري جي قريب هو، پر زلزلن ڪري سمنڊ ڪافي پري هٽي ويو آهي &lt;ref name=&quot; بلر&quot;&gt; Huges Buller: Imperial Gazetteer. 162. &lt;/ref&gt;. بديڻي نالي هڪ ملاح تان اهو نالو پيو آهي. تاريخدان ۽ ڀون وگيان (geology) جا ڄاڻو ۽ عالم انهيءَ سمنڊ جي قريب هجڻ جي تصديق ڪن ٿا ته پوءِ اهو اندازو غلط نه ٿيندو ته اهو ڳوٺ هتان جي ملاحن جو آباد ڪيل هو، جن جو عربي سمنڊ تي قبضو هو، جن لاءِ عربن ”ميد“ لفظ استعمال ڪيو آهي. بديڻو ڪو ملاحن جو وڏو هو. هيءُ ڪو مڙس مٿير ٿي گذريو آهي. انهيءَ جي نالي تي اهو شهر يا ڳوٺ قائم هو. سندس قوم سڪندر مقدونيءَ جي گماشتن کي به هن پٽ ۾ پير کوڙڻ ڪونه ڏنا هئا. اهڙي قسم جي نالن رکڻ جو رواج سنڌ ۾ عام هو ۽ آهي مثلاً: پيراڻو، ڌڱاڻو ۽ ملاڻو وغيره، انهيءَ کان سواءِ وڻن، ميون جا نالا پڻ رکيا ويندا هئا. اهڙي نموني سان بديڻو به هڪ ماڻهوءَ جو نالو آهي&lt;ref name=&quot; &quot;&gt; ڪتاب جو نالو ؛ لاڙ جا ماڳ مڪان مصنف؛ محمد سومار شيخ ايڊيشن؛ پهريون 2006ع ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو &lt;/ref&gt;.

== آبادي ==

=== آبادي ===
[[2023 پاڪستاني مردم شماري|2023ع جي پاڪستاني مردم شماري]] مطابق شهر جي آبادي 117,455 هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=بدين (Badin, Sindh, Pakistan) - آبادي جا انگ اکر، چارٽ، نقشو، جڳھ، موسم ۽ ويب ڄاڻ |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/sindh/badin/8010101__bad%C4%ABn/ |access-date=2024-08-31 |website=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;

{{Historical populations|1951|...|1961|6387|1972|21,939|1981|23,657|1998|62,843|2017|112,393|2023|117,455|align=center|percentages=pagr|footnote=ذريعا:&lt;ref&gt;{{cite web |title=انتظامي يونٽن موجب آبادي 1951-1998 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/1998/administrative_units.pdf |publisher = [[پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس]]}}&lt;/ref&gt;}}

== ريلوي ==

انگريزن جي دور جي ٺھيل ريلوي اسٽيشن ھينئر به موجود آهي، جيڪا پاڪستان ريلوي جي ڏکڻ طرف آخري اسٽيشن آهي. هن وقت ريل گاڏي بند آھي ،  جيڪا پيرو لاشاري ، تلھار ، ماتلي ، ٽنڊو محمد خان ، کٿڙ ۽ حيدر آباد سان پٽڙي  ذريعي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== وڻج واپار ==

هتي گيهه ، اناج ، سبزين ۽ مڇي جو سٺو واپار ٿئي ٿو. بدين شهر ، بدين ضلعي جو هيڊڪوارٽر آهي. انهيءَ ڪري ضلعي جون سڀئي سرڪاري آفيسون به هتي آهن. هي شهر جديد دؤر جي ڪافي سهولتن سان سينگاريل آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== تعليم ==
[[سنڌ يونيورسٽي]]
(2010ع) بدين شهر جي علائقي ۾ هڪ ڪيمپس قائم ڪيو، جنهن کي “لاڙ” سڏيو وڃي ٿو، ته جيئن هنن علائقن جي شهرين کي تعليم تائين رسائي فراهم ڪئي وڃي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;۔ سنڌ يونيورسٽي جو لاڙ ڪيمپس، بدين (ايس. يو. ايل. سي) لاڙ علائقي جي رهواسين، خاص طور ڇوڪرين، کي پنهنجي مقامي علائقي ۾ اعليٰ تعليم مهيا ڪرڻ لاءِ قائم ڪيو ويو.&lt;ref name=BadinCampus /&gt;
هي ڪيمپس لائبريري ۽ انٽرنيٽ سان ليس ڪمپيوٽر ليبارٽري سميت سهولتون فراهم ڪري ٿو۔ ڪاليج ۾ 4 ساله بيچلر ڊگري پروگرام [[ڪاروباري انتظام]]، [[واپار]]، انگريزي ۽ [[ڪمپيوٽر سائنس]] ۾ پيش ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته ڪمپيوٽر سائنس ۾ پوسٽ گريجوئيٽ ڊپلوما، ۽ بي. ايڊ، ايم. ايڊ ۽ ايم. اي (تعليم) جا پروگرام پڻ موجود آهن.&lt;ref name=BadinCampus&gt;{{cite web|last=Sindh |first=University of |title=لاڙ ڪيمپس يونيورسٽي آف سنڌ بدين |url=http://www.usindh.edu.pk/campuses/sindh-university-laar-campus-at-badin |access-date=8 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212005251/http://www.usindh.edu.pk/campuses/sindh-university-laar-campus-at-badin |archive-date=12 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
{{As of|2013}} 2013ع تائين حڪومت جي ملڪيت هيٺ تعليمي ادارن ۾ 209 ڇوڪرن لاءِ اسڪول، 102 ڇوڪرين لاءِ اسڪول، 691 پرائمري اسڪول، 428 گڏيل تعليمي اسڪول (ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون گڏ)، ۽ 15 هاءِ اسڪول ۽ اعليٰ تعليمي ادارا شامل هئا.&lt;ref name=SchoolsinBadin&gt;{{cite web|last=Schools|first=Badin|title=بدين ۾ حڪومت جي ملڪيت هيٺ اسڪول |url=http://www.schoolinglog.com/School-College-Systems-By/All/Government-Of-Sindh/Sindh/Badin/|publisher=SchoolingLog|access-date=8 November 2013}}&lt;/ref&gt;

== زراعت ۽ شڪار ==

زراعت جي لحاظ کان هي ضلعو پاڻڀرو آهي. هتي ڪپهه، ڪمند ۽ اناج جا تمام بهتر فصل ٿيندا آهن. ضلعي جي سموري زراعت جو دارومدار سکر ۽ ڪوٽڙي بئراج تي آهي. ضلعي جي ايراضيءَ کي پاڻي پهچائڻ لاءِ ڦليليءَ مان واهه ڪڍيا ويا آهن. ضلعي ۾ ڪافي مقدار ۾ تيل نڪتو آهي. تقريباً 15 کان 20 هزار بيرل ڪچو تيل روزانو ڪڍيو وڃي ٿو. هيءُ ضلعو قدرتي گئس ۽ پئٽرول سان به مالامال آهي. ڪمند جي زياده پيدوار سبب هن ضلعي کي ”شوگر اسٽيٽ“ به چيو ويندو آهي. هن ضلعي ۾ 6 شوگر ملون آهن. بدين جو سامونڊي ڪنارو به قدرتي خزانن سان ڀرپور آهي، مڇي ۽ ٻين آبي پکين جي شڪار لاءِ هرسال ڏيڍ ڪروڙ جو ٺيڪو نيلام ٿيندو آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''ثقافت ۽ ادب'' ==

بدين ضلعي جي ثقافتي تاريخ کي محفوظ ڪرڻ لاءِ، بدين شهر ۾ ”لاڙ ميوزيم“ به قائم ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ ضلعي جا قديم آثار ۽ عجائبات گڏ ڪيا ويا آهن. هن ضلعي بابت ”لاڙ جي ادبي ۽ ثقافتي تاريخ“ ڊاڪٽر غلام علي الانا جو مشهور ۽ جامع ڪتاب آهي. ’اعلان حق‘ ۽ ’نواءِ لاڙ‘ هتان جون مشهور اخبارون آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;بدين ۾ گياروھين شريف وارو جشن ڏاڍو مشھور ھيو جيڪو پير عبدالقادر جيلاني جو ميلو يا جشن سڏبو ھو . ھر سال ان جشن ۾ شرڪت لاءِ پنجاھ ھزار ماڻھو شامل ٿيندا هئا. اھو جشن 1569 کان 1969 تائين چار صديون جاري رھيو جنھن بعد ان جو سلسلو ختم ٿي ويو&lt;ref name=BeautifulFestivalsofLove&gt;{{cite web|last=Giyarwee Shareef|first=Badin|title=Festivals of Pakistan|url=https://www.dawnnews.tv/news/1069592|publisher=Dawn newspaper|accessdate=11 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

== موسم ==

== آبهوا ==
{{unreferenced section|date=July 2021}}

بدين ۾ گرم [[نيم ريگستاني آبهوا]] ([[ڪوپن آبهوا درجابندي]] ''BSh'') پائي وڃي ٿي، جيڪا اڳ ۾ [[گرم ريگستاني آبهوا]] (ڪوپن: BWh) طور سڃاتي ويندي هئي۔ ضلعي جي آبهوا مجموعي طور معتدل آهي ۽ سمنڊ مان هلندڙ هوائن جي ڪري متوازن رهي ٿي، جيڪي هر سال مارچ کان آڪٽوبر تائين لڳ ڀڳ اَٺ مهينا هلنديون رهن ٿيون، جنهن سبب گرمي ٻين حصن جي ڀيٽ ۾ ڪجهه گهٽ محسوس ٿيندي آهي۔ برساتي موسم دوران آسمان اڪثر ڪڪرآلود رهندو آهي ۽ ڀاري وسڪارا پوندا آهن، جڏهن ته باقي سال سُڪا موسم غالب رهندا آهن۔ اونهاري ۾ آبهوا عام طور تي نمي ۽ گهم سان ڀرپور هوندي آهي۔ بدين ۾ سياري جي شروعات نومبر جي شروع ۾ ٿيندي آهي، جڏهن سامونڊي نمي ڀري هوا اوچتو سڪي ۽ ٿڌي اتر-اوڀر واري هوا ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ گرمي پد فوري طور گهٽجي وڃي ٿو۔ سامونڊي اثر سبب طوفان ۽ ٻوڏون پڻ اينديون رهن ٿيون۔

{{Weather box
|width = auto
|location = بدين
|metric first = Y
|single line = Y
|Jan record high C = 36.1
|Feb record high C = 37.2
|Mar record high C = 42.8
|Apr record high C = 45.6
|May record high C = 49.4
|Jun record high C = 46.7
|Jul record high C = 43.3
|Aug record high C = 41.1
|Sep record high C = 42.2
|Oct record high C = 41.7
|Nov record high C = 38.3
|Dec record high C = 35.6
|Jan high C = 25.8
|Feb high C = 28.6
|Mar high C = 34.0
|Apr high C = 38.4
|May high C = 39.8
|Jun high C = 38.0
|Jul high C = 35.1
|Aug high C = 33.6
|Sep high C = 34.4
|Oct high C = 35.8
|Nov high C = 31.9
|Dec high C = 26.7
|Jan mean C = 17.2
|Feb mean C = 20.1
|Mar mean C = 25.4
|Apr mean C = 30.1
|May mean C = 32.7
|Jun mean C = 32.8
|Jul mean C = 31.1
|Aug mean C = 29.8
|Sep mean C = 29.6
|Oct mean C = 29.7
|Nov mean C = 23.9
|Dec mean C = 18.4
|Jan low C = 8.7
|Feb low C = 11.6
|Mar low C = 16.8
|Apr low C = 21.8
|May low C = 25.5
|Jun low C = 27.5
|Jul low C = 27.0
|Aug low C = 26.1
|Sep low C = 24.9
|Oct low C = 21.7
|Nov low C = 15.9
|Dec low C = 10.1
|Jan record low C = −1.1
|Feb record low C = 1.0
|Mar record low C = 5.0
|Apr record low C = 13.0
|May record low C = 17.5
|Jun record low C = 21.1
|Jul record low C = 23.0
|Aug record low C = 22.5
|Sep record low C = 20.6
|Oct record low C = 12.0
|Nov record low C = 6.7
|Dec record low C = 2.5
|Jan rain mm = 1.0
|Feb rain mm = 9.6
|Mar rain mm = 2.3
|Apr rain mm = 12.5
|May rain mm = 20.7
|Jun rain mm = 49.8
|Jul rain mm = 76.5
|Aug rain mm = 89.9
|Sep rain mm = 44.4
|Oct rain mm = 13.7
|Nov rain mm = 1.7
|Dec rain mm = 1.1
|rain colour = green
|source 1 =[[نيشنل اوشيانڪ اينڊ ايٽموسفيرڪ ايڊمنسٽريشن]] (1961-1990)&lt;ref name= NOAA&gt;{{Cite FTP |url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/PK/41785.TXT
  |server = [[نيشنل اوشيانڪ اينڊ ايٽموسفيرڪ ايڊمنسٽريشن]]
  |title = بدين آبهوا جا معمولي انگ اکر 1961-1990
  |access-date = 18 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|date=January 2013}}

&lt;div style=&quot;width:100%;&quot;&gt;

== قديم آثار ۽ مذهبي ماڳ==

قديم بدين ۾ ڪيترائي ڪتبا ۽ مسجدون موجود هيون. ٻن مسجدن جي پٿرن تي 632ھ/1234ع ۽ 987ھ/1579ع جون تاريخون لکيل هجڻ جو ذڪر ملي ٿو؛ انهن مان هڪ کي ”مريائين مسجد“ سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مرزا قليچ بيگ، 1999ع&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:شھر]]
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]
[[زمرو:بدين ضلعي جون آباد جڳهون]]</text>
      <sha1>oxtxi2k49nwwgkoc8uibka6zib4vcfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عمرڪوٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4723</id>
    <revision>
      <id>383867</id>
      <parentid>360334</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44719" sha1="johswdgjc8znb7riwquls1c47qfkdmq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name            = عمرڪورٽ
|other_name      = 
|native_name     =  
|nickname        = امرڪوٽ
|settlement_type = [[شھر]]
|image_skyline   = Umarkot Fort view3.JPG
|image_caption   = Umerkot Fort 
|image_seal      = 
|image_map       = 
|mapsize         = 
|map_caption     = Location of Umerkot within [[Sindh Province]]
|pushpin_map     = Sindh#Pakistan
|pushpin_mapsize = 
|subdivision_type = ملڪ
|subdivision_name =پاڪستان {{flagicon|Pakistan}}
|subdivision_type1 = [[Administrative units of Pakistan|صوبو]]
|subdivision_name1 = [[سنڌ]]
|subdivision_type2 = [[Districts of Pakistan#Sindh|ضلعو]]
|subdivision_name2 = [[عمرڪوٽ]]
|established_date = Pre-islamic Hindu-era
|coordinates     = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
|area_magnitude = 1 E+6
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
|elevation_footnotes = 
|elevation_m = 
|population_as_of = 
|population_note = 
|population_total = 
|population_density_km2 = auto
|population_rank = 
|population_demonym = 
|timezone = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
|utc_offset = +05:00
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
|area_code = 
|area_code_type = [[List of dialling codes in Pakistan|Dialling code]]
|postal_code = 
|postal_code_type = [[List of postal codes in Pakistan|Postal codes]]
|website = 
}} 
[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]
'''عمرڪوٽ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Umer Kot City '''}}؛ [[اردو]]: عمرکوٹ)   [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جو شهر ۽ [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ ضلعي]] جو صدر مقام آهي. سنڌ جي تاريخ ۾ هيءُ شهر قديم شهرن مان ليکجي ٿو. 

روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي. هتي 1542ع ۾ هاڪارو مغل بادشاهه اڪبر اعظم ڄائو هو. هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

==تفصيل==
امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>johswdgjc8znb7riwquls1c47qfkdmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383875</id>
      <parentid>383867</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47517" sha1="s51bi0xki8qm9soer564qn3zqcvxht7" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]
'''عمرڪوٽ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Umer Kot City '''}}؛ [[اردو]]: عمرکوٹ)   [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جو شهر ۽ [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ ضلعي]] جو صدر مقام آهي. سنڌ جي تاريخ ۾ هيءُ شهر قديم شهرن مان ليکجي ٿو. 

روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي. هتي 1542ع ۾ هاڪارو مغل بادشاهه اڪبر اعظم ڄائو هو. هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

==تفصيل==
امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>s51bi0xki8qm9soer564qn3zqcvxht7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383880</id>
      <parentid>383875</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47114" sha1="dm5llq3lpv7dsmu25ixduq8i0g6i1gz" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>dm5llq3lpv7dsmu25ixduq8i0g6i1gz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383881</id>
      <parentid>383880</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71426" sha1="kwcu3dda4hptj2obmbhe8dz3dpciweb" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

== عمرڪوٽ جي تاريخ ==

=== نالي بابت روايتون ===
امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پنهنجي فارسي ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، شهنشاهه همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== جاگرافيائي مقام ===
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;


==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>kwcu3dda4hptj2obmbhe8dz3dpciweb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383882</id>
      <parentid>383881</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67691" sha1="0lzye3uf4etegcm949bqlr4ysr2c4zk" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

== عمرڪوٽ جي تاريخ ==

=== جاگرافيائي مقام ===
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;


==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>0lzye3uf4etegcm949bqlr4ysr2c4zk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383883</id>
      <parentid>383882</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* شھر جو نالو */</comment>
      <origin>383883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71366" sha1="45yw8pe2xammc5sa5v4o96qehs1eph7" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== عمرڪوٽ جي تاريخ ==

=== جاگرافيائي مقام ===
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;


==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>45yw8pe2xammc5sa5v4o96qehs1eph7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383884</id>
      <parentid>383883</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70795" sha1="cf4u6g5tkdmj1jae31yfmhbaf637k0w" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== عمرڪوٽ جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;


==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>cf4u6g5tkdmj1jae31yfmhbaf637k0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383885</id>
      <parentid>383884</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71344" sha1="oneyeg1yizu03a53qyybxtjfdu1zaza" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== عمرڪوٽ جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>oneyeg1yizu03a53qyybxtjfdu1zaza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383886</id>
      <parentid>383885</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71338" sha1="j6234drw9k2kp4ophg7tebba6if670d" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==تفصيل==


روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو. هيءُ شهر 22 – 25 اتر ڊگهائي ڦاڪ 47 – 69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ ۾ آهي. هي واريءَ ۾ ڏاڍي زمين جي دنگ تي آهي.

هن شهر جو بنياد بلڪل آڳاٽو آهي ۽ غالباً عمر سومري جو ٻڌايل آهي. يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگ قلعو ٺهرايو. 1355ع ۾ عمر سومري پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جو اڃا تائين سلامت آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي  دور کان به اڳ جو جوڙايل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ هيءَ وسندي/شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ 69◦47′ -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ ٿر ۾ آهي. ميرپورخاص (Mirpurkhaas) کان 46 ميل اوڀر ۾ ٺيڪ ان جاءِ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. ھي شھر پنھنجي قلعي سبب مشھور آھي؛ جيڪو پرمار سوڍي اڏايو هو. ھن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. وري 1226ع ۾ سوڍن جي ھٿ ۾ رھيو. راجپوتن، ھمايون کي ھتي پناهه ڏني ۽ اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. ڪلھوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نورمحمد جي قبضي ھيٺ ھو، جنھن کي ڪلھوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1813ع ۾ ميرن ھي شھر واپس ورتو. سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران، ھن کي ضلعي ھيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو. قلعو سرڪاري سنڀال ھيٺ آھي. 

تاريخ ڏسائي ٿي ته امرڪوٽ سنڌ جي انهن چند شهرن مان آهي، جيڪي سنڌ جا تمام قديم ۽ آڳاٽا آهن. امرڪوٽ ٿر ۽ سنئين زمين جي ڪس تي آهي، هن شهر جي ايراضي ڪنهن دور ۾ تقريباً چوڏهن پندرهن ميلن ۾ پکڙيل هئي. پراڻي امرڪوٽ جا آثار ’شو‘ جي مندر کان وٺي ڏياتيهه تائين نظر اچن ٿا. هن شهر کي ڪڏهن ”ديهات“ جي نالي ته ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“ ته ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ جي نالي سان سڏيو ويو آهي، ليڪن هن وقت عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. جيڪو سراسر غلط آهي، هن شهر کي عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ برٽش دور کان سڏيو ويو، توڻي جو عمر سومري جو امرڪوٽ جي شهر ۽ قلعي سان ڪو به واسطو نه آهي. تاريخ جا قديم ماخذ ”تاريخ فرشتا“ (Taareekh e Firshitaa)، '''آئين اڪبري''' (Aaeen e Akbari)، '''اڪبر نامه''' (Akbar Naamaa)، ”شاهجهان نامه“ ۽ ٻيا مصنف انهي ڳالهه تي متفق آهن ته هن شهر جو نالو امرڪوٽ آهي.
عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جو سنه 793ھ (سنه 1390ع) ۾ گاديءَ تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>j6234drw9k2kp4ophg7tebba6if670d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383888</id>
      <parentid>383886</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67200" sha1="l62zofgs3f1mo3obcz7ms5jucpj2k8e" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==امرڪوٽ جي تاريخ بابت روايتون==
امرڪوٽ جي تاريخ ۽ روايتن کي مد نظر رکي اهو چئي سگهجي ٿو ته هي شهر قبل مسيح ۾ به آباد هو، خاص ڪري ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هي شهر اوج تي هو، '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) ان دور جي مشهور يادگار آهي، چون ٿا ته هن شهر جي ڀر ۾ '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن اچي چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هي شهر مهاراجه وڪرما -آباد- ڪيو، پر هتي انسان ذات جي وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم آهن. ان قديم دور جي آثارن ۾ هڪ ”جوڳرائي“ جو -تلاءُ- ۽ ٻيو ’شو‘ جو آستان آهي. انهيءَ ’شو‘ جي مندر وٽ برهمڻ-، آباد هئا، گڏوگڏ ڀڪشوئن جو به زور هو. شوِ جو مندر ڀٽن واري زمين تي آهي ۽ انهن واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به عام جام ملن ٿا. تحقيق کان پوءِ اهو معلوم ٿيو ته امرڪوٽ جو شهر قديم آهي ۽ لڳ ڀڳ امر ڪوٽ جو قلعو به ايترو ئي پراڻو آهي، ڇهين صدي جي آخري ڏهاڪي ۾ هن شهر تي پرمار راجائن جي حڪومت هئي، انهن راجائن جي حڪومت کي يارهين صدي عيسوي ۾ حاڪم حمير سومري ختم ڪيو. هن قديم شهر کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن شهر ۾ بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر جي ولادت ٿي“.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
امرڪوٽ جي پراچين اتهاس جي پوري خبر ڪانهي، پر ڪن اتهاسن ۾ ٿورو احوال آهي، جنهن مان خبر پوي ٿي ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري اُتي پر مارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پر مار راجا سوڍ جي ڪنيا سان وهانءُ ڪيو &lt;ref name =&quot; ٽاڊ &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس &lt;/ref&gt;.  منڏم راءِ کي انهيءَ راڻيءَ مان ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي نالي ٿي&lt;ref name =&quot;گجراتي  &quot; &gt;   ”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317 &lt;/ref&gt;ا.  سن 997ع- 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه  پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون  ڀائرن ۾ ڪئي. ان وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار کي حصي ۾ مليو.
جيسلمر جي اتهاس ۾ آيل حقيقتن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف سڄي ملڪ تي سومرن جو راڄ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چوندا هئا، جن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به هٿ ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
سومرن امرڪوٽ وٺي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ ڪيو ته آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن زور گهٽجي ويو ۽ اتي ڪجهه وقت بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]]  ۾ گاديءَ جو هنڌ ڪري ويٺا، جن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو آهي.”ڪيرٽي“ ھن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف ننڍو ڳوٺ آهي.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن  &quot;/&gt;.

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]
سنه 949ھ _سنه 1542ع) ۾ مرزا شاه حسن جي وقت همايون بادشاه شير شاه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ اچي سنڌ ۾ رهيو ۽ اُتي انهيءَ سال جي رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاه ڄائو. راڻيءَ جو نالو حميده بانو هو. عمرڪوٽ تڏهن ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهنڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياه جي ڪناري تي اچي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>l62zofgs3f1mo3obcz7ms5jucpj2k8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383889</id>
      <parentid>383888</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61933" sha1="ttmr9xzki23ojtvblc2i1cnxjdewxs2" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار==
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي، تاريخي قلعي وارو سرحدي شھر عمرڪوٽ، گذريل 3 صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ 7 ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو آھي پر 1971ع واري پاڪ ڀارت جنگ دوران مقامي حُرن ۽ ٻين سنڌي جوانن، پنهنجو رت ڏئي هن شھر کي وڏي مهارت سان ڀارتي فوج جي قبضي ۽ تباھي کان ذري تان بچائي ورتو هو.

عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاھ جي جنم جي هنڌ جي حوالن سان مشھور هن شھر ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ 1739ع ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاھ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي، هو ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏَن مقرر ڪرائي واپس موٽي ويو، 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاھ ڪري تباهي مچائي پر شھر فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا نه ٿيا، 1777ع ۾ ٽالپرن پاران سنڌ جون واڳون ڪلهوڙن کان ڦُرڻ جي ڪوشش دوران ٻنهي قبيلن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙھ ٿي، جنهن ۾ کوسن، ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو هو. 1781ع ۾ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي چٿڻ لاءِ ڪلهوڙن جي گذارش تي ڪاهي آيل مدد خان پٺاڻ عمرڪوٽ ۾ به ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو، 1783ع ۾ ڪلهوڙي حاڪم ميان عبدالنبي پنهنجي ئي وزيراعظم ۽ فوج جي سپھ سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان هڪ ڳجهو معاهدو ڪيو، معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل عيوض عمرڪوٽ شھر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ٽوڙي مارواڙ رياست سان جوڙيو ويو، بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ اٽڪل 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور جي شروعات ٿي.

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل سنڌ جي والي، ٽالپر خاندان جي ماڻھن کي مارواڙي راجپوتن پاران بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪرڻ کانپوءِ ٽالپرن، پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري شھر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي، 1813ع ۾ مير ڪرم علي جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاھ ڪري راجپوتن کي هارَ ڏئي، شھر ۽ پرڳڻو فتح ڪري، 30 ورهين کان پوءِ وري واپس سنڌ ۾ شامل ڪري ورتو ۽ 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙائي مڪمل ڪيو.

انگريز دور ۾ 1857ع واري آزادي جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻھن، ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شھر تي قبضو ڪري ورتو، اها بغاوت ڪچلڻ لاءِ انگريز فوج پاران بي رحم ڪاروائي دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي، هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙھيو، هن دور ۾ ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر وارا ڀاڱا انتظامي طور وڏو عرصو ڪڇ ڀُڄ سان جُڙيل رهيا، اتي راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين پاران ڪيل بغاوتون چٿڻ لاءِ ٿيل ڪارواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سوڌو ڪيترن ئي محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.

سال 1965ع جي شروع ۾، ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي، فوجي اختيارين پاران پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي ناقابل ِ تسخير بڻائڻ لاءِ اتي فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪري، سنڌ جي ان سرحدي پٽيءَ کي 2 سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو هو، چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل “اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاھ کي جڏھن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري “ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر ۽ پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو، هنن ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي مقرر حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو پاڻ عمرڪوٽ قلعي اندر قائم ڪيل هيڊ ڪوارٽر ۾ موجود هو ۽ اتان مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.

جنگ ڇڙڻ کانپوءِ ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪري ورتو، سنڌ جي سرحد تي دفاعي مورچن ۾ موجود حرن کي حڪم مليو ته ردعمل طور هو به پيش قدمي ڪري ڀارت جو علائقو فتح ڪندا، حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت ورتل فوج جي مدد سان اڳتي وڌي، ڀارتي فوج جي سخت مزاحمتن کي منهن ڏيندا راجستان ۾ مغل دور جي 2 تاريخي قلعن، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو سميت اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيتريون ئي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪرڻ ۾ سوڀارا ٿيا، ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيارن ۽ بارود سميت تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي، پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باھ ڏئي ساڙي تباھ ڪيو ويو، 2 هفتن جي هن جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪري ورتو هو، هن جنگ ۾ ڪيترائي حُر نوجوان شھيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پاران پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي بهترين جنگي ڪارڪردگي ڏيکارڻ تي “ستاره جرئت“ “تمغہ جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو ويو هو.

1971ع واري جنگ وقت پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب هتان جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر پنهنجي اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا جنهن جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج کي سنڌ جي محاذ تي پاڪستان کان 1965ع برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ ڀارتي فوج جي مختلف رجمينٽن تي ٻڌل هڪ وڏي انگ ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شھرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي هڪ وڏي ايراضي تي قبضو ڪري ورتو،  جنهن جي ڪري عورتون ۽ ٻار کڻي سر بچائڻ لاءَ اتان ڀڄي وڃي بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ۾ پناھ ورتائون. 

ڀارتي فوج رستي ۾ ايندڙ ڳوٺن ۾ کي پار ڪندي ڇاڇري کان اڳتي وڌي، عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شھر ٻاهران “هڱورو ڀٽ“ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو هو،  عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جون خبرون پهچڻ سبب عمرڪوٽ جا رهواسي ڊپ ۾ شھر مڪمل طور خالي ڪري چڪا هئا، اتان جي اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي “عمرڪوٽ ڪمپني“ شھر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شھر جي وچ ۾ واقع “پنجا تلي ترائي“ وٽ قائم ڪيل مورچن ۾ اڳ ئي موجود هئي، ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ 3 ڏينهن تائين هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري، وڌيڪ گهربل هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي انهن جي مدد سان عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي، حرن جي ڪمپني ڪمانڊر ترڪو مڱريو پاران ڀارتي فوج جي وڏي انگ ۽ ڪاھ جي تيارين کي ڏسندي شھر جي دفاع لاءِ وڌيڪ لشڪري گھرايا ويا تنهنڪري 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني، ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي، هن جنگي معرڪي ۾ ذاتي طور حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو ٻڌائين ٿا ته “اسان جي مدد لاءِ هڪ بلوچ ڪمپني پهچڻ کانپوءِ ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ دشمن جي رٿيل چال کي ناڪام ڪرڻ جي رٿابندي ڪرڻ بدران ڇو نه پاڻ اڳرائي ڪري دشمن جي ڪئمپ تي اوچتي ڪاھ ڪري، ٿر جي فتح جي غرور ۽ عمرڪوٽ تي قبضي جي ارادن کي مٽي ۾ ملائي کين اتان واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيون“ رٿابندي موجب حُر ۽ بلوچ ڪمپنين مان پنهنجي نوعيت جي هن خاص جنگي ڪاروائي لاءِ چونڊيل ڦُڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولھ کان وِڄَ وانگر ڪڙڪي اوچتي ڪاھ ڪئي، ڪاروائي دوران سڀ کان پهرين پنهنجي دفاعي مورچن وٽان ماٽر گولا فائر ڪرڻ کانپوِ پاڻ سان گڏ کنيل دستي بم ۽ هٿيار ڪتب آڻيندي، دشمن جي سخت مزاحمت کي مات ڏئي کين وڏي انگَ (تعداد) ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڪئمپ ۾ ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ڪيو ويو، هن ڪاروائي ۾ پاڪستان پاران بلوچ ۽ حر ڪمپنين جي رڳو 150 جوانن حصو ورتو، جڏھن ته ڀارتي فوج جي ڪئمپ ۾ ان وقت اٽڪل 700 ويڙھاڪ فوجي موجود هئا جن مان 49 ڄڻا هن ڪاروائي دوران ٿڏي تي مارجي ويا. انهن جي لاشن کي اتي ئي کوٽيل هڪ گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت ويهارو کن گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا، جڏھن ته هتان وارا رڳو 4 جوان شھيد ۽ 12 زخمي ٿيا، ويجهي جنگي تاريخ ۾ تمام ٿوري افرادي قوت سان پاڻ کان ٽيڻ کان وڌيڪ انگ واري دشمن جي فوج مٿان اهڙي طرح ڪاروائي ڪري سوڀ حاصل ڪرڻ جو ٻيو ڪوبه مثال نٿو ملي، هن جنگي ڪاروائي دوران بهادري ۽ جرئت سان سر تريءَ تي رکي عمرڪوٽ جو دفاع يقيني بنائڻ عيوض ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو، سرڪار پاران 26 بلوچ رجمينٽ جي ان ڪمپني ۽ حرن جي عمرڪوٽ ڪمپني جي خاص پذيرائي ڪندي کين “هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو، جيڪي اڃا تائين وڏي فخر سان ان نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون، عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي انهن 4 شھيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر لڳ هڪ يادگار ٺهيل آھي جنهن تي ان معرڪي جا انگ اکر به ڏنل آھن. &lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>ttmr9xzki23ojtvblc2i1cnxjdewxs2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383890</id>
      <parentid>383889</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49042" sha1="sv0b769atcf8lz0hxt9wltiwspzbol7" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ==
امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران هندستان جي مغل بادشاھ همايون جي 1542ع ۾ هتان گذرڻ ۽ سندس پٽ اڪبر جي هتي جنم جي حوالي سان همايون جي ڀيڻ '''گلبدن بيگم''' (Gulbadan Begum) پاران فارسي ۾ لکيل ڪتاب “همايون نامه” (Himaayoon naamaa) ۾ ڄاڻايل آهي ته “راڻي پرساد (Raanno Parsaad)، شهنشاھ همايون جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن جي رهائش لاءِ قلعي جي ٻاهران رهائش جو بندوبست ڪيو، اتي ڪيتريون ئي شيون تمام سستيون هيون، هڪ روپئي ۾ 4 ٻڪريون ملي رهيون هيون، راڻا پرساد بادشاھ کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون، اهڙي ريت اسان جو ايترو خيال رکيو جو هتي بيان نٿو ڪري سگهجي...” گلبدن بيگم جي مٿئين ذڪر مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاھ جي جاءِ پيدائش واري هنڌ هو، ٿي سگهي ٿو اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي ۽ ان پويان شهر شروع ۾ امرڪوٽ ۽ بعد ۾ عمرڪوٽ بڻجي ويو هجي، عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاھ عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايل آهي، شاھ لطيف جي شاعري توڙي فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن پاران لکيل ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا اچن ٿا، هڪ راءِ اها به آهي ته هتي مذهبي فرق کانسواءِ اڪثريت سان ڳالهائي ويندڙ '''مارواڙي توڙي ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ع مٿان پيش وارو اُچار ئي ناهي تنهنڪري ٿي سگهي ٿو ته ع تي زبر سان اچار جي ڪري ع مان فري الف ٿي ويو هجي ۽ ايئن صدين کان ٻنهي اُچارن سان هلندو پيو اچي'''. سنڌ جي قديم آثارن تي 2 تحقيقي ڪتابن جي ليکڪ حاڪم علي شاھ بخاري جو چوڻ آهي ته تاريخ ۾ پهريون ڀيرو قلعي جي رٿيل کوٽائي سان ملندڙ شين تي تحقيق ذريعي قلعي جي ڄمار، ان دور جي ملڪ جي اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن سميت تمام گهڻي معلومات هٿ ڪري سگهجي ٿي ۽ قلعي جو اصل نالو ڄاڻڻ ۾ به وڏي مدد ملي سگهي ٿي.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>sv0b769atcf8lz0hxt9wltiwspzbol7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383891</id>
      <parentid>383890</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46233" sha1="f3lvt0ilru5n7fsstjf85ylbetcsy4k" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==عمرڪوٽ تي ويجهي تاريخ ۾ آيل لاها چاڙها ۽ ڪاهون==
عمرڪوٽ ويجهي تاريخ ۾ جيڪي لاها چاڙها، جنگي ڪاهون ڏسي چڪو ۽ ڦرلٽ ۽ قتل عام جو شڪار ٿيو انهن ۾ 1739ع ۾ ميان نورمحمد ڪلهوڙي جي دور ۾ نادر شاھ جو حملو، شهر جي ڦرلٽ، 1750ع ۾ نورمحمد ڪلهوڙي (Noor Mohd Kalhorro) ۽ سوڍا راجپوتن (Soddaa Raajpoots) وچ ۾ جنگ، 1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن ۾ گهرو ويڙھ جنهن ۾ ڪلهوڙن پاران کوسن، ٽالپرن سان چوٽون کاڌيون، 1781ع ۾ مدد خان پٺاڻ جو ڪلهوڙن جي مدد لاءِ حملو ۽ ڦرلٽ، 1886ع ۾ سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن پاران ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪرڻ بعد ٽالپرن ۽ سوڍن ۾ جنگ ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن پاران شهر جي ڦر لٽ، 1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن جو عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ حملو ۽ راجپوتن کي شڪست، انگريز دور ۾ 1859ع ۾ راجپوت راڻن ۽ ٻين مقامي زميندارن جي بغاوت، جنهن دوران انهن انگريزن جي ٽيليگراف آفيس وٽ ڪجهه سپاهين کي قتل ڪري پوري شهر تي قبضو ڪري ورتو هو پر پوءِ انگريز سرڪار اها بغاوت ناڪام بڻائي ڇڏي هئي ۽ پاڪستان جي قيام بعد ڊسمبر 1971ع واري پاڪستان ۽ هندستان وچ ۾ جنگ دوران هندستان جي فوجن پاران ڇاڇري (Chhaachhro) ۽ ننگرپارڪر (Nangar Paarkar) جي تعلقي هيڊڪوارٽر وارن ٻنهي شهرن ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تي قبضو ڪري اهي سمورا ڳوٺ ۽ ٻئي شهر باهون ڏئي ساڙڻ ۽ سوين بي گناھ ٿرواسين کي قتل ڪرڻ کان پوءِ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ برگيڊيئر راجا ڀواني شنڪر جي اڳواڻي ۾ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ وٽ گڏ ٿيڻ شروع ڪيو ته ان خوف ۽ هراس سبب عمرڪوٽ جو شهر ڪيترن ئي ڏينهن تائين مڪمل خالي ٿي چڪو هو پر هندستاني فوج جي هن شهر تي قبضي وارا ارادا اتان جي مقامي حرن ۽ بلوچن، رات جي وقت مٿن ڪيل هڪ ڪاروائي ذريعي ناڪام بڻائي، کين واپس ڇاڇري طرف ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو هو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;


==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>f3lvt0ilru5n7fsstjf85ylbetcsy4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383892</id>
      <parentid>383891</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43437" sha1="oabotpfiuksibl6sgkzo12ff9m8lpz3" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جي عمرڪوٽ ۾ جنگ==
نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ڪلهوڙي حڪمران '''ميان غلام نبي''' (Miaan Ghulaam Nabi) جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپھ سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙھ ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>oabotpfiuksibl6sgkzo12ff9m8lpz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383893</id>
      <parentid>383892</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42760" sha1="8oh57qwwjd9bc6u0zycdx1oym862uop" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

==عمر ڪوٽ جو قلعو==
امر ڪوٽ يا عمر ڪوٽ جو قلعو (Amarkot Fortt or Umarkott fort) ٺهرائڻ بابت تاريخ جا پنا اُٿلائڻ سان پتو پوي ٿو ته ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] واري پڪي قلعي کان اٽڪل ويهارو سال اڳ ميان نورمحمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو هو، عمرڪوٽ جي تاريخ تي ڊاڪٽر اسد جمال پلي پاران لکيل هڪ تحقيقي مضمون موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻي رستي قلعي تائين پهچائڻ لاءِ ڳوٺ چيل بند وٽان اتر اوڀر رخ ۾ “نور واھ” جي نالي سان هڪ ابتو واھ به کوٽايو ويو هو، ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ تي ڪلهوڙن جي دور کان اڳ ڪو اڃا وڌيڪ پراڻو قلعو به موجود هو ۽ هاڻوڪو قلعو ان جي بنيادن مٿان اڏيل آهي، قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدان 2 رايا رکن ٿا، هڪ راءِ موجب اصل ۾ اهو قلعو امر سنگھ نالي راجپوت راڻي پاران جوڙايو ويو هو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;، تنهنڪري شهر توڙي قلعي جو اصل نالو '''امرڪوٽ''' آهي جڏهن ته ٻيءَ راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي جي حوالي سان مشهور بادشاھ '''عمر سومري''' (Umar Soomro) جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي،&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; هڪ طرف ڏٺو وڃي ته سن 1226ع ۾ راجسٿان (Rajasthan) کان اچي رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ کي فتح ڪري هتي راڄ ڪندڙ 26 راڻن جو تاريخ ۽ نالي وار تفصيل جيڪو هاڻوڪي راڻي همير سنگھ تي کُٽي ٿو انهن مان امر سنگھ نالي ڪوبه راڻو ناهي رهيو، ٻئي طرف هاڻوڪي '''قلعي جي 2 برجن واري مُک دروازي مٿان وچ تي لڳل هڪ پٿر مٿان سورج مکي جو گل اُڪريل آهي جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو ويندو آهي'''، سمجھ ۾ نٿو اچي ته هاڻوڪو قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي اڏايو  هو ته پوءِ ان جي مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر ڇو لڳايو ويو؟ ممڪن آهي ته راڻن پنهنجي راڄ دوران اهو پٿر لڳايو هجي. 
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;
سنه 967ھ (سنه 1559ع) ۾ مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻنهي پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح جي پاڻ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي فائدي ۾ هو، تنهن ڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ منجهان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ آيو. مرزا غازي بيگ جي وقت ۾ سنه 1508ھ (سنه 1599ع) ڌاري ابو القاسم سلطان ولد شاه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. هو مرزا جانيءَ جو سالو هو. سنه 1152ھ (سنه 1739ع) ۾ جڏهن نادر شاه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙا ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ وڃي لڪا، پر نادر شاه هنن جي مٿان وڃي بيٺو ۽ هو لاچار ٿي اچي پيش پيا. اتان نادر شاه جا امير سنڌ جي جدا جدا ڀاڱن ۾ پکڙي پيا. سنه 1168ھ (سنه 1755ع) ۾ ميان محمد مرادياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. هو عمرڪوٽ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سُندَ ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي آيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي ويئي. سنه 1190ھ (سنه 1777ع) ۾ ميربجار خان حج پڙهي موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو، ۽ کوسن کي اتان ڀڄائي ڪڍيائين. ميان غلام نبيءَ کي تاجو ليکي هڪڙي لشڪر ساڻ وٺي آيو ۽ اچي ڪوٽ کي گهيرو ڪيائون؛ پر فتحياب نه ٿيا. تڏهن الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان وڃي معافي گهري. جنهن تي مير عمرڪوٽ کان نڪري ٻاهر ٿيو ته تاجي ليکيءَ ٻن هزارن ماڻهن سان ڪوٽ وڃي والاريو. تنهن تي ميربجار ڇهه هزار لشڪر وٺي ٽيهن هزارن ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا نڪري لانياريءَ وٽ آيا، جتي جنگ لڳي ۽ شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو، سنه 1194ھ (سنه 1781ع) ۾ ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي بجيسنگ جوڌپور جي راجا ڪي ٻه ماڻهو موڪلي مير بجار خان کي دغا سان مارايو، انهيءَ لاءِ ميان راجا کي عمرڪوٽ ڏيئي ڇڏيو. انهيءَ وقت ڌاري جڏهن عبدالنبيءَ جي مدد لاءِ تيمور شاه مدد خان سردار لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي هن کي سامهون ٿيڻ لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ ۾ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳاري پڪڙي وٺي ويو. پر پوءِ هو نڪري ڀڄي وڃي مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان گڏيو، جي تڏهن دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي سانباهي جو ٻڌي مدد خان عبدالنبيءَ کان بيزار ٿي هن کي ڇڏي هليو ويو ۽ پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي اچي مير جي پيش پيو. سنه 1201ھ (سنه 1786ع) ۾ جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، جو اهو ڪوٽ ميان عبدالنبيءَ هن کي ڏنو هو اتفاق سان واٽ ويندي اُنهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿي پيو، جو هو ٿَرَ جي شڪار تي آيل هو. مير جا گهڻا ماڻهو مارجي ويا. تنهن تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو ۽ راجپوتن کي ماري ملڪ ڦري وير وٺي هليو ويو. سنه 1229ھ (سنه 1813ع) ۾ مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو ۽ انهيءَ کان پوءِ سندن هٿ ۾ رهيو. سنه 1258ھ (سنه 1842ع) ۾ سرچارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار کي مليا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;عمر ڪوٽ جو قلعو ھاڻي جيان اڳ بھ ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجھيو ويندو ھو ۽ مارواڙ ۽ سنڌوماٿريءَ جي اھم گس تي موجود ھو. تنھن زماني عمر ڪوٽ ۾ سنڌ جي سومرا گھراڻي جي حڪومت ھئي. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف، ٿر اندر ھڪ پراڻي قلعي، رتو ڪوٽ جا اھڃاڻ موجود آھن. اھو قلعو جيڪو عمر ڪوٽ جھڙو اھم آھي، سو پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني آھي يا انھن کان اڳ جي تعمير آھي، سو پتو ڪونھ ٿو پوي. اھو چوڻ ڪافي ٿيندو تھ ڪنھن مدبر حڪمران ٿر جي ڏھڪاءَ وھارڻ لاءِ اھڙن مضبوط قلعن جي اڏاوت ڪرائي، سنڌو ماٿريءَ ۽ وچ ھندستان جي مابين شاھي رستن تي پنھنجا فرمان جاري رکيا..&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>8oh57qwwjd9bc6u0zycdx1oym862uop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383896</id>
      <parentid>383893</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45288" sha1="9b615jxrfpl3a8oruvpc02ff2ajmkq4" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

== عمرڪوٽ جو قلعو ==

=== تعمير ۽ نالي بابت روايتون ===
'''عمرڪوٽ جو قلعو''' يا '''امرڪوٽ جو قلعو''' سنڌ جي تاريخي قلعن مان هڪ آهي، جيڪو ٿر ۽ سنڌو ماٿريءَ جي وچ واري اهم گذرگاهه تي واقع رهيو آهي. قلعي جي تعمير بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. هڪ راءِ موجب موجوده قلعو ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] جي پڪي قلعي کان اٽڪل ويهه سال اڳ، ميان نور محمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو. ڊاڪٽر اسد جمال پلي جي تحقيق موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻيءَ رستي آڻڻ خاطر ڳوٺ چيل بند وٽان اتر-اوڀر رخ ۾ “نور واهه” نالي هڪ ابتو واهه کوٽايو ويو هو. ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ ڪلهوڙن کان اڳ به ڪو پراڻو قلعو موجود هو ۽ موجوده قلعو ان جي بنيادن تي اڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;

قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدانن وٽ ٻه اهم رايا ملن ٿا. هڪ راءِ موجب اصل قلعو امر سنگهه نالي راجپوت راڻي جوڙايو هو، تنهنڪري شهر ۽ قلعي جو نالو '''امرڪوٽ''' پيو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; ٻي راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي سان لاڳاپيل مشهور بادشاهه '''عمر سومري''' جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;

هڪ طرف تاريخي روايتن موجب سن 1226ع ۾ راجسٿان کان سوڍا راڻا رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ فتح ڪري هتي حڪمران ٿيا، ۽ انهن 26 راڻن جو تاريخي ۽ نالي وار سلسلو هاڻوڪي راڻي همير سنگهه تائين پهچي ٿو، پر انهن ۾ امر سنگهه نالي ڪو راڻو نه ملي ٿو. ٻئي طرف هاڻوڪي قلعي جي ٻن برجن واري مُک دروازي مٿان وچ ۾ لڳل هڪ پٿر تي سورج مکي جو گل اُڪريل آهي، جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو وڃي ٿو. جيڪڏهن موجوده قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي تعمير ڪرايو هو ته پوءِ مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر لڳائڻ بابت سوال پيدا ٿئي ٿو؛ ممڪن آهي ته اهو پٿر سوڍا راڻن پنهنجي راڄ دوران لڳايو هجي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== جاگرافيائي ۽ فوجي اهميت ===
عمرڪوٽ جو قلعو اڳ به ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته اهو مارواڙ ۽ سنڌو ماٿريءَ جي اهم رستي تي واقع هو. ان زماني ۾ عمرڪوٽ سنڌ جي سومرا گهراڻي جي حڪومت هيٺ هو. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف ٿر اندر رتو ڪوٽ نالي هڪ پراڻي قلعي جا نشان موجود آهن. رتو ڪوٽ، جيڪو عمرڪوٽ جي قلعي وانگر اهم آهي، پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني هو يا انهن کان اڳ جو تعمير ٿيل قلعو هو، ان بابت قطعي طور چئي نٿو سگهجي. بهرحال، اهڙن مضبوط قلعن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ڪنهن مدبر حڪمران ٿر تي پنهنجو ڏهڪاءُ قائم ڪرڻ، ۽ سنڌو ماٿري ۽ وچ هندستان جي وچ وارن شاهراهه رستن تي پنهنجو حڪم جاري رکڻ لاءِ انهن قلعن جي اڏاوت ڪرائي هئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

=== ترخان ۽ ارغون دور ===
سنه 967هه، يعني 1559ع ۾، مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻن پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح وچ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي حمايت ۾ هو، تنهنڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ مان عمرڪوٽ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ پهتو. مرزا غازي بيگ جي دور ۾ سنه 1508هه، يعني 1599ع ڌاري، ابو القاسم سلطان ولد شاهه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. ابو القاسم سلطان مرزا جاني بيگ جو سالو هو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== نادر شاهه ۽ ڪلهوڙا دور ===
سنه 1152هه، يعني 1739ع ۾، جڏهن نادر شاهه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ڪلهوڙو ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙو ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ اچي لڪا. نادر شاهه سندن پٺيان اچي عمرڪوٽ پهتو، جنهن سبب هو لاچار ٿي پيش پيا. ان کان پوءِ نادر شاهه جا امير سنڌ جي مختلف علائقن ۾ پکڙي ويا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنه 1168هه، يعني 1755ع ۾، ميان محمد مراد ياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. ان وقت هو عمرڪوٽ ۾ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سَند ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي ڏانهن روانو ٿيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ سندس تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جون جنگيون ===
سنه 1190هه، يعني 1777ع ۾، مير بجر خان حج تان موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو. هن کوسن کي عمرڪوٽ مان ڀڄائي ڪڍيو. ميان غلام نبي، تاجو ليکي کي هڪ لشڪر سان گڏ وٺي عمرڪوٽ آيو ۽ ڪوٽ جو گهيرو ڪيو، پر فتح حاصل نه ڪري سگهيو. پوءِ الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان معافي گهري. جڏهن مير عمرڪوٽ کان ٻاهر نڪتو ته تاجو ليکي ٻن هزار ماڻهن سان ڪوٽ تي قبضو ڪري ورتو. ان تي مير بجر خان ڇهه هزار لشڪر گڏ ڪري ٽيهه هزار ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا لانياري وٽ پهتا، جتي جنگ لڳي؛ ڪلهوڙا شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنه 1194هه، يعني 1781ع ۾، ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي جوڌپور جي راجا بجيسنگهه ٻه ماڻهو موڪلي مير بجر خان کي دغا سان قتل ڪرايو. ان جي بدلي ۾ ميان عبدالنبي عمرڪوٽ جو قلعو ۽ پرڳڻو جوڌپور جي راجا کي ڏئي ڇڏيو. ان وقت، جڏهن عبدالنبي جي مدد لاءِ تيمور شاهه، مدد خان کي لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي مدد خان جي مقابلي لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳيءَ سان گرفتار ڪري وٺي ويو، پر پوءِ هو ڀڄي نڪتو ۽ مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان وڃي مليو، جيڪي ان وقت دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي تياريءَ جو ٻڌي مدد خان عبدالنبي کان بيزار ٿي کيس ڇڏي هليو ويو، جنهن کان پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي ميرن جي پيش پيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنه 1201هه، يعني 1786ع ۾، جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، ڇاڪاڻ ته اهو قلعو ميان عبدالنبي کيس ڏنو هو. اتفاق سان رستي ۾ انهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿيو، جيڪو ٿر ۾ شڪار لاءِ آيو هو. مير غلام محمد جا ڪيترائي ماڻهو مارجي ويا. ان تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو، راجپوتن کي ماريو، ملڪ ڦريو ۽ پنهنجو وير وٺي واپس ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== عمرڪوٽ جو ٻيهر سنڌ ۾ شامل ٿيڻ ۽ انگريز عهدنامو ===
سنه 1229هه، يعني 1813ع ۾، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو. ان کان پوءِ عمرڪوٽ ٽالپرن جي هٿ ۾ رهيو. سنه 1258هه، يعني 1842ع ۾، سر چارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار جي حوالي ٿيا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا ===
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولهه پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاهه بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا شامل نه هئا. سندن مطابق اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا. قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي نظر ۾ رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لال سنگهه سوڍو، ڏکڻ واري دروازي بابت انهيءَ راءِ سان اختلاف ڪري ٿو. سندس دعويٰ آهي ته جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي وقت به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو. سندس چوڻ موجب اهو دروازو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود سان ٽوڙي، باهه ڏئي ساڙي، اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون. سندس مطابق، ان جنگ ۾ باهه سبب سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به ان دروازي وٽ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا==
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاھ بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا ناهن، اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا، قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي آڏو رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن، پر لال سنگھ سوڍو موجب، ڏکڻ وارو دروازو انگريزن کان اڳ نه هئڻ واري ڳالھ کي جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي حوالي سان رد ڪندي دعوا ڪري ٿو ته “ٽالپر دور ۾ به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو، جيڪو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود ذريعي ڀڃي باھ ڏئي ساڙي ڪيرائڻ کان پوءِ اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون هيون، ان جنگ ۾ باھ سان سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به دروازي وٽ موجود آهن.
&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>9b615jxrfpl3a8oruvpc02ff2ajmkq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383897</id>
      <parentid>383896</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43811" sha1="6kfw31aky3o53cj4bq0la69pta9bjyo" xml:space="preserve">
{{for-multi|ضلع بابت|عمرڪوٽ ضلعو|ٻين استعمالن لاءِ}}
{{Infobox settlement
| name               = عمرڪوٽ&lt;br&gt; عمرڪوٽ
| other_name         =
| official_name      = امرڪوٽ
| native_name        =
| nickname           =
| settlement_type    = [[شهر]]
| image_skyline      = Umarkot Fort view3.JPG
| image_caption      = يارهين صديءَ جو [[عمرڪوٽ قلعو]]
| image_seal         =
| image_map          =
| mapsize            =
| map_caption        = عمرڪوٽ جو مقام
| pushpin_map        = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize    =
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{Pak}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جون انتظامي وحدتون|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|Sindh}}
| subdivision_type2  = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[ميرپور خاص ڊويزن|ميرپور خاص]]
| subdivision_type3  = [[پاڪستان جا ضلعا#سنڌ|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[عمرڪوٽ ضلعو|عمرڪوٽ]]
| seat_type          = شهري ڪائونسل
| seat               =
| parts_type         = ضلعا
| governing_body     = [[عمرڪوٽ ضلعي جي حڪومت|ضلعي حڪومت]]
| leader_title       = [[ڪائونسل-مئنيجر حڪومت|شهري منتظم]]
| leader_name        =
| leader_title1      = ميٽروپوليٽن ڪمشنر
| leader_name1       =
| leader_title2      = [[ڊپٽي ڪمشنر]]
| leader_name2       = طاهر علي ميمڻ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://academiamag.com/sau-umerkot-campus-graduated-first-batch/|title=SAU Umerkot campus graduated first batch|date=9 December 2021|access-date=8 January 2021|work=The Academia Magazine}}&lt;/ref&gt;
| established_title  = ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن
| established_date   = اسلام کان اڳ وارو دور
| coordinates        = {{Coord|25|21|47|N|69|44|33|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| area_magnitude     =
| area_footnotes     =
| area_total_km2     = 48.6
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_as_of   = [[2023ع پاڪستان مردم شماري|2023ع]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html |website=PAKISTAN: Provinces and Major Cities |publisher=citypopulation.de |access-date=4 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note    =
| population_total   = 144,558
| population_rank    = [[پاڪستان جا وڏا شهر|پاڪستان ۾ 79هون]]
| total_type         = شهر
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| timezone           = [[پاڪستان معياري وقت|PKT]]
| utc_offset         = +05:00
| timezone_DST       =
| utc_offset_DST     =
| area_code          = 238
| area_code_type     = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]]
| postal_code        = 69100
| postal_code_type   = [[پاڪستان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| website            =
}}

'''عمرڪوٽ''' (اردو: {{Nastaliq|عمرکوٹ}}؛ [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]]: عمرڪوٽ؛ [[بين الاقوامي صوتياتي الفابيٽ|IPA]]: [ʊmərkoːʈ])، جيڪو اڳ ۾ '''امرڪوٽ''' جي نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، [[پاڪستان]] جي [[سنڌ]] صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي. [[مغل سلطنت|مغل]] شهنشاهه [[اڪبر اعظم]] جو جنم 1542ع ۾ امرڪوٽ ۾ ٿيو هو.
هندو لوڪ عقيدي جي مشهور ديوتائن [[پابوجي]] ۽ [[رامديو پير]] بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته سندن شادي عمرڪوٽ ۾ ٿي هئي.
هتي جي مقامي ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آهي، جيڪا [[راجستاني ٻوليون|راجستاني ٻولين]] جي گروهه سان تعلق رکي ٿي ۽ [[هند-آريائي ٻوليون|هند-آريائي ٻولي خاندان]] جو حصو آهي. ڍاٽڪي ٻوليءَ جو سڀ کان ويجهو تعلق [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]] سان آهي.

انگريزن عمرڪوٽ کي ضلعي جو هيڊڪوارٽر ڪيو. 1906ع کان پوءِ ميرپروخاص هيڊ ڪوارٽر ڪيو ويو. شهر جي رونق چڱي آهي، واپار چڱو هلي ٿو. هن جي چوڌاري باغن ۾ ميوات ۽ واڙين ۾ هر قسم جي ڀاڄي ٿئي ٿي. هيءُ شهر اڳي راجپوتن جي گاديءَ جو هنڌ هو، جنهنڪري ٿر جو ”تِيلاٽ“ ليکبو هو. مارواڙي قومون گهڻو ڪري پهريائين هتي اچي رهيون، جي پوءِ 1874ع ۾ اڀرندي نماري جي ٻوڏن ۽ ٻين ڪن سببن جي ڪري مٺي، ڇاڇري ڪانٽئي، چيلهار، پارني، ٻڳل، ويراڙي، ڌارناسر ۽ ٻين ڳوٺن ڏي لڏي ويون. هتي مردانو ۽ زنانو پرائمري اسڪول، هاءِ اسڪول، سول ڪورٽ، ڊپٽِي ڪليڪٽر جي آفيس، مختيارڪار جي آفيس، سرڪٽ هائوس، ڊپٽي سپرنٽينڊنٽ پوليس جي آفيس، ايڪسائيز انسپيڪٽر جي آفيس، پاڪستان سرڪار جو ميوزم، ٽائون ڪميٽي، ٽيليفون آفيس، پوليس ٿاڻو، مسافر خانو، تعلقو اسپتال ۽ انجنيري بنگلا آهن. ويجهيون ريلوي اسٽيشنون ڇوڙ ۽ ڍورو نارو  12 ۽ 14 ميل جي فاصلي تي آهن. ميرپور خاص 46 ميل پري آهي، جو پڪو روڊ آهي. ڪنري اسٽِيشن سان به آمدرفت چالو آهي. هيءُ شهر سڀني شهرن سان لاريءَ رستي ڳنڍيل آهي.&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;


[[فائل:Umerkot Fort view1.JPG|Umarkot Fort|300px|thumb]]
[[فائل:Umarkot Fort view3.JPG|300px|thumb|عمرڪوٽ جو قلعو]]
[[فائل:Umarkot museum view.JPG|360px|thumb|عمرڪوٽ جو عجائب گھر]]


==شھر جو نالو==
هن شهر جي نالي بابت اختلاف موجود آهي ته ان جو صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' هو يا '''امرڪوٽ'''. فارسي ماخذن ۾ هي نالو ٻنهي صورتن، يعني ''عمرڪوٽ'' ۽ ''امرڪوٽ''، ۾ ملي ٿو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—73, 74
}}&lt;/ref&gt;

هڪ روايت موجب هن شهر جو بنياد [[راڻو امر سنگهه]] وڌو هو، تنهنڪري ان جو نالو ''امرڪوٽ'' پيو. ٻي روايت مطابق شهر جو بنياد [[عمر سومرو]] رکيو هو، جنهن سبب ان کي ''عمرڪوٽ'' سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ٽئين راءِ برطانوي مورخ [[جيمس ٽاڊ]] پيش ڪئي آهي، جنهن موجب ''امارا-سومرا'' (Umara-Sumra) [[پرمار راجپوت]]ن جي هڪ شاخ هئي، جيڪا [[ٿر ريگستان]] ۾ آباد ٿي ۽ هن شهر ۾ رهائش اختيار ڪئي. سندس خيال موجب شهر جو نالو انهيءَ نسبت سان ''عمرڪوٽ'' پيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
تنهن هوندي به، ٿر واري علائقي جا مقامي ماڻهو اڄ به هن شهر کي '''امرڪوٽ''' سڏين ٿا، جڏهن ته علائقي کان ٻاهر هي شهر عام طور '''عمرڪوٽ''' جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ يا عمرڪوٽ سنڌ جي قديم شهرن مان هڪ آهي، جنهن جي نالي بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. شهر کي ڪڏهن ”ديهات“، ڪڏهن ”همروٽ“، ڪڏهن ”پدمات“، ڪڏهن ”امراڻو“ ۽ ڪڏهن ”امراپري“ به سڏيو ويو، پر موجوده دور ۾ اهو عام طور عمرڪوٽ جي نالي سان مشهور آهي. ڪجهه روايتن موجب هن شهر کي عمر سومري سان منسوب ڪري عمرڪوٽ سڏيو ويو، جڏهن ته ٻين تاريخي ماخذن، جهڙوڪ ”تاريخ فرشتا“، ''[[آئين اڪبري]]''، ''[[اڪبر نامه]]''، ”[[شاهجهان نامه]]“ ۽ ٻين مؤرخن وٽ هن شهر جو نالو امرڪوٽ طور ملي ٿو. هڪ راءِ موجب هن شهر جو اصل نالو امرڪوٽ هو، جيڪو برطانوي دور کان عمر سومري جي نسبت سان عمرڪوٽ طور مشهور ٿيو، جيتوڻيڪ ڪجهه محققن موجب عمر سومري جو امرڪوٽ شهر يا قلعي سان سڌو تعلق ثابت نٿو ٿئي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

امرڪوٽ تي راڻا پرساد جي راڄ دوران 1542ع ۾ مغل بادشاهه همايون هتان گذريو، ۽ سندس پٽ اڪبر جو جنم به هتي ٿيو. همايون جي ڀيڻ '''[[گلبدن بيگم]]'''  پنهنجي فارسي ڪتاب “[[همايون نامه]]” ۾ لکيو آهي ته راڻو پرساد، [[شهنشاهه همايون]] جو زبردست استقبال ڪيو، کيس رهڻ لاءِ بهترين جاءِ ڏني ۽ سندس قافلي جي اميرن لاءِ قلعي کان ٻاهر رهائش جو بندوبست ڪيو. گلبدن بيگم موجب اتي شيون تمام سستيون هيون، هڪ رپئي ۾ چار ٻڪريون ملي رهيون هيون، ۽ راڻا پرساد بادشاهه کي رڍون ۽ ٻڪريون تحفي ۾ ڏنيون. هن بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان وقت قلعو اڪبر بادشاهه جي جاءِ پيدائش واري هنڌ موجود هو. ممڪن آهي ته اهو قلعو '''امر سنگھ''' نالي ڪنهن هندو راجا يا راڻي جوڙايو هجي، جنهن ڪري شهر جو نالو شروع ۾ امرڪوٽ ۽ پوءِ عمرڪوٽ ٿيو. عمر مارئي جو قصو ۽ بادشاهه عمر سومري جو دور راڻي پرساد کان اٽڪل 200 سال اڳ جو ڄاڻايو وڃي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۽ فارسي ۽ عربي ۾ غير ملڪي سياحن جي ڪتابن ۾ هن شهر جا ٻئي نالا ملن ٿا. هڪ ٻوليائي راءِ موجب، مارواڙي ۽ ڍاٽڪي ٻولين ۽ لهجن ۾ ”ع“ مٿان پيش وارو اچار موجود نه آهي، تنهن ڪري ممڪن آهي ته ”ع“ جي زبر واري اچار مان ”الف“ وارو اچار پيدا ٿيو هجي، جنهن سبب ٻئي صورتون صدين کان گڏ هلنديون رهيون. قديم آثارن جي محقق حاڪم علي شاهه بخاري موجب قلعي جي منظم کوٽائي سان قلعي جي عمر، اقتصادي حالت، ثقافت، هنرن ۽ اصل نالي بابت اهم معلومات ملي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
.

== شھر جي تاريخ ==

=== قديم دور ۽ مذهبي آثار ===
تاريخي روايتن ۽ آثارن مان ظاهر ٿئي ٿو ته امرڪوٽ سنڌ جي انتهائي قديم شهرن مان هڪ آهي، ۽ ممڪن آهي ته قبل مسيح دور ۾ به آباد هو. خاص طور ٻڌ ڌرم واري دور ۾ هن شهر کي اهميت حاصل هئي. '''جوڳرائي جو تلاءُ''' (Joggiraaee jo talaau) انهيءَ دور جي مشهور يادگار طور ڄاتو وڃي ٿو. روايت آهي ته شهر جي ڀرسان '''لامٻي تلاءُ''' (Laambbay talaau) جي سر تي ۽ جوڳرائي جي ڪپر تي مهاتما ٻڌ جي پوئلڳن چلا ڪڍيا، جنهن ڪري اتي هڪ شاهي قلعو مهاراجه وڪرما جيت ٺهرايو. هڪ روايت موجب شهر مهاراجه وڪرما آباد ڪيو، پر انساني وسنديءَ جا آثار ان کان به قديم سمجهيا وڃن ٿا. قديم آثارن ۾ جوڳرائي جو تلاءُ ۽ ’شو‘ جو آستان شامل آهن. شو جي مندر وٽ برهمڻ آباد هئا ۽ ڀڪشوئن جو به اثر هو. شو جو مندر ڀٽن واري زمين تي واقع آهي، جتي واري جي دڙن مان ٻڌ ڌرم جي دور جا مڻڪا اڄ به ملن ٿا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%DA%AA%D9%88%D9%BD%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%DA%AA%D9%88%D9%BD امر ڪوٽ عمرڪوٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پرمار، سوڍا ۽ سومرا دور ===
امرڪوٽ جي پراچين تاريخ جو مڪمل احوال موجود نه آهي، پر ڪجهه تاريخي حوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته ڇهين صدي عيسوي ڌاري هتي پرمارن جي حڪومت هئي. لدروي ۽ پونگل جي يدوونسي راجا منڏم راءِ امرڪوٽ جي پرمار راجا سوڍ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس ٽي پٽ ڪيهر، مولراج ۽ گوگلي پيدا ٿيا.&lt;ref name=&quot;ٽاڊ&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، ندي ڀاڱو ٻيو صفح 1186- 1187، بحواله امرڪوٽ اتهاس&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;گجراتي&quot;&gt;”ٽاڊ راجستان“، گجراتي، ڀاڱو ٻيو، صفحو 317&lt;/ref&gt; سن 997ع، يعني 1054 سنبت ۾ مارواڙ جي راجا ڌرڻي براهه پرمار مارواڙ جي نون قلعن جي ورهاست پنهنجن نون ڀائرن ۾ ڪئي، جنهن وقت امرڪوٽ جو گراج پرمار جي حصي ۾ آيو.

جيسلمير جي تاريخي بيانن مان معلوم ٿئي ٿو ته يارهين صديءَ جي شروعات ۾ به امرڪوٽ تي پرمارن جي حڪومت هئي. ان وقت ڏکڻ ٿر، يعني هاڻوڪي مٺي، ڏيپلي ۽ ڇاڇري شهر کان اولهه طرف علائقو سومرن جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي ”ديرڪ“ پرڳڻو چيو ويندو هو. سومرن پوءِ پرمارن کان امرڪوٽ به حاصل ڪيو. ڇاڇري کان اوڀر کائڙ تي راٺوڙن جو راڄ هو ۽ پارڪر تي پرمارن جو راڄ هو.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

سومرن امرڪوٽ فتح ڪري ان کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، جنهن کان پوءِ آهستي آهستي ڏکڻ ٿر ۾ سندن اثر گهٽجڻ لڳو. ڪجهه عرصي بعد ”مڪواڻا“ راجپوتن زور ورتو ۽ ملڪ تي قبضو ڪري [[ڪيرٽي]] کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. انهن مان ڪيسر مڪواڻو مشهور راجا ٿي گذريو. ڪيرٽي هن وقت مٺي تعلقي ۾ مٺي شهر کان 16 ميل ڏکڻ طرف هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي.&lt;ref name=&quot;رائچند هريجن&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ڪجهه روايتن موجب عمرڪوٽ يا امرڪوٽ عمر سومره ولد دودي سومري جو ٻڌل هو، جيڪو سنه 793هه، يعني 1390ع ۾ تخت تي ويٺو ۽ 35 ورهيه بادشاهي ڪيائين.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; هڪ ٻي روايت موجب وقت جي حاڪم عمر سومري ”مارئيءَ“ کي کڻي اچي هن شهر جي قلعي ۾ قيد ڪري رکيو هو.

=== عمرڪوٽ قلعو ===
عمرڪوٽ پنهنجي قلعي سبب مشهور آهي. روايتن موجب يارهين صديءَ ۾ راجا اَمر سنگهه قلعو ٺهرايو، جڏهن ته ڪجهه بيانن موجب اهو قلعو پرمار سوڍي اڏايو هو، جنهن تي پوءِ سومرن قبضو ڪيو. هڪ روايت مطابق 1355ع ۾ عمر سومري هن شهر کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو. 1226ع ۾ اهو ٻيهر سوڍن جي هٿ ۾ رهيو. 1746ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي قلعو ٺهرايو، جيڪو اڃا تائين موجود آهي. ڪن محققن جي راءِ آهي ته قلعو سنڌ ۾ اسلامي دور کان به اڳ جو ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.pahenjiakhbar.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%da%aa%d9%88%d9%bd-%d8%ac%d9%88-%d9%82%d9%84%d8%b9%d9%88-%da%aa%d9%87%da%99%d9%8a-%d8%af%d9%88%d8%b1-%db%be-%d8%aa%d8%b9%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d9%bf%d9%8a%d9%88%d8%9f-%d8%b9/|title=عمرڪوٽ جو قلعو ڪهڙي دور ۾ تعمير ٿيو؟ ........عزيزڪنگراڻي -|date=2019-06-16|language=sd|access-date=2019-07-10}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ghosia Guest House Umerkot.JPG|300px|thumb|غوثيه گيسٽ ھائوس جو منظر]]

=== همايون، اڪبر ۽ مغل تعلق ===
راجپوتن همايون کي امرڪوٽ ۾ پناهه ڏني، جتي اڪبر بادشاهه جو جنم ٿيو. سنه 949هه، يعني 1542ع ۾ مرزا شاهه حسن جي دور ۾ همايون بادشاهه شير شاهه افغان کان ڀڄي سنڌ ۾ آيو ۽ هتي رهيو. ساڳئي سال رجب مهيني جي پنجين تاريخ اڪبر بادشاهه ڄائو. اڪبر جي ماءُ جو نالو حميده بانو هو. ان وقت عمرڪوٽ هڪ ننڍڙو ڳوٺ هو، تنهن ڪري همايون اتان نڪري جونپور ۾ درياهه جي ڪناري وڃي رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فائل:Birthplace of Akbar.JPG|360px|thumb|اڪبر بادشاھ جي جاء پيدائش جت]]

=== ڪلهوڙا، جوڌپور ۽ ٽالپر دور ===
ڪلهوڙن جي دور ۾ عمرڪوٽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي قبضي هيٺ هو، جنهن کي بعد ۾ ڪلهوڙن جوڌپور جي راجا کي وڪيو. 1739ع ۾ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي دور ۾ ايران کان ڪاهي آيل نادر شاهه عمرڪوٽ ۾ رتوڇاڻ ۽ ڦرلٽ ڪئي ۽ ڪلهوڙن کان معاهدي ۾ ساليانو ڏن مقرر ڪرائي واپس ويو. 1750ع ۾ مارواڙ جي راجپوتن عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ ڪاهه ڪري تباهي مچائي، پر شهر فتح ڪرڻ ۾ ڪامياب نه ٿيا. هڪ ٻي بيان موجب 1750ع ۾ نور محمد ڪلهوڙي ۽ سوڍا راجپوتن وچ ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1777ع ۾ ڪلهوڙن ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ گهرو ويڙهه ٿي، جنهن ۾ کوسن ڪلهوڙن پاران ٽالپرن سان مقابلو ڪيو، ۽ ڪلهوڙو حاڪم ميان غلام نبي عمرڪوٽ ۾ مارجي ويو. نامياري تاريخ نويس ڊاڪٽر مبارڪ علي موجب 1777ع ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙي جي دور ۾ سندس ٽالپر وزير ۽ سپهه سالار '''مير بجر خان ٽالپر''' جي سربراهي ۾ ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ هڪ وڏي گهرو ويڙهه ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ميان غلام نبي ڪلهوڙو مارجي ويو ۽ مير بجر جي مدد سان سندس ننڍو ڀاءُ ميان عبدالنبي ڪلهوڙو تخت تي ويٺو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1781ع ۾ ڪلهوڙن جي درخواست تي مدد خان پٺاڻ ڪلهوڙن خلاف ٽالپرن جي هلندڙ بغاوت کي دٻائڻ لاءِ سنڌ آيو ۽ عمرڪوٽ ۾ ڦرلٽ ۽ قتلام ڪيو. 1783ع ۾ ميان عبدالنبي ڪلهوڙي پنهنجي وزيراعظم ۽ فوج جي سپهه سالار مير بجر خان ٽالپر کي قتل ڪرائڻ لاءِ '''مارواڙ رياست (جوڌپور)''' جي '''راجا وجئہ سنگھ''' سان ڳجهو معاهدو ڪيو. معاهدي موجب مير بجر خان جي قتل جي بدلي ۾ عمرڪوٽ شهر ۽ پرڳڻو سنڌ کان ڌار ڪري مارواڙ رياست سان شامل ڪيو ويو. مير بجر خان جي قتل جي ردعمل ۾ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 75 ورهين وارو ڪلهوڙا دور پڄاڻي تي پهتو ۽ پوءِ 60 ورهين تائين هلندڙ ٽالپر دور شروع ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1786ع ۾ عمرڪوٽ پرڳڻي جي ٿر واري ايراضي ۾ شڪار لاءِ ويل ٽالپر خاندان جي ماڻهن کي مارواڙي راجپوتن بنا اجازت شڪار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ درجنين ساٿين سميت قتل ڪيو. ٽالپرن پنهنجي شڪارين جي قتل جو پلاند ڪرڻ لاءِ عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي ۽ شهر ۾ وڏي رتوڇاڻ ڪئي. هڪ ٻي بيان موجب سوڍن جي اجازت کان سواءِ ٽالپر حڪمران جي ڀاءُ پاران ٿر ۾ شڪار ڪرڻ تي سوڍن ٽالپرن جي شاهي شڪاري قافلي جا درجنين ماڻهو قتل ڪيا، جنهن کان پوءِ ٽالپرن ۽ سوڍن وچ ۾ جنگ ٿي ۽ مير سهراب خان ۽ مير غلام محمد خان جي ماڻهن شهر ۾ ڦرلٽ ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

1813ع ۾ مير ڪرم علي ٽالپر جي دور ۾ ٽالپرن عمرڪوٽ تي ڪاهه ڪئي، راجپوتن کي شڪست ڏني ۽ شهر ۽ پرڳڻو فتح ڪري لڳ ڀڳ 30 ورهين کان پوءِ ٻيهر سنڌ ۾ شامل ڪيو. 1815ع ۾ نئونڪوٽ وارو ننڍڙو پڪو دفاعي قلعو جوڙايو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== انگريز دور ===
سنڌ تي انگريزن جي حڪومت دوران عمرڪوٽ کي ضلعي هيڊ ڪوارٽر جو درجو مليو، جڏهن ته قلعو سرڪاري سنڀال هيٺ آيو. 1857ع واري آزاديءَ جي جنگ جي سلسلي ۾ 1859ع ۾ راجپوتن ۽ ٻين مقامي ماڻهن ڪجهه پوليس اهلڪارن کي قتل ڪري شهر تي قبضو ڪري ورتو. اها بغاوت انگريز فوج بي رحميءَ سان ڪچلي، جنهن دوران وڏي رتوڇاڻ ٿي. هن ئي دور ۾ انگريزن امر ڪردار '''راڻا رتن سنگھ''' کي عمرڪوٽ جي قلعي اندر ڦاسي تي چاڙهيو. ڏکڻ ٿر ۽ پارڪر جا ڀاڱا انتظامي طور گهڻي عرصي تائين ڪڇ ڀڄ سان ڳنڍيل رهيا، ۽ راجپوتن، کوسن ۽ ڪولهين جي بغاوتن کي دٻائڻ لاءِ ٿيل ڪاررواين ۾ '''روپلي ڪولهي''' (Roplo Kolhi) سميت ڪيترن محب وطن نوجوانن کي موت جي سزا ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

=== عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار ===
ٿر ۽ بئراج ايراضي جي ڳانڍاپي تي واقع تاريخي قلعي وارو سرحدي شهر عمرڪوٽ گذريل ٽن صدين دوران ٻاهرين ڪاهن ۽ اندروني بغاوتن سبب گهٽ ۾ گهٽ ست ڀيرا رتوڇاڻ، ڦرلٽ ۽ جلائو گهيرائو جو شڪار ٿيو. عمر مارئي جي لوڪ داستان، مومل جي هڪ ماڙي جي آثارن ۽ اڪبر بادشاهه جي جنم هنڌ سبب مشهور هن شهر کي مختلف دورن ۾ نادر شاهه، مارواڙ جي راجپوتن، ڪلهوڙن، ٽالپرن، مدد خان پٺاڻ، انگريزن ۽ 1971ع جي پاڪ-ڀارت جنگ دوران هندستاني فوج جي اڳڀرائي جهڙن واقعات سان واسطو رهيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

سال 1965ع جي شروعات ۾ ڀارت جي جنگي تيارين کي ڏسندي فوجي اختيارين پنجاب جي چولستان کان ڪڇ جي رڻ تائين سرحدي دفاع کي مضبوط ڪرڻ لاءِ فوج سان گڏ وڏي انگ ۾ مقامي حُرن کي مقرر ڪيو. سنڌ جي سرحدي پٽيءَ کي ٻن سيڪٽرن ۾ ورهايو ويو: چولستان ۽ اڇڙي ٿر تي ٻڌل ”اتر سيڪٽر“ لاءِ پير پاڳاري جي ننڍي ڀاءُ پير نادر علي شاهه کي، جڏهن ته ٿر ۽ ڪڇ جي رڻ واري ”ڏکڻ سيڪٽر“ لاءِ فقير امين مڱريو کي سيڪٽر ڪمانڊر مقرر ڪيو ويو. پير پاڳاري کي حُرن جو چيف ڪمانڊر بڻايو ويو. ٽنهي ڪمانڊرن کي ڏورانهن محاذن تي موجود حُرن سان رابطي لاءِ هيليڪاپٽر پڻ ڏنا ويا. جنگ دوران پير پاڳارو عمرڪوٽ قلعي اندر قائم هيڊڪوارٽر ۾ موجود رهيو ۽ مختلف جنگي محاذن جا دورا ڪري حُرن جا حوصلا وڌائيندو رهيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1965ع جي جنگ دوران جڏهن ڀارتي فوج پنجاب وٽان سرحد پار ڪري پاڪستاني علائقي تي قبضو ڪيو ته سنڌ جي سرحدي مورچن ۾ موجود حُرن کي حڪم مليو ته جواب ۾ هو به پيش قدمي ڪري ڀارتي علائقو فتح ڪن. حُر، جنگي جهازن ۽ تربيت يافته فوج جي مدد سان اڳتي وڌيا ۽ راجستان ۾ مغل دور جا ٻه تاريخي قلعا، '''ڪشن ڳڙھ''' ۽ گهوٽاڙو، اهم فوجي ڇانوڻيون، ڪيترائي سرحدي چوڪيون ۽ ريلوي اسٽيشنون فتح ڪيون. ڀارت پاران حرن جي اڳڀرائي روڪڻ لاءِ هٿيار، بارود ۽ تازا فوجي دستا کڻي ايندڙ هڪ ريل گاڏي کي کوکرو پار - موڻاٻائو (Khhokhhuro paar - Monnaabaao) ريلوي لائين تي پنهنجي منزل تي پهچڻ کان اڳ پٽڙي تان ڪيرائي، باهه ڏئي ساڙي تباهه ڪيو ويو. ٻن هفتن جي جنگ ۾ حُرن راجستان جو اٽڪل 1800 چورس ڪلوميٽر علائقو فتح ڪيو. ڪيترائي حُر نوجوان شهيد ۽ زخمي ٿيا. سرڪار پير پاڳاري، خليفي فقير امين مڱريو، وحيد ڪٽپر ۽ ٻين حُرن کي ”ستاره جرئت“، ”تمغه جرئت“ ۽ ٻين فوجي اعزازن ۽ سَنَدن سان نوازيو.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

1971ع واري پاڪ-ڀارت جنگ دوران پاڪ فوج ۾ اعليٰ عهدن تي وڏي انگ ۾ مقرر بنگالي آفيسرن جي بغاوت سبب سنڌ جي دفاع لاءِ گهربل فوجي دستا ۽ حُر مجاهد وقت سر اڳين مورچن تائين پهچي نه سگهيا. انهيءَ صورتحال جو فائدو وٺندي ڀارتي فوج ڇاڇرو ۽ ننگرپارڪر شهرن سميت اتر-اوڀر ٿر جي وڏي ايراضي تي قبضو ڪيو. عورتون ۽ ٻار پنهنجي جان بچائڻ لاءِ بئراج ايراضي جي مختلف ڳوٺن ڏانهن لڏي ويا. ڀارتي فوج ڪيترن ڳوٺن مان گذري ڇاڇري کان اڳتي وڌي ۽ عمرڪوٽ تي قبضي لاءِ شهر ٻاهران هڱورو ڀٽ تي گڏ ٿيڻ شروع ڪيو. عمرڪوٽ ڏانهن پيش قدمي جي خبرن سبب شهر جا رهواسي ڊپ ۾ شهر خالي ڪري ويا.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

اڳوڻي ضلعي ناظم مگهن مڱريو جي والد فقير ترڪو مڱريو جي اڳواڻي ۾ حُرن جي ”عمرڪوٽ ڪمپني“ شهر جي دفاع لاءِ هڱورو ڀٽ ۽ شهر جي وچ ۾ واقع ”پنجا تلي ترائي“ وٽ مورچن ۾ موجود هئي. ڀارتي فوج 18 مدراس رجمينٽ جي ڪمانڊ ۾ ٽي ڏينهن هڱورو ڀٽ وٽ ڪئمپ قائم ڪري وڌيڪ هٿيار، بارود ۽ تازه دم دستا گهرائي عمرڪوٽ تي قبضي جي رٿابندي ڪري رهي هئي. ترڪو مڱريو وڌيڪ مدد گهري، جنهن تي 26 بلوچ رجمينٽ جي هڪ ڪمپني ڪئپٽن ممتاز جي اڳواڻي ۾ حر مجاهد فورس جي مدد لاءِ پهتي. جنگ ۾ حصو وٺندڙ متارو مڱريو، محمد آريسر ۽ امام بخش ڀنڀرو موجب ٻنهي ڪمپني ڪمانڊرن فيصلو ڪيو ته دشمن جي حملي جو انتظار ڪرڻ بدران پاڻ دشمن جي ڪئمپ تي اوچتو حملو ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

رٿابندي موجب حر ۽ بلوچ ڪمپنين مان چونڊيل ڦڙت، بهادر ۽ جانثار جوانن صبح جو 4 وڳي ڀارتي فوج جي ڪئمپ تي اتر ۽ اولهه کان اوچتو حملو ڪيو. ڪارروائي ۾ پهريان مورچن تان مارٽر گولا فائر ڪيا ويا، پوءِ دستي بم ۽ هٿيار استعمال ڪندي دشمن جي مزاحمت کي ٽوڙيو ويو. ڀارتي فوج وڏي انگ ۾ هٿيار، بارود، راشن، درجنين گاڏيون ۽ ٻيو جنگي سامان ڇڏي پنڌ واپس ڀڄڻ تي مجبور ٿي. پاڪستان طرفان بلوچ ۽ حر ڪمپنين جا رڳو 150 جوان هن ڪارروائي ۾ شامل هئا، جڏهن ته ڀارتي ڪئمپ ۾ اٽڪل 700 فوجي موجود هئا، جن مان 49 ٿڏي تي مارجي ويا. لاشن کي اتي ئي گڏيل قبر ۾ دفن ڪيو ويو، ڪجهه زخمين سميت لڳ ڀڳ ويهارو ڀارتي فوجي گرفتار ڪري جنگي قيدي بڻايا ويا. پاڪستاني پاسي جا چار جوان شهيد ۽ ٻارهن زخمي ٿيا. هن ڪارروائي دوران بهادري ڏيکارڻ تي ڪئپٽن ممتاز، صوبيدار گل خان ۽ ٻين کي فوجي تمغن سان نوازيو ويو. 26 بلوچ رجمينٽ جي ڪمپني ۽ حُرن جي عمرڪوٽ ڪمپني کي خاص پذيرائي ڏيندي ”هڱورين“ جو نالو ڏنو ويو. عمرڪوٽ جي دفاع واري هن جنگ جي چار شهيدن جي ياد ۾ قلعي اندر عجائب گهر ڀرسان هڪ يادگار ٺهيل آهي، جنهن تي معرڪي جا انگ اکر پڻ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;عمرڪوٽ جي جنگي تاريخ ۾ حُرن جو ڪردار، روزآني ڪاوش 6 سيپٽمبر، 2018، ليکڪ: نور محمد سمون&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
هي شهر 25◦22′ اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 69◦47′ اوڀر ڊگھائي ڦاڪ تي ٿر ۾ واقع آهي. اهو ميرپورخاص کان 46 ميل اوڀر ۾، ان هنڌ تي آهي جتان واريءَ جون ڀٽون شروع ٿين ٿيون. هڪ ٻي روايت ۾ ان جو مقام 22–25 اتر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 47–69 اوڀر ويڪرائي ڦاڪ طور بيان ڪيو ويو آهي، ۽ شهر کي واريءَ ۽ ڏاڍي زمين جي دنگ تي واقع ڄاڻايو ويو آهي.

== عمرڪوٽ جو قلعو ==

=== تعمير ۽ نالي بابت روايتون ===
'''عمرڪوٽ جو قلعو''' يا '''امرڪوٽ جو قلعو''' سنڌ جي تاريخي قلعن مان هڪ آهي، جيڪو ٿر ۽ سنڌو ماٿريءَ جي وچ واري اهم گذرگاهه تي واقع رهيو آهي. قلعي جي تعمير بابت مختلف روايتون ملن ٿيون. هڪ راءِ موجب موجوده قلعو ڪلهوڙا دور ۾ [[حيدرآباد]] جي پڪي قلعي کان اٽڪل ويهه سال اڳ، ميان نور محمد ڪلهوڙي 1746ع ۾ جوڙايو. ڊاڪٽر اسد جمال پلي جي تحقيق موجب قلعي جي اڏاوت لاءِ لڪي جبل جا پٿر پاڻيءَ رستي آڻڻ خاطر ڳوٺ چيل بند وٽان اتر-اوڀر رخ ۾ “نور واهه” نالي هڪ ابتو واهه کوٽايو ويو هو. ڪجهه تاريخدانن جو خيال آهي ته هاڻوڪي قلعي واري هنڌ ڪلهوڙن کان اڳ به ڪو پراڻو قلعو موجود هو ۽ موجوده قلعو ان جي بنيادن تي اڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;روزآني ڪاوش جي 26 مارچ 2017 جي ”ڪاوش دنيا“ ۾ عمرڪوٽ بابت نور محمد سمي جي ليکيل ليک مان ورتل&lt;/ref&gt;

قلعي ۽ شهر جي اصل نالي بابت تاريخدانن وٽ ٻه اهم رايا ملن ٿا. هڪ راءِ موجب اصل قلعو امر سنگهه نالي راجپوت راڻي جوڙايو هو، تنهنڪري شهر ۽ قلعي جو نالو '''امرڪوٽ''' پيو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.dawn.com/news/1176551|title=Umerkot: Lost in history|last=Hasan|first=Shazia|date=2015-04-19|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt; ٻي راءِ موجب قلعو عمر ماروي واري قصي سان لاڳاپيل مشهور بادشاهه '''عمر سومري''' جوڙايو هو، تنهنڪري صحيح نالو '''عمرڪوٽ''' آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://antiquities.sindhculture.gov.pk/index.php/antiquities-sites/fort/item/108-umerkot-fort-umerkot|title=Umerkot Fort, Umerkot|website=antiquities.sindhculture.gov.pk|language=en-gb|access-date=2019-05-29}}&lt;/ref&gt;

هڪ طرف تاريخي روايتن موجب سن 1226ع ۾ راجسٿان کان سوڍا راڻا رتي ڪوٽ ۽ عمرڪوٽ فتح ڪري هتي حڪمران ٿيا، ۽ انهن 26 راڻن جو تاريخي ۽ نالي وار سلسلو هاڻوڪي راڻي همير سنگهه تائين پهچي ٿو، پر انهن ۾ امر سنگهه نالي ڪو راڻو نه ملي ٿو. ٻئي طرف هاڻوڪي قلعي جي ٻن برجن واري مُک دروازي مٿان وچ ۾ لڳل هڪ پٿر تي سورج مکي جو گل اُڪريل آهي، جيڪو سورج ونسي سوڍن جي ڌرمي نشاني سمجهيو وڃي ٿو. جيڪڏهن موجوده قلعو ميان نور محمد ڪلهوڙي تعمير ڪرايو هو ته پوءِ مُک دروازي مٿان سورج مکي وارو پٿر لڳائڻ بابت سوال پيدا ٿئي ٿو؛ ممڪن آهي ته اهو پٿر سوڍا راڻن پنهنجي راڄ دوران لڳايو هجي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== جاگرافيائي ۽ فوجي اهميت ===
عمرڪوٽ جو قلعو اڳ به ٿر جي سياست جي ڪنجي سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ ته اهو مارواڙ ۽ سنڌو ماٿريءَ جي اهم رستي تي واقع هو. ان زماني ۾ عمرڪوٽ سنڌ جي سومرا گهراڻي جي حڪومت هيٺ هو. عمرڪوٽ جي قلعي کان 30 ميل اتر طرف ٿر اندر رتو ڪوٽ نالي هڪ پراڻي قلعي جا نشان موجود آهن. رتو ڪوٽ، جيڪو عمرڪوٽ جي قلعي وانگر اهم آهي، پرمار سوڍن جي دور انديشيءَ جي نشاني هو يا انهن کان اڳ جو تعمير ٿيل قلعو هو، ان بابت قطعي طور چئي نٿو سگهجي. بهرحال، اهڙن مضبوط قلعن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ڪنهن مدبر حڪمران ٿر تي پنهنجو ڏهڪاءُ قائم ڪرڻ، ۽ سنڌو ماٿري ۽ وچ هندستان جي وچ وارن شاهراهه رستن تي پنهنجو حڪم جاري رکڻ لاءِ انهن قلعن جي اڏاوت ڪرائي هئي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ٿر ۽ پارڪر جو احوال;مصنف:ايس اين رئڪس ;مترجم:ڊاڪٽر نواز علي شوق؛ايڊيشن: ٻيون 2007ع؛ ڇپيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ،ڄامشورو&lt;/ref&gt;

=== ترخان ۽ ارغون دور ===
سنه 967هه، يعني 1559ع ۾، مرزا عيسيٰ ترخان جي ٻن پٽن محمد باقي ۽ محمد صالح وچ ۾ جنگ لڳي. مرزا عيسيٰ محمد صالح جي حمايت ۾ هو، تنهنڪري محمد باقي شڪست کائي ونگ مان عمرڪوٽ آيو ۽ اتان جيسلمير مان لنگهي بکر ۾ سلطان محمود خان وٽ پهتو. مرزا غازي بيگ جي دور ۾ سنه 1508هه، يعني 1599ع ڌاري، ابو القاسم سلطان ولد شاهه قاسم ارغون سوڍن سان وڙهي عمرڪوٽ ورتو. ابو القاسم سلطان مرزا جاني بيگ جو سالو هو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== نادر شاهه ۽ ڪلهوڙا دور ===
سنه 1152هه، يعني 1739ع ۾، جڏهن نادر شاهه سنڌ تي ڪاهي آيو، تڏهن ميان نور محمد ڪلهوڙو ۽ سندس پٽ محمد مراد ياب خان ڪلهوڙو ٺٽو ڇڏي عمرڪوٽ جي قلعي ۾ اچي لڪا. نادر شاهه سندن پٺيان اچي عمرڪوٽ پهتو، جنهن سبب هو لاچار ٿي پيش پيا. ان کان پوءِ نادر شاهه جا امير سنڌ جي مختلف علائقن ۾ پکڙي ويا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنه 1168هه، يعني 1755ع ۾، ميان محمد مراد ياب خان سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو. ان وقت هو عمرڪوٽ ۾ هو. جڏهن ديوان گدومل سندس لاءِ بادشاهه کان سَند ۽ نواب سريبلند خان جو لقب وٺي آيو، تڏهن هو عمرڪوٽ کان ٺٽي ڏانهن روانو ٿيو ۽ رستي ۾ نصرپور وٽ سندس تاجپوشيءَ جي رسم ادا ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== ٽالپرن ۽ ڪلهوڙن جون جنگيون ===
سنه 1190هه، يعني 1777ع ۾، مير بجر خان حج تان موٽي آيو ۽ سڌو عمرڪوٽ ۾ وڃي رهيو. هن کوسن کي عمرڪوٽ مان ڀڄائي ڪڍيو. ميان غلام نبي، تاجو ليکي کي هڪ لشڪر سان گڏ وٺي عمرڪوٽ آيو ۽ ڪوٽ جو گهيرو ڪيو، پر فتح حاصل نه ڪري سگهيو. پوءِ الهه بخش جهنجڻ دغا ڪري مير کان معافي گهري. جڏهن مير عمرڪوٽ کان ٻاهر نڪتو ته تاجو ليکي ٻن هزار ماڻهن سان ڪوٽ تي قبضو ڪري ورتو. ان تي مير بجر خان ڇهه هزار لشڪر گڏ ڪري ٽيهه هزار ڪلهوڙن تي ڪاهي ويو. ڪلهوڙا لانياري وٽ پهتا، جتي جنگ لڳي؛ ڪلهوڙا شڪست کاڌائون ۽ ميان غلام نبي مارجي ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنه 1194هه، يعني 1781ع ۾، ميان عبدالنبيءَ جي چوڻ تي جوڌپور جي راجا بجيسنگهه ٻه ماڻهو موڪلي مير بجر خان کي دغا سان قتل ڪرايو. ان جي بدلي ۾ ميان عبدالنبي عمرڪوٽ جو قلعو ۽ پرڳڻو جوڌپور جي راجا کي ڏئي ڇڏيو. ان وقت، جڏهن عبدالنبي جي مدد لاءِ تيمور شاهه، مدد خان کي لشڪر سان موڪليو، تڏهن مير عمرڪوٽ ۾ هئا. مير عبدالله خان بلوچن جو لشڪر وٺي مدد خان جي مقابلي لاءِ نڪتو. گهڻي لکپڙهه کان پوءِ مدد خان عمرڪوٽ آيو ۽ مير فتح خان کي ٺڳيءَ سان گرفتار ڪري وٺي ويو، پر پوءِ هو ڀڄي نڪتو ۽ مير عبدالله ۽ مير فتح علي خان سان وڃي مليو، جيڪي ان وقت دين ڳڙهه ۾ هئا. ميرن جي تياريءَ جو ٻڌي مدد خان عبدالنبي کان بيزار ٿي کيس ڇڏي هليو ويو، جنهن کان پوءِ عبدالنبي لاچار ٿي ميرن جي پيش پيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنه 1201هه، يعني 1786ع ۾، جوڌپور جي راجا ٻه هزار ماڻهو عمرڪوٽ ۾ آڻي ويهاريا، ڇاڪاڻ ته اهو قلعو ميان عبدالنبي کيس ڏنو هو. اتفاق سان رستي ۾ انهن جو جهيڙو مير سهراب خان جي ڀاءُ مير غلام محمد جي ماڻهن سان ٿيو، جيڪو ٿر ۾ شڪار لاءِ آيو هو. مير غلام محمد جا ڪيترائي ماڻهو مارجي ويا. ان تي مير سهراب، مير فتح علي خان جي مدد سان عمرڪوٽ تي ڪاهي آيو، راجپوتن کي ماريو، ملڪ ڦريو ۽ پنهنجو وير وٺي واپس ويو.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== عمرڪوٽ جو ٻيهر سنڌ ۾ شامل ٿيڻ ۽ انگريز عهدنامو ===
سنه 1229هه، يعني 1813ع ۾، مير ڪرم علي خان ۽ مير مراد علي خان عمرڪوٽ جوڌپور جي راجا کان کسي ورتو. ان کان پوءِ عمرڪوٽ ٽالپرن جي هٿ ۾ رهيو. سنه 1258هه، يعني 1842ع ۾، سر چارلس نيپئر ميرن سان عهدنامو ڪيو، جنهن موجب عمرڪوٽ، سبزلڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪراچي انگريز سرڪار جي حوالي ٿيا.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== قلعي جا ڏکڻ ۽ اولهه وارا دروازا ===
قلعي جي اتر طرف واري مُک دروازي کان سواءِ ڏکڻ ۽ اولهه پاسي وارن ٻن ننڍن دروازن بابت قديم آثارن جي ماهرن حاڪم شاهه بخاري ۽ علي حيدر گاڏهي جو چوڻ آهي ته قلعي جي اصل ڊيزائين ۾ اهي ٻئي دروازا شامل نه هئا. سندن مطابق اهي دروازا انگريزن پنهنجي سهولت لاءِ قلعي جون ڀتيون ٽوڙي ڪڍايا هئا. قلعي کي اصل حالت ۾ بحال ڪرڻ ۽ ان جي سيڪيورٽي کي نظر ۾ رکندي اهي ٻئي دروازا بند ڪيا پيا وڃن.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لال سنگهه سوڍو، ڏکڻ واري دروازي بابت انهيءَ راءِ سان اختلاف ڪري ٿو. سندس دعويٰ آهي ته جوڌپور جي راجا ۽ ٽالپرن وچ ۾ عمرڪوٽ ۾ ٿيل جنگ جي وقت به ڏکڻ وارو دروازو موجود هو. سندس چوڻ موجب اهو دروازو مُک دروازي جي ڀيٽ ۾ ڪمزور هو، تنهنڪري جوڌپور جي راجا جون فوجون ان دروازي کي بارود سان ٽوڙي، باهه ڏئي ساڙي، اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿيون. سندس مطابق، ان جنگ ۾ باهه سبب سڙيل ڪاريون سرون ۽ ڀتيون اڄ به ان دروازي وٽ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* &lt;big&gt;[[سنڌ]]&lt;/big&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا شھر]]
[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون]]</text>
      <sha1>6kfw31aky3o53cj4bq0la69pta9bjyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشل باغي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5819</id>
    <revision>
      <id>383779</id>
      <parentid>101266</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="9nn5u6x8gq07j6bemzm97kc3ipm8o4a" xml:space="preserve">'''''بخشل باغي''' [[نوابشاهه|نوابشاهه شهر]] جو رهندڙ آهي. هن جو اصل نالو الله بخش ولد محمد پريل خشڪ آهي، پر ادبي دنيا ۾ ”بخشل باغيءَ“ جي نالي سان سڏيو وڃي ٿو. سندس جنم 19 اپريل 1975ع تي، دولت ڪالوني نوابشاهه ۾ ٿيو.''

==''شاعري''==

''تعليم بي. اي اٿس. ڪچي ڦڪي شاعري 1988ع کان ۽ پختي شاعري 1991ع کان شروع ڪيائين. سندس شاعريءَ جا 5 مجموعا ڇپيل آهن'': 
# ''سمنڊ جي هن پار (1999ع)''
# ''سپنو سنڌو ديس جو (2000ع)''
# ''مٽيءَ جي خوشبوءِ (2003ع)''
# ''آرسيءَ جا خواب (2004ع)''
# ''ڊسمبر جي اڪيلائي (2006ع).'' 

''ان کان سواءِ هن شيخ اياز جا سموار غزل ترتيب ڏئي، ”هي روح جزيرو حيرت جو“ عنوان سان ڪتابي صورت ۾ شاهه اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران ڇپرايو آهي. ان کان سواءِ نوابشاهه جي شاعرن جي تعارف ۽ ڪلام تي مشتمل ڪتاب ”سپنا ساڳيءَ مند جا“ (وسيم سومري سان گڏ:2003ع) به ڇپيل اٿس.''

==''پيشو''==

''بخشل باغي گورنمينٽ پرائمري اسڪول حسين بخش مگسي، يو سي 1، نواب شاهه ۾ پرائمري استاد آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%84%20%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A |access-date=2016-08-03 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409092830/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%84%20%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{ڪچو}}

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جا شاعر]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>9nn5u6x8gq07j6bemzm97kc3ipm8o4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox ancient site</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6700</id>
    <revision>
      <id>383628</id>
      <parentid>353440</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10225" sha1="n1gig1xzwbtwh1qc2bgxbkzuwqklst5" xml:space="preserve">{{infobox
| bodyclass = vcard

| child = {{#ifeq:{{{embed|}}}|yes|yes}}

| title = &lt;includeonly&gt;{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}&lt;/includeonly&gt;
| titleclass = fn org

| subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|&lt;div class=&quot;nickname&quot; {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang=&quot;{{{native_name_lang}}}&quot;}}&gt;{{{native_name}}}&lt;/div&gt;}}

| headerstyle = background-color: #eee;

| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB|getValue|rank=best|P18 | maxvals=1 | name=image | noicon=true | qid={{{qid|}}} | suppressfields={{{suppressfields|}}} | fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} | onlysourced=no |{{{image|}}}}}|size={{{image_size|{{{imagewidth|}}}}}}|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{alt|{{{imagealttext|}}}}}}}}
| caption = {{{caption|}}}

| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size={{{map_size|{{{mapwidth|}}}}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption2 = {{#if: {{{map_type|}}}||{{{map_caption|}}}}}

| image3 = {{#if: {{{map_type|}}}|{{Location map|{{{map_type|}}}
 |relief      = {{{relief|}}}
 |alt         = {{{map_alt|}}}
 |coordinates = {{{coordinates|}}}
 |float       = center
 |mark        = Archaeological site icon (red).svg
 |overlay_image = {{{map_overlay|}}}
 |marksize    = {{{marksize|{{{marksize|}}}}}}
 |label       = {{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}
 |position    = {{{map_label_position|}}}
 |border      = infobox
 |caption     = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Shown within {{#invoke:Location map|data|{{{map_type}}}|name}}}}
 |width       = {{#if:{{{map_size|}}}|{{{map_size}}}|}}
 |default_width= 250
}}}}
| caption3 = 

| image4   = {{#invoke:Infobox mapframe|auto}}
| caption4 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption}}

| label1 = متبادل &amp;nbsp;نالو
| class1 = nickname
| data1 = {{{other_name|{{{alternate_name|}}}}}}

| label2 = مقام 
| class2 = label
| data2 = {{{location|}}}

| label3 = علائقو 
| class3 = label
| data3 = {{{region|}}}

| label4 = مقانيت
| data4 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}} }}

| label5 = گرڊ وارو حوالو 
| data5 = {{#if:{{{gbgridref|}}}|{{gbmappingsmall|{{{gbgridref}}}}}}}

| label6   = بلندي 
| data6    = {{#if:{{{altitude_m|}}}|{{convert|{{{altitude_m}}}|m|ft|0|abbr=on}}{{{altitude_ref|}}}|}}

| label7 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|گرڊ&amp;nbsp;واري جاء}}
| data7 = {{{grid_position|}}}

| label8 = قسم
| class8 = category
| data8 = {{{type|}}}

| label9 = لاڳاپيل حصو 
| data9 = {{{part_of|}}}

| label10 = ڊيگھ
| data10 = {{{length|}}}

| label11 = ويڪر
| data11 = {{{width|}}}

| label12 = پکيڙ
| data12 = {{{area|}}}

| label13 = حجم
| data13 = {{{volume|}}}

| label14 = ڊائيا ميٽر
| data14 = {{{diameter|}}}

| label15 = گھير 
| data15 = {{{circumference|}}}

| label16 = اوچائي
| data16 = {{{height|}}}

| header17 = {{#if:{{{builder|}}}{{{material|}}}{{{built|}}}{{{abandoned|}}}{{{epochs|}}}{{{cultures|}}}{{{occupants|}}}{{{event|}}}|تاريخ}}

| label18 = ٺاھيندڙ
| data18 = {{{builder|}}}

| label19 =  جزا 
| class19 = category
| data19 = {{{material|}}}

| label20 =  بنياد پيو
| data20 = {{{built|}}}

| label21 = ترڪ ٿيو 
| data21 = {{{abandoned|}}}

| label22 =  زمانو 
| data22 = {{{epochs|}}}

| label23 = ثقافتون
| data23 = {{{cultures|}}}

| label24 =  تابع &amp;nbsp;جي
| data24 = {{{dependency_of|}}}

| label25 = لاڳاپيل &amp;nbsp;سان
| data25 = {{{occupants|}}}

| label26 =  واقعو
| data26 = {{{event|}}}

| header27 = {{#if:{{{excavations|}}}{{{archaeologists|}}}{{{condition|}}}{{{ownership|}}}{{{owner|}}}{{{public_access|}}}{{{website|}}}{{{notes|}}}{{{discovered|}}}| جڳھ بابت }}

| label28 = دريافت
| data28 = {{{discovered|}}}

| label29 = کوٽائي 
| data29 = {{{excavations|}}}

| label30 =  ماھر آثار قديم 
| data30 = {{{archaeologists|}}}

| label31 =  حالت
| data31 = {{{condition|}}}

| label32 = ملڪيت
| data32 = {{{ownership|{{{owner|}}}}}}

| label33 =  انتظاميا
| data33 = {{{management|}}}

| label34 =  عوامي&amp;nbsp;پھچ
| data34 = {{{public_access|}}}

| label35 =  ويبسائيٽ
| data35 = {{{website|}}}

| header36    = {{#if:{{{architectural_styles|}}}{{{architectural_details|}}}|فن تعمير}}

| label37     = اڏاوتي قسم
| data37      = {{{architectural_styles|}}}

| label38     = اڏاوتي ڄاڻ
| data38      = {{{architectural_details|}}}

&lt;!-- designation sections --&gt;
| header39 = {{#if:{{{designation1|}}}{{{designation1_offname|}}}{{{designation1_type|}}}{{{designation1_criteria|}}}{{{designation1_date|}}}{{{delisted1_date|}}}{{{designation1_partof|}}}{{{designation1_number|}}}{{{designation1_free1value|}}}{{{designation2_free1value|}}}{{{designation1_free3value|}}}{{{designation2|}}}{{{designation2_offname|}}}{{{designation2_type|}}}{{{designation2_criteria|}}}{{{designation2_date|}}}{{{delisted1_date|}}}{{{designation2_partof|}}}{{{designation2_number|}}}{{{designation2_free1value|}}}{{{designation2_free2value|}}}{{{designation2_free3value|}}}
   |{{Infobox designation list|embed = yes
| designation1            = {{{designation1|}}}
| designation1_offname    = {{{designation1_offname|}}}
| designation1_type       = {{{designation1_type|}}}
| designation1_criteria   = {{{designation1_criteria|}}}
| designation1_date       = {{{designation1_date|}}}
| delisted1_date          = {{{delisted1_date|}}}
| designation1_partof     = {{{designation1_partof|}}}
| designation1_number     = {{{designation1_number|}}}
| designation1_free1name  = {{{designation1_free1name|}}}
| designation1_free1value = {{{designation1_free1value|}}}
| designation1_free2name  = {{{designation1_free2name|}}}
| designation1_free2value = {{{designation1_free2value|}}}
| designation1_free3name  = {{{designation1_free3name|}}}
| designation1_free3value = {{{designation1_free3value|}}}
| designation2            = {{{designation2|}}}
| designation2_offname    = {{{designation2_offname|}}}
| designation2_type       = {{{designation2_type|}}}
| designation2_criteria   = {{{designation2_criteria|}}}
| designation2_date       = {{{designation2_date|}}}
| delisted2_date          = {{{delisted2_date|}}}
| designation2_partof     = {{{designation2_partof|}}}
| designation2_number     = {{{designation2_number|}}}
| designation2_free1name  = {{{designation2_free1name|}}}
| designation2_free1value = {{{designation2_free1value|}}}
| designation2_free2name  = {{{designation2_free2name|}}}
| designation2_free2value = {{{designation2_free2value|}}}
| designation2_free3name  = {{{designation2_free3name|}}}
| designation2_free3value = {{{designation2_free3value|}}}
}} }}

| label40 = عھدو
| data40  = {{{other_designation|}}}

| header41 = {{#if: {{{nhle|}}}{{{hillfort|}}}{{{megaj|}}}{{{hes|}}} | تصديق ڪندڙ}}

| label42 = [[نئشنل ھيريٽيج لسٽ فار انگلينڊ|NHLE]]
| data42  = {{#if: {{{nhle|}}} | [https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/{{{nhle}}} {{{nhle}}}] }}

| label43 = [[اٽلس آف ھلفورٽس آف برٽين اينڊ آئرلينڊ|ھلفورٽس وارو ائٽلس]]
| data43  = {{#if: {{{hillfort|}}} | [https://hillforts.arch.ox.ac.uk/?query=Atlas_of_Hillforts_4166_0,Main_Atlas_Number,{{{hillfort}}} {{{hillfort}}}] }}

| label44 = [[مڊل ايسٽرن جيوڊيٽابيس فار اينٽيڪئٽيز|MEGA-J]]
| data44  = {{{megaj|}}}

| label45 = [[اسڪاٽ لينڊ جو تاريخي ماحول]]
| data45 = {{#if: {{{hes|}}} | [https://portal.historicenvironment.scot/designation/{{{hes}}} {{{hes}}}] }}

| data46 = {{{embedded|}}}
| below = {{{notes|}}}

}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox ancient site with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox ancient site]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| abandoned | alt | alternate_name | altitude_m | altitude_ref | archaeologists | architectural_details | architectural_styles | area | builder | built | caption | circumference | condition | coordinates | cultures | delisted1_date | delisted2_date | dependency_of | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation1_number | designation1_offname | designation1_partof | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | designation2_number | designation2_offname | designation2_partof | designation2_type | diameter | discovered | embed | embedded | epochs | event | excavations | fetchwikidata | gbgridref | grid_name | grid_position | height | hes | hillfort | image | image_size | image_upright | imagealttext | imagewidth | length | location | management | map | map dot label | map_alt | map_caption | map_dot_label | marksize | map_size | map_type | mapwidth | material | megaj | name | native_name | native_name_lang | nhle | notes | occupants | other_designation | ownership | part_of | precolumbian | public_access | qid | region | relief | suppressfields | type | volume | website | width | mapframe | mapframe-caption | mapframe-custom | mapframe-id | mapframe-coord | mapframe-wikidata | mapframe-point | mapframe-shape | mapframe-frame-width | mapframe-frame-height | mapframe-shape-fill | mapframe-shape-fill-opacity | mapframe-stroke-color | mapframe-stroke-colour | mapframe-stroke-width | mapframe-marker | mapframe-marker-color | mapframe-marker-colour | mapframe-geomask | mapframe-geomask-stroke-color | mapframe-geomask-stroke-colour | mapframe-geomask-stroke-width | mapframe-geomask-fill | mapframe-geomask-fill-opacity | mapframe-zoom | mapframe-length_km | mapframe-length_mi | mapframe-area_km2 | mapframe-area_mi2 | mapframe-frame-coordinates | mapframe-frame-coord | mapframe-switcher | map_overlay | map_label_position}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n1gig1xzwbtwh1qc2bgxbkzuwqklst5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383635</id>
      <parentid>383628</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10226" sha1="29o1kww5pxpd8ph7p2vf4drjv2k6egx" xml:space="preserve">{{infobox
| bodyclass = vcard

| child = {{#ifeq:{{{embed|}}}|yes|yes}}

| title = &lt;includeonly&gt;{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}&lt;/includeonly&gt;
| titleclass = fn org

| subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|&lt;div class=&quot;nickname&quot; {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang=&quot;{{{native_name_lang}}}&quot;}}&gt;{{{native_name}}}&lt;/div&gt;}}

| headerstyle = background-color: #eee;

| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB|getValue|rank=best|P18 | maxvals=1 | name=image | noicon=true | qid={{{qid|}}} | suppressfields={{{suppressfields|}}} | fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} | onlysourced=no |{{{image|}}}}}|size={{{image_size|{{{imagewidth|}}}}}}|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{alt|{{{imagealttext|}}}}}}}}
| caption = {{{caption|}}}

| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size={{{map_size|{{{mapwidth|}}}}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption2 = {{#if: {{{map_type|}}}||{{{map_caption|}}}}}

| image3 = {{#if: {{{map_type|}}}|{{Location map|{{{map_type|}}}
 |relief      = {{{relief|}}}
 |alt         = {{{map_alt|}}}
 |coordinates = {{{coordinates|}}}
 |float       = center
 |mark        = Archaeological site icon (red).svg
 |overlay_image = {{{map_overlay|}}}
 |marksize    = {{{marksize|{{{marksize|}}}}}}
 |label       = {{{map dot label|{{{map_dot_label|}}}}}}
 |position    = {{{map_label_position|}}}
 |border      = infobox
 |caption     = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}|Shown within {{#invoke:Location map|data|{{{map_type}}}|name}}}}
 |width       = {{#if:{{{map_size|}}}|{{{map_size}}}|}}
 |default_width= 250
}}}}
| caption3 = 

| image4   = {{#invoke:Infobox mapframe|auto}}
| caption4 = {{#invoke:Infobox mapframe|autocaption}}

| label1 = متبادل &amp;nbsp;نالو
| class1 = nickname
| data1 = {{{other_name|{{{alternate_name|}}}}}}

| label2 = مقام 
| class2 = label
| data2 = {{{location|}}}

| label3 = علائقو 
| class3 = label
| data3 = {{{region|}}}

| label4 = مقانيت
| data4 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}} }}

| label5 = گرڊ وارو حوالو 
| data5 = {{#if:{{{gbgridref|}}}|{{gbmappingsmall|{{{gbgridref}}}}}}}

| label6   = بلندي 
| data6    = {{#if:{{{altitude_m|}}}|{{convert|{{{altitude_m}}}|m|ft|0|abbr=on}}{{{altitude_ref|}}}|}}

| label7 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|گرڊ&amp;nbsp;واري جاء}}
| data7 = {{{grid_position|}}}

| label8 = قسم
| class8 = category
| data8 = {{{type|}}}

| label9 = لاڳاپيل حصو 
| data9 = {{{part_of|}}}

| label10 = ڊيگھ
| data10 = {{{length|}}}

| label11 = ويڪر
| data11 = {{{width|}}}

| label12 = پکيڙ
| data12 = {{{area|}}}

| label13 = حجم
| data13 = {{{volume|}}}

| label14 = ڊائيا ميٽر
| data14 = {{{diameter|}}}

| label15 = گھير 
| data15 = {{{circumference|}}}

| label16 = اوچائي
| data16 = {{{height|}}}

| header17 = {{#if:{{{builder|}}}{{{material|}}}{{{built|}}}{{{abandoned|}}}{{{epochs|}}}{{{cultures|}}}{{{occupants|}}}{{{event|}}}|تاريخ}}

| label18 = ٺاھيندڙ
| data18 = {{{builder|}}}

| label19 =  جزا 
| class19 = category
| data19 = {{{material|}}}

| label20 =  بنياد پيو
| data20 = {{{built|}}}

| label21 = ترڪ ٿيو 
| data21 = {{{abandoned|}}}

| label22 =  زمانو 
| data22 = {{{epochs|}}}

| label23 = ثقافتون
| data23 = {{{cultures|}}}

| label24 = جي تابع &amp;nbsp;
| data24 = {{{dependency_of|}}}

| label25 = سان لاڳاپيل &amp;nbsp;
| data25 = {{{occupants|}}}

| label26 =  واقعو
| data26 = {{{event|}}}

| header27 = {{#if:{{{excavations|}}}{{{archaeologists|}}}{{{condition|}}}{{{ownership|}}}{{{owner|}}}{{{public_access|}}}{{{website|}}}{{{notes|}}}{{{discovered|}}}| جڳھ بابت }}

| label28 = دريافت
| data28 = {{{discovered|}}}

| label29 = کوٽائي 
| data29 = {{{excavations|}}}

| label30 =  ماھر آثار قديم 
| data30 = {{{archaeologists|}}}

| label31 =  حالت
| data31 = {{{condition|}}}

| label32 = ملڪيت
| data32 = {{{ownership|{{{owner|}}}}}}

| label33 =  انتظاميا
| data33 = {{{management|}}}

| label34 =  عوامي&amp;nbsp;پھچ
| data34 = {{{public_access|}}}

| label35 =  ويبسائيٽ
| data35 = {{{website|}}}

| header36    = {{#if:{{{architectural_styles|}}}{{{architectural_details|}}}|فن تعمير}}

| label37     = اڏاوتي قسم
| data37      = {{{architectural_styles|}}}

| label38     = اڏاوتي ڄاڻ
| data38      = {{{architectural_details|}}}

&lt;!-- designation sections --&gt;
| header39 = {{#if:{{{designation1|}}}{{{designation1_offname|}}}{{{designation1_type|}}}{{{designation1_criteria|}}}{{{designation1_date|}}}{{{delisted1_date|}}}{{{designation1_partof|}}}{{{designation1_number|}}}{{{designation1_free1value|}}}{{{designation2_free1value|}}}{{{designation1_free3value|}}}{{{designation2|}}}{{{designation2_offname|}}}{{{designation2_type|}}}{{{designation2_criteria|}}}{{{designation2_date|}}}{{{delisted1_date|}}}{{{designation2_partof|}}}{{{designation2_number|}}}{{{designation2_free1value|}}}{{{designation2_free2value|}}}{{{designation2_free3value|}}}
   |{{Infobox designation list|embed = yes
| designation1            = {{{designation1|}}}
| designation1_offname    = {{{designation1_offname|}}}
| designation1_type       = {{{designation1_type|}}}
| designation1_criteria   = {{{designation1_criteria|}}}
| designation1_date       = {{{designation1_date|}}}
| delisted1_date          = {{{delisted1_date|}}}
| designation1_partof     = {{{designation1_partof|}}}
| designation1_number     = {{{designation1_number|}}}
| designation1_free1name  = {{{designation1_free1name|}}}
| designation1_free1value = {{{designation1_free1value|}}}
| designation1_free2name  = {{{designation1_free2name|}}}
| designation1_free2value = {{{designation1_free2value|}}}
| designation1_free3name  = {{{designation1_free3name|}}}
| designation1_free3value = {{{designation1_free3value|}}}
| designation2            = {{{designation2|}}}
| designation2_offname    = {{{designation2_offname|}}}
| designation2_type       = {{{designation2_type|}}}
| designation2_criteria   = {{{designation2_criteria|}}}
| designation2_date       = {{{designation2_date|}}}
| delisted2_date          = {{{delisted2_date|}}}
| designation2_partof     = {{{designation2_partof|}}}
| designation2_number     = {{{designation2_number|}}}
| designation2_free1name  = {{{designation2_free1name|}}}
| designation2_free1value = {{{designation2_free1value|}}}
| designation2_free2name  = {{{designation2_free2name|}}}
| designation2_free2value = {{{designation2_free2value|}}}
| designation2_free3name  = {{{designation2_free3name|}}}
| designation2_free3value = {{{designation2_free3value|}}}
}} }}

| label40 = عھدو
| data40  = {{{other_designation|}}}

| header41 = {{#if: {{{nhle|}}}{{{hillfort|}}}{{{megaj|}}}{{{hes|}}} | تصديق ڪندڙ}}

| label42 = [[نئشنل ھيريٽيج لسٽ فار انگلينڊ|NHLE]]
| data42  = {{#if: {{{nhle|}}} | [https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/{{{nhle}}} {{{nhle}}}] }}

| label43 = [[اٽلس آف ھلفورٽس آف برٽين اينڊ آئرلينڊ|ھلفورٽس وارو ائٽلس]]
| data43  = {{#if: {{{hillfort|}}} | [https://hillforts.arch.ox.ac.uk/?query=Atlas_of_Hillforts_4166_0,Main_Atlas_Number,{{{hillfort}}} {{{hillfort}}}] }}

| label44 = [[مڊل ايسٽرن جيوڊيٽابيس فار اينٽيڪئٽيز|MEGA-J]]
| data44  = {{{megaj|}}}

| label45 = [[اسڪاٽ لينڊ جو تاريخي ماحول]]
| data45 = {{#if: {{{hes|}}} | [https://portal.historicenvironment.scot/designation/{{{hes}}} {{{hes}}}] }}

| data46 = {{{embedded|}}}
| below = {{{notes|}}}

}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox ancient site with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox ancient site]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| abandoned | alt | alternate_name | altitude_m | altitude_ref | archaeologists | architectural_details | architectural_styles | area | builder | built | caption | circumference | condition | coordinates | cultures | delisted1_date | delisted2_date | dependency_of | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation1_number | designation1_offname | designation1_partof | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | designation2_number | designation2_offname | designation2_partof | designation2_type | diameter | discovered | embed | embedded | epochs | event | excavations | fetchwikidata | gbgridref | grid_name | grid_position | height | hes | hillfort | image | image_size | image_upright | imagealttext | imagewidth | length | location | management | map | map dot label | map_alt | map_caption | map_dot_label | marksize | map_size | map_type | mapwidth | material | megaj | name | native_name | native_name_lang | nhle | notes | occupants | other_designation | ownership | part_of | precolumbian | public_access | qid | region | relief | suppressfields | type | volume | website | width | mapframe | mapframe-caption | mapframe-custom | mapframe-id | mapframe-coord | mapframe-wikidata | mapframe-point | mapframe-shape | mapframe-frame-width | mapframe-frame-height | mapframe-shape-fill | mapframe-shape-fill-opacity | mapframe-stroke-color | mapframe-stroke-colour | mapframe-stroke-width | mapframe-marker | mapframe-marker-color | mapframe-marker-colour | mapframe-geomask | mapframe-geomask-stroke-color | mapframe-geomask-stroke-colour | mapframe-geomask-stroke-width | mapframe-geomask-fill | mapframe-geomask-fill-opacity | mapframe-zoom | mapframe-length_km | mapframe-length_mi | mapframe-area_km2 | mapframe-area_mi2 | mapframe-frame-coordinates | mapframe-frame-coord | mapframe-switcher | map_overlay | map_label_position}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29o1kww5pxpd8ph7p2vf4drjv2k6egx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدين ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9574</id>
    <revision>
      <id>383819</id>
      <parentid>382271</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75029" sha1="0brvo7g73z0gvjo7uh38kroohzmfylq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = '''&lt;span style='color: Violet'&gt; بدين ضلعو&lt;/span&gt;'''
| official_name = Badin District
| native_name = 
| settlement_type = [[سنڌ جا ضلعا| سنڌ جو ضلعو]]
| image_skyline = Badin_District.jpg
| imagesize = 220px
| image_alt = 
| image_caption = بدين ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map = 
| mapsize = 100px
| map_alt = 
| map_caption = 
| coordinates = {{coord|24|39|37|N|68|49|56|E|display=inline,title}}
| pushpin_map = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position = left&lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_map_caption = 
| subdivision_type = [[دنيا جا ملڪ|ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1 = [[پاڪستا جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1 = {{Flag|سنڌ}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[ڀنڀور ڊويزن]]
| subdivision_type3 = تعلقا
| subdivision_name3 = 5
*[[بدين تعلقو]] 
*[[تلھار تعلقو]]
*[[شھيد فاضل راهو تعلقو]]
* [[ٽنڊو باگو تعلقو]]
*[[ماتلي تعلقو]]
| subdivision_type4 = يونين ڪاؤنسلون
| subdivision_name4 = 68
| population_total = 1947081
| population_as_of = 2023
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|access-date=2017-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archive-date=2017-08-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 6726
| elevation_m = 
| population_density_km2 = 283.91
| leader_title = چيئرمين، ڊسٽرڪٽ ڪائونسل
| leader_name = 
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1 = +5
| population_urban = 429849
| population_rural = 1517232
}}

'''بدين ضلعو'''{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Badin District'''}} (اُچار: بَدِين ضلعو، اردو: ضلعہ بدین ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڀنڀور ڊويزن]] ۾ واقع هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام [[بدين]] شهر آهي. پهرين جنوري 1975 تي [[بدين تعلقو| بدين]] کي ڌار ضلعو بڻايو ويو. انهيءَ کان پهرين اهو علائقو ضلعي [[حيدرآباد ضلعو| حيدرآباد]] جو هڪ تعلقو هو. هن ضلعي جي اتر اولھ ۾ [[حيدرآباد ضلعو|حيدرآباد]]، اتر ۾  [[ٽنڊوالهيار ضلعو|ٽنڊوالهيار]]، اوڀر ۾ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ۽ [[ميرپور خاص ضلعو|ميرپور خاص]] ضلعا، ڏکڻ ۾ پاڪستان ۽ [[انڊيا]] جي سرحد جي پار [[ڪڇ جو رڻ]] ۽ [[عربي سمنڊ]]، ۽ اولهه ۾ [[سجاول ضلعو| سجاول]] ۽ [[ٽنڊو محمد خان ضلعو| ٽنڊو محمد خان]] ضلعا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بدين انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529113457/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86 |date=2020-05-29 }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي جي ڪل ايراضي 6,726 چورس ڪلوميٽر آهي&lt;ref name=&quot;sindhpnd.gov.pk&quot;&gt;[http://www.sindhpnd.gov.pk/documents/PC1s/PPPU/PC-1-SEZ-030609.pdf Planning and Development Department, Sindh Government.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812211438/http://www.sindhpnd.gov.pk/documents/PC1s/PPPU/PC-1-SEZ-030609.pdf |date=2011-08-12 }} Retrieved 10 June 2010&lt;/ref&gt; 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي ڪل  1,804,516 ھئي. ھي ضلعو سمنڊ جي سطح کان 50 ميٽرن جي بلندي تي واقع آهي&lt;ref name=&quot;  ڊزاسٽر&quot;&gt; [ https://www.loc.gov › books › fa=la...Web resultsBook/Printed Material, Sindhi, Pakistan, Biographies, Badin District] 
Disaster Risk Management Plan District Badin Government of Sindh-DCO Complex, Karachi Road, Badin Ph: 0297-862384/862418  Fax: 0297-862418 &lt;/ref&gt;. بدين جا ٻہ تعلقا ساحلي پٽي۾ واقع آهن جن م [[ بدين تعلقو]] ۽ [[شھيد فاضل راهو تعلقو]] شامل آهن&lt;ref name = &quot;ڊزاسٽر  &quot;/&gt;.

== انتظامي ورهاست ==

بدين ضلعي ۾ پنج تعلقا ۽ 68 يونين ڪاؤنسلون آهن. هن ضلعي جي آبادي 2011 ۾ اندازي مطابق 14 لک 20 هزار آهي. تعلقن جا نالا هيءَ آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''بدين ضلعي جا تعلقا'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; | تعلقو
! rowspan=&quot;2&quot; | يو سي
! colspan=&quot;3&quot; | آبادي
|-
!1998
!&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=2023 Census of Pakistan|publisher=Pakistan Bureau of Statistics|date=30 May|year=2023|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/sindh/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;2017
!&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;2023
|-
| 1 || [[بدين تعلقو]]|| || 3,53,734
|4,54,576
|4,90,386
|-
| 2 || [[ماتلي تعلقو]]|| || 3,51,496
|4,44,700
|4,71,100
|-
| 3 || [[تلهار تعلقو]]|| || 1,36,456
|1,72,014
|1,84,206
|-
| 4 || [[ٽنڊو باگو تعلقو]]|| || 3,14,391
|3,99,228
|4,26,535
|-
| 5 || [[شهيد فاضل راهو|شهيد فاضل راهو (گولارچی)]]|| || 2,64,642
|3,34,440
|3,74,854
|-
| ڪل || || 68 || 14,20,719
|18,04,958
|19,47,081
|}

بدين ضلعو ٻن سب ڊويزنن، بدين سب ڊويزن ۽ ماتلي سب ڊويزن تي مشتمل آهي.  هتي [[دفري]]، [[سار هڏي]]، [[دونگهڙ]]، [[اوجهري]]، [[جگڙي]] ۽ [[انگڙي]] مشهور ڍنڍون آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هن ضلعي ۾ 13 سپروائيزري سرڪل، 106 تپا ۽ 518 ديهون آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. ديھن جو تعداد 511 آھي جن مان بدين تعلقي ۾ 142 ديھون، ماتلي تعلقي ۾ 98 ديھون، شھيد فاضل راهو تعلقي ۾ 97 ديھون، ٽنڊو باگو ۾ 110 ديھون ۽ تلھار ۾ 55 ديھون واقع آهن &lt;ref name=&quot;سنڌ زمين&quot;&gt;{{cite web |title=List of Dehs in Sindh |url=https://sindhzameen.gos.pk/pdf/listofdeh.pdf |website=Sindh Zameen |access-date=22 March 2021}}&lt;/ref&gt;. ضلعي ۾ 68 يونين ڪائونسلون، 7 ٽائون ڪاميٽيون ۽ ننڍا وڏا 21 شهر آهن. انهن شهرن ۾ بدين، ترائي، تلهار، نندو، ڪڍڻ، سيراڻي، ٻهڊمي، ڏندو، لنواري شريف، ماتلي، ٽنڊو غلام علي، ٽنڊوباگو، پنگريو، کوسڪي، گولاڙچي، کورواهه، ڀڳڙا ميمڻ ۽ ڪڙيو گهنور مشهور آهن.بدين ضلعي جي پراڻن علائقن ۾ مانڌر، ولاسو، نوت، وَنگو، جياٺ ۽ ولهار شامل آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

===بدين ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون===
بدين ضلعي ۾ پھرين 46 يونين ڪاؤنسلون ھيون بعد م اضافو ڪيو ويو. 2015 جي بلدياتي چونڊن جي رڪارڊ مطابق بدين ۾ 68 يونين ڪائونسلون آهن&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪو  &quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''بدين ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪو &quot;&gt;[ https://www.politicpk.com/badin-{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
district-council-uc-list/] بدين، پوليٽيڪو.ڪام&lt;/ref&gt;
'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[جھنڊو شاھ درگاھ]] ([[ زين العابدين، بدين| زين العابدين]])  || 2 ||[[حاجي سومار ابڙو]] ||3 ||[[محمد خان ڀرڳڙي]]
|-
| 4 ||[[نندو شھر]]  || 5 ||[[عبدالله شاھ، بدين|عبدالله شاھ]]  || 6 ||[[چاڪر خان پنھور]]
|-
|  7|| [[مٺي 3]] || 8 ||[[مٺو خان چانڊيو]]  || 9 ||[[شھيد راني]] ([[الله ڏنو جمالي]])
|-
| 10 ||[[لنواري شريف]]  || 11 ||[[بيھديمي]]   || 12 || [[لاکو پير]] ([[شھيد دودو سومرو]])
|-
|  13 ||[[ڀڳڙا ميمڻ]]  || 14 ||[[سيراڻي]]   || 15 ||[[پير فتح شاھ]]
|-
|  16 ||[[قاضيه واھ]]  || 17 ||[[ڪادي قاضيه]]   || 18 ||[[سعيد پور، بدين|سعيد پور]]
|-
| 19 || [[دڀيرو]] ([[مير صاحب خان ٽالپر]]) || 20 || [[اڇ شريف]] ([[پير علي بھادر شاھ صديقي]])  || 21 ||[[پيرو لاشاري]]
|-
|  22|| [[رپ شريف]] ([[حاجي اشرف ٿيٻو]]) || 23 ||[[راڄو خاناڻي]] ([[مير احسان علي]])   || 24 ||[[خانبھادر مير غلام محمد ٽالپور]]
|-
|  25|| [[سارنگ فقير]] || 26 ||[[ڏيئي]]  ||27  ||[[ڪھاڍرو]]
|-
|  28|| [[ڊانڍا]] ||29  || [[سانگي فارائو ]] || 30 ||[[خيرپور گمبوھ]]
|-
|   31|| [[ملڪاڻي شريف]] || 32 || [[بھادر خان چانڊيو]]  || 33 ||[[درگاھ سمن شاھ سرڪار]]
|-
|  34 ||[[اولياء جرڪاس]] ([[چوڌري دين محمد]]) || 35 || [[نيوي موڙ]] ([[بودلو]]) || 36 ||[[سعيد خان ڀرڳڙي]]
|-
|  37||[[خليفو قاسم]]  ||38  ||[[اولياء خان شاھ]]   ||39  ||[[وريل شاھ اسٽاپ]] ([[حاجي پريل بليدي]])
|-
|  40|| [[پھاڙ مري]] || 41 || [[امن آباد]]  || 42 ||[[ٻڍو قمبراڻي]]
|-
|  43|| [[ٺارو ڪوٽ]] ([[علي محمد بوزدار]]) || 44 ||[[ٿري، بدين|ٿري]]  || 45 ||[[دمبالو]]
|-
|  46|| [[غلام شاھ لغاري]] || 47 || [[ھاليپوٽا، بدين|ھاليپوٽا]]  || 48 ||[[غازي خان چانگ]]
|-
|   49||[[ملھڻ]]  || 50 || [[حاجي سانوڻ]]  || 51 ||[[حاجي محمد ھاشم پنھور]]
|-
|   52||[[ڪلرو موري]] ([[حاجي الله ڏنو سريوال]]) || 53 ||[[ماڻڪ لغاري]]   || 54 ||[[نبي بخش ڪمبوھ]]
|-
|  55|| [[ٿلڪارا]] || 56 || [[غلام محمد ھاليپوٽو]]  || 57 ||[[شھيد فاضل راهو]]
|-
|  58||[[ڊاڍرڪو]]  || 59 || [[راھوڪي]]  ||60  ||[[ترائي، بدين|ترائي]]
|-
| 61|| [[گھارو، بدين|گھارو]] || 62 || [[فتح آباد]] || 63 ||[[مريد چانگ]] ([[محمد شاھ]])
|-
|64 || [[احمد راڄو]] || 65 || [[کورواھ چوڪ]]  || 66 ||[[کورواھ]]
|-
|67 || [[دوبي]] || 68 || [[ڪڙيو گھنور]] || - ||-
|}

=== بدين ضلعي جون ديهون ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[بدين تعلقو|بدين]]&lt;br /&gt;142 ديهون
! [[بدين تعلقو|بدين]]&lt;br /&gt;142 ديهون
! [[بدين تعلقو|بدين]]&lt;br /&gt;142 ديهون
! [[ماتلي تعلقو|ماتلي]]&lt;br /&gt;98 ديهون
! [[ماتلي تعلقو|ماتلي]]&lt;br /&gt;98 ديهون
! [[شھيد فاضل راهو تعلقو|شھيد فاضل راهو]]&lt;br /&gt;97 ديهون
! [[شھيد فاضل راهو تعلقو|شھيد فاضل راهو]]&lt;br /&gt;97 ديهون
! [[تلھار تعلقو|تلھار]]&lt;br /&gt;55 ديهون
! [[ٽنڊو باگو تعلقو|ٽنڊو باگو]]&lt;br /&gt;110 ديهون
! [[ٽنڊو باگو تعلقو|ٽنڊو باگو]]&lt;br /&gt;110 ديهون
|-
| [[آبڙي ديھ، بدين|آبڙي]]
| [[جناٿ ديھ، بدين|جناٿ]]
| [[ننگرکيٽ ديھ، بدين|ننگرکيٽ]]
| [[آگهاماڻو ديھ، ماتلي|آگهاماڻو]]
| [[ڪينجھر ديھ، ماتلي|ڪينجھر]]
| [[آگري ديھ، شھيد فاضل راهو|آگري]]
| [[کاريون ديھ، شھيد فاضل راهو|کاريون]]
| [[باگيرڪي ديھ، تلھار|باگيرڪي]]
| [[آدوري ديھ، ٽنڊو باگو|آدوري]]
| [[ڪپوري ديھ، ٽنڊو باگو|ڪپوري]]
|-
| [[اڇ ديھ، بدين|اڇ]]
| [[جنجھلي ديھ، بدين|جنجھلي]]
| [[ننگرو ديھ، بدين|ننگرو]]
| [[علي پور ديھ، ماتلي|علي پور]]
| [[کبڙلو ديھ، ماتلي|کبڙلو]]
| [[احمد راڄو-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-1]]
| [[کارو دٻو ديھ، شھيد فاضل راهو|کارو دٻو]]
| [[ٻاگھلاڻي ديھ، تلھار|ٻاگھلاڻي]]
| [[احمداڻي ديھ، ٽنڊو باگو|احمداڻي]]
| [[ڪڙياڻو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪڙياڻو]]
|-
| [[اڇرو ديھ، بدين|اڇرو]]
| [[جانڪي ديھ، بدين|جانڪي]]
| [[نريري ديھ، بدين|نريري]]
| [[امارلو ديھ، ماتلي|امارلو]]
| [[خاچر ديھ، ماتلي|خاچر]]
| [[احمد راڄو-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-2]]
| [[کيبراڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|خيبراني]]
| [[ڀيٽارو ديھ، تلھار|ڀيٽارو]]
| [[اڪوري ديھ، ٽنڊو باگو|اڪوري]]
| [[ڪٽاڏاهو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪٽاڏاهو]]
|-
| [[اڪڙو ديھ، بدين|اڪڙو]]
| [[جھاڳڙي ديھ، بدين|جھاڳڙي]]
| [[ننڍو شهر ديھ، بدين|ننڍو شهر]]
| [[آرائين ديھ، ماتلي|آرائين]]
| [[کڏ کوهي ديھ، ماتلي|کڏ کوهي]]
| [[احمد راڄو-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-3]]
| [[کيريون-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|خيريون-2]]
| [[ٻوھڙو-1 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-1]]
| [[علي آباد ديھ، ٽنڊو باگو|علي آباد]]
| [[ڪٽال ديھ، ٽنڊو باگو|ڪٽال]]
|-
| [[اميناريڙو ديھ، بدين|اميناريرو]]
| [[جھالر ديھ، بدين|جھالر]]
| [[اوڍا ديھ، بدين|اوڍا]]
| [[بمڀنائي ديھ، ماتلي|بمڀنائي]]
| [[خيرواھ ديھ، ماتلي|خيرواهه]]
| [[احمد راڄو-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-4]]
| [[خيرو ڀٽارو ديھ، شھيد فاضل راهو|خيرو ڀٽارو]]
| [[ٻوھڙو-2 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-2]]
| [[امر نار ديھ، ٽنڊو باگو|امر نار]]
| [[کاڏي آڏت ديھ، ٽنڊو باگو|کاڏي آڏت]]
|-
| [[انڌالو ديھ، بدين|انڌالو]]
| [[جھول خاصي ديھ، بدين|جھول خاصي]]
| [[اوجهڙي ديھ، بدين|اوجهڙي]]
| [[باران ديھ، ماتلي|باران]]
| [[کريڙي ديھ، ماتلي|کريڙي]]
| [[احمد راڄو-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-5]]
| [[خيرساري ديھ، شھيد فاضل راهو|خيرساري]]
| [[ٻوھڙو-3 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-3]]
| [[عاقل ديھ، ٽنڊو باگو|عاقل]]
| [[کاڏو ديھ، ٽنڊو باگو|کاڏو]]
|-
| [[انگڙي ديھ، بدين|انگڙي]]
| [[جھرڪنڊي ديھ، بدين|جھرڪنڊي]]
| [[پڌر ديھ، بدين|پڌر]]
| [[باراسر ديھ، ماتلي|باراسر]]
| [[کاري ديھ، ماتلي|کاري]]
| [[احمد راڄو-6 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-6]]
| [[کورواھ ديھ، شھيد فاضل راهو|کورواھ]]
| [[ٻوھڙو-4 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-4]]
| [[باغ شھمير ديھ، ٽنڊو باگو|باغ شھمير]]
| [[کاهي ٻيڙو ديھ، ٽنڊو باگو|کاهي ٻيڙو]]
|-
| [[ٻٻرلو-سمنڊ-هيٺ ديھ، بدين|ٻٻرلو-سمنڊ-هيٺ]]
| [[ڪڍڻ ديھ، بدين|ڪڍڻ]]
| [[پڏو ديھ، بدين|پڏو]]
| [[بيديرو ديھ، ماتلي|بيديرو]]
| [[کاريوڻ ديھ، ماتلي|کاريوڻ]]
| [[اڪائي ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪائي]]
| [[کڌ ديھ، شھيد فاضل راهو|کڌ]]
| [[چاچڙي ديھ، تلھار|چاچڙي]]
| [[بنگهار ديھ، ٽنڊو باگو|بنگهار]]
| [[خيرپور ديھ، ٽنڊو باگو|خيرپور]]
|-
| [[بدين ديھ|بدين]]
| [[ڪڙي ڪازيا ديھ، بدين|ڪاڏي ڪازيا]]
| [[پاهوري ديھ، بدين|پاهوري]]
| [[ڀداري ديھ، ماتلي|ڀداري]]
| [[کاٿور ديھ، ماتلي|کٿورو]]
| [[اڪڙي جاگير ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪڙي جاگير]]
| [[ڪنڊر جاگير ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪنڊر جاگير]]
| [[چانيري ديھ، تلھار|چانيري]]
| [[بخشو ڪلوئي ديھ، ٽنڊو باگو|بخشو ڪلوئي]]
| [[خالصو ديھ، ٽنڊو باگو|خالصو]]
|-
| [[بگھر ديھ، بدين|بگھر]]
| [[خليفا ديھ، بدين|خليفا]]
| [[پکوٿر ديھ، بدين|پکوٿر]]
| [[ٻوھڙو جاگير ديھ، ماتلي|ٻوھڙو جاگير]]
| [[کوري ديھ، ماتلي|کوري]]
| [[اڪڙي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪڙي-1]]
| [[ڪورياڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪورياڻي]]
| [[چڪ ديھ، تلھار|چڪ]]
| [[ٻيڙو ويران ديھ، ٽنڊو باگو|ٻيڙو ويران]]
| [[کاڻھ ديھ، ٽنڊو باگو|کاڻھ]]
|-
| [[باگڙجي ديھ، بدين|باگڙجي]]
| [[ڪاڪ ديھ، بدين|ڪاڪ]]
| [[پلهه ديھ، بدين|پلهه]]
| [[ٻوھڙو ريئتي ديھ، ماتلي|ٻوھڙو ريئتي]]
| [[کڏي ديھ، ماتلي|کڏي]]
| [[اڪڙي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪڙي-2]]
| [[لاکي ديھ، شھيد فاضل راهو|لاکي]]
| [[ڊابگرو ديھ، تلھار|ڊابگرو]]
| [[ٻيلارو ديھ، ٽنڊو باگو|ٻيلارو]]
| [[کاري کبارلو ديھ، ٽنڊو باگو|کاري کبارلو]]
|-
| [[بکو کڏي ديھ، بدين|بکو کڏي]]
| [[ڪلھوڙي ديھ، بدين|ڪلھوڙي]]
| [[پانچي ديھ، بدين|پانچي]]
| [[چڪرا ديھ، ماتلي|چڪرا]]
| [[لبڻي ديھ، ماتلي|لبڻي]]
| [[اسيلي ديھ، شھيد فاضل راهو|اسيلي]]
| [[لاڪري ديھ، شھيد فاضل راهو|لاڪري]]
| [[ڊابھرو ديھ، تلھار|ڊابھرو]]
| [[ڀريون ديھ، ٽنڊو باگو|ڀريون]]
| [[کيرڏاهي ديھ، ٽنڊو باگو|خيرڏاهي]]
|-
| [[بنڌو ديھ، بدين|بنڌو]]
| [[ڪامارو ديھ، بدين|ڪامارو]]
| [[پانهوارڪي ديھ، بدين|پانهوارڪي]]
| [[چن گنگا ديھ، ماتلي|چن گنگا]]
| [[لاکاڙي ديھ، ماتلي|لاکاڙي]]
| [[باري ديھ، شھيد فاضل راهو|باري]]
| [[لشڪرناڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|لشڪرناڻي]]
| [[ڊاتو جمالي ديھ، تلھار|ڊاتو جمالي]]
| [[ٻوھري ديھ، ٽنڊو باگو|ٻوھري]]
| [[خيرول ديھ، ٽنڊو باگو|خيرول]]
|-
| [[بانو ديھ، بدين|بانو]]
| [[ڪنڊ ديھ، بدين|ڪنڊ]]
| [[پانو ديھ، بدين|پانو]]
| [[چنسونراڻي ديھ، ماتلي|چنسونراڻي]]
| [[لانياري ديھ، ماتلي|لانياري]]
| [[باروداري ديھ، شھيد فاضل راهو|باروداري]]
| [[لوڙهاڏ ديھ، شھيد فاضل راهو|لوڙهاڏ]]
| [[ڊاورنگ ديھ، تلھار|ڊاورنگ]]
| [[چنڍيلي-1 ديھ، ٽنڊو باگو|چنڍيلي-1]]
| [[کورو ديھ، ٽنڊو باگو|کورو]]
|-
| [[بيھدمي ديھ، بدين|بيھدمي]]
| [[ڪنڊڙي ديھ، بدين|ڪنڊڙي]]
| [[پانو بعيد ديھ، بدين|پانو بعيد]]
| [[چن سورهاڙي ديھ، ماتلي|چن سورهاڙي]]
| [[لورير ديھ، ماتلي|لورير]]
| [[ٻوڪراڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|ٻوڪراڻي]]
| [[مليرا ديھ، شھيد فاضل راهو|مليرا]]
| [[ڊيڊڪي ديھ، تلھار|ڊيڊڪي]]
| [[چنڍيلي-2 ديھ، ٽنڊو باگو|چنڍيلي-2]]
| [[کوسڪي ديھ، ٽنڊو باگو|کوسڪي]]
|-
| [[ڀمڀڪي ديھ، بدين|ڀمڀڪي]]
| [[ڪراڀري ديھ، بدين|ڪراڀري]]
| [[پانو باقر ديھ، بدين|پانو باقر]]
| [[چئوگازو ديھ، ماتلي|چئوگازو]]
| [[لنڊاڻو ديھ، ماتلي|لنڊاڻو]]
| [[چاڪري ديھ، شھيد فاضل راهو|چاڪري]]
| [[ماڙي وسايو-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|ماڙي وسايو-2]]
| [[ڍورو نيرو ديھ، تلھار|ڍورو نيرو]]
| [[چنڍيلي-3 ديھ، ٽنڊو باگو|چنڍيلي-3]]
| [[کريڙي ديھ، ٽنڊو باگو|کريڙي]]
|-
| [[ڀنيري ديھ، بدين|ڀنيري]]
| [[ڪيرانڊي ديھ، بدين|ڪيرانڊي]]
| [[پانو لنڊڪي ديھ، بدين|پانو لنڊڪي]]
| [[چوريتاڻي ديھ، ماتلي|چوريتاڻي]]
| [[ماباڻ ديھ، ماتلي|ماباڻ]]
| [[چاڇ ديھ، شھيد فاضل راهو|چاڇ]]
| [[ماڙي وسايو-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|ماڙي وسايو-1]]
| [[ڊورماڻو ديھ، تلھار|ڊورماڻو]]
| [[چانگھو ديھ، ٽنڊو باگو|چانگھو]]
| [[ڪوراهي ديھ، ٽنڊو باگو|ڪوراهي]]
|-
| [[ٻڌاڙي ديھ، بدين|ٻڌاڙي]]
| [[ککر ديھ، بدين|ککر]]
| [[پانو مير خان ديھ، بدين|پانو مير خان]]
| [[دستي ديھ، ماتلي|دستي]]
| [[ملھان ديھ، ماتلي|ملهان]]
| [[ڊاڍرڪو ديھ، شھيد فاضل راهو|ڊاڍرڪو]]
| [[مارو جت ديھ، شھيد فاضل راهو|مارو جت]]
| [[ڳاهيڪي ديھ، تلھار|ڳاهيڪي]]
| [[چار ديھ، ٽنڊو باگو|چار]]
| [[ليار ديھ، ٽنڊو باگو|ليار]]
|-
| [[ٻيجوريرو ديھ، بدين|ٻيجوريرو]]
| [[خالصو ديھ، بدين|خالصو]]
| [[پاتر ديھ، بدين|پاتر]]
| [[ڊاڍر ديھ، ماتلي|ڊاڍر]]
| [[مڱريا ديھ، ماتلي|مڱريا]]
| [[ڊانڍو ديھ، شھيد فاضل راهو|ڊنڍو]]
| [[مينيوڻ ديھ، شھيد فاضل راهو|مينيوڻ]]
| [[گولاڙي ديھ، تلھار|گولاڙي]]
| [[چاروو ديھ، ٽنڊو باگو|چاروو]]
| [[مچاندي ديھ، ٽنڊو باگو|مچاندي]]
|-
| [[ٻوکي ديھ، بدين|ٻوکي]]
| [[کمبرو ديھ، بدين|کمبرو]]
| [[پتيجي ديھ، بدين|پتيجي]]
| [[ڏاڪارو ديھ، ماتلي|ڏاڪارو]]
| [[ماتلي ديھ|ماتلي]]
| [[ڏاسرڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڏاسرڪي]]
| [[مٺو دٻو ديھ، شھيد فاضل راهو|مٺو ڏٻو]]
| [[گونھو ديھ، تلھار|گونھو]]
| [[چاورا ديھ، ٽنڊو باگو|چاورا]]
| [[مچوري ديھ، ٽنڊو باگو|مچوري]]
|-
| [[ٻوھرڪي ديھ، بدين|ٻوھرڪي]]
| [[خيرڏاهي ديھ، بدين|خيرڏاهي]]
| [[پتياري ديھ، بدين|پتياري]]
| [[ڏريڙي ديھ، ماتلي|ڏريڙي]]
| [[موري ديھ، ماتلي|موري]]
| [[دٻي ديھ، شھيد فاضل راهو|دٻي]]
| [[مياڻو ڪرراٺ ديھ، شھيد فاضل راهو|مياڻو ڪرراٺ]]
| [[ڪانڊيري ديھ، تلھار|ڪانڊيري]]
| [[ڇٻرلو ديھ، ٽنڊو باگو|ڇٻرلو]]
| [[ماٽو ديھ، ٽنڊو باگو|ماٽو]]
|-
| [[ٻورانڊي ديھ، بدين|ٻورانڊي]]
| [[خودي ديھ، بدين|خودي]]
| [[قائم پور ديھ، بدين|قائم پور]]
| [[دڙو سيندي ديھ، ماتلي|دڙو سيندي]]
| [[مورهاڙي ديھ، ماتلي|مورهاڙي]]
| [[فتح پور ديھ، شھيد فاضل راهو|فتح پور]]
| [[مخدوم پور ديھ، شھيد فاضل راهو|مخدوم پور]]
| [[کاڻوٽ ديھ، تلھار|کاڻوٽ]]
| [[ڇاڇ ديھ، ٽنڊو باگو|ڇاڇ]]
| [[مينا ديھ، ٽنڊو باگو|مينا]]
|-
| [[بخشا ديھ، بدين|بخشا]]
| [[خورهڙي ديھ، بدين|خورهڙي]]
| [[رت ديھ، بدين|رت]]
| [[ديرو محبت ديھ، ماتلي|ديرو محبت]]
| [[نٿو ديھ، ماتلي|نٿو]]
| [[گھنوراھ ديھ، شھيد فاضل راهو|گھنوراھ]]
| [[ملڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|ملڪي]]
| [[ڪوچو ساجن سوائي ديھ، تلھار|ڪوچو ساجن سوائي]]
| [[ڇاڻ ديھ، ٽنڊو باگو|ڇاڻ]]
| [[ميساڏي ديھ، ٽنڊو باگو|ميساڏي]]
|-
| [[چنڌاڙي ديھ، بدين|چنڌاڙي]]
| [[خورو ديھ، بدين|خورو]]
| [[رونگهاڙي ديھ، بدين|رونگهاڙي]]
| [[ڊيمبياري ديھ، ماتلي|ڊيمبياري]]
| [[پاٻڻي ديھ، ماتلي|پاٻڻي]]
| [[گھارو ديھ، شھيد فاضل راهو|گھارو]]
| [[ناڙي ديھ، شھيد فاضل راهو|ناڙي]]
| [[ڪوهر ديھ، تلھار|ڪوهر]]
| [[چوبندي ديھ، ٽنڊو باگو|چوبندي]]
| [[موهڻا ديھ، ٽنڊو باگو|موهڻا]]
|-
| [[چنيسري ديھ، بدين|چنيسري]]
| [[ڪمڀائرو ديھ، بدين|ڪمڀائرو]]
| [[سانڍو ديھ، بدين|سانڍو]]
| [[ڍاڀي ديھ، ماتلي|ڍاڀي]]
| [[پڌر ديھ، ماتلي|پڌر]]
| [[ڳيرهاڙي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-1]]
| [[نربٽ ديھ، شھيد فاضل راهو|نربٽ]]
| [[ڪوٽيري ديھ، تلھار|ڪوٽيري]]
| [[ڊاڊھ ديھ، ٽنڊو باگو|ڊاڊھ]]
| [[مورهاڏي ديھ، ٽنڊو باگو|مورهاڏي]]
|-
| [[چارو ديھ، بدين|چارو]]
| [[ڪونر ديھ، بدين|ڪونر]]
| [[سنگهار ديھ، بدين|سنگهار]]
| [[دلو ديرو ديھ، ماتلي|ڏلو ديرو]]
| [[پئي ديھ، ماتلي|پئي]]
| [[ڳيرهاڙي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-2]]
| [[نوهيڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|نوهيڪي]]
| [[لنڊڪي ديھ، تلھار|لنڊڪي]]
| [[ڍمڀرلو ديھ، ٽنڊو باگو|ڍمڀرلو]]
| [[مورو ديھ، ٽنڊو باگو|مورو]]
|-
| [[چيراندي ديھ، بدين|چيراندي]]
| [[لوهاڻ ديھ، بدين|لوهاڻ]]
| [[سنجرا ديھ، بدين|سنجرا]]
| [[ڏيال ديھ، ماتلي|ڏيال]]
| [[پنيرو ديھ، ماتلي|پنيرو]]
| [[ڳيرهاڙي-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-3]]
| [[نڪارجي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|نڪارجي-1]]
| [[موري ديھ، تلھار|موري]]
| [[ڊانڊو ديھ، ٽنڊو باگو|ڊانڊو]]
| [[موٽڻا ديھ، ٽنڊو باگو|موٽڻا]]
|-
| [[ڇيل ديھ، بدين|ڇيل]]
| [[لاءُ ديھ، بدين|لاءُ]]
| [[سرهڙي ديھ، بدين|سرهڙي]]
| [[ڏوماڻي ديھ، ماتلي|ڏوماڻي]]
| [[پنجم حصو ديھ، ماتلي|پنجم حصو]]
| [[ڳيرهاڙي-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-4]]
| [[نڪارجي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|نڪارجي-2]]
| [[مورجھار ديھ، تلھار|مورجهار]]
| [[ڏيئي ديھ، ٽنڊو باگو|ڏيئي]]
| [[اوئل پور ديھ، ٽنڊو باگو|اوئل پور]]
|-
| [[چوبندي ديھ، بدين|چوبندي]]
| [[لريري ديھ، بدين|لريري]]
| [[سرورو ديھ، بدين|سرورو]]
| [[دمبالو ديھ، ماتلي|دمبالو]]
| [[ڦليجاڻي ديھ، ماتلي|ڦليجاڻي]]
| [[ڳيرهاڙي-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-5]]
| [[اوڍيرڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|اوڍيرڪي]]
| [[مغل حافظ ديھ، تلھار|مغل حافظ]]
| [[ڏيئي جرڪاس ديھ، ٽنڊو باگو|ڏيئي جرڪس]]
| [[پنو نئون ديھ، ٽنڊو باگو|پنو نئون]]
|-
| [[چورهڙي ديھ، بدين|چورهڙي]]
| [[لون خان ديھ، بدين|لون خان]]
| [[سيراڻي ديھ، بدين|سيراڻي]]
| [[ڳاري ڀري ديھ، ماتلي|ڳاري ڀري]]
| [[رائين ديھ، ماتلي|رائين]]
| [[گٿو ديھ، شھيد فاضل راهو|گٿو]]
| [[پڌيريون ديھ، شھيد فاضل راهو|پڌيريون]]
| [[مناهيڪي ديھ، تلھار|مناهيڪي]]
| [[ڍنجول ديھ، ٽنڊو باگو|ڍنجول]]
| [[ڦاڙهو ديھ، ٽنڊو باگو|ڦاڙهو]]
|-
| [[چورهالو ديھ، بدين|چورهالو]]
| [[لواري شريف ديھ، بدين|لواري شريف]]
| [[سينگهاري ديھ، بدين|سينگهاري]]
| [[گھاري لنڊي ديھ، ماتلي|گھاري لنڊي]]
| [[روهيڙو ديھ، ماتلي|روهيڙو]]
| [[گولاڙچي ديھ، شھيد فاضل راهو|گولاڙچي]]
| [[پٽيھل ديھ، شھيد فاضل راهو|پٽيھل]]
| [[نار ديھ، تلھار|نار]]
| [[ڍورو ڪاڪا نورو ديھ، ٽنڊو باگو|ڌورو ڪاڪا نورو]]
| [[ڦل ديھ، ٽنڊو باگو|ڦل]]
|-
| [[داليجي ديھ، بدين|داليجي]]
| [[لنڊو ديھ، بدين|لنڊو]]
| [[سيٺا ديھ، بدين|سيٺا]]
| [[گھارو ديھ، ماتلي|گھارو]]
| [[سانڊو ديھ، ماتلي|سانڊو]]
| [[ڳجهاري ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳجهاري]]
| [[ڦٽوڻ ديھ، شھيد فاضل راهو|ڦٽوڻ]]
| [[نوابيد ديھ، تلھار|نوابيد]]
| [[ڌٻڻي ديھ، ٽنڊو باگو|ڌٻڻي]]
| [[پير مصري ديھ، ٽنڊو باگو|پير مصري]]
|-
| [[ڏانڍي ديھ، بدين|ڏانڍي]]
| [[مجا بسري ديھ، بدين|مجا بسري]]
| [[شيخپور ديھ، بدين|شيخپور]]
| [[گھارو سرمست ديھ، ماتلي|گهارو سرمست]]
| [[سائونرو ديھ، ماتلي|سائونرو]]
| [[جاکيجي-1۽2 ديھ، شھيد فاضل راهو|جاکيجي-1۽2]]
| [[راهوڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|راهوڪي]]
| [[پاٿرون ديھ، تلھار|پاٿرون]]
| [[ڊگھ ديھ، ٽنڊو باگو|ڊگھ]]
| [[پيروڙ ديھ، ٽنڊو باگو|پيروڙ]]
|-
| [[داڦري ديھ، بدين|داڦري]]
| [[مکاڻدي ديھ، بدين|مکاڻدي]]
| [[سيالڪي ديھ، بدين|سيالڪي]]
| [[گوپالو ديھ، ماتلي|گوپالو]]
| [[سيھرات ديھ، ماتلي|سيھرات]]
| [[جھٻيرو ديھ، شھيد فاضل راهو|جھٻيرو]]
| [[راڙي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-1]]
| [[پرهارڪي ديھ، تلھار|پرهارڪي]]
| [[دومھار ديھ، ٽنڊو باگو|دومھار]]
| [[پوٺو ديھ، ٽنڊو باگو|پوٺو]]
|-
| [[دستي ديھ، بدين|دستي]]
| [[مکرا ديھ، بدين|مکرا]]
| [[سيانتري ديھ، بدين|سيانتري]]
| [[گوراڻو ديھ، ماتلي|گوراڻو]]
| [[سينھور ديھ، ماتلي|سينھور]]
| [[جھول ديھ، شھيد فاضل راهو|جهول]]
| [[راڙي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-2]]
| [[ڦوساڻا ديھ، تلھار|ڦوساڻا]]
| [[دز ديھ، ٽنڊو باگو|دز]]
| [[پوٺو نار ديھ، ٽنڊو باگو|پوٺو نار]]
|-
| [[ڍنڌ ديھ، بدين|ڍنڌ]]
| [[ملڪي ديھ، بدين|ملڪي]]
| [[سيارسي ديھ، بدين|سيارسي]]
| [[گجو ديھ، ماتلي|گجو]]
| [[سڪني ديھ، ماتلي|سڪني]]
| [[جھول-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهول-2]]
| [[راڙي-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-3]]
| [[ڦلھڙيون ديھ، تلھار|ڦلھڙيون]]
| [[فتح پور ديھ، ٽنڊو باگو|فتح پور]]
| [[ريل ترائي ديھ، ٽنڊو باگو|ريل ترائي]]
|-
| [[ڌاران ديھ، بدين|ڌاران]]
| [[مڙائي ديھ، بدين|مڙائي]]
| [[سونھر ديھ، بدين|سونھر]]
| [[حاجي ڪرم علي ديھ، ماتلي|حاجي ڪرم علي]]
| [[سيتا ديھ، ماتلي|سيتا]]
| [[جھولي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-1]]
| [[راڙي-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-4]]
| [[راهيجي ديھ، تلھار|راهيجي]]
| [[فتو قمبراڻي ديھ، ٽنڊو باگو|فتو قمبراڻي]]
| [[راجوري-1 ديھ، ٽنڊو باگو|راجوري-1]]
|-
| [[ڍينگھر ديھ، بدين|ڍينگھر]]
| [[مرد ديھ، بدين|مرد]]
| [[سُتياري ديھ، بدين|سُتياري]]
| [[هنجر ديھ، ماتلي|هنجر]]
| [[سوڙي ديھ، ماتلي|سوڙي]]
| [[جهولي-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-3]]
| [[راڙي-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-5]]
| [[ريمڀان ديھ، تلھار|ريمڀان]]
| [[ڳڙ ديھ، ٽنڊو باگو|ڳڙ]]
| [[راجوري-3 ديھ، ٽنڊو باگو|راجوري-3]]
|-
| [[ڏونگھري ديھ، بدين|ڏونگھري]]
| [[مرخان ديھ، بدين|مرخان]]
| [[ٽالي ديھ، بدين|ٽالي]]
| [[جاڙڪي ديھ، ماتلي|جاڙڪي]]
| [[سورهاڙي ديھ، ماتلي|سورهاڙي]]
| [[جھولي-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-4]]
| [[رپ ديھ، شھيد فاضل راهو|رپ]]
| [[رپ ديھ، تلھار|رپ]]
| [[گاهيجي ديھ، ٽنڊو باگو|گاهيجي]]
| [[روپاري ديھ، ٽنڊو باگو|روپاري]]
|-
| [[گبرلو ديھ، بدين|گبرلو]]
| [[ميرزاپور ديھ، بدين|ميرزاپور]]
| [[ٺيٺ ديھ، بدين|ٺيٺ]]
| [[جيھاجاني ديھ، ماتلي|جيهاجاني]]
| [[سن ديھ، ماتلي|سن]]
| [[جھولي-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-5]]
| [[صالح آباد ديھ، شھيد فاضل راهو|صالح آباد]]
| [[روجھرلي ديھ، تلھار|روجھرلي]]
| [[ڳراٺڙي ديھ، ٽنڊو باگو|ڳراٺڙي]]
| [[صادق ديھ، ٽنڊو باگو|صادق]]
|-
| [[گڏ ديھ، بدين|گڏ]]
| [[مٺي ديھ، بدين|مٺي]]
| [[وڌڙي ديھ، بدين|وڌڙي]]
| [[جوڻيجا ديھ، ماتلي|جوڻيجا]]
| [[ٽنڊو غلام علي ديھ، ماتلي|ٽنڊو غلام علي]]
| [[جھولي-6 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-6]]
| [[سامڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|سامڪي]]
| [[سعيد پور ديھ، تلھار|سعيد پور]]
| [[گجو ديھ، ٽنڊو باگو|گجو]]
| [[سانگي ديھ، ٽنڊو باگو|سانگي]]
|-
| [[گاگڙو ديھ، بدين|گاگڙو]]
| [[مٺي-2 ديھ، بدين|مٺي-2]]
| [[وڳوداهو ديھ، بدين|وڳوداهو]]
| [[ڪلوڙي ديھ، ماتلي|ڪلوڙي]]
| [[تالھو ديھ، ماتلي|تالھو]]
| [[ڪاڍ ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪاڍ]]
| [[شيخاڻو ديھ، شھيد فاضل راهو|شيخاڻو]]
| [[ساجن ديھ، تلھار|ساجن]]
| [[هجر هادي ديھ، ٽنڊو باگو|هجر هادي]]
| [[سينھاهو ديھ، ٽنڊو باگو|سينهاهو]]
|-
| [[گھرٻي ديھ، بدين|گھرٻي]]
| [[مٺي-3 ديھ، بدين|مٺي-3]]
| [[وهريارو ديھ، بدين|وهريارو]]
| [[ڪنڊراهڪي ديھ، ماتلي|ڪنڊراهڪي]]
| [[تلھياري ديھ، ماتلي|تلھياري]]
| [[ڪاهيڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪاهيڪي]]
| [[سوڍڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|سوڍڪي]]
| [[ساجن پور ديھ، تلھار|ساجن پور]]
| [[هميرا ديھ، ٽنڊو باگو|هميرا]]
| [[سونھر ديھ، ٽنڊو باگو|سونهر]]
|-
| [[گٿو ديھ، بدين|گٿو]]
| [[موري ديھ، بدين|موري]]
| [[ولڌاڙي ديھ، بدين|ولڌاڙي]]
| [[ڪانگڻي ديھ، ماتلي|ڪانگڻي]]
| [[تالي ديھ، ماتلي|تالي]]
| [[ڪاڪيجاڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪاڪيجاڻي]]
| [[سورهاڙي ديھ، شھيد فاضل راهو|سورهاڙي]]
| [[سانڍڪي ديھ، تلھار|سانڍڪي]]
| [[هر ديھ، ٽنڊو باگو|هر]]
| [[سونھاري ديھ، ٽنڊو باگو|سونھاري]]
|-
| [[گجو ديھ، بدين|گجو]]
| [[موريري ديھ، بدين|موريري]]
| [[ورارڪي ديھ، بدين|ورارڪي]]
| [[ڪانھيري ديھ، ماتلي|ڪانهيري]]
| [[ٿري ديھ، ماتلي|ٿري]]
| [[ڪنڊ ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪنڊ]]
| [[سُتياري ديھ، شھيد فاضل راهو|سُتياري]]
| [[سوسي ديھ، تلھار|سوسي]]
| [[هڱورجاڻي ديھ، ٽنڊو باگو|هڱورجاڻي]]
| [[ٽنڊو باگو ديھ|ٽنڊو باگو]]
|-
| [[ڳرهو ديھ، بدين|ڳرهو]]
| [[مورهاڙي ديھ، بدين|مورهاڙي]]
| [[وريارو ديھ، بدين|وريارو]]
| [[ڪڙي محمد علي ديھ، ماتلي|ڪڙي محمد علي]]
| [[اوڍيجاڻي ديھ، ماتلي|اوڍيجاڻي]]
| [[ڪنڊياري ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪنڊياري]]
| [[تاجھيري ديھ، شھيد فاضل راهو|تاجهيري]]
| [[سيري ديھ، تلھار|سيري]]
| [[هوٿيئر ديھ، ٽنڊو باگو|هوٿيئر]]
| [[طيب سيٺو ديھ، ٽنڊو باگو|طيب سيٺو]]
|-
| [[جکرالو ديھ، بدين|جکرالو]]
| [[مورو ديھ، بدين|مورو]]
| [[وارياسو ديھ، بدين|وارياسو]]
| [[ڪڙي سائين داد ديھ، ماتلي|ڪڙي سائين داد]]
| [[وي ديھ، ماتلي|وي]]
| [[ڪڙيو-1،2 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪڙيو-1،2]]
| [[ترائي ديھ، شھيد فاضل راهو|ترائي]]
| [[شاڪاني ديھ، تلھار|شاڪاني]]
| [[جل موري ديھ، ٽنڊو باگو|جل موري]]
| [[ٿورڪي ديھ، ٽنڊو باگو|ٿورڪي]]
|-
| [[جاکري ديھ، بدين|جاکري]]
|  
|  
| [[ڪاريانو ديھ، ماتلي|ڪاريانو]]
| [[واگھرائي ديھ، ماتلي|واگھرائي]]
| [[ڪاٿر ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪٿر]]
| [[ولھار ديھ، شھيد فاضل راهو|ولهار]]
| [[شورڪي ديھ، تلھار|شورڪي]]
| [[جيسر ديھ، ٽنڊو باگو|جيسر]]
| [[ٿورلو ديھ، ٽنڊو باگو|ٿورلو]]
|-
|  
|  
|  
| [[ڪاٺوڙ ديھ، ماتلي|ڪاٺوڙ]]
| [[ونجي ديھ، ماتلي|ونجي]]
| [[کرچ ديھ، شھيد فاضل راهو|کرچ]]
|  
| [[تلھار ديھ|تلھار]]
| [[ڪاھڌارو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاھڌارو]]
| [[ٿئي ديھ، ٽنڊو باگو|ٿئي]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[وسارڪي ديھ، تلھار|وسارڪي]]
| [[ڪاڪ-1 ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاڪ-1]]
| [[توري ديھ، ٽنڊو باگو|توري]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[وڌ-1 ديھ، تلھار|وڌ-1]]
| [[ڪاڪ-2 ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاڪ-2]]
| [[توريانو ديھ، ٽنڊو باگو|توريانو]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[وڌ-2 ديھ، تلھار|وڌ-2]]
| [[ڪاڪ-3 ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاڪ-3]]
| [[اونرڪي ديھ، ٽنڊو باگو|اونرڪي]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[ولھار ديھ، تلھار|ولھار]]
| [[ڪامارو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪامارو]]
| [[وي بھادر ديھ، ٽنڊو باگو|وي بھادر]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[واسي عادل ديھ، تلھار|واسي عادل]]
| [[ڪانگ ديھ، ٽنڊو باگو|ڪانگ]]
| [[واگھڏاھي ديھ، ٽنڊو باگو|واگھڏاھي]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[واسي سڄڻ ديھ، تلھار|واسي سڄڻ]]
| [[ڪانگ پير ديھ، ٽنڊو باگو|ڪانگ پير]]
|  
|}

==  معيشت ==

===زراعت===
بدين ضلعي جي معيشت زراعت آھي. 1998 جي سروي مطابق بدين جي ڪل آبادي جو 83.6 سيڪڙو ماڻهو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھن. جن جو گذارو زرعي زمينن جي پوک ۽ ھارپ تي آھي. انھن ماڻھن جي روزگار جو ٻيو وسيلو چوپايو مال پالڻ ۽ مڇي مارڻ آهي&lt;ref&gt; ورڊ پريس_ نندو شھر[https://nindoshaher.wordpress.com/nindo-shaher/]&lt;/ref&gt;.
[[فائل:Sunflower Sindh.jpg|thumb|250px|کاٻو|upright=3|بدين ضلعي ۾ سورج مکي جو فصل]]
ھن ضلعي جي آبپاشي جو وڏو ذريعو [[سنڌوندي]] مان سکر بئراج ۽ ڪوٽڙي بئراج واري آبپاشي نظام سان ڳنڍيل&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt; ڪينالن ۽ واھن ذريعي ايندڙ پاڻي آھي جيڪو [[ڦليلي ڪينال]]، [[اڪرم واھ]]، [[گوني ڪينال]] ، [[نصير ڪينال]] ذريعي پھچي ٿو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. جن جي پاڻي جي گڏيل رسد 433 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي ۽ انھن جي ڪمانڊ واري علائقي جي پکيڙ 6,03,000 [[ھيڪٽر]] آھي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ھتان جا مکيه فصلن م ڪمند، چانور، ڪپھ، ڪڻڪ ۽ سورج مکي شامل آهن ۽ ننڍن فصلن ۾ بصر ، مرچ، دالن، ٽماٽي ۽ گدري جا فصل شامل آهن&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;.

===صنعت===
[[File:Sugar mill, khoski - panoramio.jpg|thumb|280px|کوسڪي شگر مل، بدين]]
ضلعي ۾ 1986ع ۾  12.2 ھيڪٽر (30.2 ايڪڙ) زمين تي مشتمل صنعتي اسٽيٽ قائم ڪئي وئي جنھن ۾ 107 صنعتي پلاٽ رکيا ويا پر رڳو 17 پلاٽ الاٽ ٿي سگھيا ۽ انھن مان بہ رڳو 10 استعمال ۾ آيا. اھا اسڪيم سيڙپڪارن کي متاثر نہ ڪري سگھي&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. ھن وقت ضلعي اندر 6 شگر ملون واقع آهن ان ڪري ھن ضلعي کي سنڌ جي شگر اسٽيٽ پڻ سڏيندا آهن&lt;ref name=&quot; بدين &quot;&gt; [https://portals.iucn.org › filesPDFWeb resultsDistrict Vision Badin - IUCN Portal ] District Vision Badin  &lt;/ref&gt;. 2001ع ۾ ضلعي ۾ اٽڪل 79 سارين جا ڪارخانا ۽ 100 اٽي جون ملون آهن&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. سارين جي ڪارخانن مان 34 [[بدين تعلقو|تعلقي بدين]] ۾ ، 23 [[تعلقو تلھار|تلھار]] تعلقي ۾، 9 [[شھيد فاضل راهو تعلقو|شھيد فاضل راهو]] تعلقي ۾، 7 [[ماتلي تعلقو|ماتلي]] تعلقي ۾ ۽ 6 
تعلقي [[ٽنڊوو باگو تعلقو|ٽنڊي باگي]] ۾ واقع ھئا&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. انھن مان رڳو 12 اھڙا ھئا جن م چانور جي ڇڙھائي سان گڏوگڏ انھن جي پالش جي صلاحيت رکندڙ ھئا&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. اٽي جي 100 ملن ۾ اڪثريت اٽي جي چڪي وارين برقي مشين جي ھئي. سرن جي پيداوار لاء ضلعي اندر سرن جا بٺا ڪم ڪن ٿا جن ۾ ٻارڻ لاء گھڻي ڀاڱي توتڙن جو استعمال ٿئي ٿو&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. ھتي ھفتيوار سرن جي پيداوار 50000 سرون آھن جن جي ٺاهڻ ۾ اٽڪل 6 ٽن توتڙ ٻارڻ طور استعمال ٿئي ٿو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;.

===معدنيات ۽ توانائي===
ھن ضلعي اندر تيل جي کوھن مان ملڪ جو لڳ جو لڳ ڀڳ %50 ڪچو تيل نڪري ٿو جنھن ڪري ھن ضلعي کي پاڪستان جي آئل اسٽيٽ سڏيندا آهن&lt;ref name=BadinEconomy&gt;{{cite web|last=EconomyBadin|first=Economy|title=Government of Sindh|url=http://pwdsindh.gov.pk/districts/badin.htm|publisher=Government of Sindh|access-date=26 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010164517/http://pwdsindh.gov.pk/districts/badin.htm|archive-date=10 October 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  بدين مان ڪوئلو پڻ ڪثرت سان ملي ٿو. ''بدين ڪول فيلڊ'' جي ذخيرن جي پکيڙ 1,110 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن م اٽڪل 1.358 ارب ميٽرڪ ٽن ڪوئلو موجود آهي&lt;ref name=BadinCoal&gt;{{cite web|last=Badin|first=Coal Field|title=Coal Field Badin|url=http://www.sindhcoal.gos.pk/coal-fields/badin-coalfield/|publisher=Sindh Coal|access-date=8 November 2013}}&lt;/ref&gt;. 1998ع جي آدمشماري مطابق ضلعي %76.29 سيڪڙو آبادي کي بجلي ميسر ھئي باقي %23.39 سيڪڙو آبادي گھرن ۾ گاسليٽ جو استعمال ڪندڙ ھئي. رڌ پچاء جي ٻارڻ لاء %72.70 آبادي ڪاٺيون، %21.97 آبادي قدرتي گيس، %3.92 آبادي گاسليٽ ۽ %1.41 آبادي ٻيا ذريعا مثلاً ڇيڻا وغيره استعمال ڪندڙ ھئي&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. پاڪستان جي تيل جي پيدوار جو 44 سيڪڙو ۽ قدرتي گيس جي پيداوار جو 8 سيڪڙو حصو بدين ضلعي جو آھي&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. 1995ع ۾ بدين ضلعي جي تيل جي پيدوار جي سراسري 20,931 بيرل ھئي، جيڪا 1996ع ۾ وڌي 24,002 بيرل ۽ 1997ع ۾ وڌي 25,762 بيرل ٿي وئي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. 2001 ۾ اتان رڪارڊ پيداوار ٿي ھئي جيڪا 30,000 بيرل ھئي پر پوء ان پيداوار ۾ واڌ نہ پر ڪمي آئي آهي&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;.


===ٻيلا===
ضلعي ۾ قدرتي ٻيلا ڪا نہ آھن پر آبپاشي واري پاڻي تي پوکيل ٻہ ٻيلا آهن جن ۾ [[راڙي ٻيلو]] ۽ [[بوھارڪي ٻيلو]] شامل آهن. ٻيلن جي ايراضي 12000 ھيڪٽر آهي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ڊزاسٽر  &quot;/&gt;. انھن ٻيلن ۾ [[ٻٻر]] (acacia Arabica), [[ڪنڊي]] (specigera)، [[باھڻ]] (populus euphratica) ۽ [[تمر]] جا ٻہ قسم : [[لئي]] (tamarix  gallica) ۽ [[جھائو]] (dioica) ڪثرت سان ملن ٿا&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;. ٻين وڻن ۾ ٻير (jujuba)، [[نم]] (azadirachta  indica)، [[سراس]] (albizzia  lebak)، [[بنيان]] يا [[وڏ]] (ficus  bengalensis)، [[پپل]] (f.religiosa)، [[گدامڙي]] (tamarindus  indica)، [[ولائتي ٻٻر]] (acacia  farnesiana)، [[ليسوڙو]] (cordia myza)، [[ڪرڙ]] (capperis  aphylla) ۽ [[کبڙ]] (salvadora  persica) شامل آهن&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;. ان کان علاوه ٻيلي جي گاھن ۾ [[سر]] (sacchrum  spontaneum) ۽ [[ڪانا]] (arundinaceum) شامل آهن&lt;ref name = &quot;  ڊزاسٽر&quot;/&gt;.

===ماھيگيري===
بدين ضلعي جي اھم معاشي سرگرمين ۾ [[ماھيگيري]] (fisheries) پڻ شامل آهي. سامونڊي مڇي جي برآمدن ۾ ڏھ سيڪڙو حصو بدين ضلعي جو آھي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. 2002ع م سنڌ ۾ تازي پاڻيء جي مڇي جي پيداوار 80,659 ٽن ھئي جنھن مان بدين ضلعي جو حصو 17.5 سيڪڙو يعني 14,152 ٽن ھيو. ان سال ھي ضلعو سنڌ ۾ ٺٽي ضلعي کان پوءِ ٻيون نمبر وڏو ضلعو ھيو&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;.

==تعليم ==

ھن ضلعي جي آبادي جو تعليم حاصل ڪندڙن جي شرح 1998 جي آدمشماري مطابق %24.63 ھئي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. 2001 ۾ اھا شرح وڌي %27.52 تي پھتي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ضلعي ۾ ڪابہ يونيورسٽي ڪانہ آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. پرائمري ۽ سيڪنڊري اسڪولن جو تعداد 3،346 آهي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ھن ضلعي ۾ سنڌ يونيورسٽي پنھنجو ڪيمپس شروع ڪيو آهي جتي بزنس ايڊمنسٽريشن، ڪامرس، ڪمپيوٽر سائنس ۽ ايجوڪيشن جي شعبن ۾ چئن سالن جي 8 سيميسٽر واري بيچلر ڊگري ۽ ڪمپيوٽر سائنس ۽ ايجوڪيشن جي شعبن ۾ پوسٽ گريجوئيشن جي تعليم شروع ڪرائي آھي&lt;ref name=UniversityofSindh&gt;{{cite web|last=University |first=Sindh |title=Laar Campus of University of Sindh |url=http://www.usindh.edu.pk/campuses/sindh-university-laar-campus-at-badin |publisher=University of Sindh |access-date=8 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212005251/http://www.usindh.edu.pk/campuses/sindh-university-laar-campus-at-badin |archive-date=12 December 2013 }}&lt;/ref&gt; 1998ع جي انگ اکرن مطابق بدين ضلعي ۾ ڇوڪرن جا 812 ۽ ڇوڪرين جا 214 پرائمري اسڪول ھيا. انھن مان في اسڪول جي تجويز ڪيل سراسري حاضري 150 ٻارن تائين ھجڻ کپندي ھئي پر ان جي برعڪس سراسري حاضري في اسڪول 36 ٻار ھئي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. 1998 ۾ ضلعي جون 735 وسنديون ۽ ڳوٺ اھڙا ھيا جن جي آبادي 200 کان وڌيڪَ ھئي پر اتي اسڪول جي سھولت ميسر نہ ھئي&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. 1998ع ۾ ضلعي اندر 52 ڇوڪرن جا ۽ 22 ڇوڪرين لاء مڊل اسڪول ھيا ۽ ضلعي اندر 117 اھڙا ڳوٺ ھيا جن جي آبادي 1000 ماڻهن کان وڌيڪَ ھئي پر اتي مڊل اسڪول جي سھولت ميسر ڪانه ھئي&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. ان سال ضلعي م ڇوڪرن لاءِ 15 ۽ ڇوڪرين لاء صرف 2 ھاء اسڪول ھيا&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ضلعي اندر ھاسٽل جي سھولت 1998 ۾  صرف ھڪ ٽنڊي باگي جي مير غلام محمد ٽالپر ھاء اسڪول ۾ ميسر ھئي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;.

==صحت==
ھن ضلعي ۾ بدين شھر ۾ ھڪ سول اسپتال، 3 تعلقه اسپتالون، 4 رورل هيلٿ سينٽر,03 ڊسپينسريون، 4 ايم سي ايڇ سينٽر ۽ 46 بيسڪ هيلٿ يونٽ واقع آهن&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. 2006 ۾ ايگزيڪيوٽو ڊسٽرڪٽ آفيسر، ھيلٿ، بدين جي مطابق ضلعي ۾ ھڪ سول اسپتال، ٽي تعلقا اسپتالون، 12 رورل هيلٿ سينٽر، 38 بيسڪ هيلٿ سينٽر، ھڪ 20 بسترن وارو مڌر اينڊ چائلڊ ھيلٿ ڪيئر سينٽر ۽ 69 گورنمينٽ ڊسپينسريون واقع ھيون ان کان سواءِ 28 آزمائشي ڊسپينسريون پڻ موجود ھيون&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. 2001 م 317 مرد ڊاڪٽر ۽ 60 عورت ڊاڪٽر، 15 ليڊي ھيلٿ وزيٽر، 44 فيميل ھيلٿ ٽيڪنيشن ضلعي اندر ڪم ڪندڙ ھيا جيڪو اسٽاف منظور ٿيل تعداد کان تمام گھٽ ھيو جنھن مطابق 5428 ماڻھن لاء ھڪ ڊاڪٽر ھيو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;.

==آمدورفت==

[[File:Badin railway platform.jpg|thumb|220px|بدين ريلوي اسٽيشن پليٽ فارم]]
[[File:Badin Railway Junction frontview.jpg|thumb|220px|بدين ريلوي اسٽيشن]]
بدين جي مکيه ريلوي لائن بدين کان حيدرآباد جي وچ ۾ موجود آهي جيڪا [[ماتلي تعلقو|ماتلي تعلقي]] کان گذري ٿي. بدين شھر ضلعي جو صدر مقام آهي جيڪو روڊن ذريعي تعلقن جي صدر مقامن سان ڳنڍيل آهي. روڊ ذريعي بدين کان ماتلي 90 ڪلوميٽرن، گولاڙچي 35 ڪلوميٽرن،  تلھار 25 ڪلوميٽرن ۽ ٽنڊو باگو 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;.

==آبادي==
پاڪستان جي پھرين آدمشماري1951ع ۾ ٿي جنھن ۾ موجوده بدين واري علائقي جي آبادي 2,56,040 ھئي&lt;ref name=&quot;سمال گرانٽ&quot;&gt; [https://www.sgp.undp.org/spacial-itemid-projects-landing-page/spacial-itemid-project-search-results/spacial-itemid-project-detailpage.html?view=projectdetail&amp;id=10348]  &lt;/ref&gt; 1981 ۾ آبادي  7,77,000 ھئي&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;. 
17 سال بعد 1998ع ۾ ھن ضلعي جي آبادي 11,36,636 ھئي جنھن ۾ %16.42 آبادي شھري ھئي&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.badin.gov.pk/population.htm |title=Urban Resource Centre |access-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830032218/http://www.badin.gov.pk/population.htm |archive-date=2006-08-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2017 ۾ اھا وڌي  1,804,516 ٿي وئي&lt;ref&gt;[http://www.pbs.gov.pk/content/district-glance-badin]&lt;/ref&gt;. ان ۾ مرد  8،79،961 ۽ عورتون 953,291 ھيون&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. ڪل آبادي مان 14،14،138 ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 3,090,378 شھرن ۾ رھندڙ ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 2017ع ۾ تعلقن مان  بدين تعلقي جي آبادي  4,55,295 ( شھري:1,31,655 ۽ ٻھراڙيءَ: 3,23,640)، ماتلي تعلقي جي آبادي 4,43,412  (شھري: 98,238 ۽ ٻھراڙيءَ:3,45,174 )، ٽنڊو باگو تعلقي جي آبادي  
3,98,858 (شھري: 58,412 ۽ ٻھراڙيءَ: 3,40,446)، شھيد فاضل راهو تعلقي جي آبادي 3,44,697 (شھري:53,392  ۽ ٻھراڙيءَ:2,81,305 )، تلھار تعلقي جي آبادي 1,72,254 (شھري: 48,681 ۽ ٻھراڙيءَ: 1,23,573) آھي&lt;ref name=&quot;  گورنمينٽ&quot;&gt; [ https://www.pbs.gov.pk › sindhPDFbadin summary - DISTRICT AND TEHSIL LEVEL POPULATION ...]  &lt;/ref&gt;. بدين جي %79.4 آبادي مسلمان آھي. شھري آبادي ۾ مسلمانن جو تناسب  %82.17 آھي ۽ ٻھراڙيءَ واري آبادي ۾ انھن جو تناسب %78.89 آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. مسلم آبادي ۾ اڪثريت واريون ذاتيون ھاليپوٽا، ھنڱورا، لغاري، نظاماڻي نمايان آھن&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ان کان سواءِ سيد، سومرا، ٽالپر، مينڌرا، چانڊيا، شيدي، ملاح، نوحاڻي ۽ ڀرڳڙي پڻ وڏين مسلمان ذاتين ۾ شامل آھن. ھندو ذاتين ۾ اڪثريت ۾ لوھاڻا، ڀيل ۽ ڪولھي شامل آهن ان کان سواءِ ٿورڙو تعداد برھمڻن جو پڻ آھي&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;.   ضلعي جي ڪل آبادي جو %19.93 ھندو آھن. ٻھراڙيءَ جي آبادي ۾ ھندن جو تناسب %20.67 ۽ شھري آبادي م %16.16 آھي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. اقليتن ۾ باقي آبادي ۾ %0.25  عيسائي، %0.24 احمدي يا قادياني شامل آهن&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ضلعي جي %89.82 آبادي سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي. ٻھراڙيءَ جي آبادي ۾ سنڌي ڳالھائيندڙ %92.20 ۽ شھري آبادي ۾ سنڌي ڳالھائيندڙن جي شرح %77.69 آھي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ضلعي جي ٻي وڏي ٻولي پنجابي آھي جيڪا ڪل آبادي مان
%5.62 ماڻھن جي ٻولي آھي جيڪي شھري آبادي جو %11.30 آھن ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي جو %4.50 آھن. اردو ڳالهائيندڙ ڪل آبادي جو %1.21 آھن&lt;ref name=&quot; رپورٽ &quot;&gt; [https://www.humanitarianresponse.info › ...PDF9_GPP- Assessment Report of Badin-Sindh Province- Pakistan- Aug ... ] PREPARED  BY GPP  – EMERGENCY RESPONSE UNIT GLOBAL PEACE  PIONEERS House:  351,  ST  #  15,  G-  10/2  ISLAMABAD  &lt;/ref&gt;. شھري آبادي ۾ اردو ڳالهائيندڙن جي شرح %4.65 ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي ۾ %0.53 آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. ضلعي م پشتو ڳالهائيندڙ آبادي جو %0.73 ، سرائڪي %0.59، بلوچي ڳالهائيندڙ %0.21 آھن&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. 2017 جي آدمشماري مطابق ضلعي جي آبادي جو %45.01  ماڻھن جي عمر 1 کان 14 سالن تائين ھئي، %44.89 ماڻھن جي عمر 15 کان 49 سالن تائين ۽ %3.10 آبادي 59 سالن کان وڏي عمر جي ھئي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. 2017 ع جي آدمشماري مطابق ضلعي جي آبادي ۾ اضافي جي شرح %3.22 ھئي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. پکيڙ جي لحاظ کان آبادي جي گھاٽائي 168.9 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. ضلعي م 2017 جي آدمشماري مطابق في خاندان جي ڀاتين جي سراسري شرح  في گھر 8 ڀاتي آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;.


=== ضلعي آبادي جو جائزو ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white; font-size:120%;&quot; | '''بدين ضلعو: اهم آبادياتي انگ اکر (2023ع)'''
|- style=&quot;background:#93C47D;&quot;
! اشاريه
! قدر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڪل آبادي
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''1,947,081'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ايراضي
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''6,858 چورس ڪلوميٽر'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آباديءَ جي ڪثافت
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''283.9 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | سالياني آبادي واڌ (2017ع–2023ع)
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''1.3٪'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | سنڌ جي ڪل آبادي ۾ حصو
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''3.50٪'''
|}

&lt;small&gt;'''ذريعو:''' [https://www.citypopulation.de/en/pakistan/sindh/801__badin/ Citypopulation.de]، [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;/small&gt;

=== شهري آبادي وارا هنڌ ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''بدين ضلعي جا شهري مرڪز (2017ع ۽ 2023ع مردم شماري)'''
|- style=&quot;background:#6FA8DC; color:black;&quot;
! درجو
! شهر / ڳوٺ
! حيثيت
! 2017ع آبادي
! 2023ع آبادي
! واڌ (%)

|- style=&quot;background:#EAF3FF;&quot;
| 1
| [[بدين]]
| ميونسپل ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|112,393
| align=&quot;right&quot;|117,455
| align=&quot;center&quot;|4.50
|-
| 2
| [[ماتلي]]
| ميونسپل ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|62,563
| align=&quot;right&quot;|74,402
| align=&quot;center&quot;|18.92
|-
| 3
| [[ٽنڊو باگو]]
| ميونسپل ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|17,546
| align=&quot;right&quot;|22,786
| align=&quot;center&quot;|29.86
|-
| 4
| [[ٽنڊو غلام علي]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|35,724
| align=&quot;right&quot;|36,961
| align=&quot;center&quot;|3.46
|-
| 5
| [[شهيد فضل راهو]] (گولارچي)
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|33,866
| align=&quot;right&quot;|35,313
| align=&quot;center&quot;|4.27
|-
| 6
| [[خوسڪي]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|27,411
| align=&quot;right&quot;|29,324
| align=&quot;center&quot;|6.98
|-
| 7
| [[تلهار]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|27,667
| align=&quot;right&quot;|27,231
| align=&quot;center&quot;|−1.58
|-
| 8
| [[راجو خاناڻي]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|21,018
| align=&quot;right&quot;|21,513
| align=&quot;center&quot;|2.36
|-
| 9
| [[ڪڙيو گھنور]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|19,487
| align=&quot;right&quot;|21,775
| align=&quot;center&quot;|11.74
|-
| 10
| [[پنگريو]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|13,443
| align=&quot;right&quot;|17,982
| align=&quot;center&quot;|33.76
|-
| 11
| [[ڪڍڻ]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|10,845
| align=&quot;right&quot;|14,956
| align=&quot;center&quot;|37.91
|-
| 12
| [[ننڍو]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|8,381
| align=&quot;right&quot;|10,151
| align=&quot;center&quot;|21.12

|- style=&quot;background:#FFD966; font-size:110%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot;|مجموعي شهري آبادي
! align=&quot;right&quot;|390,344
! align=&quot;right&quot;|429,849
! align=&quot;center&quot;|10.12
|}

=== آباديءَ جي واڌ ===

هيٺ ڏنل گراف [[بدين ضلعو]] جي آباديءَ ۾ وقت سان ٿيندڙ واڌ کي ظاهر ڪري ٿو:

{{Graph:Chart
| width = 700
| height = 400
| type = line
| xAxisTitle = سال
| yAxisTitle = آبادي
| x = 1998,2017,2023
| y1 = 1104671,1804708,1947081
| y1Title = آبادي
| colors = #C2185B
| legend =
| showSymbols = 1
| linewidth = 3
| yAxisMin = 0
| yGrid =
| xGrid =
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''بدين ضلعي جي آباديءَ جي واڌ'''
|- style=&quot;background:#6FA8DC; color:black;&quot;
! سال
! آبادي
! واڌ (%)

|- style=&quot;background:#EAF3FF;&quot;
| 1998ع
| align=&quot;right&quot; | 1,104,671
| align=&quot;center&quot; | —
|-
| 2017ع
| align=&quot;right&quot; | 1,804,708
| align=&quot;center&quot; | 63.37٪
|-
| 2023ع
| align=&quot;right&quot; | 1,947,081
| align=&quot;center&quot; | 7.89٪

|- style=&quot;background:#FFD966; font-size:110%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | 1998ع–2023ع مجموعي واڌ
! align=&quot;center&quot; | 76.26٪
|}

&lt;small&gt;'''ذريعو:''' [[پاڪستان شماريات بيورو]]؛ [https://www.citypopulation.de/en/pakistan/sindh/801__badin/ Citypopulation.de]&lt;/small&gt;

=== آباديءَ جي جوڙجڪ (2023ع) ===

==== جنس ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = جنس جي لحاظ کان آبادي (2023ع)
| radius = 120
| label1 = مرد (52.1٪)
| value1 = 52.1
| color1 = #4F81BD

| label2 = عورتون (47.9٪)
| value2 = 47.9
| color2 = #C0504D

| label3 = خواجه سرا (0.0٪)
| value3 = 0.004
| color3 = #9E9E9E
}}

==== عمر جا گروهه ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = عمر جي لحاظ کان آبادي (2023ع)
| radius = 120
| label1 = 0–14 سال (43.6٪)
| value1 = 43.6
| color1 = #4F81BD

| label2 = 15–64 سال (53.3٪)
| value2 = 53.3
| color2 = #C0504D

| label3 = 65 سال يا وڌيڪ (3.1٪)
| value3 = 3.1
| color3 = #F79646
}}

==== شهري ۽ ٻهراڙي ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = شهري ۽ ٻهراڙيءَ جي آبادي (2023ع)
| radius = 120
| label1 = ٻهراڙي (70.9٪)
| value1 = 70.9
| color1 = #70AD47

| label2 = شهري (29.1٪)
| value2 = 29.1
| color2 = #F4B183
}}

==== خواندگي (10 سال ۽ وڌيڪ عمر) ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = خواندگي جي شرح (2023ع)
| radius = 120
| label1 = پڙهيل لکيل (37.7٪)
| value1 = 37.7
| color1 = #4F81BD

| label2 = اڻپڙهيل (62.3٪)
| value2 = 62.3
| color2 = #C0504D
}}

==== مادري ٻولي ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = مادري ٻولي (2023ع)
| radius = 120

| label1 = سنڌي (96.8٪)
| value1 = 96.8
| color1 = #F79646

| label2 = هندڪو (0.7٪)
| value2 = 0.7
| color2 = #4F81BD

| label3 = پنجابي (0.6٪)
| value3 = 0.6
| color3 = #C0504D

| label4 = سرائيڪي (0.4٪)
| value4 = 0.4
| color4 = #4BACC6

| label5 = پشتو (0.4٪)
| value5 = 0.4
| color5 = #70AD47

| label6 = ٻيون ٻوليون (1.1٪)
| value6 = 1.1
| color6 = #9E9E9E
}}

==عدالتي نظام==

ھن ضلعي جون حدون سنڌ ھاء ڪورٽ جي سرڪٽ ڪورٽ حيدرآباد جي اختيار ۾ اچن ٿيون جنھن ڪري ھاء ڪورٽ جا ڪيس حيدرآباد واري رجسٽري ۾ داخل ٿيندا آهن. ضلعي عدالتن جي نظام ۾ ھتي ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي عدالت بدين شھر ۾ واقع آهي جنھن سان گڏ ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ججن جون ٻہ عدالتون پڻ ڪم ڪن ٿيون&lt;ref name=&quot;  سيشن&quot;&gt;[ https://districtcourtssindh.gos.pk/district/badin/introduction.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210427011126/https://districtcourtssindh.gos.pk/district/badin/introduction.php |date=2021-04-27 }}]&lt;/ref&gt;. ھڪ ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي عدالت ماتلي شھر ۾ ڪم ڪري ٿي. اھي عدالتون ساڳي وقت ننڍين عدالتن جو اپيلون پڻ ٻڌنديون آھن.  ٽي سينئر سول ججن جون عدالتون [[بدين]]، [[گولاڙچي]] ۽ [[ماتلي]] ۾ واقع آھن.  ان کان علاوه بدين، ماتلي، گولاڙچي ۽ [[ٽنڊو باگو]] ۾ جوڊيشل ماجسٽريٽن جون پڻ عدالتون واقع آھن&lt;ref name=&quot; ڪورٽ &quot;&gt;[ http://43.245.130.98:8082/dwp/(S(p5frfnyfbs0ryypngnzwq5po))/dwp.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416134621/http://43.245.130.98:8082/dwp/(S(skinq51ufvtlis0v2k34vlxk))/dwp.aspx |date=2021-04-16 }}]&lt;/ref&gt;. ضلعي ۾ بدين شھر ۾ ھڪ ڪنزيومر ڪورٽ پڻ ڪم ڪري ٿي. ضلعي اندر وڪيلن جي ضلعي بار ايسوسيئيشن پڻ قائم آهي جيڪا سنڌ بار ڪائونسل جي نگراني ۾ ڪم ڪري ٿي.

==وفاق ۽ صوبي ۾ نمائندگي==

بدين ضلعي ۾ قومي اسيمبليءَ جا ٻي تڪ اين اي 
229 بدين 1 ۽ اين اي 230 بدين 2 شامل آهن. 2018 جي چونڊن ۾ اين اي 229 بدين 1 مان پيپلز پارٽي جو [[مير غلام حسين ٽالپر]] ۽ اين اي 230 بدين 2 مان جي ڊي اي جي فھميده مرزا چونڊجي آيا&lt;ref name=&quot;اين اي&quot;&gt;
[http://www.na.gov.pk/en/profile.php?uid=1463] نيشنل اسيمبلي. گورنمينٽ آف پاڪستان ويب سائيٽ &lt;/ref&gt;. مير غلام علي ٽالپر ماتلي جي ٽنڊو غلام علي محلي جو رهواسي آهي. سندس والد جو نالو [[مير بندہ علي ٽالپر]] ھيو. [[ڊاڪٽر فھميده مرزا]] قومي اسيمبلي جي اڳوڻي اسپيڪر آھي ۽  [[ڊاڪٽر ذالفقار مرزا]] جي گھرواري آھي.

==ماحولياتي آلودگي==
 
ساحلي آلودگي يا گدلاڻ ۽ بگاڙ جو وڏو سبب پنجاب ۽  سنڌ جو سم واري پاڻي جو سمنڊ ۾ نيڪال آھي جيڪو [[ليفٽ بئنڪ آئوٽفال ڊرين]] المعروف '''ايل بي او ڊي''' ذريعي بدين ضلعي مان گذري سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ان ۽ ڪلر ھتان جي زراعت گھڻو متاثر ڪيو آھي. ھتان جي زراعت تي مدار رکندڙ صنعت مان گدلي پاڻي جو نيڪال پڻ ھتان جي زمين کي متاثر ڪيو آھي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. شھرن ۾ ميونسپل علائقن ۾ گٽرن جي گندي پاڻي جي مناسب نيڪال نہ ھجڻ ڪري پڻ ماحولياتي گدلاڻ ۾ اضافو ٿيو آهي جيڪو بيمارين جو سبب ٿي رهيو آهي.

== ميلا ==

هن ضلعي ۾ ڪيترائي ميلا لڳن ٿا، جن ۾ [[شاھ قادري، بدين|شاهہ قادريءَ]]، [[شيخ ڪرھيو ڀانڊاري|شيخ ڪرهيي ڀانڊاريءَ]]، [[لنواري شريف]]، [[پير تاج الدين شاھ طريل]]، شاهه گُهرئي، [[روپاماڙي]]ءَ ۾ [[شھيد دودو سومرو|دودي شهيد]]، غلام شاهه، [[سمن سرڪار]]، [[ساجن سوائي]]، [[احمد راڄي]]، [[خليفو محمود نظاماڻي|خليفي محمود نظاماڻيءَ،]] [[ملان حسڻ]]، [[گل غيبي]]ءَ ۽ [[ميين موسي]] وغيره جا ميلا مشهور آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== علم ادب ۽ مشھور شخصيتون ==

علمي ادبي لحاظ کان به هي ضلعو شاهوڪار آهي. هن ضلعي ۾ سڀ کان پهرين، سومرن جي ڏينهن ۾ ”[[مر کان شيخڻ]]“ پنهنجا ڳيت ڳايا&lt;ref name = &quot;  سنڌيانا&quot;/&gt;. [[عبداللطيف ڪيسر]]، [[خواجه محمد زمان]]، [[عبدالعظيم جت]]، [[سانوڻ فقير]]، [[سمنگ چارڻ]]، [[ڀاڳو ڀان]]، [[پيرو فقير نونداڻي]]، [[خليفو نبي بخش لغاري|خليفو نبي بخش لغاري قاسم]]، [[الله بخش نظاماڻي]]، [[منٺار منڌرو]]، [[پير ڀاون علي شاھ]]، [[مولوي احمد ملاح]]، [[حاجي پير بخش فاروقي دلريش]]، [[تاج محمد مشتاق افغان]]، [[محمد صديق مسافر]]، [[نذير حسين حيدري]]، [[پير عالي شاھ]]، [[مولوي علي محمد مھيري]]، [[مولوي محمد عثمان نورنگزادو]]، [[مولوي نورمحمد نظاماڻي نور]]، [[راضي فقير رند]]، [[انيس مهيري]]، [[فرمان علي جعفري]]، [[شمشيرالحيدري]]، [[ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو]]، [[خواجه قلب علي ٽڪلو]]، [[غلام احمد بيدم]]، [[محمد صديق مرهم]]، [[آڪاش انصاري]]، [[عبدالرحمان نقاش]]، [[ماستر محمد سومار شيخ]]، [[مشڪور ڦلڪارو]]، [[نورمحمد نور سمون]]، [[آصف جمالي]]، [[نقاش علواڻي]]، [[سانوڻ سنڌي]]، [[ابوبڪر شيخ]]، [[عبدالله ملاح]]، [[فراق هاليپوٽو]]، [[امر سنڌي]]، [[انب گوپانگ]]، [[ڪنول لھاڻو]]، [[ڀون سنڌي|ڀَوَن سنڌي]]، [[نٿو مورواڻي]]، [[کاٽائو دراوڙ]]، [[مولوي عبدالله]]، [[ناصر بلوچ]] ۽ [[مور سنڌي]] بدين ضلعي جا مشهور شاعر، عالم ۽ اديب آهن&lt;ref name = &quot;سنڌيانا  &quot;/&gt;. بدين ضلعي جون ٻيون نامور شخصيتون [[مير ٺارو خان ماڻڪاڻي]]، [[مير غلام محمد ٽالپر]]، [[ڏاتو خان جمالي]]، [[مير باگو خان ٽالپر]]، [[مير بنده علي ٽالپر]]، [[رئيس نجم الدين سريوال]]، [[رئيس نبي بخش ڀرڳڙي]]، [[شهيد فاضل راهو]]، [[سيٺ سبز علي خواجه]]، [[ڊاڪٽر غلام حسين جعفري]]، [[رئيس ڪريم بخش نظاماڻي]]، [[پير حاجي حسن بخش شاھ]]، [[مير ولي محمد ٽالپر]]، [[غلام حيدر نظاماڻي]]، [[پير علي بھادر]]، [[محمد اسماعيل راهو]]، [[ڊاڪٽر سلطان احمد جوڻيجو]]، [[ڊاڪٽر محمد علي قاضي]] ۽ [[ڊاڪٽر ايم. اي عالماڻي]]، [[ڊاڪٽر ذوالفقار مرزا]]، [[ڊاڪٽر فھميده مرزا]]، [[ڊاڪٽر سڪندر مينڌرو]] ۽ [[ڊاڪٽر خالده سڪندر]] وغيره ذڪر جي لائق آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== قديم آثار ==

پراڻن آثارن ۽ دڙن جي حوالي سان به بدين ضلعو خاص اهميت رکي ٿو&lt;ref name = &quot;سنڌيانا  &quot;/&gt;. سنڌو درياهه جي پراڻي وهڪري، ڍوڪري جي ڪپرن سان [[سنڌڙي بندر]]، [[علي بندر]]، [[رهمڪي بازار]]، [[باغ جو پتڻ]]، [[ونگو پتڻ]]، [[ٻنگار]] ۽ [[ڪوٽ لکپت، بدين|ڪوٽ لکپت]] مشهور بندر هئا&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. قديم دڙن ۾ [[وير ٿري]]، [[مرکان جو دڙو]]، [[توت جو دڙو]]، [[هوٿي نھڙئي جو دڙو]]، [[بديڻ]]، [[سارو سنگهار جون دونھيون]]، [[روپا ماڙي]]، [[مالھين جو دڙو]]، [[آسيلي]]، [[کيرين جو ڪوٽ]]، [[ڪاڪيجاڻي]]، [[جاکرن جو دڙو]]، [[آڏت جو دڙو]]، [[ڪيٽين جا قبا]]، [[ابل جي وسي]]، [[ڪاٺ ٻانڀڻ]]، [[آهيون جو دڙو]]، [[ڪانگڻيءَ جو دڙو]] وغيره اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ثقافتي ۽ تاريخي ورثو ==
بدين ضلعو سنڌ جي قديم تهذيبي، اسلامي، صوفيائي ۽ نوآبادياتي دورن جي ورثي سان مالا مال آهي۔ [[اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ]] پاران تيار ڪيل سرڪاري ورثي پورٽل تي بدين ضلعي جا ڪيترائي تاريخي ۽ آثار قديمه جا ماڳ مڪمل طور درج ٿيل آهن، جيڪي ضلعي جي سماجي، مذهبي ۽ ثقافتي ارتقا جي مختلف مرحلن کي ظاهر ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

انهن ماڳن ۾ قديم آثار قديمه جا دڙا جهڙوڪ [[علي بندر (ماڳ)|علي بندر]]، [[اوٿيان جو دڙو]]، [[کاڪياني ۽ ديوري]]، [[ڪورياني دڙو]]، [[خد خان ڏارو]]، [[مري وسايو]] ۽ [[موريه لغاري]] شامل آهن، جيڪي مختلف قديم تهذيبي دورن سان واسطو رکن ٿا ۽ جتان مٽيءَ جا برتن، ٺڪر جا ٽڪرا ۽ اڏاوتي نشان مليا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

اسلامي ۽ وچين دور جي ورثي ۾ [[جاڪرڻ جو دڙو]]، [[مخدوم نوح جي ڪُني ]]، [[مولانا حسن ماڳ]]، [[انار ڪوٽ]] ـ [[خيرين ڪوٽ]] ۽ [[مڱرين جو دڙو]] جهڙا هنڌ شامل آهن، جيڪي اسلامي دور جي آبادين ۽ مذهبي اثرن جي عڪاسي ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
صوفيائي ۽ مذهبي ورثي ۾ [[پير تاج الدين درگاهه]]، [[ميان موسيٰ مزار]]، [[خليفو محمود فقير درگاهه]]، [[سومن سرڪار درگاھ]]، [[مخدوم عبد المالڪ سروري]] ۽ [[لواري شريف]] جهڙا اهم ماڳ شامل آهن، جيڪي مقامي روحاني روايتن جو مرڪز رهيا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
نوآبادياتي ۽ جديد دور جي عمارتن ۾ [[گورنمينٽ پاڪستان ڪاليج سعيدپور]] (1971ع)، [[صاحب محل]] (1940ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ٿيل)، [[حاجي اشرف ٿيبو بنگلو]]، [[اڪرم واه ريگيوليٽر]]، [[ڪلھوڙن جا مقبرا،. بدين]]، ۽ [[مير غلام محمد ٽالپر لائبريري]] شامل آهن، جيڪي بدين جي تعليمي، انتظامي ۽ سماجي تاريخ جي نمائندگي ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
بدين ۾ [[لاڙ ميوزيم]] پڻ قائم آهي، جتي ضلعي مان حاصل ڪيل آثار قديمه ۽ تاريخي شيون محفوظ ڪيون ويون آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laar Museum |url=https://heritage.eftsindh.com/districts/badin/laar-museum.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
اهي سڀ ماڳ گڏجي بدين ضلعي جي قديم تهذيب، مذهبي روايتن ۽ سماجي ارتقا جو هڪ جامع تاريخي خاڪو پيش ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:بدين ضلعو]]</text>
      <sha1>0brvo7g73z0gvjo7uh38kroohzmfylq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بلوچستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10381</id>
    <revision>
      <id>383887</id>
      <parentid>359452</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14400" sha1="cgks1myhehtsmxj2ser6ck1qgr08622" xml:space="preserve">{{Short description|Region of southwestern Asia}}
{{About|the geographic region|other uses|Balochistan (disambiguation)}}
{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name               = Balochistan
| native_name        = بلۏچستان
| native_name_lang   = bal
| settlement_type    = [[Region]]
| image_skyline      = 
| image_alt          = 
| image_caption      = 
| image_flag         = 
| flag_alt           = 
| image_seal         = 
| seal_alt           = 
| image_shield       = 
| shield_alt         = 
| nickname           = 
| motto              = 
| image_map          = Major ethnic groups of Pakistan in 1980 borders removed.jpg
| map_alt            = 
| map_caption        = Balochistan region in pink
| pushpin_map        = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates        = 
| coor_pinpoint      = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type   = [[List of sovereign states|ملڪ]]
| subdivision_name   = {{plainlist|
*[[Afghanistan]]
*[[Iran]]
*[[Pakistan]]}}
| subdivision_type1  = 
| subdivision_type2  = 
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name1  = 
| subdivision_name2  = 
| subdivision_name3  = 
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| seat_type          = 
| seat               = 
| government_footnotes = 
| leader_party       = 
| leader_title       = 
| leader_name        = 
| unit_pref          = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;| area_footnotes     = 
| area_magnitude     = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_total_km2     = 
| area_total_ha      = 
| area_land_km2      = 
| area_land_ha       = 
| area_water_km2     = 
| area_water_ha      = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2     = 
| area_urban_ha      = 
| area_rural_km2     = 
| area_rural_ha      = 
| area_metro_km2     = 
| area_metro_ha      = 
| area_rank          = 
| area_blank1_title  = 
| area_blank1_km2    = 
| area_blank1_ha     = 
| area_blank2_title  = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_blank2_km2    = &lt;!-- hectares --&gt;
| area_blank2_ha     = 
| area_note          = 
| dimensions_footnotes = 
| length_km          = 
| width_km           = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| population_total   = c. 18–19 million&lt;ref name=&quot;Iran Profile, Library of Congress&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf Iran], ''Library of Congress, Country Profile'' . Retrieved December 5, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA Afghanistan&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |date=2021-01-04 }}, ''The World Factbook''  . Retrieved December 5, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EthnicGroups&gt;{{cite web|last=Central Intelligence Agency|title=The World Factbook: Ethnic Groups|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003008/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html|url-status=dead|archive-date=June 13, 2007|access-date=3 November 2014|year=2013}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of   = 2013
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note    = 
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title1 = [[Ethnic groups]]
| demographics1_info1 = [[Baloch people|Baloch]], [[Pashtuns]], [[Gurjar]], [[Hazaras|Hazara]], [[Sindhis|Sindhi]], [[Saraiki people|Saraiki]]
| demographics_type2 = 
| demographics2_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title2 = Languages
| demographics1_info2 = [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Minor: [[Brahui language|Brahui]], [[Jadgali language|Jadgali]], [[Dehwari language|Dehwari]], [[Pashto]], [[Lasi dialect|Lasi]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Saraiki language|Saraiki]], [[Dari]], [[Persian language|Persian]], [[Hazaragi dialect|Hazaragi]], [[Khetrani language|Khetrani]], [[Urdu]]''&lt;/small&gt;
&lt;!-- website, footnotes --------&gt;| timezone1          = 
| utc_offset1        = 
| timezone1_DST      = 
| utc_offset1_DST    = 
| postal_code_type   = 
| postal_code        = 
| area_code          = 
| area_code_type     = 
| iso_code           = 
| unemployment_rate  = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes          = 
| area_urban_footnotes = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_rural_footnotes = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_metro_footnotes = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| blank_name         = Largest cities
| blank_info         = {{Collapsible list
| list_style = text-align:left;
|1 = {{flagicon|Pakistan}} [[Quetta]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Kharan, Pakistan|Kharan]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Turbat]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Iran}} [[Zahedan]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Khuzdar]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Afghanistan}} [[Zaranj]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Uthal]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Iran}} [[Iranshahr, Iran|Iranshahr]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Dera Allah Yar]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Sibi]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Kalat, Pakistan|Kalat]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Dera Murad Jamali|D.M. Jamali]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Dera Bugti]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Gwadar]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Zhob]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Iran}} [[Chabahar]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Pakistan}} [[Nushki]] &lt;br /&gt;
 }}
| official_name      = 
}}
'''بلوچستان''' (انگريزي: Balochistan؛ بلوچي: بلۏچستان)، مغربي ۽ ڏکڻ ايشيا جو هڪ تاريخي علائقو آهي، جيڪو ايراني پليٽیو جي ڏور ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي ۽ انڊين پليٽ ۽ عربي سمنڊ جي سرحد سان لڳل آهي. ساحل ريگستاني ۽ جبلن جو هي بنجر علائقو بنيادي طور تي بلوچن جي آبادي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dashti |first1=Naseer |title=The Baloch and Balochistan: A Historical Account from the Beginning to the Fall of the Baloch State |date=October 2012 |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-4669-5896-8 |url=https://books.google.com/books?id=xIjyLNpusbAC&amp;q=baloch+live+in+balochistan |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The History of Baloch and Balochistan: A Critical Appraisal |url=http://journals.pu.edu.pk/journals/index.php/IJSAS/article/view/3087 |journal=South Asian Studies |date=22 September 2020 |volume=32 |issue=1 (2017) |via=University of the Punjab |last1=Ahmed |first1=Manzoor |last2=Khan |first2=Gulawar }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118205729/http://journals.pu.edu.pk/journals/index.php/IJSAS/article/view/3087 |date=18 November 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dames |first1=Mansel Longworth |title=The Baloch Race: A Historical and Ethnological Sketch |date=1904 |publisher=Royal Asiatic Society |url=https://books.google.com/books?id=b4RCAAAAIAAJ&amp;q=baloch+are+living+in+Balochistan |language=en}}&lt;/ref&gt;

بلوچستان جو علائقو ٽن ملڪن، [[پاڪستان]]، [[افغانستان]] ۽ [[ايران]] جي ملڪن ۾ ورهايل آهي. انتظامي طور تي پاڪستان جو صوبو [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]، ايراني صوبو [[سيستان|سيستان ۽ بلوچستان]] ۽ افغانستان جا ڏاکڻي علائقا، جن ۾ [[نيمروز]]، [[هلمند]] ۽ [[قنڌار]] صوبا شامل آهن.&lt;ref name=&quot;A Brief History of Balochistan&quot;&gt;{{cite web|last1=Pillalamarri|first1=Akhilesh|title=A Brief History of Balochistan|url=https://thediplomat.com/2016/02/a-brief-history-of-balochistan/|website=thediplomat.com|publisher=THE DIPLOMAT|access-date=18 June 2016|date=12 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Human Rights in Balochistan: A Case Study in Failure and Invisibility&quot;&gt;{{cite news|title=Human Rights in Balochistan: A Case Study in Failure and Invisibility|url=http://m.huffpost.com/us/entry/9541436.html|access-date=18 June 2016|work=HuffPost|date=25 March 2016}}&lt;/ref&gt; هن جي سرحد اتر ۾ [[خيبر پختونخوا]]، اوڀر ۾ [[سنڌ]] ۽ [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۽ اولهه ۾ ايراني علائقن سان ملي ٿي. ان جي ڏاکڻي ساحلي پٽي، جنهن ۾ [[مڪران]] جو ساحل شامل آهي، [[عربي سمنڊ]]، خاص ڪري ان جي الهندي حصي، [[عمان جي نار]] کان ڌوئي ٿو. هن علائقي جو نالو [[بلوچ]] قوم جي ڪري پيو آهي. بلوچستان هڪ پهاڙي ريگستان آهي.

تاريخي ثبوتن مان ڄاڻ ملي ٿي ته بلوچستان جا اصل ۽ قديم رهاڪو [[سنڌي]] آهن. بلوچ اصل ۾ بلوچستان ۾ چوٿين صدي عيسوي ۾ ٻاهران آيا هئا. بلوچن جي چوٿين صدي عيسوي ۾ بلوچستان ۾ اچڻ بابت ڊاڪٽر الهه رکيو ٻُٽ لکي ٿو ته: اها هڪ مڃيل حقيقت آهي ته بلوچ قبيلا بلوچستان جا اصلوڪا رهاڪو نه آهن، پر انهن مڪران ۽ بلوچستان ۾ چوٿين صدي عيسوي کان اچڻ شروع ڪيو هو، بلوچ قبيلن جي اچڻ کان اڳ هن خطي ۾ دراوڙ، عرب، ايراني، بروهي، راجپوت ۽ جت گهڻي انگ ۾ رهندا هئا.&lt;ref&gt;ڪتاب سماٽ ص نمبر 31&lt;/ref&gt;

مير رحيم داد خان مولائي شيدائي لکي ٿو ته: تاريخ ٽالپرن جي بيان ڪرڻ کان اڳ پڙهندڙن کي ڄاڻ هئڻ کپي ته سنڌ ماٿري ۾ جيڪي بلوچن جي وجود کي ٽالپرن جي دور کان تسليم ڪن ٿا اهو تصور غلط آهي. بلوچستان دراصل سنڌ جو حصو هئو.&lt;ref&gt;ڪتاب تاريخ تمدن سنڌ ص نمبر 579&lt;/ref&gt;

ٻئي هنڌ مولائي شيدائي لکي ٿو ته: بلوچستان ۽ خراسان ٻئي اقليم سنڌ جا صوبا آهن.&lt;ref&gt;ٽماهي مهراڻ اپريل-سيپٽمبر 1961ع&lt;/ref&gt;

احمد يار بلوچ لکي ٿو ته: بلوچستان ۾ بلوچن جي اچڻ جو سلسلو مختلف گروهن جي صورت ۾ مرحليوار ٿيو، قديم مسڪن ”حلب“ وشام مان هجرت جو آغاز تقريبن چوٿين صدي عيسوي ۾ ٿيو.&lt;ref&gt;ڪتاب تاريخ بلوچ قوم و خوانين بلوچ ص نمبر 38&lt;/ref&gt;

صادق علي بلوچ لکي ٿو ته: زابلستان بلوچن جو قديم وطن آهي.&lt;ref&gt;تاريخ بلوچان هند ص نمبر 40&lt;/ref&gt; موسا خان جلال زئي لکي ٿو ته: تاريخ بلوچستان مان هي ڳالهه واضح ٿئي ٿي ته جڏهن بلوچ قوم ڪرمان مان مڪران جي طرف مهاجر ٿي ته ان وقت انهن جو سردار جلال خان هو.&lt;ref&gt;تاريخ بلوچستان ص نمبر 16&lt;/ref&gt;

پيڪولين لکي ٿو ته: اڪثر بلوچ پنهنجو پاڻ کي عربن جو اولاد سمجهن ٿا ۽ حلب (شام) کي پنهنجو پهريون وطن چون ٿا. انهي طرح سان حلب بلوچن جو پيدائشي وطن آهي.&lt;ref&gt;ڪتاب ”بلوچ“ ص نمبر 30 م – پيڪولين مترجم ڊاڪٽر شاهه محمد مري&lt;/ref&gt;

ڪامران اعظم جنجوعه لکي ٿو ته: هي قوم قديم دور ۾ عربستان ۾ ڪربلا، دجله، فرات جي گودي ۽ حلب جي مرغزارن ۾ ۽ ايراني سرحد سان گڏوگڏ آباد هئي.&lt;ref&gt;ڪتاب بگٽي قبيلا ص نمبر 48&lt;/ref&gt;

ڪامران اعظم اڳيان لکي ٿو: هڪ روايت مطابق جڏهن بلوچ حلب مان لڏپلاڻ ڪري ڪرمان ۾ آيا ته 44 فرقا هئا پر سڀ کان وڏو سردار اعلمش رومي هو.&lt;ref&gt;ساڳيو ڪتاب ص نمبر 55&lt;/ref&gt;

مٿيون سڀ ڳالهيون ثابت ٿيون ته بلوچستان قديم [[سنڌ]] جو حصو رهيو آهي. هاڻوڪي بلوچستان جيڪو اڳ ڪيچ مڪران، لسٻيلا، قلات، سيوي (سبي)، وغيره جي نالي سان سڏيو ويندو هو. ”مهر ڳڙهه جي تهذيب“ به سنڌين جي آهي، جيڪا 9 هزار سال پراڻي آهي. قلات ۽ لسٻيلا رياست جا حڪمران به بلوچ ڪون هئا. لسٻيلي جا حاڪم سما (سماٽ) رهيا آهن ۽ قلات جا حاڪم بروهي، جيڪي دراوڙي نسل جا سنڌي آهن. بروهين جو بلوچن سان ڪو به نسلي ۽ لساني تعلق نه آهي.

پاڪستان جي مرڪزي حڪومت 1964ع ۾ سنڌ جا گڻائي علائقا سنڌ مان ڪڍي جهڙوڪ جهٽ پٽ، نصيرآباد، تعلقو اوستو، جعفرآباد، جهل مگسي، ڊيرا الهيار، مراد جمالي وغيره بلوچستان ۾ شامل ڪري ڇڏيا. لسٻيلو پڻ ون يونٽ قائم ٿيڻ کان پهرين سنڌ جي شهر ڪراچي جو حصو هئو. پوءِ جڏهن ون يونٽ ختم ڪيو ويو تڏهن لسٻيلي کي واپس سنڌ جي شهر ڪراچيءَ ۾ شامل ڪرڻ جي بدران بلوچستان ۾ شامل ڪري ڇڏيو ويو هئو.

پراڻن دورن جا بادشاھ سندن ئي رياستن کي ڀائرن، سئوٽن ۽ سيڻن ۾ ورهائيندا هئا، وري دنگن تان جهيڙيندا به هئا! جيئن [[سنڌ]] کي ڪلهوڙن ۽ ميرن ورهايو هو! ميان عبدالنبي ميرن سان جنگ ۾ مدد ڪرڻ تي، [[ڪراچي]]، خان آف قلات کي تحفي طور ڏني هئي، جيڪا 1795ع ۾ ٻيهر ميرن جي صاحبيءِ ۾ واپس سنڌ سان ملائي وئي، ڪراچي ٻيهر سنڌ سان ملائڻ واري انهي معرڪي ۾ تلاوه خان عرف ٽالهو خان به شامل هو.&lt;ref&gt;محقق علي احمد نظاماڻي&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}

[[زمرو:بلوچستان]]
[[زمرو:ثقافتي علائقا]]
[[زمرو:پاڪستان جا علائقا]]
[[زمرو:ايشيا جي جاگرافي]]
[[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي جاگرافي]]
[[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]]</text>
      <sha1>cgks1myhehtsmxj2ser6ck1qgr08622</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10951</id>
    <revision>
      <id>383822</id>
      <parentid>200530</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="6jsha9e1ku1wjv86afxny8uim0i0qy4" xml:space="preserve">'''''بَدڪ''' پاڻيءَ جي پکين جو هڪ وڏو ڪٽنب آهي، جنهن ۾ کوڙ ڪٽنب ۽ قسم آهن. سائنسدانن هن ڪٽنب جي پکين جو ڪافي غور سان مشاهدو ڪيو آهي ۽ کين عادتن ۽ رنگ روپ جي بنياد تي جدا جدا جنسن ۾ ورهايو آهي. هن گروهه جو وڏي ۾ وڏو پکي راج هنس آهي، جيڪو مانسرور ڍنڍ ۾ ٿيندو آهي. هنج پکي جا ٻيا به قسم آهن جيڪي سياري ۾ گرم علائقن ڏانهن لڏ پلاڻ ڪندا آهن. ننڍين بدڪن جا به کوڙ قسم آهن. جن جا سنڌي نالا هن ريت آهن'':

[[فائل:Northern Pintails (Male &amp; Female) I IMG 0911.jpg|thumb|''بدڪون پاڻي ۾ ترندي'']]

* ''گَرو ھنج (Graylag Goose/ Anser anser) ''
* ''قـاز (Barheaded Goose/ Anser indicus) ''
* ''للو ھنج ، مُنگھه، کٽئين، سرخاب (Brahminy Duck/ Tadorna ferruginea) ''
* ''باتشاھه، لال سر رتبو (Redcrested Pochard / Netta rufina) ''
* ''ٿرهـانـڊو، ٿـورانـدو (Common Pochard / Aythya ferina Nyroca feina) ''
* ''ھنجر (Spotbill / Anas poecilorhyncha) ''
* ''ڊگوش ڪوڪڙالي ((Pintail or Northern Pintail / Anas acuta ''
* ''هُراڙو ، ڪَرڙو، چيڪلو (Common Teal / Anas crecca) ''
* ''چُـوئي (بدڪ) (Marbled Teal / Marmaronetta or Anas angustirostris) ''
* ''ٽـُٻڻو ( (Garganey / Anas querquedula ''
* ''نيرڳ، نيرڳي بدڪ ((Mallard / Anas platyrhynchos'' 
* ''[[ڦاڙھائو بدڪ]] ((Wigeon / Anas Penelope'' 
* ''لنگهو، ڳهڻو، اليپت ( (Nothern Shoveller/ Anas clypeata'' 
* ''ٻُـوئر، ٻُـوئري، ٻُئاري، ٻُھر، ٻـُرڙ ((Gadwall / Anas strepera ''
* ''رُونهارو (Tufted Duck or Pochard / Aythya fuligula, Nyroca fuligula) ''
* ''ٻُـرڻـو (Whiteeyed Pochard, Ferruginious Duck / Aythya nyroca) ''
* ''ٻـُرڻو (وڏو) (Greater Scaup / Aythya marila)''
* ''چيهه (Lesser Whistlingduck Dendrocygna_javanica)''

''[[ڪڪڙ]] وانگر پالتو گهريلو پکي به آهي، يورپ ۾ ان جي فارمنگ به ٿئي ٿي ۽ ان جو گوشت ڪڪڙ وانگر عام خوراڪ طور کائيندا آهن. ڀٽائيءَ جو بيت آهي''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%DA%AA |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409034840/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;: 
&lt;center&gt;
''هنج مڙيئي هنجهه، ميرو منجهن ناهه ڪو،''&lt;br /&gt;
''جتي رهن سنجهه، سو سَرُڪن سُرهو!''
&lt;/center&gt;

==''حوالا''==
{{حوالا}}

[[زمرو:پکي]]
[[زمرو:پالتو جانور]]</text>
      <sha1>6jsha9e1ku1wjv86afxny8uim0i0qy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ببر شينهن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10966</id>
    <revision>
      <id>383646</id>
      <parentid>353376</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="tml96spviggug70zc66igrp4ur9o67g" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = شينهن
| image = Lion waiting in Namibia.jpg
| image_caption = Male lion in [[Okonjima]], [[Namibia]]
| image2 = Okonjima Lioness.jpg
| image2_caption = Female (lioness) in Okonjima
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{IUCN |assessor=Bauer, H. |assessor2=Packer, C. |assessor3=Funston, P. F. |assessor4=Henschel, P. |assessor5=Nowell, K. |year=2016 |id=15951 |taxon=Panthera leo |version=2017-3}}&lt;/ref&gt;
| taxon = Panthera leo&lt;ref name=MSW3&gt;{{MSW3 Carnivora |id=14000228 |page=546 |heading=''Panthera leo''}}&lt;/ref&gt;
| authority=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| subdivision_ranks = [[Subspecies]]
| subdivision = :''[[Northern lion|P. l. leo]]''
:''[[East-Southern African lion|P. l. melanochaita]]''
:{{dagger}}''[[American lion|P. l. atrox]]''
:{{dagger}}''[[Sri Lanka lion|P. l. sinhaleyus]]''
| range_map = Lion distribution.png
| range_map_caption = Historical and present distribution of ''Panthera leo'' in [[Africa]], [[Asia]] and [[Europe]]
| synonyms = :''Felis leo'' Linnaeus, 1758
}}
مشهور جانور، جيڪو ”جهنگ جو -بادشاهه-“ سڏيو وڃي ٿو. شينهن جو هڪ قسم، جنهن کي ڪيهر شينهن يا ٻيلائي شينهن به چوندا آهن. آفريڪا ۽ -ايشيا- جو جهنگلي جانور، جيڪو نسل ۾ ٻليءَ جي خاندان مان آهي ۽ جنهن جي کل گهڻو ڪري نارنگي يا ميٽوڙي رنگ جي ٿئي ٿي. هن جانور جي ڊيگهه اٺن کان ڏهن فوٽن تائين ٿئي. هيءُ جانور گهڻو ڪري رات جو شڪار ڪندو آهي. هيءُ جانور آفريڪا ۽ ڏکڻ اولهه -ايشيا- ۾ لڀندو آهي. هيءُ زرد ۽ ڀوري رنگ جو ٿيندو آهي. هن جي کل تي وار ننڍا ننڍا ٿيندا آهن. نر -ببر شينهن- جي ڳچيءَ تي ڪاري ڪڻڪ رنگي ٻُر ٿيندي آهي. -ببر شينهن-، اڪثر وڏن گاهه خور جانورن جو شڪار ڪندو آهي، -تن- ۾ سندس پسنديده جانور هرڻ، -پٽا- -پٽي- گڏهه ۽ ٻيا جانور آهن. خاص ڪري پوڙهو ۽ ڪمزور شينهن ماڻهوءَ تي به حملو ڪندو آهي. شينهن جوڙو ٺاهي رهندو آهي ۽ پنهنجي عيال لاءِ شڪار ڪرڻ جون حدون مقرر رکندو آهي. وڏي شڪار وقت منظم گروهه ۾ حملو ڪندو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A8%D8%B1%20%D8%B4%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%86 ببر شينهن : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== طب ==

شينهن (نالا: ع. اسد، ف. شير، هه. وغيره___ باگه، اليون ۽ شتامه.) مشهور خونخوار جانور آهي.

'''خاصيت''': هن جو گوشت گرم مصالحن سان رڌي کائڻ سان قلب کي طاقت ايندي ۽ بهادري پيدا ٿيندي، هن جي چرٻيءَ جو ليپ، آلت جي سستي وڃائي ۽ ان کي طاقت ڏئي ٿو. سخت سوڄ، سخت ڳوڙهن ۽ خنازير لاءِ فائديمند آهي. پتو ۽ چرٻي ملائي آلت کي مکي جماع ڪرڻ سان طرفين جي لذت جو باعث ٿيندو&lt;ref&gt;ڪتاب فرھنگ جعفري :؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ايڊيشن: 2007؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو&lt;/ref&gt;


==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:شينهن]]
[[زمرو:جهنگلي جانور]]
[[زمرو:شڪاري جانور]]
[[زمرو:گوشت خور مماليا]]
[[زمرو:گوشت خور جانور]]</text>
      <sha1>tml96spviggug70zc66igrp4ur9o67g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چترال ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11689</id>
    <revision>
      <id>383465</id>
      <parentid>383286</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>383465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16472" sha1="1f72eutzh68vwzclnjio8h0j7drn2rv" xml:space="preserve">{{Short description|خيبر پختونخوا، پاڪستان جو اڳوڻو ضلعو؛ 1969–2018}}

{{Infobox Former Subdivision
| conventional_long_name = چترال ضلعو
| native_name             = {{nobold|{{lang|khw|{{nq|ݯیترارو ضلع}}}}&lt;br/&gt;{{lang|ur|{{nq|ضلع چترال}}}}}}
| common_name            = 
| nation                 = [[پاڪستان]]
| status_text            = [[پاڪستان جا ضلعا|پاڪستان جو ضلعو]]
| era                    = 
| year_start             = 1947
| date_start             = 14 آگسٽ
| event_start            = قائم ٿيو
| year_end               = 2018
| date_end               = 20 جولاءِ
| event_end              = [[هيٺيون چترال|هيٺئين]] ۽ [[مٿيون چترال]] جو قيام
| capital                = [[چترال|چترال شهر]]
| p1                     = Chitral (princely state){{!}}چترال رياست
| s1                     = هيٺيون چترال
| s2                     = مٿيون چترال
| flag                   = 
| flag_p1                = Flag of State of Chitral.svg
| border_p1              = no
| image_flag             = 
| flag_type              = 
| image_coat             =
| motto                  = 
| stat_year1             = 1947–2018
|stat_pop1 = 414,000
| stat_area1             = 14850
| image_map              = File:Pakistan - Khyber Pakhtunkhwa - Chitral.svg
| image_map_caption      = [[خيبر پختونخوا]] ۾ اڳوڻي ضلعي جو نقشو
| government_type        = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعي حڪومت]]
| political_subdiv       = 6 [[پاڪستان جا تعلقا|تعلقا]]
| today                  =  [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;{{·}} [[هيٺيون چترال]] ۽ [[مٿيون چترال]] ضلعا، [[خيبر پختونخوا]]
| footnotes              = 
| demonym                = [[کو ماڻهو|چترالي]]
| date_pre               = 
}}

'''چترال ضلعو''' جنھن جو مقامي ٻوليء ۾ نالو ({{lang|khw|{{nq|ݯیترارو ضلع}}}};۽ اردو  ۾ {{lang|ur|{{nq|ضلع چترال}}}}) 14 آگسٽ 1947ع کان 2018ع تائين [[خيبر پختونخوا جا ضلعا|خيبر پختونخوا جو ضلعو]] هو، جيڪو [[خيبر پختونخوا]] جي [[پاڪستان جون انتظامي ورهاستون|پاڪستاني صوبي]] جي [[ملاڪنڊ ڊويزن]] ۾ واقع هو۔ هي صوبي جو اتر ۾ سڀ کان پري&lt;ref name=&quot;District Government Chitral&quot;&gt;{{cite web |title=District Government Chitral |url=http://chitral.gov.pk/ |publisher=Chitral District Government Web Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928012955/http://chitral.gov.pk/|archive-date=28 September 2015}}&lt;/ref&gt; ۽ سڀ کان وڏو ضلعو هو، جنهن جي ايراضي 14,850&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; هئي، ان کان اڳ جو ضلعو ٻن حصن ۾ ورهايو ويو ۽ نوان ضلعا [[مٿيون چترال ضلعو|مٿيون چترال]] ۽ [[هيٺيون چترال ضلعو|هيٺيون چترال]] قائم ٿيا۔&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1446854|newspaper=Dawn newspaper|title=Upper Chitral gets status of separate district|date=21 November 2018|access-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;

هن ضلعي جون سرحدون ڏکڻ ۾ [[سوات ضلعو|سوات]] ۽ [[مٿيون دير ضلعو|دير]] سان، اوڀر ۾ [[گلگت بلتستان]] سان صوبائي سرحد، ۽ اتر ۽ اولهه ۾ [[افغانستان]] سان [[ڊيورنڊ لائين]] جي صورت ۾ بين الاقوامي سرحد سان ملنديون هيون۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Governance and Militancy in Afghanistan and Pakistan |url=https://www.csis.org/programs/international-security-program/archives/program-crisis-conflict-and-cooperation-c3-0|publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS)}}&lt;/ref&gt; افغانستان جي [[واخان ڪوريڊور]] واري تنگ پٽي چترال کي اتر ۾ [[تاجڪستان]] کان جدا ڪندي هئي۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Nusser|first1=Marcus  |last2=Dickoré|first2=Wolf Bernhard |year=2002 |title=A Tangle in the Triangle: Vegetation Map of the Eastern Hindukush (Chitral, Northern Pakistan) |journal=[[Erdkunde]] |volume=56 |issue=1 |pages=37–59 |doi=10.3112/erdkunde.2002.01.03 |jstor=23218603 |url=http://www.sai.uni-heidelberg.de/geo/pdfs/Nuesser_2002_ATangleInTheTriangle_Erdkunde_56(1)_37-59.pdf }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
چترال پنهنجي تاريخ ۽ ثقافت جو وڏو حصو پاڙيسري [[هندو ڪش]] علائقن، يعني گلگت بلتستان، سان گڏ رکندو هو؛ هن علائقي کي ڪڏهن ڪڏهن “پريستان” پڻ چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اوچن جبلن ۾ پَريُن (''peri'') جي رهڻ بابت عام عقيدو موجود هو۔

اهو سمورو علائقو، جيڪو چترال ضلعو بڻيو، 1895ع تائين هڪ آزاد بادشاهي رياست هو، جڏهن برطانوي حڪومت ان جي موروثي حڪمران، مهتر، سان هڪ معاهدو ڪيو، جنهن تحت چترال هندستاني سلطنت اندر هڪ نيم خودمختيار [[رياستي رياست]] بڻجي ويو۔ [[چترال (رياست)|چترال جي رياستي رياست]] 1947ع ۾ پاڪستان سان الحاق کان پوءِ به اهو درجو برقرار رکيو، ۽ آخرڪار 14 آگسٽ 1947ع تي ان کي پاڪستان جو انتظامي ضلعو بڻايو ويو، جنهن سان رياستي رياست جو خاتمو ٿيو۔&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Marsden|first=Magnus |year=2010 |chapter=A tour not so grand: mobile Muslims in northern Pakistan |editor=Osella |editor2=Filippo |editor3=Soares |editor4=Benjamin |title=Islam, Politics, Anthropology |location=Chichester, England |publisher=Royal Anthropological Institute by Wiley-Blackwell |pages=57–75, [https://books.google.com/books?id=k0_QuKXhOuQC&amp;pg=PA58 page 58] |isbn=978-1-4443-3295-7}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافيائي بناوت ۽ رسائي ==
[[File:Sunrise in QL.jpg|left|thumb|[[بوني]] کان مٿي [[قاڪلاشٽ ميدان]]]]
چترال دنيا جي سڀ کان اوچن علائقن ۾ شمار ڪيو ويندو هو، جيڪو [[ارندو، خيبر پختونخوا|ارندو]] ۾ 1,094 ميٽرن کان [[تريچ مير]] ۾ 7,726 ميٽرن تائين پکڙيل هو ۽ 6,100 ميٽرن کان مٿي اوچائي رکندڙ 40 کان وڌيڪ چوٽيون شامل ڪندو هو۔ چترال جو خطو تمام گهڻو جبلائتو هو، ۽ [[تريچ مير]] (25,289 فٽ)، جيڪو [[هندو ڪش]] جي سڀ کان اوچي چوٽي آهي، اڳوڻي ضلعي جي اتر ۾ اڀري ٿو۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Disaster Vulnerability Assessment Report, District Chitral, KPK, Pakistan |url=http://www.hope87.org/Documents/dvar.pdf |access-date=4 November 2023 |website=Hope87.org website|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144931/http://www.hope87.org/Documents/dvar.pdf |archive-date=13 November 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; زمين جو لڳ ڀڳ 4.8 سيڪڙو حصو ٻيلن سان ڍڪيل هو، ۽ 76 سيڪڙو حصو جبلن ۽ گليشيئرن تي مشتمل هو۔

چترال پاڪستان جي باقي حصن سان ٻن وڏن رستن ذريعي ڳنڍيل هو: [[لواري پاس]] (اوچائي 10,23 فٽ) [[دير (پاڪستان)|دير]] کان، ۽ [[شندور ٽاپ]] (اوچائي 12,200&amp;nbsp;فٽ) گلگت کان۔ ٻئي رستا سياري ۾ بند ٿي ويندا هئا، پر لڳ ڀڳ 2017ع کان [[لواري ٽنل]] واري شاهراهه، جيڪا لواري پاس هيٺ آهي، روزانو گهٽ ۾ گهٽ ڏهن ڪلاڪن لاءِ گاڏين جي آمدورفت لاءِ کلي وئي۔&lt;ref name=Dawn_LowariTunnelChitralDevelopment&gt;{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1435836 |publisher=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |title=Lowari tunnel: opportunities and challenges |author=Zahiruddin |date=30 September 2018 |access-date=26 November 2019}}&lt;/ref&gt; ٻيا ڪيترائي اوچا لنگهه، جن ۾ [[دارڪوٽ پاس]]، [[ٿوئي پاس]]، ۽ [[زگران پاس]] شامل آهن، [[گلگت بلتستان]] کان پيدل چترال تائين رسائي ڏيندا هئا۔
* ارندو پاس، پاڪستان ۽ افغانستان جي سرحد تي
* [[بروغل]] پاس، پاڪستان ۽ افغانستان جي سرحد تي
* [[دورا پاس]]، پاڪستان ۽ افغانستان جي سرحد تي
* دارڪوٽ پاس، چترال ۽ [[گوپس-ياسين ضلعو]] جي سرحد تي
* [[شندور پاس]]، چترال ۽ گلگت بلتستان جي سرحد تي
* [[لواري پاس]]، چترال ۽ [[مٿيون دير ضلعو|مٿئين دير]] جي سرحد تي
* [[لواري ٽنل]]، لواري پاس هيٺ شاهراهه&lt;ref name=Dawn_LowariTunnelChitralDevelopment/&gt;
* [[ٿوئي پاس]]، چترال ۽ گلگت بلتستان جي سرحد تي
* [[زگران پاس]]، چترال ۽ گلگت بلتستان جي سرحد تي

== آبادي انگ اکر ==
ضلعي جي آبادي لڳ ڀڳ 414,000 هئي۔&lt;ref name=&quot;District Government Chitral&quot; /&gt; عام آبادي گهڻو ڪري [[کو ماڻهو|کو ماڻهن]] تي مشتمل هئي، جيڪي [[خوار ٻولي|خوار]] ڳالهائين ٿا، جيڪا [[ياسين ماٿري|ياسين]]، [[گلگت ضلعو|گلگت]]، [[دير (علائقو)|دير]]، ۽ [[سوات (پاڪستان)|سوات]] جي ڪجهه حصن ۾ پڻ ڳالهائي وڃي ٿي۔ چترال [[ڪلاش ماڻهو|ڪلاش]] قبيلي جو به گهر هو، جيڪي [[بمبوريت]] ۽ چترال شهر جي ڏکڻ اولهه ۾ ٻن ٻين دور دراز ماٿرين ۾ رهن ٿا۔ چترال ۾ ڪجهه هزار [[نورستاني ماڻهو|نورستاني ماڻهن]] جي رهائش پڻ ڄاتي ويندي هئي۔

علائقي جي مکيه ٻولي [[خوار ٻولي|خوار]] آهي۔ هتي [[داميلي ٻولي|داميلي]]، [[گوار-باتي ٻولي|گوار-باتي]]، [[گجري ٻولي|گجري]]، [[چترالي ڪلاشا ٻولي|ڪلاشا]]، [[ڪرغز ٻولي|ڪرغز]]، [[ڪَتي ٻولي|ڪَتي]]، [[مدڪلاشتي لهجو|مدڪلاشتي]]، [[پَلولا ٻولي|پَلولا]]، [[سَرِيڪولي ٻولي|سَرِيڪولي]]، [[واخي ٻولي|واخي]]، ۽ [[يدغا ٻولي|يدغا]] ڳالهائيندڙن جون ننڍيون برادريون پڻ موجود آهن۔&lt;ref&gt;{{Cite web| title = About [Lower Chitral]| url = https://lowerchitral.kp.gov.pk/page/about| access-date = 16 June 2022}}&lt;/ref&gt; [[اردو]] کي سرڪاري حيثيت حاصل آهي۔

== چترال شهر ==
ضلعي ۾ [[چترال]] صدر مقام طور ڪم ڪندو هو۔ اهو [[چترال درياھ]]، جيڪو ڪنڙ درياهه پڻ سڏجي ٿو، جي اولهه ڪناري تي [[ترچ مير]] جي دامن ۾ واقع آهي؛ تريچ مير 7,708&amp;nbsp;m (25,289&amp;nbsp;ft) اوچائيءَ سان [[هندو ڪش]] جي سڀ کان اوچي چوٽي آهي۔ اڳ ۾ اهو [[چترال (رياست)|چترال رياست]] جو دارالحڪومت هو، ۽ هاڻي اهو شھر هيٺئين چترال ضلعي لاءِ صدر مقام وارو ڪردار ادا ڪري ٿو۔

== انتظاميا == 
چترال ضلعو چوويھ [[پاڪستان جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلن]] ۽ ٻن [[تعلقو|تعلقن]] ۾ ورهايل هو:&lt;ref name=NRB&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=70&amp;dn=Chitral |website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326132728/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=70&amp;dn=Chitral |archive-date=26 March 2012|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Chitral|access-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pakistan: North West Frontier Province: District, Tehsil and Union Code Reference Map (MA518-pak-NWFP UCs A3-v01) |date=1 July 2009|publisher=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) |location=Pakistan |url=http://www.pdma.gov.pk/documents/District_Tehsil_and_Union_code_Reference_Map_Chitral.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113151834/http://www.pdma.gov.pk/documents/District_Tehsil_and_Union_code_Reference_Map_Chitral.pdf |archive-date=13 November 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of Tehsils/Talukas with Respect to Their Districts |publisher=Statistics Division, Ministry of Economic Affairs and Statistics, Government of Pakistan |url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/admin_unit/admin_list_tehsil.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305205949/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/admin_unit/admin_list_tehsil.html |archive-date=5 March 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* [[چترال تعلقو|چترال]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]

=== قومي اسيمبلي ===
هي ضلعو [[پاڪستان قومي اسيمبلي]] ۾ هڪ چونڊيل ايم اين اي (قومي اسيمبلي ميمبر) پاران نمائندگي ڪيو ويندو هو۔ ان جو تڪ [[تڪ اين اي-1|اين اي-1]] هو۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecp.gov.pk/GE.aspx |title=Election Commission of Pakistan |access-date=6 November 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110154333/http://ecp.gov.pk/GE.aspx |archive-date=10 November 2015 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! قومي اسيمبلي ميمبر !! پارٽي وابستگي !! سال
|-
| عبدال اڪبر خان ||[[متحده مجلس عمل]] ||2002
|-
|[[شهزاده محي الدين]]||[[پاڪستان مسلم ليگ]]||2008
|-
| [[شهزاده افتخار الدين]] ||[[آل پاڪستان مسلم ليگ]]  ||2013
|}

=== صوبائي اسيمبلي ===

ضلعي جي نمائندگي [[خيبر پختونخوا صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]] ۾ ٻن چونڊيل ايم پي ايز پاران ڪئي ويندي هئي، جيڪي هيٺين تڪن جي نمائندگي ڪندا هئا:

* [[تڪ پي ڪي-89 (چترال-I)|پي ڪي-2 (چترال-I)]]
* [[تڪ پي ڪي-90 (چترال-II)|پي ڪي-1 (چترال-II)]]

== ماٿريون ==
چترال ضلعو 35 کان وڌيڪ ننڍين ماٿرين ۾ ورهايل آهي&lt;ref&gt;https://lowerchitral.kp.gov.pk/page/about#:~:text=In%20the%20south%20is%20situated,into%20over%2035%20small%20valleys.&lt;/ref&gt;
* ڪلاش ماٿريون
* گرم چشمه
* شيشي کوه
* مستوج
* لاسپور
* يارخون ماٿري

== ڳوٺ ==
&lt;!---♦♦♦ هن فهرست ۾ فقط اهو هنڌ شامل ڪريو جنهن تي انگريزي وڪيپيڊيا تي اڳ ۾ پنهنجو مضمون موجود هجي ♦♦♦---&gt; 
&lt;!---♦♦♦ مهرباني ڪري فهرست کي الفابيٽ جي ترتيب ۾ رکو ♦♦♦---&gt; 
* [[برون، پاڪستان|برون]]
* [[چمرڪون]]
* [[ڪوراغ، خيبر پختونخوا|ڪوراغ]]

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|پاڪستان}}

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{commons category|Chitral District}}
* [https://web.archive.org/web/20140714152936/http://www.chitral.gov.pk/ ميونسپل ويب سائيٽ - محفوظ ڪيل]
{{Geographic location
|Centre =    چترال
{{flag|Pakistan}}
|North =     [[واخان]]
{{flag|Afghanistan}}
|Northeast = [[چين]]{{flag|China}}
|East =      [[گلگت بلتستان|گلگت]]
{{flag|Pakistan}}
|Southeast =  [[ڪوهستان ضلعو، پاڪستان|ڪوهستان]]
{{flag|Pakistan}}
|South =     [[مٿيون دير ضلعو|مٿيون دير]]
{{flag|Pakistan}}
|Southwest = [[ڪنڙ ضلعو|ڪنڙ]]
{{flag|Afghanistan}}
|West =      [[ڪران و منجان]]{{flag|Afghanistan}}
|Northwest = [[زيبڪ]]{{flag|Afghanistan}}
|image = 
}}
{{Pakistan topics}}
{{Districts of Khyber Pakhtunkhwa}}
{{Authority control}}
{{Coord|36|15|N|72|15|E|region:PK_type:adm3rd_source:GNS-enwiki|display=title}}
[[زمرو:پاڪستان جا اڳوڻا ضلعا]]
[[زمرو:چترال]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1f72eutzh68vwzclnjio8h0j7drn2rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحرين</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11771</id>
    <revision>
      <id>383735</id>
      <parentid>339266</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9182" sha1="rk5mr56cgm693i7h7010qt9ypv8jm3b" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name =  ڪنگڊم آف بحرين
| common_name = Bahrain
| native_name = {{native name|ar|مملكة البحرين|italics=off}}&lt;br&gt;''{{transl|ar|Mamlakat al-Baḥrayn}}''
| image_flag = Animated flag of Bahrain.gif
| alt_flag = 
| image_coat = Coat of arms of Bahrain.svg
| symbol_type = رياست جو نشان
| national_motto = 
| national_anthem = {{lang|ar|نشيد البحرين الوطني}}&lt;br/&gt;''[[بحرينيونا]]''&lt;br/&gt;''
 پنھنجو بحرين''&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[فائل:Bahraini Anthem.ogg]]&lt;/center&gt;
| royal_anthem = &lt;!--''[[name of/link to anthem]]''--&gt;
| image_map = Bahrain on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| map_caption = {{map caption |location_color= circled in red}}
| image_map2 = Bahrain_-_Location_Map_(2013)_-_BHR_-_UNOCHA.svg
| capital = [[منامه]]
| coordinates = {{Coord|26|13|N|50|35|E|type:city}}
| largest_city = [[مناما]]
| official_languages = [[عربي ٻولي|جديد عربي]]
| recognised_languages = [[انگريزي]]  &lt;ref&gt;{{cite web|title=Living in Bahrain|url=http://www.britishschoolbahrain.com/default.asp?action=category&amp;id=132|publisher=BSB|accessdate=June 7, 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120624205759/http://www.britishschoolbahrain.com/default.asp?action=category&amp;id=132|archivedate=June 24, 2012|df=}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups = {{unbulleted list
| 50.7% [[عرب]]
| 45.5% ايشيائي
| 1% يورپي
| 1.2%  ۽ ٻيا}}
| ethnic_groups_year = 2010
| religion = [[بحرين ۾ اسلام|اسلام]]
| demonym =  بحريني 
| government_type = [[وحداني رياست|وحداني]]، [[پارلياماني نظام|پارلياماني]]، [[آئيني بادشاهت]] 
| leader_title1 = بادشاھه
| leader_name1 = [[حماد بن عيسي الخليفا]]
| leader_title2 = شاھي تخت جو وارث
| leader_name2 = سلمان بن حماد الخليفا
| leader_title3 = وزيراعظم
| leader_name3 = خليفا بن سلمان الخليفا
| legislature = قومي اسيمبلي
| upper_house = صلاحڪاري ڪائونسل
| lower_house = نمائندن جي ڪائونسل
| sovereignty_type =  خودمختياري
| established_event1 =  آزادي جو اعلان &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19710815-1.2.11.aspx|title=Bahrain ends special pact|date=15 August 1971|newspaper=[[The Straits Times]]}}&lt;/ref&gt;
| established_date1 = 14 آگسٽ، 1971ع
| established_event2 = برطانيه کان
| established_date2 = 15 آگسٽ، 1971ع
| established_event3 = گڏيل قومن جي تنظيم ۾ شموليت
| established_date3 = 21 سيپٽمبر، 1971ع
| established_event4 = بحرين جي بادشاھت
| established_date4 = 14 فيبروري، 2002ع
| area_km2 = 778.3
| area_rank = 172nd
| area_sq_mi = 300.5
| percent_water = ناهي 
| population_estimate = {{UN_Population|Bahrain}}{{UN_Population|ref}}
| population_census = 1,234,571&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2010.gov.bh/results_en.php|title=Bahraini Census 2010 – تعداد السكــان العام للبحريــن 2010|publisher=|access-date=31 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320104234/http://www.census2010.gov.bh/results_en.php|archive-date=20 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_estimate_rank = 149th
| population_census_year = 2010
| population_density_km2 = 1,831.1
| population_density_sq_mi = 4,742.7
| population_density_rank = 4th      &lt;!--See [[List of countries by population density]]--&gt;
| GDP_PPP = {{nowrap|$75.174 ارب ڊالر&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&amp;pr.y=14&amp;sy=2016&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=419&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=12 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;!--end nowrap:--&gt;}}
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_rank = 95th
| GDP_PPP_per_capita = $50,750&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 20th
| GDP_nominal = {{nowrap|$39.300 billion&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;}}
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_rank = 95th
| GDP_nominal_per_capita = $26,531&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 34th
| Gini = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = 
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = 
| Gini_rank = 
| HDI = 0.846&lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = 2017&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = steady&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update |title=2018 Human Development Report |year=2018 |accessdate=14 September 2018 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 43rd
| currency = [[Bahraini dinar]]
| currency_code = BHD
| time_zone = [[عربستان جو معياري وقت]]
| utc_offset = +3
| utc_offset_DST = &lt;!-- +N, where N is number of hours --&gt;
| DST_note = 
| time_zone_DST = 
| date_format = 
| drives_on = ساڄو پاسو
| calling_code = [[Telephone numbers in Bahrain|+973]]
| cctld = [[.bh]]
| official_website = bahrain.bh
| footnote_a = Since 17 November 1967.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ltXZAAAAMAAJ&amp;dq=bahrain+driving+right+1968&amp;q=bahrain+driving+right+1967 ''Bahrain Government Annual Reports''], Volume 8, Archive Editions, 1987, page 92&lt;/ref&gt;
}}
'''بحرين''' (انگريزي: Bahrain؛ عربي:مملڪت البحرين) [[عربستان]] سان لڳل [[فارس جي نار]] ۾ هڪ ٻيٽ تي مشتمل ننڍڙو ملڪ آهي. هن جي ڏکڻ ۽ اولهه ۾ [[سعودي عرب]] آهي ۽ &quot;شاهه فهد برج&quot; سان بحرين سان ڳنڍيل آهي. فارس جي نار ۾ هن جي اوڀر ۾ ٻيو عرب ملڪ، [[قطر]] آهي. قطر ۽ بحرين جي وچ ۾ پل ٺاهڻ جو منصوبو 2008ع ۾ شروع ڪيو ويو جيڪو اڃان شروع نه ٿيو آهي. هتان قومي ۽ سرڪاري ٻولي [[عربي ٻولي|عربي]] آهي ۽ راڄڌاني جو نالو [[منامه]] آهي.

== تفصيل ==
ايراني نار (Arabian Gulf) جو هيءُ آزاد ملڪ، سعودي عرب ۽ قطر جي وچ تي واقع آهي. سرڪاري نالو ”اسٽيٽ آف -بحرين-“ اٿس. هن ملڪ جي پکيڙ 678 چورس ڪلوميٽر آهي ۽ -ان- جي گاديءَ جو هنڌ ”مناما“ (Manama) آهي. سرڪاري -ٻولي- عربي ۽ سڪو ”دينار“ سڏجي ٿو. هتي جو مذهب -اسلام- آهي. هن ٻيٽ جي ڊيگهه 48 ڪ. م (30 ميل) ۽ ويڪر 16 ڪ. م (10 ميل) آهي. هتي جو اوچو -جبل- ”دخان“ آهي، جنهن جي اوچائي 135 ميٽر آهي. آب وهوا -ٿڌي-، ڊسمبر ۽ مارچ مهينن ۾ مينهن پوي ٿو، جڏهن ته سراسري گرميءَ جو پد 19 درجا آهي. هيءُ ملڪ عيسوي سال کان 2000 سال اڳ واپار جو وڏو مرڪز هو. 18 صدي عيسويءَ ۾ خليفي خاندان جي قبضي هيٺ رهيو. هن ملڪ جو 1861ع ۾ -برطانيا- سان دفاعي معاهدو ٿيو. 1971ع ۾ -آزادي- حاصل ڪيائين ۽ 1973ع ۾ پارلياماني نظام قائم ڪيو ويو. ملڪ جو وڏو سربراهه ”-امير-“ آهي، جيڪو وزيرن کي مقرر ڪندو آهي؛ جڏهن ته سمورن وزيرن جو سربراهه وزيراعظم هوندو آهي. هيءُ ملڪ قدرتي وسيلن سان مالامال آهي. هتي -تيل- جا وڏا ذخيرا، قدرتي گئس، چن جو -پٿر- ۽ جپسم وڏي تعداد ۾ ملي ٿو. -ان- کان سواءِ هتي -تيل- صاف ڪرڻ ۽ جهازن جي مرمت جا ڪارخانا پڻ آهن. هن وقت -بحرين- -تيل- جي واپار، بئنڪنگ ۽ تجارت جو وڏو مرڪز آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بحرين : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86 |access-date=2019-12-18 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409200530/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== فهرست لاڳاپيل مضمون بحرين ==
* فهرست لاڳاپيل مضمون بحرين

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{OIC}}
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:بحرين]]
[[زمرو:بادشاهتون]]
[[زمرو:اسلامي رياستون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]]
[[زمرو:عربستان جا ملڪ]]
[[زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ]]
[[زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ]]
[[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>rk5mr56cgm693i7h7010qt9ypv8jm3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بازار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11776</id>
    <revision>
      <id>383538</id>
      <parentid>180654</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="9t827ayhqeeugqsh14zwi1x7zvj18v3" xml:space="preserve">[[فائل:The Moorish.jpg|thumb|هڪ مورش بازار''']]
'''بازار''' هڪ اهڙي کليل جڳهه کي چئبو آهي جتي دڪانن ۽ ٺيلن تي شين کي وڪري جي لاء رکيو ويندو آهي۔ هي اصطلاح انگريزي جي اسٽريٽ مارڪيٽ جو هم معني آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;۔

دڪانن جي قطار وارو هنڌ، -جتي- هر قسم جو واپار ٿئي. خريد و فروخت وارو هنڌ، -جتي- مستقل يا عارضي دڪان هجن. ميڙن وارن ڏهاڙن تي به عارضي -بازار- لڳندي آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. مغلن جي دور ۾ شاهي خاندان جي عورتن لاءِ سال ۾ هڪ -ڀيرو -”مينا -بازار-“ لڳندي هئي، جنهن ۾ -بادشاهه- پاڻ شريڪ ٿيندا هئا. انهن بازارن ۾ لکين رپين جو واپار ٿيندو هو&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. هن وقت وڏن شهرن ۾ عام ماڻهن جي سهوليت لاءِ ”جمعي -بازار-“، ”-آچر- -بازار-“ ۽ عورتن لاءِ ”مينا -بازار-“ وغيره جي نالن سان ”بازارين“ جو سلسلو هلندڙ آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. لفظ -بازار- [[شاهہ عبداللطيف ڀٽائي|شاهه لطيف]] به هڪ -بيت- ۾ ڪتب آندو آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;:
{{quote|نه سي وونئڻ وڻن ۾، نه سي ڪاتاريون، 
پسيو بازاريون، هينئڙو مون لوڻ ٿئي !|شاھ عبداللطيف|}}

بازار کي مارڪيٽ به چئبو آهي&lt;ref name =&quot;سنڌيانا &quot; &gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1 بازار : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160410231657/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1 |date=2016-04-10 }}-  انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&lt;/ref&gt;. بازار فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي ۽ ان کي عربي ۾ . اھو شھر جي اھڙي جاء کي چوندا آهن جيڪو واپار ۽ ڌنڌن جو مرڪز ھوندو آھي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 96,97 &lt;/ref&gt;. بازار ۾ ھر قسم جي ريزڪي وڪري ۽ ٻڌي وڪري، ھنر جي ڪم،  ڀانڊن ، ڪيفي ، حمامن، حجمن، ڪاريگرن، واڍن وغيرہ، جا ننڍڙا ۽  وڏا دڪان ، بئنڪون وغيره واقع ھوندا آھن. بازار صبح جو کلندي ۽ رات جو بند ٿيندي آهي. اھا مختلف شعبن ۾ پڻ ورھايل ھوندي آھي جن ۾ سونارن جي بازار، مصالحن جي بازار، ڪپڙي جي بازار، موبائل فونن جي بازار، اليڪٽرانڪ بازار، گوشت واري بازار، سبزين ۽ ميون جي بازار وغيره شامل آهن.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>9t827ayhqeeugqsh14zwi1x7zvj18v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11826</id>
    <revision>
      <id>383653</id>
      <parentid>165197</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3551" sha1="8vjo813x2t4dfa6qx6lhfk5wcjlcwqv" xml:space="preserve">'''بُت''' يا '''صنم''' هڪ تصوير يا مادي شيء هوندي آهي جيڪا ڪنهن خدائي جي نمائندگي ڪندي آهي جنهن جي نالي مذهبي پرشتش ڪئي ويندي آهي۔ عام زندگي م بُت اهڙي شيء کر چيو ويندو آهي جنهن جي انڌي ستائش، تعظيم ۽ عقيدت ڪئي وڃي۔

بدن، جسم، -پٿر-، مٽيءَ، ٽامي، پِتل وغيره مان ٺهيل بوتو. هيءُ [[فارسي ٻولي|فارسي ٻوليءَ]] جو لفظ آهي، جيڪو -ٽن- معنائن ۾ استعمال ٿيندو آهي: مندر، پگوڊا ۽ ٻُڌ، ڪنهن به بُت جي لاءِ ضروري ناهي ته اُهو ٻُڌ جو ئي هجي. پگوڊا جي معنيٰ ۾ -ان- جي استعمال جو نمايان مثال ”عجائب الهند“ ۾ ملي ٿو. الجاحظ، المسعوديءَ، البيرونيءَ ۽ شهرستانيءَ جهڙن مصنفن به ”بُت“ جي معنيٰ -ٻڌ- يعني گوتم ٻُڌ ڪئي آهي. ملتان جو پرهلاد مندر، جيڪو ”سون جي گهر“ جي نالي سان مشهور هو، -ان- جي -باري- ۾ المسعودي ذڪر ڪندي لکي ٿو ته هندن جي حساب موجب ٻڌ 
جو ظهور ڪروڙين سال پهرين ٿيو هو. البيرونيءَ کي -برهمڻ- -بت- جي -باري- ۾ 
ته سٺي معلومات هئي، ليڪن -ٻڌ- جي -باري- ۾ کيس خبر ڪانه هئي. 
علامه شهرستاني، -ٻڌ- ۽ اُن جي سکيا جي تعريف هن طرح ڪري ٿو ته ”-ٻڌ- هن ئي دنيا جو هڪ فرد آهي، جيڪو نه ته پيدا ٿئي ٿو، نه ڪي شادي ٿو ڪري، نه کائي پيئي ٿو، نه پوڙهو ٿئي ٿو، نه مري ٿو. پهريون -ٻڌ-، هجرت نبويءَ کان پنج هزار سال اڳ ظاهر ٿيو هو، -ٻڌ- جي پيروڪارن جو عقيدو آهي ته دنيا کي دوام حاصل آهي ۽ -انسان- پنهنجي اعمالن جي سزا جزا ٻي زندگيءَ ۾ حاصل ڪري ٿو.“ 
مسلمانن جي معلومات -ٻڌ- جي -باري- ۾ بلڪل ابتدائي هئي، تنهن هوندي به هيءَ ڳالهه قابل ذڪر آهي ته -جبل- آدم (سرانديپ) جي -باري- ۾ -ٻڌمت- جي هن روايت کي قبول ڪيائون، جنهن موجب -جبل- آدم جي چوٽيءَ کي گوتم -ٻڌ- سان نسبت ڏني وئي. جيئن اڳ ذڪر اچي چڪو آهي ته ”ٻُڌ“ لفظ ڪڏهن ڪڏهن ”-بت-“ جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي. الجاحظ، ”بدُکُويرُ“ کي ”ڪُوير جو بُت“ سمجهي ٿو. صاحب ”-اخبار- الصين والهند“، ’بُد‘ کي ’بُت‘ ٻڌائي ٿو، جنهن جي هندستان ۾ پوڄا ڪئي وڃي ٿي ۽ -ان- تي ناريون صدقو ڏينديون آهن. ’الدمشقي‘ -ان- جو حال صحيح طرح سان قلمبند ڪيو آهي، ۽ خاص اُن پوڄا واري شيءِ ( يوني ۽ لنگم) کي ”بُد“ چيو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AA |access-date=2016-06-26 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430194932/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==

{{حوالا}}

{{سلجهائپ}}</text>
      <sha1>8vjo813x2t4dfa6qx6lhfk5wcjlcwqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغباني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12235</id>
    <revision>
      <id>383555</id>
      <parentid>371131</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="tnx92gk0n4w9i2mv6r1qzrk3x276uq2" xml:space="preserve">[[عڪس:Farmer and Scientist in Vineyard.jpg|thumbnail|باغباني جو هڪ منظر]]
'''باغباني''' (Horticulture) مان مراد ميون، ڀاڄين ۽ گلن واري ٻوٽن کي وڌائڻ جي سائنس ۽ فن آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412053113/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A |date=2016-04-12 }} [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt; باغباني عام طور تي ننڍي ۽ وڌيڪ ڪنٽرول ٿيل پيماني تي ٻوٽن جي پوک جي وڌيڪ پيشه ور ۽ ٽيڪنيڪل پهلوئن سان جڙيل آهي. باغباني جا مختلف ڀاڱا آهن ڇو ته ٻوٽا مختلف مقصدن لاءِ پوکيا ويندا آهن. انهن ڀاڱن ۾، پروپيگيشن، آربريڪلچر، زمين جي جوڙجڪ، فلوري ڪلچر ۽ ٽرف جي سار سنڀال، شامل آهن، پر انهن تائين محدود نه آهن. انهن مان هر هڪ لاء، مختلف پيشو، پهلو، اوزار استعمال ٿيل ۽ لاڳاپيل چئلينج آهن؛ هر هڪ کي انتهائي خاص صلاحيتن ۽ باغباني جي ڄاڻ جي ضرورت آهي.
== تاريخ ==
هيءُ فن نھايت پراڻو آهي. [[تاريخ]] مان معلوم ٿئي ٿو تہ مختلف ميون ۽ ٻوٽن جو ذڪر هزارين سال اڳ ۾ بہ هو. اڄ کان تقريباً چار هزار سال اڳ [[ڏاڙهون]]، [[بادام]] وغيره پوکبا هئا.

[[سڪندراعظم]] جي حملي وقت سنڌ ۾ [[انب]] ۽ ڪيلن جا ٻوٽا ملن ٿا. موجوده دور ۾ هيءُ فن صنعت جي حيثيت سان رائج ٿي چڪو آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;
==ضروري ڳالھيون==
هاڻي باغ معاشي ضرورت جي خيال سان لڳايو وڃي ٿو. [[باغ]] لاءِ هيٺيون ڳالهيون ضروري آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;:
# باغ جي لاءِ موزون آبھوا ۽ زمين موجود هجي.
# باغ مارڪيٽ جي ويجهو هجي.
# شھر يا مارڪيٽ گهڻو پري هجي تہ باغ پڪي ۽ سٺي روڊ تي هجي.
# باغ واريءَ زمين ۾ زير زمين پاڻيءَ جي ليول گهڻي هيٺ هجي.
# باغ جي پيچ لاءِ پاڻي گهڻي انداز ۾ موجود هجي.
# تجارتي پيماني تي باغ لڳائڻ لاءِ مزور آسانيءَ سان ملي سگهن.
==سنڌ ۾ ميويدار علائقا==
[[سنڌ]] جي ميداني علائقي ۾ [[حيدرآباد]]، [[ميرپورخاص]]، [[ڪوٽڙي بئراج]] ۽ [[نوابشاھ]] جا ضلعا [[آبھوا]] جي لحاظ کان ميويدار علائقا آهن، هونئن سڄيءَ سنڌ ۾ انب ۽ ڪيلا پوکي سگهجن ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:باغ]]
[[زمرو:باغباني]]
[[زمرو:انساني سرگرميون]]
[[زمرو:فن بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>tnx92gk0n4w9i2mv6r1qzrk3x276uq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اٽلي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12247</id>
    <revision>
      <id>383537</id>
      <parentid>382682</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355465" sha1="11q8qqdcaq6ega8akrwuio9g2krvju5" xml:space="preserve">{{چونڊ مضمون| جون 2026}}
{{Short description|ڏکڻ ۽ اولهه يورپ جو ملڪ}}


{{Infobox country
| conventional_long_name = اطالوي جمهوريه
| common_name            = اٽلي
| native_name            = {{Lang|it|Repubblica Italiana&lt;!--upper case see Italian wiki--&gt;}}
| image_flag             = Flag of Italy.svg
| image_coat             = Emblem of Italy.svg
| symbol_type            = نشان
| national_anthem        = &quot;{{Lang|it|[[اِل ڪانتو ديلي اطالياني]]|italic=no}}&quot;&lt;br/&gt;&quot;اطالوين جو گيت&quot;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt;{{Center|[[File:Canto degli Italiani - Marina Militare (strumentale).wav]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:EU-Italy (orthographic projection).svg|frameless]]|گلوب ڏيکاريو|[[File:EU-Italy.svg|upright=1.15|frameless]]|يورپي يونين جو نقشو ڏيکاريو|default=1}}
| capital                = [[روم]]
| coordinates            = {{Coord|41|54|N|12|29|E|type:city}}
| largest_city           = capital
| languages_type         = ڏيهي ٻوليون
| languages              = ڏسو [[اٽلي جون ٻوليون|مکيه مضمون]]
| official_languages     = [[اطالوي ٻولي|اطالوي]]&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
{{Infobox|child=yes
|label1 = [[اٽلي ڏانهن اميگريشن|قوميت]] {{Nobold|(2021)}}&lt;ref name=&quot;id2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Indicatori demografici, anno 2020 |url=https://www.istat.it/it/files//2021/05/REPORT_INDICATORI-DEMOGRAFICI-2020.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503091112/https://www.istat.it/it/files//2021/05/REPORT_INDICATORI-DEMOGRAFICI-2020.pdf|archive-date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}&lt;/ref&gt;
| data1 = {{Unbulleted list|91% اطالوي|9% ٻيا}}
}}
| religion               = {{Ublist|item_style=white-space:nowrap;|84% [[اٽلي ۾ عيسائيت|عيسائيت]]|12% [[اٽلي ۾ لادينيت|لادينيت]]|4% [[اٽلي ۾ مذهب|ٻيا]]}}
| religion_year          = 2021
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 2021|title=Special Eurobarometer 516|url=https://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629085321/http://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|archive-date=29 June 2023|access-date=2 June 2026|publisher=European Union: [[European Commission]]|via=[[European Data Portal]] (see Volume C: Country/socio-demographics: IT: Question D90.2.)}}&lt;/ref&gt;
| demonym                = اطالوي
| government_type        = [[وحداني پارلياماني جمهوريه]]
| leader_title1          = [[اٽلي جو صدر|صدر]]
| leader_name1           = [[سرجيو ماتاريلا]]
| leader_title2          = [[اٽلي جو وزيراعظم|وزيراعظم]]
| leader_name2           = [[جورجيا ميلوني]]
| leader_title3          = [[جمہوريه جي سينيٽ جو صدر (اٽلي)|سينيٽ جو صدر]]
| leader_name3           = [[اگناتسيو لا روسا]]
| leader_title4          = [[چيمبر آف ڊپٽيز جو صدر (اٽلي)|چيمبر آف ڊپٽيز جو صدر]]
| leader_name4           = [[لورينزو فونتانا]]
| legislature            = [[اطالوي پارليامينٽ|پارليامينٽ]]
| upper_house            = [[جمہوريه جي سينيٽ (اٽلي)|جمہوريه جي سينيٽ]]
| lower_house            = [[چيمبر آف ڊپٽيز (اٽلي)|چيمبر آف ڊپٽيز]]

| sovereignty_type       = [[اٽلي جي تاريخ|تاريخي سياسي وحدتون]]
| established_event1     = [[اٽلي جا قديم ماڻھو|اٽالڪ ماڻھو]]
| established_date1      = قديم دور
| established_event2     = [[قديم روم]]&lt;br&gt;[[رومي اٽلي]]
| established_date2      = 753 ق م–476 ع
| established_event3     = [[بربر بادشاهتون|رومي-بربر بادشاهتون]]&lt;br&gt;[[بازنطيني اٽلي]]
| established_date3      = اوائلي وچون دور
| established_event4     = [[اٽلي جي تاريخي رياستن جي فهرست|اطالوي شهري رياستون ۽ علائقائي سياسي وحدتون]]
| established_date4      = وچون دور ۽ جديد دور
| established_event5     = [[اٽلي جي بادشاهت]]
| established_date5      = 1861–1946&lt;br&gt;{{start date and age|1861|03|17|df=y}}
| established_event6     = [[اطالوي سلطنت]]
| established_date6      = 1869/1882–1960
| established_event7     = [[1946ع اطالوي اداراتي ريفرنڊم|اطالوي جمهوريه]]
| established_date7      = {{start date and age|1946|06|02|df=y}}
| area_km2               = 301,340
| area_footnote          = &lt;ref name=&quot;Central Intelligence Agency-2023&quot;&gt;{{Cite web|date=23 August 2023|title=Italy|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|archive-date=1 July 2021|access-date=28 August 2023|publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 November 2023|title=Italy country profile|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218111602/https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142|archive-date=18 December 2023|access-date=12 November 2023|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = 71هون
| area_sq_mi             = 116,347 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| percent_water          = 1.24 (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Surface water and surface water change|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate    = {{DecreaseNeutral}} 58,915,561&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&amp;a=&amp;i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = 25هون
| population_density_km2 = 195.5
| population_density_sq_mi = auto&lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = 72هون
| GDP_PPP                = {{Increase}} $3.872&amp;nbsp;trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IT&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2026
| GDP_PPP_rank           = 12هون
| GDP_PPP_per_capita     = {{Increase}} $65,761&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IT&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 29هون
| GDP_nominal            = {{Increase}} $2.738&amp;nbsp;trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IT&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2026
| GDP_nominal_rank       = 8هون
| GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $46,505&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IT&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 27هون
| Gini                   = 32.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2020
| Gini_change            = decrease &lt;!--increase/steady/decrease--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|archive-date=9 October 2020|access-date=21 June 2022|publisher=European Commission}}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.915 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2023&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 29هون
| currency               = [[يورو]] (€)&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| currency_code          = EUR
| time_zone              = [[مرڪزي يورپي وقت|CET]]
| utc_offset             = +1
| utc_offset_DST         = +2
| time_zone_DST          = [[مرڪزي يورپي گرمي وارو وقت|CEST]]
| calling_code           = [[+39]] &lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;
| cctld                  = [[.it]]
| footnote_a             = &lt;span style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;جرمن [[ڏکڻ ٽائرول]] ۽ [[فريولي-وينيتسيا جوليا]] ۾ گڏيل سرڪاري ٻولي آهي؛ فرينچ [[آئوستا وادي]] ۾ گڏيل سرڪاري ٻولي آهي؛ [[سلووين ٻولي|سلووين]] [[ٽريئستي صوبو]]، [[گوريتسيا صوبو]] ۽ فريولي-وينيتسيا جوليا ۾ گڏيل سرڪاري ٻولي آهي؛ [[لاڊن ٻولي|لاڊن]] ڏکڻ ٽائرول، [[ترنتينو]] ۽ ٻين اترين علائقن ۾ گڏيل سرڪاري ٻولي آهي؛ [[فريولي ٻولي|فريولي]] فريولي-وينيتسيا جوليا ۾ گڏيل سرڪاري ٻولي آهي؛ [[سارڊينيائي ٻولي|سارڊينيائي]] [[سارڊينيا]] ۾ گڏيل سرڪاري ٻولي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Legge Regionale 15 ottobre 1997, n. 26 |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&amp;c=72&amp;file=1997026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226213750/http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&amp;c=72&amp;file=1997026|archive-date=26 February 2021|access-date=31 May 2018|publisher=Regione autonoma della Sardegna – Regione Autònoma de Sardigna}}; {{Cite web|title=Regione Autonoma Friuli-Venezia Giulia – Comunità linguistiche regionali|url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904201140/https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche|archive-date=4 September 2015|access-date=2 November 2020|website=regione.fvg.it}}&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;
| footnote_b             = &lt;span style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;2002ع کان اڳ، [[اطالوي ليرا]]. يورو [[ڪامپيوني دي اٽاليا]] ۾ قبول ڪئي وڃي ٿي، پر ان جي سرڪاري ڪرنسي [[سوئس فرانڪ]] آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 July 2010|title=Comune di Campione d'Italia|url=http://www.comune.campione-d-italia.co.it/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430223743/http://www.comune.campione-d-italia.co.it/|archive-date=30 April 2011|access-date=30 October 2010|publisher=Comune.campione-d-italia.co.it}}&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;
| footnote_c             = &lt;span style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;ڪامپيوني دي اٽاليا کي فون ڪرڻ لاءِ سوئس ڪوڊ [[+41]] استعمال ڪرڻ ضروري آهي.&lt;/span&gt;
}}

'''اٽلي'''،{{Efn|{{Lang|it|Italia}}, {{IPA|it|iˈtaːlja|pron|small=no|It-Italia.ogg}}}} سرڪاري طور '''اطالوي جمهوريه'''،{{Efn|{{Lang|it|ريپبلڪا اطاليانا|links=no}}, {{IPA|it|reˈpubblika itaˈljaːna|pron|small=no}}}} [[ڏاکڻي يورپ|ڏکڻ]] ۽ [[اولهائين يورپ|اولهه يورپ]] ۾ واقع هڪ ملڪ آهي.{{Efn|اٽلي کي گهڻو ڪري اولهه يورپ ۾ شامل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;اٽلي کي اولهه يورپي ملڪ طور بيان ڪندڙ علمي ڪم:{{Bulleted list
|{{Cite book|last1=Hancock|first1=M. Donald|url=https://archive.org/details/politicsinwester00hanc_0|title=Politics in Western Europe: an introduction to the politics of the United Kingdom, France, Germany, Italy, Sweden, and the European Union|last2=Conradt|first2=David P.|last3=Peters|first3=B. Guy|last4=Safran|first4=William|last5=Zariski|first5=Raphael|date=11 November 1998|publisher=Chatham House Publishers|isbn=978-1-5664-3039-5|edition=2nd|quote=list of Western European countries Italy.|url-access=registration|ref=none}}
|{{Cite book|last1=Ugo|first1=Ascoli|last2=Emmanuele|first2=Pavolini|title=The Italian welfare state in a European perspective: A comparative analysis|date=2016|publisher=Policy Press|isbn=978-1-4473-3444-6|url=https://books.google.com/books?id=BEzRDAAAQBAJ&amp;q=list+of+Western+European+countries+Italy|ref=none}}
|{{Cite book|last1=Zloch-Christy|first1=Iliana|title=East-West Financial Relations: Current Problems and Future Prospects|date=1991|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-5213-9530-4|url=https://archive.org/details/eastwestfinancia00zloc|url-access=registration|quote=list of Western European countries Italy.|access-date=29 September 2019|ref=none}}
|{{Cite book|last1=Clout|first1=Hugh D.|title=Western Europe: Geographical Perspectives|date=1989|publisher=Longman Scientific &amp; Technical|isbn=978-0-5820-1772-6|url=https://books.google.com/books?id=WGbIT90ppZsC|access-date=29 September 2019|ref=none}}
|{{Cite book|last1=Furlong|first1=Paul|title=Modern Italy: Representation and Reform|date=2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-1349-7983-7|url=https://books.google.com/books?id=JNNsOl65D0AC&amp;q=italy+western+European+country|access-date=29 September 2019|ref=none}}
|{{Cite book|last1=Hanf|first1=Kenneth|last2=Jansen|first2=Alf-Inge|title=Governance and Environment in Western Europe: Politics, Policy and Administration|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-3178-7917-6|url=https://books.google.com/books?id=31wSBAAAQBAJ&amp;q=West+Europe+Italy|access-date=29 September 2019|ref=none}}
}}&lt;/ref&gt;|name=WE}} اهو هڪ اپٻيٽ تي مشتمل آهي، جيڪو [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ]] ۾ وڌي وڃي ٿو، جنهن جي اترين زميني سرحد تي [[الپس]] آهن، ۽ ان سان گڏ لڳ ڀڳ 800 ٻيٽ پڻ شامل آهن، جن مان خاص طور [[سسلي]] ۽ سارڊينيا اهم آهن. اٽلي اولهه ۾ [[فرانس]]؛ اتر ۾ [[سوئٽزرلينڊ]] ۽ [[آسٽريا]]؛ اوڀر ۾ [[سلووينيا]]؛ ۽ ٻن انڪليوز، [[ويٽيڪن سٽي]] ۽ [[سان مارينو]]، سان زميني حدون رکي ٿو. ايراضي جي لحاظ کان اهو يورپ جو ڏهون وڏو ملڪ آهي، جيڪو {{Convert|301340|km2|sqmi|abbr=on}} تي پکڙيل آهي، ۽ لڳ ڀڳ 59 ملين آبادي سان [[يورپي يونين]] جو ٽيون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو رڪن ملڪ آهي. اٽلي جي گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر '''[[روم]]''' آهي؛ ٻين وڏن شهرن ۾ ميلان، جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو ميٽروپوليٽن علائقو آهي، نيپلز، تورين، [[پاليرمو|پالرمو]]، [[بولونيا]]، فلورينس، جينووا ۽ [[وينس]] شامل آهن.

اٽلي جي تاريخ ڪيترن ئي اٽالڪ قومن تائين وڃي ٿي، جن ۾ خاص طور [[قديم رومي]] شامل آهن، جن [[رومي جمهوريه]] دوران ڀونوچ سمنڊ جي دنيا کي فتح ڪيو ۽ [[رومي سلطنت]] دوران صدين تائين ان تي حڪومت ڪئي. عيسائيت جي پکڙجڻ سان، روم [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|ڪيٿولڪ ڪليسا]] ۽ [[پاپائيت]] جو مرڪز بڻجي ويو. [[بربر حملا|بربر حملن]] ۽ ٻين سببن ڪري [[قديم دور جي آخري مرحلي]] ۽ [[اوائلي وچئين دور]] جي وچ ۾ [[اولهه رومي سلطنت جو زوال ۽ خاتمو]] ٿيو. يارهين صديءَ تائين [[اطالوي شهري رياستون]] ۽ [[سامونڊي جمهوريهون]] وڌيون، جن واپار ذريعي نئين خوشحالي آندي ۽ جديد سرمائيداريءَ لاءِ بنياد وڌا. [[اطالوي نشاةِ ثانيه]] پندرهين ۽ سورهين صديءَ دوران ڦهلي ڦولي ۽ [[نشاةِ ثانيه#پکڙجڻ|باقي يورپ تائين پکڙجي وئي]]. اطالوي ڳولائوئن پري اوڀر ۽ [[نئين دنيا]] ڏانهن نوان رستا دريافت ڪيا، جنهن سان [[دريافتن جو دور|دريافتن جي دور]] ۾ اهم حصو پيو.

سياسي ۽ علائقائي ورهاستن جي صدين کان پوءِ، [[اٽلي جي بادشاهت]] 1861ع ۾ [[اطالوي آزاديءَ جون جنگيون|آزاديءَ جي جنگين]] ۽ [[هزارن جي مهم]] کان پوءِ قائم ٿي. اوڻيهين صديءَ جي آخر کان ويهين صديءَ جي شروعات تائين، [[اٽلي ۾ صنعتڪاري|اٽلي صنعتڪاري ڪئي]] ۽ [[اطالوي سلطنت|نوآبادياتي سلطنت]] حاصل ڪئي، جڏهن ته [[ڏکڻ اٽلي|ڏکڻ]] گهڻي حد تائين غريب رهيو، جنهن سبب آمريڪا ڏانهن [[اطالوي ڊائاسپورا|وڏي مهاجر ڊائاسپورا]] پيدا ٿي. 1915ع کان 1918ع تائين، [[پهريين عالمي جنگ دوران اٽلي جي فوجي تاريخ|اٽلي]] [[پهريين عالمي جنگ]] ۾ [[پهريين عالمي جنگ جا اتحادي|انتانت]] سان گڏ [[مرڪزي طاقتون|مرڪزي طاقتن]] خلاف وڙهيو. 1922ع ۾ [[اطالوي فاشزم|اطالوي فاشسٽ]] آمريت قائم ٿي. [[ٻي عالمي جنگ دوران اٽلي جي فوجي تاريخ|ٻي عالمي جنگ دوران]]، اٽلي پهرين [[محوري طاقتون|محوري طاقتن]] جو حصو هو، جيستائين [[ڪاسيبلي جي جنگبندي|جنگبندي]] [[ٻي عالمي جنگ جا اتحادي|اتحادي طاقتن]] سان نه ٿي (1940–1943)، پوءِ [[اطالوي مزاحمت]] ۽ جرمن قبضي ۽ سهڪار ڪندڙ [[اطالوي سماجي جمهوريه|آر ايس آءِ]] کان [[اٽلي جي آزادي]] دوران اتحادي طاقتن جو هم جنگي ساٿي بڻيو (1943–1945). 1946ع ۾ بادشاهت کي [[1946ع اطالوي اداراتي ريفرنڊم|جمهوريه سان تبديل ڪيو ويو]] ۽ ملڪ [[اطالوي اقتصادي معجزو|مضبوط بحالي]] ڪئي.

[[ترقي يافته ملڪ]] طور، [[اٽلي جي معيشت|ترقي يافته معيشت]] سان، اٽلي دنيا جو [[ناليوار جي ڊي پي موجب ملڪن جي فهرست|اٺون وڏو ناليوار جي ڊي پي]] رکي ٿو، يورپ جو [[پيداوار موجب ملڪن جي فهرست|ٻيون وڏو پيداوار وارو شعبو]] رکي ٿو، ۽ [[علائقائي طاقت|علائقائي]] ۽ – [[وڏين طاقتن مان گهٽ ترين|گهٽ حد تائين]] – عالمي اقتصادي، فوجي، ثقافتي ۽ سياسي معاملن ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. اهو يورپي يونين جو [[اندروني ڇهه|باني]] ۽ [[يورپي يونين جا ٽي|اهم رڪن]] آهي، ۽ [[اٽلي جا پرڏيهي لاڳاپا#بين الاقوامي ادارا|ڪيترين ٻين بين الاقوامي تنظيمن ۽ فورمن جو حصو]] آهي. [[ثقافتي سپر پاور]] طور، اٽلي ڊگهي عرصي کان [[اطالوي فن|فن]]، [[اٽلي جي موسيقي|موسيقي]]، [[اطالوي ادب|ادب]]، [[اطالوي کاڌو|کاڌي]]، [[اطالوي فيشن|فيشن]]، [[اٽلي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي|سائنس ۽ ٽيڪنالاجي]] جو مشهور عالمي مرڪز رهيو آهي، ۽ [[اطالوي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست|ڪيترين ايجادن ۽ دريافتن]] جو ذريعو آهي. هن وٽ [[ملڪ موجب عالمي ورثو ماڳ|سڀ کان وڌيڪ تعداد]] ۾ [[عالمي ورثو ماڳ]] ([[اٽلي ۾ عالمي ورثو ماڳن جي فهرست|61]]) آهن ۽ اهو دنيا جو [[عالمي سياحت درجابندي|پنجون سڀ کان وڌيڪ گهميو ويندڙ ملڪ]] آهي.

== نالو&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Etymology&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{Main|اٽلي جو نالو}}

''اٽاليا'' جي اشتقاق بابت ڪيترائي مفروضا موجود آهن.&lt;ref&gt;Alberto Manco, ''Italia. Disegno storico-linguistico''. 2009, Naples: L'Orientale. {{ISBN|978-8-8950-4462-0}}.&lt;/ref&gt; هڪ نظريي موجب اهو [[قديم يوناني]] اصطلاح مان نڪتو، جيڪو ''اٽالوئي'' جي زمين لاءِ استعمال ٿيندو هو؛ اٽالوئي هڪ قبيلو هو، جيڪو انهيءَ علائقي ۾ رهندو هو، جيڪو اڄ [[ڪلابريا]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اصل ۾ سمجهيو ويندو هو ته ان جو نالو ''ويتولي'' هو، ۽ ڪجهه عالمن جي راءِ آهي ته سندن [[ٽوٽم]]ي جانور ڳئون جو ٻچو هو ([[لاطيني]]: ''vitulus''؛ [[امبريائي]]: ''vitlo''؛ [[اوسڪن]]: ''Víteliú'')&lt;!-- and named for the god of cattle, [[Mars (mythology)|Mars]] --&gt;.&lt;ref&gt;J.P. Mallory and D.Q. Adams, ''Encyclopedia of Indo-European Culture'' (London: Fitzroy and Dearborn, 1997), 24.&lt;/ref&gt; ڪيترن قديم ليکڪن چيو آهي ته اهو نالو هڪ مقامي حڪمران [[اٽالس]] جي نالي تان پيو.&lt;ref&gt;Dionysius of Halicarnassus, ''Roman Antiquities'', [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/1B*.html 1.35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221215151343/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/1B%2A.html|date=15 December 2022}}, on LacusCurtius; Aristotle, ''Politics'', [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0058%3Abook%3D7%3Asection%3D1329b#note-link2 7.1329b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910185719/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0058%3Abook%3D7%3Asection%3D1329b|date=10 September 2015}}, on Perseus; Thucydides, ''The Peloponnesian War'', [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Thuc.+6.2.4&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0200 6.2.4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924213434/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Thuc.+6.2.4&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0200|date=24 September 2015}}, on Perseus&lt;/ref&gt;

اٽلي لاءِ قديم يوناني اصطلاح شروعات ۾ رڳو [[ڪلابريا|بروٽيم]] اپٻيٽ جي ڏکڻ حصي ۽ [[ڪاتانزارو]] ۽ [[ويبو والينتيا]] جي ڪجهه حصن لاءِ استعمال ٿيندو هو. [[اوينوٽريا]] ۽ &quot;اٽلي&quot; جو وڏو تصور هڪ ٻئي جا مترادف بڻجي ويا، ۽ اهو نالو [[لوڪانيا]] جي اڪثر حصي تي به لاڳو ٿيڻ لڳو. رومي جمهوريه جي واڌ کان اڳ، اهو نالو يونانين طرفان [[ميسينا آبنائے]] ۽ [[ساليرنو نار|ساليرنو نارين]] ۽ [[تارانٽو نار|تارانٽو]] کي ملائيندڙ لڪير جي وچ واري زمين لاءِ استعمال ٿيندو هو، جيڪا ڪلابريا سان مطابقت رکي ٿي. يونانين &quot;اٽاليا&quot; کي وڌيڪ وڏي علائقي تي لاڳو ڪرڻ شروع ڪيو.&lt;ref&gt;Pallottino, M., ''History of Earliest Italy'', trans. Ryle, M &amp; Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p. 50&lt;/ref&gt; ڏکڻ ۾ &quot;[[يوناني اٽلي]]&quot; کان علاوه، مورخن هڪ &quot;ايٽرسڪن اٽلي&quot; جي وجود جو به امڪان ظاهر ڪيو آهي، جيڪو وچ اٽلي جي علائقن تي مشتمل هو.&lt;ref&gt;Giovanni Brizzi, Roma. Potere e identità: dalle origini alla nascita dell'impero cristiano, Bologna, Patron, 2012 p. 94&lt;/ref&gt;

[[رومي اٽلي]]، يعني ''اٽاليا''، جون سرحدون وڌيڪ واضح طور مقرر ٿيل آهن. ڪيٽو جي ''[[اوريجنيز]]'' اٽلي کي الپس جي ڏکڻ ۾ واقع سڄي اپٻيٽ طور بيان ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Carlà-Uhink|first=Filippo|url=https://books.google.com/books?id=dSY-DwAAQBAJ&amp;q=cato+italy+south+of+the+Alps&amp;pg=PT49|title=The &quot;Birth&quot; of Italy: The Institutionalization of Italy as a Region, 3rd–1st Century BCE|date=25 September 2017|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|isbn=978-3-1105-4478-7}}; {{Cite book|last=Levene|first=D. S.|url=https://books.google.com/books?id=aLsRDAAAQBAJ&amp;q=cato+walls+of+Italy&amp;pg=PA108|title=Livy on the Hannibalic War|date=17 June 2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-1981-5295-8|access-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328152752/https://books.google.com/books?id=aLsRDAAAQBAJ&amp;q=cato+walls+of+Italy&amp;pg=PA108#v=snippet&amp;q=cato%20walls%20of%20Italy&amp;f=false|archive-date=28 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 264 ق م ۾ رومي اٽلي مرڪزي-اتر جي [[آرنو]] ۽ [[روبيڪون]] دريائن کان وٺي سڄي ڏکڻ تائين پکڙيل هئي. اتر وارو علائقو، [[سيسالپائن گال]]، جغرافيائي طور اٽلي جو حصو سمجهيو ويندو هو، 220ع ق م واري ڏهاڪي ۾ روم طرفان قبضو ڪيو ويو،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Carlà-Uhink|first=Filippo|url=https://books.google.com/books?id=dSY-DwAAQBAJ&amp;q=Tota+Italia+essays&amp;pg=PT454|title=The &quot;Birth&quot; of Italy: The Institutionalization of Italy as a Region, 3rd–1st Century BCE|date=25 September 2017|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|isbn=978-3-1105-4478-7|access-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211000755/https://books.google.com/books?id=dSY-DwAAQBAJ&amp;q=Tota+Italia+essays&amp;pg=PT454#v=snippet&amp;q=Tota%20Italia%20essays&amp;f=false|archive-date=11 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پر سياسي طور الڳ رهيو. 42 ق م ۾ ان کي قانوني طور اٽلي جي انتظامي وحدت ۾ ضم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Williams|first=J. H. C.|url=https://books.google.com/books?id=RPj_FkEeVO4C&amp;q=beyond+the+Rubicon|title=Beyond the Rubicon: Romans and Gauls in Republican Italy – J. H. C. Williams – Google Books|date=22 May 2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-1981-5300-9|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522000630/https://books.google.it/books?id=RPj_FkEeVO4C&amp;dq=beyond+the+Rubicon&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiI5YrC6rbkAhUvDmMBHXZOCMAQ6AEIKTAA|archive-date=22 May 2020}}; {{Cite book|last=Long|first=George|title=Decline of the Roman republic: Volume 2|year=1866}}; {{Cite web|last=Aurigemma|first=Salvatore|title=Gallia Cisalpina|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/gallia-cisalpina_(Enciclopedia-Italiana)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404054511/https://www.treccani.it/enciclopedia/gallia-cisalpina_(Enciclopedia-Italiana)|archive-date=4 April 2023|access-date=14 October 2014|website=treccani.it|publisher=Enciclopedia Italiana|language=it}}&lt;/ref&gt; سارڊينيا، [[ڪورسيڪا]]، سسلي ۽ [[مالٽا]] کي 292ع ۾ [[ڊيوڪليشن]] اٽلي ۾ شامل ڪيو،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italy (ancient Roman territory)|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297743/Italy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110232259/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297743/Italy|archive-date=10 November 2013|access-date=10 November 2013|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; جنهن سان آخري قديم دور جو اٽلي جديد [[اطالوي جاگرافيائي علائقو|اطالوي جاگرافيائي علائقي]] سان لڳ ڀڳ هم سرحد ٿي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=La riorganizzazione amministrativa dell'Italia. Costantino, Roma, il Senato e gli equilibri dell'Italia romana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/la-riorganizzazione-amministrativa-dell-italia-costantino-roma-il-senato-e-gli-equilibri-dell-italia-romana_%28Enciclopedia-Costantiniana%29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119225335/https://www.treccani.it/enciclopedia/la-riorganizzazione-amministrativa-dell-italia-costantino-roma-il-senato-e-gli-equilibri-dell-italia-romana_(Enciclopedia-Costantiniana)|archive-date=19 November 2021|access-date=19 November 2021|language=it}}&lt;/ref&gt;

لاطيني لفظ ''Italicus'' &quot;اٽلي جي ماڻهو&quot; لاءِ استعمال ٿيندو هو، يعني ''provincial'' يا [[رومي صوبو|رومي صوبي]] مان آيل ماڻهو جي ابتڙ.&lt;ref&gt;''Letters'' 9.23&lt;/ref&gt; صفت ''italianus''، جنهن مان ''Italian'' نڪتو، [[وچئين دور جي لاطيني]] مان آهي ۽ [[اوائلي جديد دور]] دوران ''Italicus'' سان متبادل طور استعمال ٿيندي هئي.&lt;ref&gt;''ytaliiens'' (1265) [http://www.cnrtl.fr/etymologie/italien TLFi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029191636/http://www.cnrtl.fr/etymologie/italien|date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt; [[اولهه رومي سلطنت جي زوال]] کان پوءِ، اٽلي جي [[اوستروگوٿڪ بادشاهت]] قائم ٿي. [[لومبارڊ|لومبارڊن]] جي حملن کان پوءِ، ''اٽاليا'' سندن بادشاهت جي نالي طور برقرار رهي، ۽ [[پاڪ رومي سلطنت]] اندر ان جي [[اٽلي جي بادشاهت (پاڪ رومي سلطنت)|جانشين بادشاهت]] لاءِ به اهو نالو استعمال ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IL COMUNE MEDIEVALE|url=https://www.homolaicus.com/storia/medioevo/comune_medievale.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318214257/http://www.homolaicus.com/storia/medioevo/comune_medievale.htm|archive-date=18 March 2012|website=homolaicus.com}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{Main|اٽلي جي تاريخ}}

=== قبل تاريخ ۽ قديم دور ===
{{Main|قبل تاريخي اٽلي|اٽالڪ قومون|ايٽرسڪن تهذيب|يوناني نوآبادڪاري|ميگنا گريشيا}}

[[File:Etruscan Painting 1.jpg|thumb|right|[[ايٽرسڪن تهذيب|ايٽرسڪن]] فريسڪو، [[مونتيروتسي نيڪروپولس]] ۾، 5هين صدي ق م]]

[[هيٺيون پيلئوليٿڪ]] جا آثار، جيڪي 850,000 سال اڳ جا آهن، [[مونتي پوجيولو]] مان مليا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Society|first=National Geographic|title=Erano padani i primi abitanti d'Italia|url=http://www.nationalgeographic.it/scienza/2012/01/20/news/erano_padani_iprimi_abitanti_ditalia-807204|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626220707/http://www.nationalgeographic.it/scienza/2012/01/20/news/erano_padani_iprimi_abitanti_ditalia-807204|archive-date=26 June 2019|access-date=11 March 2019|website=National Geographic}}&lt;/ref&gt; سڄي اٽلي ۾ کوٽاين مان 200,000 سال اڳ وچين پيلئوليٿڪ دور ۾ [[نينڊرٿال]] جي موجودگي ظاهر ٿي آهي،&lt;ref&gt;Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2. {{ISBN|0-3064-6463-2}}.&lt;/ref&gt; جڏهن ته [[اوائلي جديد انسان|جديد انسان]] لڳ ڀڳ 40,000 سال اڳ [[ريپارو موڪي]] ۾ ظاهر ٿيا.&lt;ref&gt;42.7–41.5 ka ([[68–95–99.7 rule|1σ CI]]).
{{Cite journal|last=Douka|first=Katerina|display-authors=etal|year=2012|title=A new chronostratigraphic framework for the Upper Palaeolithic of Riparo Mochi (Italy)|journal=Journal of Human Evolution|volume=62|issue=2|pages=286–299|doi=10.1016/j.jhevol.2011.11.009|pmid=22189428|bibcode=2012JHumE..62..286D }}; {{Cite web|date=29 January 2010|title=Istituto Italiano di Preistoria e Protostoria|url=http://www.iipp.it/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015231105/http://www.iipp.it/|archive-date=15 October 2013|publisher=IIPP|access-date=15 August 2017}}&lt;/ref&gt;

رومي دور کان اڳ واري اٽلي جا [[اٽلي جا قديم ماڻھو|قديم ماڻھو]] [[پروٽو-انڊو-يورپي|انڊو-يورپي]] هئا، خاص طور [[اٽالڪ قومون]]. ممڪن غير انڊو-يورپي يا [[قبل انڊو-يورپي ٻوليون|قبل انڊو-يورپي]] ورثي وارن مکيه تاريخي ماڻهن ۾ [[ايٽرسڪن]]، سسلي جا [[ايلميئن]] ۽ [[سيڪاني]]، ۽ قبل تاريخي [[سارڊينيائي ماڻھو]] شامل آهن، جن [[نوراجڪ تهذيب]] کي جنم ڏنو. ٻين قديم آبادين ۾ [[ريئتيائي ماڻھو]] ۽ [[ڪاموني]] شامل آهن، جيڪي [[والڪامونيڪا ۾ پٿريلي چٽساليون|والڪامونيڪا جي پٿريلي چٽسالين]] لاءِ مشهور آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rock Drawings in Valcamonica|url=https://whc.unesco.org/en/list/94|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703183257/http://whc.unesco.org/en/list/94|archive-date=3 July 2010|access-date=29 June 2010|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; هڪ قدرتي ممي، [[اوئٽسي]]، جيڪا 3400–3100 ق م جي آهي، 1991ع ۾ [[سيميلاون]] گليشيئر مان دريافت ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bonani|first1=Georges|last2=Ivy|first2=Susan D.|display-authors=etal|year=1994|title=AMS {{SimpleNuclide|Carbon|14}} Age Determination of Tissue, Bone and Grass Samples from the Ötzal Ice Man|url=http://digitalcommons.library.arizona.edu/objectviewer?o=http%3A%2F%2Fradiocarbon.library.arizona.edu%2FVolume36%2FNumber2%2Fazu_radiocarbon_v36_n2_247_250_v.pdf|url-status=live|journal=Radiocarbon|volume=36|issue=2|pages=247–250|doi=10.1017/s0033822200040534|archive-url=https://web.archive.org/web/20100720211402/https://digitalcommons.library.arizona.edu/objectviewer?o=http%3A%2F%2Fradiocarbon.library.arizona.edu%2FVolume36%2FNumber2%2Fazu_radiocarbon_v36_n2_247_250_v.pdf|archive-date=20 July 2010|access-date=4 February 2016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

پهريان نوآبادڪار [[فينيقيه|فينيقي]] هئا، جن سسلي ۽ سارڊينيا جي ڪنارن تي [[ايمپوريم (قديم دور)|واپاري مرڪز]] قائم ڪيا. انهن مان ڪجهه ننڍا شهري مرڪز بڻيا ۽ [[يوناني نوآبادين]] سان گڏوگڏ ترقي ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Raclot|first1=Thierry|last2=Oudart|first2=Hugues|date=January 2000|title=CORPS GRAS ET OBESITE Acides gras alimentaires et obésité: aspects qualitatifs et quantitatifs|journal=Oléagineux, Corps gras, Lipides|volume=7|issue=1|pages=77–85|doi=10.1051/ocl.2000.0077|issn=1258-8210|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 8هين ۽ 7هين صدي ق م دوران، [[پٿيڪوسائي]] ۾ يوناني نوآباديون قائم ٿيون، جيڪي آخرڪار اطالوي اپٻيٽ جي ڏکڻ ۽ سسلي جي سامونڊي ڪناري تائين پکڙجي ويون؛ اهو علائقو بعد ۾ [[ميگنا گريشيا]] جي نالي سان مشهور ٿيو.&lt;ref&gt;Emilio Peruzzi, ''Mycenaeans in early Latium'', (Incunabula Graeca 75), Edizioni dell'Ateneo &amp; Bizzarri, Roma, 1980&lt;/ref&gt; [[آيونيائي]]، [[ڊوريائي يوناني|ڊوريائي]] نوآبادڪارن، [[سيراڪيوز وارا|سيراڪيوزن]] ۽ [[اڪائيائي (قبيلو)|اڪائيائين]] ڪيترائي شهر قائم ڪيا. [[اٽلي جي يوناني نوآبادڪاري|يوناني نوآبادڪاري]] [[اٽالڪ قومون|اٽالڪ قومن]] کي جمهوري حڪومتي صورتن ۽ اعليٰ فني ۽ ثقافتي اظهار سان رابطي ۾ آندو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=II 1987: Uomini e vicende di Magna Grecia |url=https://www.bpp.it/Apulia/html/archivio/1987/II/art/R87II015.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204123345/https://www.bpp.it/Apulia/html/archivio/1987/II/art/R87II015.html|archive-date=4 February 2021|access-date=31 January 2021|website=bpp.it}}&lt;/ref&gt;

=== قديم روم ===
{{Main|قديم روم|اٽلي ۾ رومي واڌ|رومي اٽلي}}

{{Multiple image
| align             = right
| direction         = vertical
| width             = 220
| image1            = Colosseo 2020.jpg
| caption1          = [[ڪولوسيئم]]، جنهن کي وڏي پيماني تي قديم تاريخ جي تعمير ۽ انجنيئرنگ جي عظيم ترين ڪمن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو
| image2            = Roman Empire Trajan 117AD.png|275
| caption2          = {{legend|#b23938|117ع ۾ [[رومي سلطنت]] پنهنجي سڀ کان وڏي وسعت تي&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bennett, Julian|url=https://books.google.com/books?id=qk_tofvS8EsC|title=Trajan: Optimus Princeps : a Life and Times|publisher=Routledge|year=1997|isbn=978-0-415-16524-2}}&lt;/ref&gt;}} {{legend|#d28989|[[تابع رياست|تابع رياستون]]}}
}}

اٽلي جي تاريخ ڪيترين [[اٽلي جي قديم قومن جي فهرست|اٽالڪ قومن]] تائين وڃي ٿي، جن ۾ خاص طور [[قديم رومي]] شامل آهن، جن [[رومي جمهوريه]] دوران ڀونوچ سمنڊ جي دنيا کي فتح ڪيو ۽ [[رومي سلطنت]] دوران صدين تائين ان تي حڪومت ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Carl Waldman |url=https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC |title=Encyclopedia of European Peoples |last2=Catherine Mason |publisher=Infobase Publishing |year=2006 |isbn=978-1-4381-2918-1 |page=586 |access-date=23 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311102543/https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC |archive-date=11 March 2023 |url-status=live}}; {{Cite book |last=Mommsen |first=Theodor |author-link=Theodor Mommsen |title=[[History of Rome (Mommsen)|History of Rome]], Book II: From the Abolition of the Monarchy in Rome to the Union of Italy |publisher=Reimer &amp; Hirsel |year=1855 |location=Leipzig}}; {{Cite book |last=Lazenby |first=John Francis |url=https://archive.org/details/hannibalswarmili00laze |title=Hannibal's War: A Military History of the Second Punic War |date=4 February 1998 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-3004-0 |page=[https://archive.org/details/hannibalswarmili00laze/page/29 29] |quote=Italy homeland of the Romans. |url-access=registration |via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

قديم روم، جيڪو وچ اٽلي ۾ [[ٽائبر درياهه]] تي هڪ آبادڪاري هو، [[روم جو بنياد|753 ق م ۾ قائم ٿيو]] ۽ 244 سالن تائين بادشاهي نظام هيٺ حڪمراني ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 November 2009 |title=Rome founded {{!}} 21 April, 753 B.C. |url=https://www.history.com/this-day-in-history/april-21/rome-founded |access-date=10 April 2025 |website=HISTORY |language=en}}&lt;/ref&gt; 509 ق م ۾، رومن، سينيٽ ۽ عوام ([[SPQR]]) واري حڪومت جي حمايت ڪندي، [[رومي بادشاهت جو خاتمو|بادشاهت کي نيڪالي ڏني]] ۽ هڪ اشرافي جمهوريه قائم ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sanders|first=Henry A.|date=1908|title=The Chronology of Early Rome|url=https://www.jstor.org/stable/261793|journal=Classical Philology|volume=3|issue=3|pages=316–329|doi=10.1086/359186|jstor=261793|s2cid=161535192|issn=0009-837X |quote=It has come to be second nature ... to date the founding of Rome [to] 753 BC [and] the first year of the Republic [to] 509&amp;nbsp;BC.|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

اطالوي اپٻيٽ، جنهن جو نالو ''اٽاليا'' هو، رومي واڌ دوران هڪ متحد وحدت ۾ گڏ ڪيو ويو؛ نون علائقن جي فتح اڪثر [[سامنائيٽ جنگيون|ٻين اٽالڪ قبيلن]]، [[رومي-ايٽرسڪن جنگيون|ايٽرسڪنن]]، [[رومي-گالي جنگيون|سيلٽن]] ۽ [[پائرهڪ جنگ|يونانين]] جي قيمت تي ٿي. مقامي قبيلن ۽ شهرن جي اڪثريت سان هڪ مستقل اتحاد قائم ٿيو، ۽ روم اولهه يورپ، اتر آفريڪا ۽ [[وچ اوڀر جي تاريخ#يوناني ۽ رومي سلطنت|وچ اوڀر]] جي فتح شروع ڪئي. 44 ق م ۾ [[جوليس سيزر]] جي قتل کان پوءِ، روم هڪ وڏي سلطنت بڻجي ويو، جيڪا [[رومي برطانيه|برطانيه]] کان [[ميسوپوٽيميا (رومي صوبو)|فارس]] جي سرحدن تائين پکڙيل هئي، ۽ سڄي ڀونوچ سمنڊ جي حوض کي پنهنجي اندر آڻي ڇڏيو، جتي يوناني، رومي ۽ ٻيون ثقافتون گڏجي هڪ طاقتور تهذيب ۾ تبديل ٿيون. پهرئين شهنشاهه [[آگسٽس]] جي ڊگهي حڪومت امن ۽ خوشحالي جو دور شروع ڪيو. رومي اٽلي سلطنت جو [[ميٽروپول]]، رومن جو وطن ۽ گاديءَ واري هنڌ جو علائقو رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Morcillo|first=Marta García|title=The Glory of Italy and Rome's Universal Destiny in Strabo's Geographika, in: A. Fear – P. Liddel (eds), Historiae Mundi. Studies in Universal History. Duckworth: London 2010: 87–101. |url=https://www.academia.edu/362374|url-status=live|journal=Historiae Mundi: Studies in Universal History|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114073554/https://www.academia.edu/362374|archive-date=14 January 2022|access-date=20 November 2021}}; {{Cite book|last=Keaveney|first=Arthur|url=https://books.google.com/books?id=ojoOAAAAQAAJ|title=Arthur Keaveney: ''Rome and the Unification of Italy''|date=January 1987|publisher=Croom Helm|isbn=978-0-7099-3121-8|access-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211000835/https://books.google.com/books?id=ojoOAAAAQAAJ|archive-date=11 February 2024|url-status=live}}; {{Cite book|last=Billanovich|first=Giuseppe|url=https://books.google.com/books?id=fVylk1KUS84C&amp;dq=Italia+domina+provinciarum&amp;pg=PR13|title=Libreria Universitaria Hoepli, Lezioni di filologia, Giuseppe Billanovich e Roberto Pesce: ''Corpus Iuris Civilis, Italia non erat provincia, sed domina provinciarum'', Feltrinelli, p.363|publisher=Roberto Pesce|year=2008|isbn=978-8-8965-4309-2|language=it|access-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211000801/https://books.google.com/books?id=fVylk1KUS84C&amp;dq=Italia+domina+provinciarum&amp;pg=PR13#v=onepage&amp;q=Italia%20domina%20provinciarum&amp;f=false|archive-date=11 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[رومي سلطنت جي تاريخ|سلطنت جي پهرين ٻن صدين]] ۾ بي مثال استحڪام جو دور ڏٺو ويو، جيڪو [[پيڪس رومانا]] ({{Literal translation|رومي امن}}) جي نالي سان مشهور آهي. روم [[رومي سلطنت جون سرحدون|پنهنجي سڀ کان وڏي علائقائي وسعت]] [[ٽراجن]] جي دور ۾ حاصل ڪئي ({{Reign|98|117|era=AD}})، پر وڌندڙ پريشانين ۽ زوال جو دور [[ڪوموڊس]] جي دور ۾ شروع ٿيو ({{Reign|180|192}}).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2024 |title=Five Good Emperors |url=https://www.britannica.com/topic/Five-Good-Emperors |access-date=4 August 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Gibbon |first=Edward |title=The History of the Decline And Fall of the Roman Empire |date=1776 |chapter=The Decline And Fall in the West – Chapter 4 |chapter-url=https://www.ccel.org/g/gibbon/decline/volume1/chap4.htm |author-link=Edward Gibbon |access-date=27 June 2017 |archive-date=24 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824100850/http://www.ccel.org/g/gibbon/decline/volume1/chap4.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[لڏپلاڻ وارو دور]]، جنهن ۾ [[جرمنڪ-رومي رابطا|جرمنڪ قومن جا وڏا حملا]] شامل هئا، رومي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو.

رومي سلطنت تاريخ جي سڀ کان وڏين سلطنتن مان هڪ هئي، جنهن وٽ وڏي اقتصادي، ثقافتي، سياسي ۽ فوجي طاقت هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 June 2024 |title=The Roman Empire at its greatest expansion |url=https://trizioeditore.it/en/blogs/notizie/impero-romano-massima-espansione-mappa-storia |access-date=10 April 2025 |website=Trizio Editore |language=en}}&lt;/ref&gt; پنهنجي سڀ کان وڏي وسعت تي، ان جو علائقو {{Convert|5|e6km2|abbr=off}} هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Taagepera|first=Rein|author-link=Rein Taagepera|year=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D|journal=Social Science History|volume=3|issue=3/4|pages=115–138|doi=10.2307/1170959|jstor=1170959}}; {{Cite journal|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|year=2006|title=East–West Orientation of Historical Empires|url=http://peterturchin.com/PDF/Turchin_Adams_Hall_2006.pdf|url-status=live|journal=Journal of World-Systems Research|volume=12|issue=2|page=222|doi=10.5195/JWSR.2006.369|issn=1076-156X|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517210851/http://peterturchin.com/PDF/Turchin_Adams_Hall_2006.pdf|archive-date=17 May 2016|access-date=6 February 2016|doi-access=free}} {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160517210851/http://peterturchin.com/PDF/Turchin_Adams_Hall_2006.pdf |date=17 May 2016 }}&lt;/ref&gt; [[رومي سلطنت جو ورثو|رومي ورثي]] مغربي تهذيب تي گهرو اثر وڌو ۽ جديد دنيا کي شڪل ڏني. لاطيني مان نڪتل [[رومانس ٻوليون|رومانس ٻولين]] جو وسيع استعمال، [[رومي انگ|عددي نظام]]، جديد مغربي الفابيٽ ۽ ڪئلينڊر، ۽ عيسائيت جو عالمي مذهب طور اڀرڻ، رومي غلبي جي ڪيترن ئي ورثن مان آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Richard|first=Carl J.|title=Why we're all Romans: the Roman contribution to the western world|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2010|isbn=978-0-7425-6779-5|edition=1st pbk.|location=Lanham, MD|pages=xi–xv}}&lt;/ref&gt;

=== وچون دور ===
{{Main|وچئين دور ۾ اٽلي}}

[[اولهه رومي سلطنت جي زوال]] کان پوءِ، اٽلي [[اٽلي جي بادشاهت (476–493)|اوڊواڪر جي بادشاهت]] هيٺ آيو، ۽ پوءِ [[اوستروگوٿ]] ان تي قابض ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sarris|first=Peter|title=Empires of faith: the fall of Rome to the rise of Islam, 500–700|publisher=Oxford UP|year=2011|isbn=978-0-1992-6126-0|edition=1st. pub.|location=Oxford|page=118}}&lt;/ref&gt; حملن جي نتيجي ۾ بادشاهتن جو افراتفري وارو سلسلو پيدا ٿيو ۽ مبينا &quot;[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]&quot; شروع ٿيو. 6هين صديءَ ۾ هڪ ٻئي [[جرمنڪ قومون|جرمنڪ قبيلي]]، [[لومبارڊن]]، جي حملي بازنطيني موجودگي کي گهٽائي ڇڏيو ۽ اپٻيٽ جي سياسي وحدت ختم ڪري ڇڏي. اتر ۾ [[لومبارڊ بادشاهت]] ٺهي، وچ-ڏکڻ تي پڻ لومبارڊن جو ڪنٽرول هو، ۽ ٻيا حصا بازنطيني رهيا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History of Italy|url=https://www.britannica.com/place/Italy/Lombards-and-Byzantines|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929150112/https://www.britannica.com/place/Italy/Lombards-and-Byzantines|archive-date=29 September 2022|access-date=29 September 2022|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

[[File:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|thumb|right|upright=.7|[[مارڪو پولو]]، 13هين صديءَ جو ڳولائو]]

لومبارڊ بادشاهت 8هين صديءَ جي آخر ۾ [[شارليمان]] جي هٿان [[فرانڪيا]] ۾ ضم ٿي وئي ۽ اٽلي جي بادشاهت بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Carolingian and post-Carolingian Italy, 774–962|url=https://www.britannica.com/place/Italy/Carolingian-and-post-Carolingian-Italy-774-962|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007160553/https://www.britannica.com/place/Italy/Carolingian-and-post-Carolingian-Italy-774-962|archive-date=7 October 2022|access-date=7 October 2022|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; فرانڪن [[پاپائي رياستون]] ٺاهڻ ۾ مدد ڪئي. 13هين صديءَ تائين سياست [[پاڪ رومي شهنشاهه|پاڪ رومي شهنشاهن]] ۽ پاپائيت جي لاڳاپن تي غالب رهي، جتي شهري رياستون عارضي فائدي لاءِ اڳئين ڌر ([[گبيلين]]) يا پوئين ڌر ([[گويلف]]) سان گڏ ٿينديون هيون.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Nolan|first=Cathal J.|title=The age of wars of religion, 1000–1650: an encyclopedia of global warfare and civilization |publisher=Greenwood Press|year=2006|isbn=978-0-3133-3045-2|edition=1. publ.|location=Westport (Connecticut)|page=360}}&lt;/ref&gt; جرمنڪ شهنشاهه ۽ رومي پونٽف وچئين دور جي يورپ جون [[عالمي طاقتون]] بڻجي ويا. بهرحال، [[سرماياداري تڪرار]] ۽ گويلفن ۽ گبيلينن جي وچ ۾ ٽڪراءُ اتر ۾ شهنشاهي-جاگيرداري نظام کي ختم ڪري ڇڏيو، جتي شهرن آزادي حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jones|first=Philip|author-link=Philip Jones (historian)|title=The Italian city-state: from Commune to Signoria|publisher=Clarendon Press|year=1997|isbn=978-0-1982-2585-0|location=Oxford|pages=55–77}}&lt;/ref&gt; 1176ع ۾، شهري رياستن جي [[لومبارڊ ليگ]] پاڪ رومي شهنشاهه [[فريڊرڪ بارباروسا]] کي شڪست ڏني، جنهن سان انهن جي آزادي يقيني ٿي.

شهري رياستن، جهڙوڪ ميلان، فلورينس ۽ وينس، مالياتي ترقي ۾ نهايت اهم جدت وارو ڪردار ادا ڪيو، بئنڪنگ جي طريقن کي تيار ڪندي، ۽ سماجي تنظيم جي نون روپن کي ممڪن بڻائيندي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Niall|first=Ferguson|title=The Ascent of Money: The Financial History of the World|publisher=Penguin|year=2008}}&lt;/ref&gt; ساحلي ۽ ڏاکڻن علائقن ۾، سامونڊي جمهوريهن ڀونوچ سمنڊ تي غلبو حاصل ڪيو ۽ مشرق ڏانهن واپار تي اجارو قائم ڪيو. اهي آزاد [[ٿالاسوڪريسي|سامونڊي طاقت واريون]] شهري رياستون هيون، جن ۾ واپارين وٽ ڪافي طاقت هئي. جيتوڻيڪ اهي اشرافي حڪومتون هيون، پر انهن طرفان ڏنل نسبي سياسي آزادي علمي ۽ فني ترقي لاءِ سازگار هئي.&lt;ref name=&quot;Lane&quot;&gt;{{Cite book|last=Lane|first=Frederic C.|title=Venice, a maritime republic|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1991|isbn=978-0-8018-1460-0|edition=4. print.|location=Baltimore|page=73}}&lt;/ref&gt; سڀ کان مشهور سامونڊي جمهوريهون وينس، [[جينووا جمهوريه|جينووا]]، [[پيزا جمهوريه|پيزا]] ۽ [[امالفي جو ڊچي|امالفي]] هيون.&lt;ref&gt;G. Benvenuti – Le Repubbliche Marinare. Amalfi, Pisa, Genova, Venezia – Newton &amp; Compton editori, Roma 1989; Armando Lodolini, ''Le repubbliche del mare'', Biblioteca di storia patria, 1967, Roma. {{Cite book|last=Peris|first=Persi|title=Conoscere l'Italia|publisher=Istituto Geografico De Agostini|year=1982|pages=74}}; {{Cite web|title=Repubbliche Marinare|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/repubbliche-marinare|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829104758/http://www.treccani.it/enciclopedia/repubbliche-marinare|archive-date=29 August 2019|access-date=13 September 2019|website=Treccani.it|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|language=it}}; {{Cite web|title=Repubbliche marinare|url=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=29771|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101131949/https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=29771|archive-date=1 January 2020|access-date=13 September 2019|website=thes.bncf.firenze.sbn.it|publisher=[[قومي مرڪزي لائبريري (فلورينس)]]|language=it}}&lt;/ref&gt; هر هڪ کي پرڏيهي زمينن، ٻيٽن، ايڊرياٽڪ، ايجيئن ۽ ڪاري سمنڊن جي علائقن، ۽ ويجهي اوڀر ۽ اتر آفريڪا ۾ واپاري نوآبادين تي غلبو حاصل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Zorzi|first=Alvise|author-link=Alvise Zorzi|url=https://books.google.com/books?id=IP5OAAAAMAAJ&amp;q=%22even+in+countries+where+aid+is+near+at+hand+%22+%22attack+from+the+sea%22|title=Venice: The Golden Age, 697 – 1797 |publisher=Abbeville Press|year=1983|isbn=0-8965-9406-8|location=New York|page=255|access-date=16 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202182132/https://books.google.com/books?id=IP5OAAAAMAAJ&amp;q=%22even+in+countries+where+aid+is+near+at+hand+%22+%22attack+from+the+sea%22|archive-date=2 February 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image
| align             = right
| total_width       = 345
| direction         = horizontal
| width1            = 280
| image1            = Naval Jack of Italy.svg
| width2            = 280
| image2            = Republik Venedig Handelswege01-IT.png
| alt2              = نقشو
| footer            = کاٻي: [[اطالوي بحريه]] جو جهنڊو. گھڙيال جي رخ ۾، مٿئين کاٻي کان: [[وينس جي جمهوريه|وينس]]، [[جينووا جمهوريه|جينووا]]، [[پيزا جمهوريه|پيزا]] ۽ [[امالفي جو ڊچي|امالفي]] جا نشان.&lt;br/&gt;ساڄي: واپاري رستا، [[جينووا جون نوآباديون|جينووا]] ۽ [[اسٽاتو دا مار|وينس]] جون نوآباديون.
}}

وينس ۽ جينووا يورپ جا اوڀر ڏانهن دروازا هئا، ۽ نفيس شيشي جا ٺاهيندڙ هئا، جڏهن ته فلورينس ريشم، اون، بئنڪنگ ۽ زيورن جو مرڪز هو. پيدا ٿيل دولت وڏن عوامي ۽ خانگي فني منصوبن جي سرپرستي لاءِ استعمال ٿي. انهن جمهوريهن [[صليبي جنگون|صليبي جنگين]] ۾ حصو ورتو، مدد ۽ ٽرانسپورٽ مهيا ڪئي، پر بنيادي طور سياسي ۽ تجارتي موقعن جي پيروي ڪئي.&lt;ref name=Lane/&gt; اٽلي پهريون علائقو هو جتي اهي معاشي تبديليون محسوس ٿيون، جن [[تجارتي انقلاب]] ڏانهن واٽ هموار ڪئي: وينس [[قسطنطنيه جي لٽ|بازنطيني گاديءَ واري شهر کي لٽڻ]] ۽ [[مارڪو پولو]] جي ايشيا ڏانهن سفرن جي مالي مدد ڪرڻ جي قابل ٿي؛ پهرين يونيورسٽيون اطالوي شهرن ۾ ٺهيون، ۽ [[اڪويناس]] جهڙن عالمن عالمي شهرت حاصل ڪئي؛ سرمائيداري ۽ بئنڪنگ خاندان فلورينس ۾ اڀريا، جتي [[دانتي]] ۽ [[جوتو]] لڳ ڀڳ 1300ع ۾ سرگرم هئا.&lt;ref name=&quot;See&quot;&gt;{{Cite web |last=Sée |first=Henri |title=Modern Capitalism Its Origin and Evolution |url=http://www.efm.bris.ac.uk/het/see/ModernCapitalism.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007010542/http://www.efm.bris.ac.uk/het/see/ModernCapitalism.pdf |archive-date=7 October 2013 |access-date=29 August 2013 |website=University of Rennes |publisher=Batoche Books}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ ۾، سسلي 9هين صديءَ ۾ [[سسلي جي امارت|عرب اسلامي امارت]] بڻجي چڪي هئي، جيڪا 11هين صديءَ جي آخر ۾ [[اطالو-نارمن]] جي فتح تائين خوشحال رهي؛ انهن ڏکڻ اٽلي جي اڪثر لومبارڊ ۽ بازنطيني شهزادگين سان گڏ ان کي فتح ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ali |first=Ahmed Essa with Othman |title=Studies in Islamic civilization: the Muslim contribution to the Renaissance |year=2010 |publisher=International Institute of Islamic Thought |location=Herndon, VA |isbn=978-1-56564-350-5 |pages=38–40}}&lt;/ref&gt; پوءِ اهو علائقو [[سسلي جي بادشاهت]] ۽ [[نيپلز جي بادشاهت]] جي وچ ۾ ورهايو ويو.{{efn|نيپلز جي بادشاهت جو اصطلاح مورخ استعمال ڪن ٿا، پر ان جي حڪمرانن نه، جن اصل نالو 'سسلي جي بادشاهت' برقرار رکيو، يعني ٻه سسلي جون بادشاهتون موجود هيون.}}&lt;ref&gt;Eleni Sakellariou, ''Southern Italy in the Late Middle Ages: Demographic, Institutional and Economic Change in the Kingdom of Naples, c.1440–c.1530'' (Brill, 2012), pp. 63–64.&lt;/ref&gt; 1348ع واري [[ڪاري موت]] شايد اٽلي جي آبادي جو هڪ ٽيون حصو ماري ڇڏيو.&lt;ref&gt;Stéphane Barry and Norbert Gualde, &quot;The Biggest Epidemics of History&quot; (La plus grande épidémie de l'histoire), in ''L'Histoire'' n° 310, June 2006, pp. 45–46; &quot;[https://www.brown.edu/Departments/Italian_Studies/dweb/plague/effects/death_toll.shtml Plague]&quot;. Brown University. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831003435/http://www.brown.edu/Departments/Italian_Studies/dweb/plague/effects/death_toll.shtml|date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;

=== اوائلي جديد دور ===
{{Main|اطالوي نشاةِ ثانيه|اوائلي جديد اٽلي جي تاريخ}}

[[File:Italy 1494.svg|thumb|upright=.8|right|1494ع ۾ [[اطالوي جنگيون|اطالوي جنگين]] کان اڳ [[اٽلي جي تاريخي رياستن جي فهرست#آخري وچون دور|اطالوي رياستون]]]]

1400ع ۽ 1500ع جي ڏهاڪن دوران، اٽلي [[نشاةِ ثانيه]] جو جنم هنڌ ۽ مرڪز هو. هن دور وچئين دور کان جديد دور ڏانهن منتقلي کي ظاهر ڪيو ۽ واپاري شهرن جي گڏ ڪيل دولت ۽ حاڪم خاندانن جي سرپرستيءَ سان وڌايو ويو.&lt;ref name=&quot;strathern&quot;&gt;Strathern, Paul ''The Medici: Godfathers of the Renaissance'' (2003)&lt;/ref&gt; اطالوي سياسي وحدتون هاڻي علائقائي رياستون هيون، جن تي عملي طور شهزادن جي حڪومت هئي، جيڪي واپار ۽ انتظاميه تي ڪنٽرول رکندا هئا، ۽ سندن درٻارون فنون ۽ سائنسن جا مرڪز بڻجي ويون. اهي شهزادگيون سياسي خاندانن ۽ واپاري خاندانن، جهڙوڪ فلورينس جا [[ميڊيچي]]، جي اڳواڻي هيٺ هيون. [[مغربي ڦوٽ]] جي خاتمي کان پوءِ، نئين چونڊيل [[پوپ مارٽن پنجون]] [[پاپائي رياستون|پاپائي رياستن]] ڏانهن موٽي آيو ۽ اٽلي کي اولهه عيسائيت جو واحد مرڪز طور بحال ڪيو. [[ميڊيچي بئنڪ]] پاپائيت جو قرض ڏيندڙ ادارو بڻيو، ۽ ڪليسا ۽ نون سياسي خاندانن جي وچ ۾ اهم لاڳاپا قائم ٿيا.&lt;ref name=&quot;strathern&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.florentine-society.ru/Medici_Chapel_Mysteries.htm Peter Barenboim, Sergey Shiyan, ''Michelangelo: Mysteries of Medici Chapel'', SLOVO, Moscow, 2006]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511133416/http://www.florentine-society.ru/Medici_Chapel_Mysteries.htm|date=11 May 2011}}. {{ISBN|5-8505-0825-2}}.&lt;/ref&gt;

[[File:Leonardo self.jpg|thumb|upright=.7|[[ليونارڊو دا ونچي]]، مثالي [[نشاةِ ثانيه انسان]]، پنهنجي تصوير ۾ ({{circa}} 1512)]]

1453ع ۾، [[پوپ نڪولس پنجون]] جي بازنطينين جي مدد لاءِ ڪوششن باوجود، [[قسطنطنيه]] جو شهر [[عثماني سلطنت|عثمانين]] جي قبضي ۾ آيو. ان سبب [[نشاةِ ثانيه ۾ يوناني عالم|يوناني عالمن]] ۽ متنن جي اٽلي ڏانهن لڏپلاڻ ٿي، جنهن يوناني [[انسان پرستي]] جي ٻيهر دريافت کي وڌيڪ هٿي ڏني.&lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica, ''Renaissance'', 2008, O.Ed.; Har, Michael H. ''History of Libraries in the Western World'', Scarecrow Press Incorporate, 1999. {{ISBN|0-8108-3724-2}}.

Norwich, John Julius, ''A Short History of Byzantium'', 1997, Knopf. {{ISBN|0-6794-5088-2}}.&lt;/ref&gt; انسان پرست حڪمرانن، جهڙوڪ [[فيديريڪو دا مونتيفيلترو]] ۽ [[پوپ پائيس ٻيون]]، [[مثالي شهر|مثالي شهرن]] جي قيام لاءِ ڪم ڪيو، ۽ [[اربينو]] ۽ [[پيئنزا]] جو بنياد وڌو. [[پيڪو ديلا ميراندولا]] ''[[انسان جي عظمت تي خطبو]]'' لکيو، جنهن کي نشاةِ ثانيه جو منشور سمجهيو وڃي ٿو. فنون ۾، اطالوي نشاةِ ثانيه صديون تائين يورپي فن تي غالب اثر رکيو، فنڪارن جهڙوڪ [[ليونارڊو دا ونچي]]، [[بوتيچيلي]]، [[مائيڪل اينجلو]]، [[رافائيل]]، [[جوتو]]، [[دوناتيلو]] ۽ [[تيشيان]]، ۽ معمارن جهڙوڪ [[فليپو برونيلليسڪي]]، [[اندريا پالاديو]] ۽ [[دوناتو برامانتي]] سان. سامونڊي جمهوريهن مان اطالوي [[اطالوي ڳولائوئن جي فهرست|ڳولائو]] ۽ ناوَچالڪ، عثمانين کان بچندي هندستان ڏانهن متبادل رستو ڳولڻ لاءِ بيتاب، ائٽلانٽڪ ملڪن جي بادشاهن کي پنهنجون خدمتون پيش ڪندا هئا ۽ [[دريافتن جو دور|دريافتن جي دور]] ۽ آمريڪا جي نوآبادڪاري جي شروعات ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سڀ کان نمايان ڳولائوئن ۾ [[ڪرسٽوفر ڪولمبس]] شامل هو، جنهن جي [[ڪرسٽوفر ڪولمبس جا سفر|1492ع واري سفر]] آمريڪا سان مسلسل يورپي رابطو، نوآبادڪاري ۽ استحصال شروع ڪيو؛&lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica, 1993 ed., Vol. 16, pp. 605ff / Morison, ''Christopher Columbus'', 1955 ed., pp. 14ff&lt;/ref&gt; [[جان ڪيبٽ]]، جنهن [[نارسمن|نارس]] کان پوءِ اتر آمريڪا جي پهرين دستاويزي يورپي کوجنا ڪئي؛&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2007|title=''Catholic Encyclopedia'' &quot;John &amp; Sebastian Cabot&quot;|url=http://www.newadvent.org/cathen/03126d.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518005335/https://www.newadvent.org/cathen/03126d.htm|archive-date=18 May 2020|access-date=17 May 2008|publisher=newadvent}}&lt;/ref&gt; ۽ [[آمريگو ويسپوچي]]، جنهن جي سفرن انهن زمينن کي نئون کنڊ، يعني &quot;نئين دنيا&quot;، طور تصديق ڪيو، جنهن کي پوءِ سندس نالي تي رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Eric Martone|url=https://books.google.com/books?id=MHJ1DQAAQBAJ&amp;pg=PA109|title=Italian Americans: The History and Culture of a People|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=978-1-6106-9995-2|page=504|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211001055/https://books.google.com/books?id=MHJ1DQAAQBAJ&amp;pg=PA109|archive-date=11 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Greene|first=George Washington|author-link=George Washington Greene|url=https://books.google.com/books?id=1qsuAAAAYAAJ&amp;pg=PAPA13|title=The Life and Voyages of Verrazzano|publisher=Folsom, Wells, and Thurston|year=1837|location=Cambridge University|page=13|access-date=18 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211000806/https://books.google.com/books?id=1qsuAAAAYAAJ&amp;pg=PAPA13#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=11 February 2024|url-status=live|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

وينس، نيپلز، فلورينس، ميلان ۽ پاپائيت جي وچ ۾ [[اٽالڪ ليگ]] نالي دفاعي اتحاد قائم ٿيو. [[لورينزو دي ميڊيچي|لورينزو ''دي ميگنيفيسنٽ'' دي ميڊيچي]] نشاةِ ثانيه جو سڀ کان وڏو سرپرست هو؛ سندس مدد ليگ کي ترڪن جي [[اوترانتو جو گهيرو|حملي کي ناڪام ڪرڻ]] جي قابل بڻايو. بهرحال، اهو اتحاد 1490ع واري ڏهاڪي ۾ ٽٽي پيو؛ [[فرانس جو چارلس اٺون]] جي حملي اپٻيٽ ۾ جنگين جي هڪ سلسلي جي شروعات ڪئي. [[اعليٰ نشاةِ ثانيه]] دوران، [[جوليس ٻيون]] (1503–1513) جهڙا پوپ اٽلي تي ڪنٽرول لاءِ پرڏيهي بادشاهن خلاف وڙهيا؛ [[پال ٽيون]] (1534–1549) يورپي طاقتن جي وچ ۾ امن لاءِ ثالثي کي ترجيح ڏني. اهڙن تڪرارن جي وچ ۾، ميڊيچي پوپن [[ليو ڏهون]] (1513–1521) ۽ [[ڪليمنٽ ستون]] (1523–1534) جرمني، انگلينڊ ۽ ٻين هنڌن ۾ [[پروٽيسٽنٽ اصلاح]] کي منهن ڏنو.

1559ع ۾، فرانس ۽ هبسبرگن جي وچ ۾ [[اطالوي جنگيون|اطالوي جنگين]] جي خاتمي تي، اٽلي جو لڳ ڀڳ اڌ حصو، يعني ڏکڻ واريون [[نيپلز جي بادشاهت|نيپلز]]، [[سسلي جي بادشاهت|سسلي]]، [[سارڊينيا جي بادشاهت|سارڊينيا]] جون بادشاهتون ۽ [[ميلان جو ڊچي]]، اسپيني حڪمراني هيٺ هو، جڏهن ته ٻيو اڌ آزاد رهيو؛ ڪيترائي رياستون رسمي طور اڃا به پاڪ رومي سلطنت جو حصو رهيون. پاپائيت [[جوابي اصلاح]] شروع ڪئي، جنهن جا اهم واقعا هي هئا: [[ٽرينٽ ڪائونسل]] (1545–1563)؛ [[گريگورين ڪئلينڊر]] جي قبوليت؛ [[جيسوئٽ چين مشن]]؛ [[فرانسيسي مذهبي جنگيون]]؛ [[ٽيهه سالن جي جنگ]] (1618–1648) جو خاتمو؛ ۽ [[وڏي ترڪي جنگ]]. اطالوي معيشت 1600ع ۽ 1700ع جي ڏهاڪن ۾ زوال پذير ٿي.

[[File:Flag of the Cispadane Republic.svg|thumb|[[چيسپاداني جمهوريه]] جو جهنڊو، پهريون [[اطالوي ترنگو]] جيڪو ڪنهن خودمختيار اطالوي رياست اختيار ڪيو (1797)]]

[[اسپيني جانشيني جي جنگ]] (1700–1714) دوران، آسٽريا اٽلي ۾ اسپيني علائقن جو وڏو حصو، يعني ميلان، نيپلز ۽ سارڊينيا حاصل ڪيو؛ پوءِ 1720ع ۾ سارڊينيا سسلي جي بدلي ۾ هائوس آف ساووي کي ڏني وئي. بعد ۾ بوربن خاندان جي هڪ شاخ سسلي ۽ نيپلز جي تخت تي ويٺي. [[نيپوليني جنگيون|نيپوليني جنگين]] دوران، اتر ۽ وچ اٽلي کي فرانس جي [[ڀيڻ جمهوريهون]] طور ٻيهر منظم ڪيو ويو، ۽ پوءِ [[اٽلي جي بادشاهت (نيپوليني)|اٽلي جي بادشاهت]] طور.&lt;ref&gt;Napoleon Bonaparte, &quot;The Economy of the Empire in Italy: Instructions from Napoleon to Eugène, Viceroy of Italy&quot;, ''Exploring the European Past: Texts &amp; Images'', Second Edition, ed. Timothy E. Gregory (Mason: Thomson, 2007), 65–66.&lt;/ref&gt; ڏکڻ کي نيپولين جي ڀيڻوئي [[جواڪيم مورا]] هلائيندو هو. 1814ع جي [[ويانا ڪانگريس]] 18هين صديءَ جي آخر واري صورتحال بحال ڪئي، پر [[فرانسيسي انقلاب]] جا آدرش ختم نه ٿي سگهيا، ۽ 19هين صديءَ جي شروعات جي [[سياسي اٿل پٿل|سياسي اٿل پٿلن]] دوران ٻيهر ظاهر ٿيا. ڪنهن اطالوي رياست طرفان [[اطالوي ترنگو]] جي پهرين قبوليت، [[چيسپاداني جمهوريه]]، [[نيپوليني اٽلي جا جهنڊا|نيپوليني اٽلي]] دوران ٿي، فرانسيسي انقلاب کان پوءِ، جنهن قومي [[خود اراديت]] جي حمايت ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Maiorino |first1=Tarquinio |title=Il tricolore degli italiani. Storia avventurosa della nostra bandiera |last2=Marchetti Tricamo |first2=Giuseppe |last3=Zagami |first3=Andrea |publisher=Arnoldo Mondadori Editore |year=2002 |isbn=978-8-8045-0946-2 |page=156 |language=it}}

[http://www.esteri.it/MAE/EN/Benvenuti_in_Italia/Conoscere_Italia/bandieraInno.htm The tri-coloured standard]. Getting to Know Italy, Ministry of Foreign Affairs (retrieved 5 October 2008). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223131121/http://www.esteri.it/MAE/EN/Benvenuti_in_Italia/Conoscere_Italia/bandieraInno.htm|date=23 February 2008}}.&lt;/ref&gt; هي واقعو [[ترنگو ڏينهن]] طور ملهايو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Article 1 of the law n. 671 of 31 December 1996 (&quot;National celebration of the bicentenary of the first national flag&quot;)&lt;/ref&gt;

=== اتحاد ===
{{Main|اٽلي جو اتحاد}}

[[اٽلي جي بادشاهت جو جنم]] اطالوي قومپرستن ۽ [[هائوس آف ساووي]] سان وفادار شاهپرستن جي ڪوششن جو نتيجو هو، جن سڄي [[اطالوي اپٻيٽ]] تي مشتمل هڪ گڏيل بادشاهت قائم ڪرڻ ٿي چاهي. 19هين صديءَ جي وچ تائين، وڌندڙ [[اطالوي قومپرستي]] انقلاب جو سبب بڻجي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Risorgimento in 'Dizionario di Storia'|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/risorgimento_(Dizionario-di-Storia)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922035556/https://www.treccani.it/enciclopedia/risorgimento_(Dizionario-di-Storia)|archive-date=22 September 2022|access-date=22 September 2022|website=treccani.it|language=it-IT}}&lt;/ref&gt; 1815ع جي [[ويانا ڪانگريس]] کان پوءِ، اٽلي جي سياسي ۽ سماجي اتحاد واري تحريڪ، يعني [[ريسورجي مينتو]]، اٽلي کي رياستن جي گڏجڻ ۽ انهن کي پرڏيهي ڪنٽرول کان آزاد ڪرڻ ذريعي متحد ڪرڻ لاءِ اڀري. هڪ انقلابي شخصيت محب وطن صحافي [[جوزيپي ماتسيني]] هو، جنهن 1830ع واري ڏهاڪي ۾ سياسي تحريڪ [[نوجوان اٽلي]] جو بنياد وڌو؛ هو وحداني جمهوريه جو حامي هو ۽ وسيع قومپرست تحريڪ جي وڪالت ڪندو هو. 1847ع ۾ &quot;[[اِل ڪانتو ديلي اطالياني]]&quot; جي پهرين عوامي پرفارمنس ٿي، جيڪو 1946ع ۾ قومي ترانو بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Maiorino|first1=Tarquinio|last2=Marchetti Tricamo|first2=Giuseppe|last3=Zagami|first3=Andrea|title=Il tricolore degli italiani. Storia avventurosa della nostra bandiera|year=2002|publisher=Arnoldo Mondadori Editore|language=it|isbn=978-8-8045-0946-2|page=18}}; {{Cite web|title=Fratelli d'Italia|url=https://www.quirinale.it/page/inno|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426052752/https://www.quirinale.it/page/inno|archive-date=26 April 2023|access-date=1 October 2021|language=it}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image
| align             = right
| image1            = Giuseppe Mazzini.jpg
| width1            = 173
| image2            = Giuseppe Garibaldi 1861.jpg
| width2            = 138
| footer            = [[جوزيپي ماتسيني]] (کاٻي)، اطالوي انقلابي تحريڪ جو انتهائي اثرائتو اڳواڻ؛ ۽ [[جوزيپي گاريبالدي]] (ساڄي)، جديد دور جي عظيم ترين جرنيلن مان هڪ طور مشهور&lt;ref name=&quot;scholar and patriot&quot;&gt;{{cite web |url={{Google books|iWK7AAAAIAAJ |page=PA133 |keywords=Garibaldi+one+of+the+greatest+generals+of+modern+time |text= |plainurl=yes}}|title=Scholar and Patriot|publisher=Manchester University Press|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; ۽ ڏکڻ آمريڪا ۽ يورپ ۾ پنهنجي فوجي ڪارنامن سبب &quot;ٻن جهانن جو هيرو&quot; طور سڃاتو ويندڙ،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Giuseppe Garibaldi (Italian revolutionary)|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/225978/Giuseppe-Garibaldi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226091529/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/225978/Giuseppe-Garibaldi|archive-date=26 February 2014|access-date=6 March 2014}}&lt;/ref&gt; جنهن ڪيترين فوجي مهمن ۾ وڙهيو، جيڪي [[اٽلي جو اتحاد|اطالوي اتحاد]] تائين پهتيون
}}

نوجوان اٽلي جو سڀ کان مشهور ميمبر انقلابي ۽ جنرل [[جوزيپي گاريبالدي]] هو،&lt;ref&gt;Denis Mack Smith, ''Modern Italy: A Political History'', (University of Michigan Press, 1997) p. 15. A literary echo may be found in the character of Giorgio Viola in Joseph Conrad's ''[[Nostromo]]''.&lt;/ref&gt; جنهن ڏکڻ اٽلي ۾ اتحاد لاءِ جمهوري مهم جي اڳواڻي ڪئي. بهرحال، [[سارڊينيا جي بادشاهت (1720–1861)|سارڊينيا جي بادشاهت]] ۾ هائوس آف ساووي جي اطالوي بادشاهت، جنهن جي حڪومت [[ڪاميليو بينسو، ڪائونٽ آف ڪاوير]] هلائي رهيو هو، به متحد اطالوي رياست قائم ڪرڻ جا ارادا رکندي هئي. يورپ ۾ پکڙيل [[1848ع جا لبرل انقلاب|1848ع جي لبرل انقلابن]] جي پس منظر ۾، [[آسٽريا-هنگري|آسٽريا]] خلاف هڪ ناڪام [[پهرين اطالوي آزاديءَ جي جنگ]] جو اعلان ڪيو ويو. 1855ع ۾، سارڊينيا [[ڪريميائي جنگ]] ۾ برطانيا ۽ فرانس جو اتحادي بڻيو.&lt;ref&gt;Enrico Dal Lago, &quot;Lincoln, Cavour, and National Unification: American Republicanism and Italian Liberal Nationalism in Comparative Perspective&quot;. ''The Journal of the Civil War Era'' 3#1 (2013): 85–113.; William L. Langer, ed., ''An Encyclopedia of World Cup History''. 4th ed. 1968. pp 704–7.&lt;/ref&gt; سارڊينيا 1859ع جي [[ٻي اطالوي آزاديءَ جي جنگ]] ۾ فرانس جي مدد سان آسٽريائي سلطنت خلاف وڙهيو، جنهن جي نتيجي ۾ [[لومباردي]] آزاد ٿي. [[پلومبيئرز معاهدو|پلومبيئرز معاهدي]] جي بنياد تي، سارڊينيا [[ساووي]] ۽ [[نيس]] فرانس کي حوالي ڪيا، اهڙو واقعو جنهن [[نيسارڊ لڏپلاڻ]] جو سبب بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=28 August 2017|title=&quot;Un nizzardo su quattro prese la via dell'esilio&quot; in seguito all'unità d'Italia, dice lo scrittore Casalino Pierluigi|url=https://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219165302/http://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|archive-date=19 February 2020|access-date=14 May 2021|language=it}}&lt;/ref&gt;

1860–1861ع ۾، گاريبالدي نيپلز ۽ سسلي ۾ اتحاد واري مهم جي اڳواڻي ڪئي.&lt;ref&gt;Mack Smith, Denis (1997). ''Modern Italy; A Political History''. Ann Arbor: The University of Michigan Press. {{ISBN|0-4721-0895-6}}.&lt;/ref&gt; [[تيانو]] گاريبالدي ۽ [[وڪٽر ايمانوئل ٻيون]]، سارڊينيا جي آخري بادشاهه، جي مشهور ملاقات جو هنڌ هو، جنهن دوران گاريبالدي وڪٽر ايمانوئل سان هٿ ملايو ۽ کيس [[اٽلي جو بادشاهه]] ڪري سلام ڪيو. ڪاوير 1860ع ۾ گاريبالدي جي ڏکڻ اٽلي کي سارڊينيا جي بادشاهت سان اتحاد ۾ شامل ڪرڻ تي راضي ٿيو. ان سان سارڊينيا جي حڪومت کي 17 مارچ 1861ع تي [[اٽلي جي بادشاهت جو اعلان|متحد اطالوي بادشاهت جو اعلان]] ڪرڻ جي اجازت ملي،&lt;ref&gt;{{Cite news|date=17 March 2017|title=Everything you need to know about March 17th, Italy's Unity Day|url=https://www.thelocal.it/20170317/everything-to-know-about-march-17th-italys-unity-unification-risorgimento-day|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617212538/https://www.thelocal.it/20170317/everything-to-know-about-march-17th-italys-unity-unification-risorgimento-day|archive-date=17 June 2017|access-date=17 July 2017}}&lt;/ref&gt; ۽ وڪٽر ايمانوئل ٻيون ان جو پهريون بادشاهه بڻيو. 1865ع ۾ بادشاهت جي گادي تورين کان فلورينس منتقل ڪئي وئي. 1866ع ۾، وڪٽر ايمانوئل ٻيون، [[پروشيا]] سان اتحاد ڪندي [[آسٽرو-پروشين جنگ]] دوران، [[ٽين اطالوي آزاديءَ جي جنگ]] وڙهي، جنهن جي نتيجي ۾ اٽلي [[وينيتو|وينيتيا]] کي پاڻ ۾ شامل ڪيو. آخرڪار، 1870ع ۾، جڏهن فرانس [[فرانڪو-پروشين جنگ]] دوران روم ڇڏي ڏنو، اطالوين [[روم تي قبضو|پاپائي رياستن تي قبضو ڪيو]]، اتحاد مڪمل ٿيو، ۽ گادي روم منتقل ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;scholar and patriot&quot;/&gt;

=== لبرل دور ===
{{Main|اٽلي جي بادشاهت|اطالوي ڊائاسپورا|اطالوي سلطنت|پهريين عالمي جنگ دوران اٽلي جي فوجي تاريخ}}

{{Multiple image
| align             = right
| image1            = VictorEmmanuel2.jpg
| width1            = 125
| image2            = Camillo Benso Cavour di Ciseri.jpg
| width2            = 141
| footer            = [[وڪٽر ايمانوئل ٻيون]] (کاٻي) ۽ [[ڪاميليو بينسو، ڪائونٽ آف ڪاوير]] (ساڄي)، اتحاد جون اهم شخصيتون، ترتيبوار متحد اٽلي جا پهريان بادشاهه ۽ وزيراعظم بڻيا.
}}

سارڊينيا جو آئين 1861ع ۾ سڄي اٽلي تائين وڌايو ويو، ۽ نئين رياست لاءِ بنيادي آزاديون مهيا ڪيون ويون؛ پر چونڊ قانونن بي ملڪيت طبقن کي ٻاهر رکيو. نئين بادشاهت هڪ پارلياماني آئيني بادشاهت طور هلائي وئي، جنهن تي لبرلن جو غلبو هو. جيئن اتر اٽلي تيزيءَ سان صنعتي ٿيو، ڏکڻ ۽ اتر جا ڳوٺاڻا علائقا غير ترقي يافته ۽ وڌيڪ آبادي وارا رهيا، جنهن سبب لکين ماڻهو لڏپلاڻ ڪرڻ تي مجبور ٿيا ۽ [[اطالوي ڊائاسپورا|وڏي ۽ اثرائتي ڊائاسپورا]] کي هٿي ملي. [[اطالوي سوشلسٽ پارٽي]] طاقت ۾ وڌي، جنهن روايتي لبرل ۽ قدامت پسند اسٽيبلشمينٽ کي چئلينج ڪيو. 19هين صديءَ جي آخري ٻن ڏهاڪن ۾، اٽلي آفريڪا ۾ [[اطالوي اريٽريا|اريٽريا]]، [[اطالوي صوماليا|صوماليا]]، [[اطالوي ٽرپوليطانيا|ٽرپوليطانيا]] ۽ [[اطالوي سيرينيڪا|سيرينيڪا]] کي ماتحت ڪري [[اطالوي سلطنت|نوآبادياتي طاقت]] بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Italian Colonial Empire |url=http://www.allempires.com/article/index.php?q=italian_colonial |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224012449/http://www.allempires.com/article/index.php?q=italian_colonial |archive-date=24 February 2012 |access-date=17 June 2012 |publisher=All Empires |quote=At its peak, just before WWII, the Italian Empire comprehended the territories of present time Italy, Albania, Rhodes, Dodecanese, Libya, Ethiopia, Eritrea, the majority of Somalia and the little concession of Tientsin in China}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(Bosworth (2005), p. 49.)&lt;/ref&gt; 1913ع ۾ مردن لاءِ عام ووٽ جو حق اختيار ڪيو ويو. [[پهريين عالمي جنگ]] کان اڳ واري دور تي [[جيوواني جيوليٽي]] جو غلبو رهيو، جيڪو 1892ع ۽ 1921ع جي وچ ۾ پنج ڀيرا وزيراعظم رهيو.

[[File:Trento 3 novembre 1918.jpg|thumb|3 نومبر 1918ع تي، فاتح [[ويتوريو وينيتو جي جنگ]] کان پوءِ، [[ترنتو]] ۾ اطالوي گهوڙيسوار]]
[[پهريين عالمي جنگ ۾ اٽلي جي شموليت|اٽلي 1915ع ۾ پهريين عالمي جنگ ۾ داخل ٿيو]]، جنهن جو مقصد قومي اتحاد کي مڪمل ڪرڻ هو، تنهنڪري تاريخ نويسيءَ جي نقطه نظر کان ان کي چوٿين اطالوي آزاديءَ جي جنگ به سمجهيو وڃي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 March 2015|title=Il 1861 e le quattro Guerre per l'Indipendenza (1848–1918) |url=http://www.piacenzaprimogenita150.it/index.php?it%2F176%2Fil-1861-e-le-quattro-guerre-per-lindipendenza-1848-1918|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319075828/http://www.piacenzaprimogenita150.it/index.php?it%2F176%2Fil-1861-e-le-quattro-guerre-per-lindipendenza-1848-1918|archive-date=19 March 2022|access-date=12 March 2021|language=it}}&lt;/ref&gt; جيئن [[اٽلي جو اتحاد|اٽلي جي اتحاد]] جي پڄاڻي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=La Grande Guerra nei manifesti italiani dell'epoca|url=http://www.beniculturali.it/mibac/export/MiBAC/sito-MiBAC/Contenuti/MibacUnif/Eventi/visualizza_asset.html_1239896580.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183754/http://www.beniculturali.it/mibac/export/MiBAC/sito-MiBAC/Contenuti/MibacUnif/Eventi/visualizza_asset.html_1239896580.html|archive-date=23 September 2015|access-date=12 March 2021|language=it}}; {{Cite book|last=Genovesi|first=Piergiovanni|url=https://books.google.com/books?id=_LntMIUOXngC&amp;q=%22quarta+guerra+d%27indipendenza%22&amp;pg=PA41|title=Il Manuale di Storia in Italia, di Piergiovanni Genovesi|date=11 June 2009|publisher=FrancoAngeli|isbn=978-8-8568-1868-0|language=it|access-date=12 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20240116110143/https://books.google.com/books?id=_LntMIUOXngC&amp;q=%22quarta+guerra+d%27indipendenza%22&amp;pg=PA41#v=snippet&amp;q=%22quarta%20guerra%20d'indipendenza%22&amp;f=false|archive-date=16 January 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اٽلي، جيڪو ظاهري طور [[جرمن سلطنت|جرمن]] ۽ [[آسٽرو-هنگريائي]] سلطنتن سان [[ٽرپل الائنس (1882)|ٽرپل الائنس]] ۾ اتحادي هو، 1915ع ۾ [[پهريين عالمي جنگ جا اتحادي|اتحادين]] سان شامل ٿيو، ۽ [[لنڊن جو معاهدو (1915)|وعدي]] تحت پهريين عالمي جنگ ۾ داخل ٿيو، جنهن ۾ وڏن علائقائي فائدن جو واعدو شامل هو: اولهه [[انر ڪارنيولا]]، اڳوڻو [[آسٽريائي لٽرل]] ۽ [[دلماتيا]]، گڏوگڏ [[عثماني سلطنت]] جا ڪجهه حصا. اتحادي فتح ۾ ملڪ جي حصي سبب ان کي &quot;[[بگ فور (پهريين عالمي جنگ)|بگ فور]]&quot; طاقتن مان هڪ جي حيثيت ملي. فوج جي ٻيهر تنظيم ۽ جبري ڀرتي اطالوي فتحن جو سبب بڻيا. آڪٽوبر 1918ع ۾، اطالوين هڪ وڏي جارحاڻي مهم شروع ڪئي، جيڪا [[ويتوريو وينيتو جي جنگ]] ۾ فتح تي ختم ٿي.&lt;ref&gt;Burgwyn, H. James: ''Italian foreign policy in the interwar period, 1918–1940.'' Greenwood Publishing Group, 1997. p. 4. {{ISBN|0-2759-4877-3}}.

Schindler, John R.: ''Isonzo: The Forgotten Sacrifice of the Great War.'' Greenwood Publishing Group, 2001. p. 303. {{ISBN|0-2759-7204-6}}.

Mack Smith, Denis: ''Mussolini.'' Knopf, 1982. p. 31. {{ISBN|0-3945-0694-4}}.&lt;/ref&gt; هن اطالوي محاذ تي جنگ جي پڄاڻي ڪئي، آسٽرو-هنگريائي سلطنت جي ٽٽڻ کي يقيني بڻايو، ۽ ٻن هفتن کان به گهٽ عرصي ۾ جنگ کي [[جرمني سان جنگبندي|ختم ڪرڻ]] ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

جنگ دوران 650,000 کان وڌيڪ اطالوي سپاهي ۽ ايترا ئي عام شهري مارجي ويا،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mortara|first=G|title=La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra|publisher=Yale University Press|year=1925|location=New Haven}}&lt;/ref&gt; ۽ بادشاهت ڏيوالپڻي جي ڪناري تي هئي. [[سينٽ-جرمين-آن-لي جو معاهدو (1919)|سينٽ-جرمين-آن-لي جو معاهدو]] (1919) ۽ [[راپالو جو معاهدو (1920)|راپالو جو معاهدو]] (1920) [[ترنتينو]] ۽ [[ڏکڻ ٽائرول]]، [[جوليئن مارچ]]، [[استريا]]، [[ڪوارنر نار]] ۽ دلماتيا جي شهر [[زادار|زارا]] کي اٽلي ۾ شامل ڪرڻ جي اجازت ڏني. بعد واري [[روم جو معاهدو (1924)|روم جي معاهدي]] (1924) سبب [[فيومي]] اٽلي سان شامل ٿيو. اٽلي کي لنڊن جي معاهدي ۾ واعدو ڪيل ٻيا علائقا نه مليا، تنهنڪري [[بينيتو موسوليني]] هن نتيجي کي &quot;[[ڪٽيل فتح]]&quot; قرار ڏنو، جنهن [[فاشسٽ اٽلي (1922–1943)|اطالوي فاشزم جي اڀار]] ۾ مدد ڪئي. مورخ &quot;ڪٽيل فتح&quot; کي هڪ &quot;سياسي افسانو&quot; سمجهن ٿا، جنهن کي فاشسٽن [[اطالوي سامراجيت]] کي ڀڙڪائڻ لاءِ استعمال ڪيو.&lt;ref&gt;G.Sabbatucci, ''La vittoria mutilata'', in AA.VV., ''Miti e storia dell'Italia unita'', Il Mulino, Bologna 1999, pp.101–106&lt;/ref&gt; اٽلي کي [[قومون جي ليگ]] جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ۾ مستقل سيٽ ملي.

=== فاشسٽ حڪومت ۽ ٻي عالمي جنگ ===
{{Main|فاشسٽ اٽلي|ٻي عالمي جنگ دوران اٽلي جي فوجي تاريخ|اطالوي مهم (ٻي عالمي جنگ)|اٽلي ۾ هولوڪاسٽ}}

[[File:Mussolini mezzobusto.jpg|thumb|upright=.7|left|فاشسٽ آمر [[بينيتو موسوليني]] پاڻ کي ''[[دوچي]]'' سڏائيندو هو ۽ 1922ع کان [[اٽلي ۾ فاشسٽ حڪومت جو زوال|1943ع ۾ پنهنجي معزولي]] تائين ملڪ تي حڪومت ڪئي.]]

عظيم جنگ جي تباهي کان پوءِ پيدا ٿيل [[ٻه ڳاڙها سال|سوشلسٽ تحريڪن]]، جيڪي [[روسي انقلاب]] کان متاثر هيون، سڄي اٽلي ۾ جوابي انقلاب ۽ دٻاءُ جو سبب بڻيون. لبرل اسٽيبلشمينٽ، سوويت طرز جي انقلاب کان ڊڄندي، موسوليني جي اڳواڻي هيٺ ننڍي [[نيشنل فاشسٽ پارٽي]] جي حمايت شروع ڪئي. آڪٽوبر 1922ع ۾، نيشنل فاشسٽ پارٽي جي [[بليڪ شرٽس]] هڪ [[عوامي مظاهرو]] ۽ &quot;[[روم ڏانهن مارچ]]&quot; وارو ڪُو منظم ڪيو. بادشاهه [[وڪٽر ايمانوئل ٽيون]] موسوليني کي [[اٽلي جو وزيراعظم|وزيراعظم]] مقرر ڪيو، هٿياربند ٽڪراءَ کان سواءِ اقتدار فاشسٽن ڏانهن منتقل ڪندي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Lyttelton|first=Adrian|title=The Seizure of Power: Fascism in Italy, 1919–1929 |date=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-4155-5394-0|location=New York|pages=75–77}}; {{Cite news|title=March on Rome {{!}} Italian history|url=https://www.britannica.com/event/March-on-Rome|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504055509/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508871/March-on-Rome|archive-date=4 May 2015|access-date=25 July 2017|work=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; 
موسوليني سياسي پارٽين تي پابندي وڌي ۽ ذاتي آزاديون گهٽايون، آمريت قائم ڪندي. انهن قدمن عالمي ڌيان حاصل ڪيو ۽ [[نازي جرمني]] ۽ [[شاهي جاپان]] ۾ ساڳين آمريتن کي متاثر ڪيو.

[[فاشزم]] اطالوي قومپرستي ۽ سامراجيت تي ٻڌل هو، ۽ رومي ۽ [[وينسي سلطنت|وينسي سلطنتن]] جي ورثي جي بنياد تي [[ارڊينٽزم|ارڊينٽسٽ دعوائن]] وسيلي اطالوي ملڪيتن کي وڌائڻ چاهيندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rodogno|first=Davide|author-link=Davide Rodogno|title=Fascism's European Empire: Italian Occupation during the Second World War|date=2006|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|page=88}}; {{Cite book|last=Kallis|first=Aristotle A.|title=Fascist ideology: territory and expansionism in Italy and Germany, 1922–1945 |date=2000|publisher=Routledge|location=London, England; New York City, USA|pages=41}}; {{Cite book|last1=Ball|first1=Terence|title=The Cambridge History of Twentieth-Century Political Thought|last2=Bellamy|first2=Richard|pages=133}}; {{Cite book|last=Stephen J. Lee|url=https://books.google.com/books?id=u-mm5UDlzBEC&amp;pg=PA157|title=European Dictatorships, 1918–1945 |date=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-4154-5484-1|pages=157–158|access-date=8 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211001320/https://books.google.com/books?id=u-mm5UDlzBEC&amp;pg=PA157#v=onepage&amp;q&amp;f=false|archive-date=11 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
انهيءَ سبب فاشسٽ [[مداخلت پسند پرڏيهي پاليسي]] ۾ مصروف رهيا. 1935ع ۾، موسوليني [[ٻي اطالو-ابيسينيائي جنگ|ايٿوپيا تي حملو ڪيو]] ۽ [[اطالوي اوڀر آفريڪا]] قائم ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ عالمي اڪيلائي پيدا ٿي. اٽلي [[قومون جي ليگ]] مان نڪري ويو. پوءِ اٽلي [[اسٽيل جو معاهدو|نازي جرمني سان اتحاد]] ڪيو ۽ [[ٽرائيپارٽائيٽ پيڪٽ|جاپاني سلطنت]] سان گڏ ٿيو، ۽ [[اسپيني گهرو جنگ]] ۾ [[فرانسسڪو فرانڪو]] جي مضبوط حمايت ڪئي. اپريل 1939ع ۾، اٽلي [[البانيا تي اطالوي حملو|البانيا تي حملو ڪيو]].

اٽلي 10 جون 1940ع تي ٻي عالمي جنگ ۾ داخل ٿيو. ان تاريخ تائين فرانس عملي طور [[فرانس جي جنگ]] هارائي چڪو هو. مختلف وقتن تي، اطالوي [[برطانوي صومالي لينڊ تي اطالوي قبضو|برطانوي صومالي لينڊ]]، [[مصر تي اطالوي حملو|مصر]]، [[بلقان مهم (ٻي عالمي جنگ)|بلقان]] ۽ اوڀر محاذن تي اڳتي وڌيا. بهرحال، اهي [[اوڀر محاذ تي اطالوي شموليت|اوڀر محاذ]] سان گڏ [[اوڀر آفريقي مهم (ٻي عالمي جنگ)|اوڀر آفريقي]] ۽ [[اتر آفريقي مهم|اتر آفريقي]] مهمن ۾ شڪست کائي ويا، ۽ آفريڪا ۽ بلقان ۾ پنهنجا علائقا وڃائي ويٺا. [[اطالوي جنگي ڏوهه|اطالوي جنگي ڏوهن]] ۾ [[عدالت کان ٻاهر قتل]] ۽ [[نسلي صفائي]] شامل هئا،&lt;ref&gt;James H. Burgwyn (2004). [http://www.ingentaconnect.com/content/routledg/rmis/2004/00000009/00000003/art00005 General Roatta's war against the partisans in Yugoslavia: 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921054155/http://www.ingentaconnect.com/content/routledg/rmis/2004/00000009/00000003/art00005|date=21 September 2013}}, Journal of Modern Italian Studies, Volume 9, Number 3, pp. 314–329(16)&lt;/ref&gt; جن ۾ لڳ ڀڳ 25,000 ماڻهن، خاص طور يوگوسلاوين، کي [[اطالوي حراستي ڪيمپ|اطالوي حراستي ڪيمپن]] ۽ ٻين هنڌن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو. [[يوگوسلاو پارٽيزنز]] جنگ دوران ۽ ان کان پوءِ نسلي اطالوي آبادي خلاف پنهنجا ڏوهه ڪيا، جن ۾ [[فوئبي قتل عام]] شامل هئا. جولاءِ 1943ع ۾ [[سسلي تي اتحادي حملو]] شروع ٿيو، جنهن 25 جولاءِ تي [[اٽلي ۾ فاشسٽ حڪومت جو زوال|فاشسٽ حڪومت جي خاتمي]] جو سبب بڻيو. بادشاهه [[وڪٽر ايمانوئل ٽيون]] جي حڪم سان موسوليني کي معزول ۽ گرفتار ڪيو ويو. 3 سيپٽمبر تي، اٽلي [[ڪاسيبلي جي جنگبندي]] تي صحيح ڪئي،&lt;!-- it became effective on 8 Sept---&gt; جنهن برطانيا ۽ آمريڪا سان جنگ ختم ڪئي. جرمن، اطالوي فاشسٽن جي مدد سان، اتر ۽ وچ اٽلي تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ([[آپريشن آڪسي]]). ملڪ جنگ جو ميدان رهيو، جڏهن ته اتحادي ڏکڻ کان اڳتي وڌندا رهيا.

[[File:01 partigiani a milano1.jpg|thumb|اپريل 1945ع ۾ [[اٽلي جي آزادي]] تائين پهچندڙ آخري بغاوت دوران ميلان ۾ [[اطالوي مزاحمتي تحريڪ|اطالوي پارٽيزن]]]]

اتر ۾، جرمنن [[اطالوي سماجي جمهوريه]] (RSI) قائم ڪئي، جيڪا هڪ نازي [[ڪٺ پتلي رياست]] ۽ [[سهڪاريت پسند|سهڪاريت پسند]] حڪومت هئي، جنهن ۾ موسوليني کي جرمن پيراٽروپرن طرفان [[گران ساسو ريڊ|بچائڻ]] کان پوءِ اڳواڻ مقرر ڪيو ويو. اطالوي فوجن جو باقي حصو [[اطالوي هم جنگي فوج]] ۾ منظم ڪيو ويو، جنهن اتحادي طاقتن سان گڏ وڙهيو، جڏهن ته موسوليني سان وفادار ٻيون اطالوي فوجون [[نيشنل ريپبلڪن آرمي]] ۾ جرمنن سان گڏ وڙهڻ لاءِ چونڊيو. جرمن فوجن، RSI جي سهڪار سان، قتل عام ڪيا ۽ هزارين يهودين کي موت جي ڪيمپن ڏانهن جلاوطن ڪيو. جنگبندي کان پوءِ واري دور ۾ [[اطالوي مزاحمت]] اڀري، جنهن [[آپريشن آڪسي|نازي جرمن قابضن]] ۽ سهڪاريت پسندن خلاف گوريلا جنگ وڙهي.&lt;ref&gt;G. Bianchi, ''La Resistenza'', in: AA.VV., ''Storia d'Italia'', vol. 8, pp. 368–369.&lt;/ref&gt; 
هن دور جو هڪ پاسو [[اطالوي گهرو جنگ]] هو، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽيزنن ۽ فاشسٽ RSI فوجن جي وچ ۾ ويڙهه ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Storia della guerra civile in Italia|url=http://www.istitutobiggini.it/storia_pisano.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013183444/https://www.istitutobiggini.it/storia_pisano.pdf|archive-date=13 October 2022|access-date=28 August 2023}}; See the books from Italian historian [[Giorgio Pisanò]] ''Storia della guerra civile in Italia'', 1943–1945, 3 voll., Milano, FPE, 1965 and the book ''L'Italia della guerra civile'' (&quot;Italy of civil war&quot;), published in 1983 by the Italian writer and journalist [[Indro Montanelli]] as the fifteen volume of the ''Storia d'Italia'' (&quot;History of Italy&quot;) by the same author.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pavone|first=Claudio|title=Una guerra civile. Saggio storico sulla moralità della Resistenza|date=1991|publisher=Bollati Boringhieri|isbn=8-8339-0629-9|location=Torino|page=238|language=it}}&lt;/ref&gt; اپريل 1945ع ۾، جڏهن شڪست ويجهي هئي، موسوليني اتر طرف ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي،&lt;ref&gt;{{Citation|last=Viganò|first=Marino|title=Un'analisi accurata della presunta fuga in Svizzera|date=2001|work=Nuova Storia Contemporanea|volume=3|language=it}}&lt;/ref&gt; پر پارٽيزنن هٿان پڪڙيو ويو ۽ [[بينيتو موسوليني جو موت|فوري طور قتل ڪيو ويو]].&lt;ref&gt;{{Cite news|date=28 April 1945|title=1945: Italian partisans kill Mussolini |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/28/newsid_3564000/3564529.stm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111126075555/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/28/newsid_3564000/3564529.stm|archive-date=26 November 2011|access-date=17 October 2011|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

دشمنيون 29 اپريل 1945ع تي ختم ٿيون، [[ڪازيرتا جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ|جڏهن اٽلي ۾ جرمن فوجن هٿيار ڦٽا ڪيا]]. جنگ ۾ لڳ ڀڳ اڌ ملين اطالوي مارجي ويا،&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Italy – Britannica Online Encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297474/Italy|access-date=2 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306095718/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297474/Italy|archive-date=6 March 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سماج ورهائجي ويو، ۽ معيشت لڳ ڀڳ تباهه ٿي وئي؛ 1944ع ۾ في فرد آمدني 1900ع کان پوءِ سڀ کان هيٺين سطح تي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Liberal and fascist Italy, 1900–1945 |date=2002|publisher=Oxford University Press|editor-last=Lyttelton|editor-first=Adrian|page=13}}&lt;/ref&gt; 
جنگ کان پوءِ اطالوي جمهوريت پسندي ٻيهر اڀري، جنهن [[1946ع اطالوي اداراتي ريفرنڊم]] ڏانهن واٽ هموار ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Italia|encyclopedia=Dizionario enciclopedico italiano|publisher=[[Treccani]]|date=1970|volume=VI|page=456|language=it}}&lt;/ref&gt;

=== جمهوري دور ===
{{Main|اطالوي جمهوريه جي تاريخ}}

اٽلي 2 جون تي ٿيل 1946ع جي ريفرنڊم کان پوءِ جمهوريه بڻيو،&lt;ref&gt;{{Cite AV media|url=https://archive.org/details/1946-06-06_Damage_Foreshadows_A-Bomb_Test|title=Damage Foreshadows A-Bomb Test, 1946/06/06 (1946) |publisher=[[Universal Newsreel]]|year=1946|access-date=22 February 2012}}&lt;/ref&gt; اهو ڏينهن ان کان پوءِ ''[[جمهوريه جو عيد]]'' طور ملهايو وڃي ٿو. اها پهريون ڀيرو هئي جو عورتن قومي سطح تي ووٽ ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italia 1946: le donne al voto, dossier a cura di Mariachiara Fugazza e Silvia Cassamagnaghi |url=http://www.insmli.it/pubblicazioni/35/Voto%20donne%20versione%20def.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520041048/http://www.insmli.it/pubblicazioni/35/Voto%20donne%20versione%20def.pdf|archive-date=20 May 2011|access-date=30 May 2011}}; {{Cite news|title=La prima volta in cui le donne votarono in Italia, 75 anni fa|url=https://www.ilpost.it/2021/03/10/primo-voto-italia-donne-10-marzo-1946|access-date=24 August 2021|work=Il Post|date=10 March 2021|language=it-IT|archive-date=23 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823162103/https://www.ilpost.it/2021/03/10/primo-voto-italia-donne-10-marzo-1946|url-status=live}}&lt;/ref&gt; وڪٽر ايمانوئل ٽئين جي پٽ، [[امبيرتو ٻيون]]، کي تخت ڇڏڻ تي مجبور ڪيو ويو. [[اٽلي جو آئين|جمهوري آئين]] 1948ع ۾ منظور ڪيو ويو. [[اٽلي ۽ اتحادي طاقتن جي وچ ۾ پيرس جو معاهدو]] تحت، [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] جي ڀرسان علائقا [[سوشلسٽ وفاقي جمهوريه يوگوسلاويا|يوگوسلاويا]] سان شامل ڪيا ويا، جنهن جي نتيجي ۾ [[استريائي-دلماتيني لڏپلاڻ]] ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 300,000 [[استريائي اطالوي|استريائي]] ۽ [[دلماتيني اطالوي]] لڏي ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tobagi|first=Benedetta|title=La Repubblica italiana {{!}} Treccani, il portale del sapere|url=http://www.treccani.it/scuola/lezioni/storia/la_repubblica_italiana.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001726/http://www.treccani.it/scuola/lezioni/storia/la_repubblica_italiana.html|archive-date=5 March 2016|access-date=28 January 2015|publisher=Treccani.it}}&lt;/ref&gt; اٽلي پنهنجون سڀ نوآبادياتي ملڪيتون وڃايون، جنهن سان [[اطالوي سلطنت]] ختم ٿي.

[[File:Alcide de Gasperi 2.jpg|thumb|upright=.7|[[الچيدي دي گاسپري]]، جمهوريه جو [[اٽلي جي وزيراعظمن جي فهرست|پهريون]] [[اٽلي جو وزيراعظم]] ۽ [[يورپي يونين جا باني پيءُ|يورپي يونين جي باني پيئرن]] مان هڪ]]

ڪميونسٽ قبضي جي خوف [[1948ع جي اطالوي عام چونڊن]] ۾ فيصلائتو ڪردار ادا ڪيو، جتي [[ڪرسچن ڊيموڪريسي (اٽلي)|ڪرسچن ڊيموڪريٽن]]، [[الچيدي دي گاسپري]] جي اڳواڻي هيٺ، وڏي اڪثريت سان فتح حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Lawrence S. Kaplan|url=https://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC|title=NATO 1948: The Birth of the Transatlantic Alliance |last2=Morris Honick|date=2007|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-0-7425-3917-4|pages=52–55|access-date=5 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240116110143/https://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC|archive-date=16 January 2024|url-status=live}}; {{Cite book|author=Robert Ventresca|title=From Fascism to Democracy: Culture and Politics in the Italian Election of 1948 |publisher=University of Toronto Press|date=2004|pages=236–37}}&lt;/ref&gt; نتيجي طور، 1949ع ۾ اٽلي [[نيٽو]] جو ميمبر بڻيو. [[مارشل پلان]] معيشت کي بحال ڪيو، جنهن 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر تائين هڪ اهڙو دور ڏٺو جيڪو [[اطالوي معاشي معجزو]] جي نالي سان مشهور آهي. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ اٽلي [[يورپي برادرين]] جو باني ملڪ بڻيو، جيڪي بعد ۾ يورپي يونين جو بنياد بڻيون. 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر کان 1980ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين، ملڪ ''[[ليڊ جا سال (اٽلي)|ليڊ جا سال]]'' نالي دور مان گذريو، جيڪو معاشي مشڪلاتن، خاص طور تي [[1973ع جو تيل بحران]]، سماجي تڪرارن ۽ دهشتگرد حملا ۽ قتل عام جي واقعن سان نمايان هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|year=1995|title=Commissione parlamentare d'inchiesta sul terrorismo in Italia e sulle cause della mancata individuazione dei responsabili delle stragi (Parliamentary investigative commission on terrorism in Italy and the failure to identify the perpetrators)|url=http://www.isn.ethz.ch/php/documents/collection_gladio/report_ital_senate.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060819211212/http://www.isn.ethz.ch/php/documents/collection_gladio/report_ital_senate.pdf|archive-date=19 August 2006|access-date=2 May 2006|language=it}}; {{In lang|en|it|fr|de}} {{Cite web|title=Secret Warfare: Operation Gladio and NATO's Stay-Behind Armies|url=http://www.isn.ethz.ch/php/collections/coll_gladio.htm#Documents|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060425182721/http://www.isn.ethz.ch/php/collections/coll_gladio.htm|archive-date=25 April 2006|access-date=2 May 2006|publisher=Swiss Federal Institute of Technology / International Relation and Security Network}}; {{Cite web|date=24 June 2000|title=Clarion: Philip Willan, Guardian, 24 June 2000, p. 19 |url=http://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/us.terrorism_graun_24jun2000.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329113138/http://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/us.terrorism_graun_24jun2000.html|archive-date=29 March 2010|access-date=24 April 2010|publisher=Cambridgeclarion.org}}&lt;/ref&gt;

معيشت ٻيهر بحال ٿي ۽ اٽلي 1970ع واري ڏهاڪي ۾ [[جي-7]] ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ دنيا جي پنجين وڏي صنعتي قوم بڻجي ويو. بهرحال، قومي قرض مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جي 100 سيڪڙو کان به وڌي ويو. 1992ع ۽ 1993ع جي وچ ۾، حڪومت جي نون مافيا مخالف قدمن جي نتيجي ۾ اٽلي [[سسلين مافيا]] طرفان ڪيل دهشتگرد حملن کي منهن ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 March 2012|title=New Arrests for Via D'Amelio Bomb Attack|url=https://www.corriere.it/International/english/articoli/2012/03/08/borsellino.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013204755/http://www.corriere.it/International/english/articoli/2012/03/08/borsellino.shtml|archive-date=13 October 2012|access-date=9 February 2019|website=Corriere della Sera}}&lt;/ref&gt; ووٽر، جيڪي سياسي جمود، وڏي عوامي قرضي ۽ [[اٽلي ۾ بدعنواني|بدعنواني]] کان مايوس هئا، جيڪا [[ماني پوليتي|صاف هٿن]] واري جاچ ذريعي ظاهر ٿي، بنيادي سڌارن جو مطالبو ڪرڻ لڳا. ڪرسچن ڊيموڪريٽ، جيڪي لڳ ڀڳ 50 سالن تائين حڪومت ڪندا رهيا هئا، بحران جو شڪار ٿيا ۽ ٽٽي مختلف ڌڙن ۾ ورهائجي ويا.&lt;ref&gt;The so-called &quot;Second Republic&quot; was born by forceps: not with a revolt of Algiers, but formally under the same Constitution, with the mere replacement of one ruling class by another: {{Cite journal|last=Buonomo|first=Giampiero|year=2015|title=Tovaglie pulite|journal=Mondoperaio Edizione Online}}&lt;/ref&gt; ڪميونسٽن پاڻ کي هڪ [[سماجي جمهوريت پسند]] قوت طور ٻيهر منظم ڪيو. 1990ع ۽ 2000ع واري ڏهاڪن دوران، [[مرڪز-ساڄي اتحاد (اٽلي)|مرڪز-ساڄي اتحاد]] (جنهن تي ميڊيا جي واپاري شخصيت [[سلويو برلسڪوني]] جو غلبو هو) ۽ [[مرڪز-کاٻي اتحاد (اٽلي)|مرڪز-کاٻي اتحاد]] (جنهن جي اڳواڻي پروفيسر [[رومانو پروڊي]] ڪندو هو) باري باري حڪومت ڪندا رهيا.

21هين صديءَ جي شروعات ۾، اٽلي سياسي ۽ معاشي عدم استحڪام جي هڪ ڊگهي دور مان گذريو، جيڪو بين الاقوامي بحرانن کان گهڻو متاثر ٿيو. 2008ع ۾ شروع ٿيندڙ [[عظيم معاشي بحران]] جا اثر ملڪ جي معيشت ۽ عوامي ماليات تي گهرا پيا، جنهن جي نتيجي ۾ [[سخت مالي پاليسيون]] اختيار ڪيون ويون ۽ استحڪام ۽ عالمي اعتبار کي يقيني بڻائڻ لاءِ [[ٽيڪنوڪريٽ]] يا وسيع اتحادي حڪومتن تي وڌيڪ ڀروسو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hooper|first=John|date=16 November 2011|title=Mario Monti appoints technocrats to steer Italy out of economic crisis|url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/16/mario-monti-technocratic-cabinet-italy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319230844/https://www.theguardian.com/world/2011/nov/16/mario-monti-technocratic-cabinet-italy|archive-date=19 March 2020|access-date=19 March 2020|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

[[File:Imigrantes salvos no Mar Mediterrâneo - SALVAMAR 2015 (52149723177).jpg|300px|thumb|[[غير قانوني مهاجر]]، جيڪي 5 سيپٽمبر 2015ع تي [[ڪاتانيا]] جي اطالوي بندرگاهه ڏانهن [[بحر روم]] ذريعي سفر ڪري رهيا آهن]]

2010ع واري ڏهاڪي دوران، نئين وزيراعظم [[ماتيو رينزي]] طرفان ادارتي سڌارا متعارف ڪرائڻ جون ڪوششون ڪيون ويون، جن جو مقصد سياسي نظام کي وڌيڪ مؤثر بڻائڻ ۽ انتظامي شاخ کي مضبوط ڪرڻ هو، پر اهي تجويزون [[2016ع جو اطالوي آئيني ريفرنڊم]] ۾ رد ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 December 2016|title=New Italian PM Paolo Gentiloni sworn in|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-38295549|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129122857/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-38295549|archive-date=29 November 2019|access-date=19 March 2020|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت، [[يورپي مهاجر بحران]] اٽلي کي [[يورپي يونين]] ۾ داخل ٿيڻ جي هڪ اهم مرڪزي دروازي جي حيثيت ڏني، ڇاڪاڻ⁠تہ وڏي تعداد ۾ مهاجر ۽ پناهه گهرندڙ [[بحر روم]] رستي يورپ پهتا،&lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 May 2018|title=What will Italy's new government mean for migrants?|url=https://www.thelocal.it/20180521/what-will-italys-new-government-mean-for-migrants|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401231010/https://www.thelocal.it/20180521/what-will-italys-new-government-mean-for-migrants|archive-date=1 April 2019|access-date=8 June 2018|work=The Local Italy}}&lt;/ref&gt; خاص طور تي سب-صحارا آفريڪا مان.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=18 July 2017|title=African migrants fear for future as Italy struggles with surge in arrivals|url=https://www.reuters.com/article/us-italy-migrants-africa/african-migrants-fear-for-future-as-italy-struggles-with-surge-in-arrivals-idUSKBN1A30QD|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402002627/https://www.reuters.com/article/us-italy-migrants-africa/african-migrants-fear-for-future-as-italy-struggles-with-surge-in-arrivals-idUSKBN1A30QD|archive-date=2 April 2019|access-date=8 June 2018|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; هن صورتحال جا اهم سماجي ۽ سياسي اثر ٿيا، جنهن سبب اميگريشن بابت عوامي بحث وڌيو ۽ [[عوام پسند]] سياسي پارٽين جي حمايت ۾ واڌ آئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Italy starts to show the strains of migrant influx|url=http://www.thelocal.it/20150519/migrant-surge-tests-italys-humanitarian-instincts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429061446/https://www.thelocal.it/20150519/migrant-surge-tests-italys-humanitarian-instincts|archive-date=29 April 2017|access-date=10 January 2017|work=[[The Local]]}}; {{Cite news|title=Italy's far right jolts back from dead|url=http://www.politico.eu/article/italys-other-matteo-salvini-northern-league-politicians-media-effettosalvini|access-date=10 January 2017|work=Politico|date=3 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119122156/http://www.politico.eu/article/italys-other-matteo-salvini-northern-league-politicians-media-effettosalvini|archive-date=19 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=24 May 2018|title=Opinion – The Populists Take Rome|url=https://www.nytimes.com/2018/05/24/opinion/populists-rome-five-star-movement.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2018/05/24/opinion/populists-rome-five-star-movement.html|archive-date=3 January 2022|access-date=2 June 2018|work=The New York Times}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt;

[[اٽلي ۾ ڪووڊ-19 وبا|ڪووڊ-19 وبا]]، جيڪا 2020ع ۾ شروع ٿي، ملڪ جي عوامي صحت ۽ معاشي ڪارڪردگي کي سخت متاثر ڪيو، ۽ اڳ ۾ موجود ڍانچائي ڪمزورين کي وڌيڪ نمايان بڻايو.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ellyatt|first=Holly|date=19 March 2020|title=Italy's lockdown will be extended, prime minister says as death toll spikes and hospitals struggle|url=https://www.cnbc.com/2020/03/19/italys-death-rate-reaches-record-high-hospitals-in-lombardy-struggle.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319084719/https://www.cnbc.com/2020/03/19/italys-death-rate-reaches-record-high-hospitals-in-lombardy-struggle.html|archive-date=19 March 2020|access-date=19 March 2020|publisher=CNBC}}&lt;/ref&gt; ان جي جواب ۾، [[اٽلي ۾ ڪووڊ-19 لاڪ ڊائون|غير معمولي قدم اختيار ڪيا ويا]] ته جيئن معيشت کي سهارو ملي سگهي، جن مان ڪيترائي يورپي سطح تي گڏيل طور هم آهنگ ڪيا ويا.&lt;ref&gt;[https://www.agi.it/economia/news/2020-04-14/coronavirus-fmi-crisi-economica-8331041/ L'Italia pagherà il conto più salato della crisi post-epidemia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200527124958/https://www.agi.it/economia/news/2020-04-14/coronavirus-fmi-crisi-economica-8331041|date=27 May 2020}}, AGI&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 February 2021|title=Mario Draghi's new government to be sworn in on Saturday|url=http://www.theguardian.com/world/2021/feb/12/mario-draghis-new-italian-government-to-be-sworn-in-on-saturday|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419104552/https://www.theguardian.com/world/2021/feb/12/mario-draghis-new-italian-government-to-be-sworn-in-on-saturday|archive-date=19 April 2021|access-date=19 February 2021|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2022ع ۾، [[جورجيا ميلوني]] اٽلي جي پهرين خاتون وزيراعظم طور حلف کنيو.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 October 2022|title=Who is Giorgia Meloni? The rise to power of Italy's new far-right PM|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63351655|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024023546/https://www.bbc.com/news/world-europe-63351655|archive-date=24 October 2022|access-date=24 October 2022|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
{{Main|اٽلي جي جاگرافي}}

{{Further|اٽلي جي ارضيات|اٽلي ۾ آتش فشاني سرگرمي|اٽلي جي دريائن جي فهرست|اٽلي جي ڍنڍن جي فهرست|اٽلي جي ٻيٽن جي فهرست|اٽلي (جاگرافيائي علائقو)}}

[[File:Italy relief location map.jpg|thumb|اٽلي جو جاگرافيائي اُڀار وارو نقشو]]

اٽلي، جنهن جو علائقو گهڻي حد تائين [[اٽلي (جاگرافيائي علائقو)|ساڳئي نالي واري جاگرافيائي علائقي]] سان ملي ٿو،&lt;ref name=&quot;Treccani&quot;&gt;{{Citation |title=Italia |volume=VI |page=413 |year=1970 |publisher=[[Treccani]] |language=it |encyclopedia=Dizionario enciclopedico italiano}}&lt;/ref&gt; [[ڏکڻ يورپ]] ۾ واقع آهي&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Southern Europe, a peninsula extending into the central Mediterranean Sea, northeast of Tunisia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy |archive-date=1 July 2021 |access-date=17 August 2021 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt; (۽ [[اولهه يورپ]] جو حصو پڻ سمجهيو ويندو آهي{{efn|name=WE}})، [[35هين اتر متوازي|35° اتر]] ۽ [[47° اتر]] ويڪرائي ڦاڪن، ۽ [[6هين اوڀر نصف النهار|6° اوڀر]] ۽ [[19هين اوڀر نصف النهار|19° اوڀر]] ڊگهائي ڦاڪن جي وچ ۾. اتر ۾، اولهه کان اوڀر طرف، اٽلي جون سرحدون [[فرانس]]، [[سوئٽزرلينڊ]]، [[آسٽريا]] ۽ [[سلووينيا]] سان ملن ٿيون، ۽ تقريباً [[الپس]] جي آبي ورهاست واري حد تائين پکڙيل آهن، جنهن ۾ [[پو ماٿري]] ۽ [[وينيسيائي ميدان]] شامل آهن. ملڪ [[اطالوي اپٻيٽ]]، [[سسلي]] ۽ [[سارڊينيا]] (جيڪي [[بحر روم]] جا سڀ کان وڏا ٻيٽ آهن)، ۽ [[اٽلي جي ٻيٽن جي فهرست|ڪيترن ننڍن ٻيٽن]] تي مشتمل آهي.&lt;ref name=&quot;Treccani&quot; /&gt; اٽلي جا ڪي علائقا الپائن حوض کان ٻاهر به پکڙيل آهن، ۽ ڪجهه ٻيٽ [[يوروشيا]] جي براعظمي کنڊ کان ٻاهر واقع آهن.

ملڪ جو ڪل پکيڙ {{Convert|301230|km2|0|abbr=out}} آهي، جنهن مان {{Convert|294020|km2|0|abbr=on}} خشڪي ۽ {{Convert|7210|km2|0|abbr=on}} پاڻي آهي.&lt;ref name=&quot;Area&quot;&gt;{{Cite web|date=30 October 2014|title=Principali dimensioni geostatistiche e grado di urbanizzazione del Paese|url=https://www.istat.it/it/archivio/137001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117054950/https://www.istat.it/it/archivio/137001|archive-date=17 November 2014|access-date=22 March 2019|website=istat.it}}&lt;/ref&gt; ٻيٽن سميت، اٽلي جي سامونڊي ڪناري جي ڊيگهه {{Convert|7600|km|0|abbr=off}} آهي، جيڪا [[بحر روم]]، [[ليگورين سمنڊ]]، [[ٽيرينين سمنڊ]]، [[آئيونين سمنڊ]]&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=Limits of Oceans and Seas|publisher=[[Organisation hydrographique internationale]]|year=1953|edition=3rd|access-date=28 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|archive-date=8 October 2011|issue=28}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] سان لڳي ٿي.{{Sfn|Cushman-Roisin|Gačić|Poulain|2001|pp=1–2}}

فرانس سان سرحد {{Convert|488|km|0|abbr=on}}، سوئٽزرلينڊ سان {{Convert|740|km|0|abbr=on}}، آسٽريا سان {{Convert|430|km|0|abbr=on}} ۽ سلووينيا سان {{Convert|232|km|0|abbr=on}} ڊگهي آهي. [[سان مارينو]] ۽ [[ويٽيڪن سٽي]] (دنيا جو سڀ کان ننڍو ملڪ ۽ [[هولي سي]] جي انتظام هيٺ عالمي [[ڪيٿولڪ چرچ]] جو مرڪز) اٽلي جي اندر واقع [[انڪليو]] آهن،&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|year=2012|title=San Marino|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/521449/San-Marino|access-date=1 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180105/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521449/San-Marino|archive-date=11 May 2011|url-status=live}}; {{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17994868|title=Vatican country profile|year=2018|publisher=BBC News|access-date=24 August 2018|archive-date=25 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825011001/https://www.bbc.com/news/world-europe-17994868|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته [[ڪامپيوني ڊي اٽاليا]] سوئٽزرلينڊ جي اندر واقع هڪ اطالوي [[ايڪسڪليو]] آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Democracy in Figures|url=http://demo.istat.it/index_e.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126215040/http://demo.istat.it/index_e.php|archive-date=26 January 2021|access-date=28 May 2021|website=[[Italian National Institute of Statistics]]}}&lt;/ref&gt; سان مارينو سان سرحد {{Convert|39|km|0|abbr=on}} ۽ ويٽيڪن سٽي سان {{Convert|3.2|km|1|abbr=on}} ڊگهي آهي.&lt;ref name=Area/&gt;

[[File:Monte Bianco DSF1243-m.jpg|thumb|[[مونٽي بيانڪو]] (مون بلان)، [[اوستا وادي]] ۾، جيڪو [[يورپي يونين]] جو سڀ کان اوچو مقام آهي]]

اٽلي جي 35 سيڪڙو کان وڌيڪ زمين جبلن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=&quot;eug92&quot;&gt;{{Cite book|last=Riganti|first=dir. da Alberto|title=Enciclopedia universale Garzanti.|publisher=Garzanti|year=1991|isbn=8-8115-0459-7|edition=Nuova ed. aggiornata e ampliata.|location=Milano}}&lt;/ref&gt; [[اپينائن جبل]] اپٻيٽ جي مرڪزي ريڙهه آهن، جڏهن ته [[الپس]] اترين سرحد جو وڏو حصو ٺاهين ٿا، جتي اٽلي جو سڀ کان اوچو مقام [[مونٽي بيانڪو]] (مون بلان) جي چوٽيءَ تي {{Cvt|4810|m|ft}} جي اوچائي تي واقع آهي. ٻيا مشهور جبل [[مونٽي چيروينو]] (ميٽرهورن) ۽ [[ڊولومائيٽس]] آهن. اٽلي جا ڪيترائي حصا [[اٽلي ۾ آتش فشاني سرگرمي|آتش فشاني اصل]] جا آهن. ڏکڻ جا گهڻا ننڍا ٻيٽ ۽ ٻيٽ-گروهه [[آتش فشاني ٻيٽ]] آهن. فعال آتش فشانن ۾ [[ايٽنا جبل]] (سسلي ۾ ۽ يورپ جو سڀ کان وڏو فعال آتش فشان)، [[ولڪانو]]، [[اسٽرومبولي]] ۽ [[ويسوويس]] شامل آهن.

اٽلي جون اڪثر [[اٽلي جون دريائون|دريائون]] [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] يا [[ٽيرينين سمنڊ]] ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of Italian rivers|url=http://www.comuni-italiani.it/fiumi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916010640/http://www.comuni-italiani.it/fiumi|archive-date=16 September 2017|access-date=30 July 2018|publisher=comuni-italiani.it}}&lt;/ref&gt; سڀ کان ڊگهي درياهه [[پو درياهه]] آهي، جيڪو الپس مان نڪري [[پادان ميدان]] مان گذري [[ايڊرياٽڪ سمنڊ]] ۾ ڇوڙ ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Zwingle|first=Erla|date=May 2002|title=Italy's Po River Punished for centuries by destructive floods, northern Italians stubbornly embrace their nation's longest river, which nurtures rice fields, vineyards, fisheries – and legends|url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0205/feature6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223133709/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0205/feature6|archive-date=23 December 2007|access-date=6 April 2009|magazine=National Geographic}}&lt;/ref&gt; [[پو ماٿري]] ملڪ جو سڀ کان وڏو ميدان آهي، جنهن جو پکيڙ {{Convert|46000|km2|abbr=on}} آهي، ۽ ملڪ جي 70 سيڪڙو کان وڌيڪ هيٺاهين زمينن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=eug92/&gt; سڀ کان وڏيون ڍنڍون، وڏي کان ننڍي ترتيب سان، [[گاردا ڍنڍ]]، [[ماجوري ڍنڍ]] ۽ [[ڪومو ڍنڍ]] آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Morphometric and hydrological characteristics of some important Italian lakes|url=http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205043503/http://www.iii.to.cnr.it/limnol/cicloac/lagit.htm|archive-date=5 February 2010|access-date=3 March 2010|publisher=Istituto per lo Studio degli Ecosistemi|location=Verbania Pallanza}}&lt;/ref&gt;
[[File:C. l. italicus in MNP.jpg|thumb|upright=.7|[[اطالوي بگھڙ]]، اٽلي جو قومي جانور]]

[[اطالوي بگھڙ]] اٽلي جو قومي جانور آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sheri Foster|date=January 2021|title=What is Italy national animal?|url=https://it.yourtripagent.com/4052-what-is-italy-s-national-animal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109172951/https://it.yourtripagent.com/4052-what-is-italy-s-national-animal|archive-date=9 January 2023|access-date=15 November 2021|website=Yourtrip.com}}; {{Cite web|url=https://www.affaritaliani.it/culturaspettacoli/il-lupo-grigio-degli-appennini-e-l-animale-dell-italia-544778.html|title=Il lupo grigio degli appennini e l animale dell Italia|author=James Hansen|date=June 2018|access-date=15 November 2021|archive-date=26 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126224852/https://www.affaritaliani.it/culturaspettacoli/il-lupo-grigio-degli-appennini-e-l-animale-dell-italia-544778.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته قومي وڻ [[اربوٽس يونيڊو|اسٽرابيري وڻ]] آهي.&lt;ref name=&quot;altovastese&quot;&gt;{{Cite web|date=3 October 2011|title=Il corbezzolo simbolo dell'Unità d'Italia. Una specie che resiste agli incendi|url=http://www.altovastese.it/cultura/il-corbezzolo-simbolo-unita-italia-specie-che-resiste-agli-incendi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205120852/http://www.altovastese.it/cultura/il-corbezzolo-simbolo-unita-italia-specie-che-resiste-agli-incendi|archive-date=5 February 2016|access-date=25 January 2016|language=it}}&lt;/ref&gt; ان جو سبب اهو آهي ته اطالوي بگھڙ، جيڪو [[اپينائن جبل]] ۽ اولهندي [[الپس]] ۾ رهندو آهي، لاطيني ۽ اطالوي ثقافتن ۾ نمايان حيثيت رکي ٿو، جهڙوڪ [[روم جو قيام|روم جي بنياد پوڻ]] واري ڏند ڪٿا ۾،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Livy|title=The history of Rome|publisher=Printed for A. Strahan|others=George Baker (trans.)|year=1797}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته اسٽرابيري وڻ جا ساوا پن، اڇا گل ۽ ڳاڙها ٻير، جيڪي [[بحر روم]] جي علائقي جا مقامي آهن، قومي جهنڊي جي رنگن جي ياد ڏيارين ٿا.&lt;ref name=&quot;altovastese&quot;/&gt; قومي پکي [[اطالوي جهرڪي]] آهي،&lt;ref&gt;{{cite web|title=Passero Italiano: L'uccello nazionale d'Italia|date=18 December 2022|url=https://www.concaternanaoggi.it/passero-italiano-luccello-nazionale-ditalia/|publisher=Conca Ternana Oggi|access-date=22 August 2024|archive-date=22 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822123815/https://www.concaternanaoggi.it/passero-italiano-luccello-nazionale-ditalia/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته قومي گل اسٽرابيري وڻ جو گل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.msn.com/it-it/notizie/mondo/qual-%C3%A8-il-fiore-nazionale-dei-paesi-del-mondo/ss-AA1eWqXE#image=25|title=Il fiore nazionale dell'Italia (e quello degli altri Paesi del mondo)|website=[[MSN]]|access-date=26 August 2024|language=it|archive-date=2 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002211951/https://www.msn.com/it-it/notizie/mondo/qual-%C3%A8-il-fiore-nazionale-dei-paesi-del-mondo/ss-AA1eWqXE#image=25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ماحول ===
{{See also|اٽلي جي قومي پارڪن جي فهرست|اٽلي جي علائقائي پارڪن جي فهرست|اٽلي جي سامونڊي محفوظ علائقن جي فهرست}}

[[File:National and Regional Parks of Italy.svg|thumb|اٽلي جا قومي ۽ علائقائي پارڪ]]

تيز صنعتي ترقي کان پوءِ، اٽلي کي پنهنجي ماحولياتي مسئلن کي منهن ڏيڻ ۾ ڪجهه وقت لڳو. بهتري کان پوءِ، اٽلي هاڻي ماحولياتي پائيداري جي لحاظ کان دنيا ۾ 84هين درجي تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italy – Environment|url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/IT/environment.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701064224/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/IT/environment.html|archive-date=1 July 2009|access-date=2 August 2010|publisher=Dev.prenhall.com}}&lt;/ref&gt; قومي پارڪن، علائقائي پارڪن ۽ قدرتي محفوظ علائقن هيٺ محفوظ ڪيل ڪل زمين اٽلي جي علائقي جي لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو تي مشتمل آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Regione e aree protette|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/regione-e-aree-protette_%28L%27Italia-e-le-sue-Regioni%29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111173345/https://www.treccani.it/enciclopedia/regione-e-aree-protette_%28L%27Italia-e-le-sue-Regioni%29|archive-date=11 January 2022|access-date=11 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته اٽلي جي سامونڊي ڪناري جو 12 سيڪڙو حصو پڻ محفوظ ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Le aree protette in Italia|url=http://www.uccellidaproteggere.it/La-conservazione/Cosa-fa-l-Italia-Le-azioni/Le-aree-protette-in-Italia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302220957/http://www.uccellidaproteggere.it/La-conservazione/Cosa-fa-l-Italia-Le-azioni/Le-aree-protette-in-Italia|archive-date=2 March 2022|access-date=2 March 2022|language=it}}&lt;/ref&gt;

اٽلي دنيا جي اهم [[اٽلي ۾ قابلِ تجديد توانائي|قابلِ تجديد توانائي]] پيدا ڪندڙ ملڪن مان هڪ رهيو آهي. 2010ع ۾ اهو نصب ٿيل [[شمسي توانائي]] جي گنجائش جي لحاظ کان دنيا جو چوٿون وڏو فراهم ڪندڙ هو،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 July 2010|title=Renewables 2010 Global Status Report |url=http://www.ren21.net/Portals/97/documents/GSR/REN21_GSR2011.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820095506/http://www.ren21.net/Portals/97/documents/GSR/REN21_GSR2011.pdf|archive-date=20 August 2011|access-date=16 July 2010|publisher=[[REN21]]}}; {{Cite web|title=Photovoltaic energy barometer 2010 – EurObserv'ER |url=https://www.eurobserv-er.org/pdf/baro196.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101011224419/http://www.eurobserv-er.org/pdf/baro196.pdf|archive-date=11 October 2010|access-date=30 October 2010}}&lt;/ref&gt; ۽ [[هَوائي توانائي]] جي گنجائش جي لحاظ کان ڇهون وڏو ملڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 2011|title=World Wind Energy Report 2010 |url=http://www.wwindea.org/home/images/stories/pdfs/worldwindenergyreport2010_s.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110904232058/http://www.wwindea.org/home/images/stories/pdfs/worldwindenergyreport2010_s.pdf|archive-date=4 September 2011|access-date=8 August 2011|publisher=[[World Wind Energy Association]]}}&lt;/ref&gt; 2020ع ۾ قابلِ تجديد توانائي اٽلي جي ڪل توانائي استعمال جو لڳ ڀڳ 37 سيڪڙو فراهم ڪري رهي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 May 2021|title=Renewables provided 37% of Italy's energy in 2020 – English |url=https://www.ansa.it/english/news/2021/05/25/renewables-provided-37-of-italys-energy-in-2020_1a075060-c823-4076-a338-79367427dfd2.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023040922/https://www.ansa.it/english/news/2021/05/25/renewables-provided-37-of-italys-energy-in-2020_1a075060-c823-4076-a338-79367427dfd2.html|archive-date=23 October 2021|access-date=28 May 2021|website=ANSA.it}}&lt;/ref&gt;

ملڪ 1963ع کان 1990ع تائين جوهري ريئڪٽر هلائيندو رهيو، پر [[چرنوبل حادثو]] ۽ [[1987ع جا اطالوي ريفرنڊم]] ٿيڻ کان پوءِ جوهري پروگرام ختم ڪيو ويو. 2008ع ۾ حڪومت هن فيصلي کي واپس وٺندي چار تائين جوهري بجلي گهر ٺاهڻ جا منصوبا جوڙيا، پر [[فوكوشيما جوهري حادثو]] کان پوءِ ٿيل ريفرنڊم ذريعي اهي منصوبا به رد ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Duncan Kennedy|date=14 June 2011|title=Italy nuclear: Berlusconi accepts referendum blow|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13741105|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612112154/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13741105|archive-date=12 June 2011|access-date=20 April 2013|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

هوا جي آلودگي اڃا تائين هڪ سنگين مسئلو آهي، خاص طور تي صنعتي اتر ۾. اٽلي [[ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ اخراج موجب ملڪن جي فهرست|ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ]] پيدا ڪندڙ دنيا جو ٻارهون وڏو ملڪ آهي.&lt;ref&gt;United Nations Statistics Division, Millennium Development Goals indicators: [http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=749&amp;crid= Carbon dioxide emissions ({{CO2}}), thousand metric tons of {{CO2}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091225014715/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=749&amp;crid=|date=25 December 2009}}&lt;/ref&gt; وڏن شهرن ۾ وڌندڙ ٽرئفڪ ۽ رش ماحولياتي ۽ صحت جا مسئلا پيدا ڪندا رهن ٿا، جيتوڻيڪ 1970ع ۽ 1980ع وارن ڏهاڪن کان پوءِ دونهين ۽ سموگ جي سطح ۾ نمايان گهٽتائي آئي آهي، ۽ [[سلفر ڊاءِ آڪسائيڊ]] جا مقدار پڻ گهٽيا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Environment and Health in Italy – Executive Summary|url=https://www.euro.who.int/en/home|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100303051309/http://www.euro.who.int/document/hms/ehiexes_e.pdf|archive-date=3 March 2010|publisher=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;

ٻيلن جي ڪٽائي، غيرقانوني اڏاوتن، ۽ زمين جي ناقص انتظامي پاليسين سبب اٽلي جي جبلستاني علائقن ۾ وڏي پيماني تي زميني ڪٽائي ٿي آهي، جنهن جي نتيجي ۾ ماحولياتي آفتون پيدا ٿيون آهن، جهڙوڪ 1963ع ۾ [[واجونٽ ڊيم]] جي تباهي، 1998ع جو [[سارنو]] سانحو،&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nick Squires|date=2 October 2009|title=Sicily mudslide leaves scores dead|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6255575/Sicily-mudslide-leaves-scores-dead.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091006082824/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6255575/Sicily-mudslide-leaves-scores-dead.html|archive-date=6 October 2009|access-date=2 October 2009|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; ۽ 2009ع جا [[2009ع ميسينا جا ٻوڏ ۽ مٽيءَ جا ڌوڪڙا|ميسينا جا مٽيءَ جا ڌوڪڙا ۽ ٻوڏون]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nick Squires|date=2 October 2009|title=Sicily mudslide leaves scores dead|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6255575/Sicily-mudslide-leaves-scores-dead.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091006082824/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6255575/Sicily-mudslide-leaves-scores-dead.html|archive-date=6 October 2009|access-date=2 October 2009|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt;

== سياست ==
{{Main|اٽلي جي سياست|اٽلي ۾ چونڊون}}

اٽلي 1946ع کان هڪ وحداني [[پارلياماني جمهوريه]] آهي، جڏهن بادشاهت کي [[1946ع جو اطالوي ادارياتي ريفرنڊم|1946ع جي ريفرنڊم]] وسيلي ختم ڪيو ويو. [[اٽلي جو صدر|اٽلي جو صدر]]، [[سرجيو ماتاريلا]]، جيڪو 2015ع کان هن عهدي تي فائز آهي، ملڪ جو سربراهه آهي. صدر کي گڏيل اجلاس ۾ [[اٽلي جي پارليامينٽ]] ۽ علائقائي نمائندن طرفان هڪ ستن سالن واري مدي لاءِ چونڊيو ويندو آهي. اٽلي وٽ [[اٽلي جو آئين|هڪ لکيل جمهوري آئين]] موجود آهي، جيڪو [[اٽلي جي آئين ساز اسيمبلي|آئين ساز اسيمبلي]] طرفان تيار ڪيو ويو. اها اسيمبلي انهن [[فاشزم مخالف]] قوتن جي نمائندن تي مشتمل هئي، جن [[ٻي عالمي جنگ]] دوران اٽلي جي آزاديءَ وقت نازي ۽ فاشسٽ قوتن جي شڪست ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو هو.&lt;ref&gt;Smyth, Howard McGaw Italy: From Fascism to the Republic (1943–1946) ''The Western Political Quarterly'' vol. 1 no. 3 (pp. 205–222), September 1948.{{JSTOR|442274}}&lt;/ref&gt;

اٽلي معاشي، فوجي، ثقافتي ۽ سياسي معاملن ۾ اهم عالمي ڪردار ادا ڪري ٿو ۽ [[يورپي يونين]] جي ٽن وڏين رياستن مان هڪ سمجھيو وڃي ٿو. اهو عام طور تي هڪ [[علائقائي طاقت]] تصور ڪيو ويندو آهي،&lt;ref&gt;Gabriele Abbondanza, ''Italy as a Regional Power: the African Context from National Unification to the Present Day'' (Rome: Aracne, 2016); &quot;''[[Operation Alba]] may be considered one of the most important instances in which Italy has acted as a regional power, taking the lead in executing a technically and politically coherent and determined strategy.''&quot; See Federiga Bindi, ''Italy and the European Union'' (Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2011), p. 171.&lt;/ref&gt; جڏهن ته ان جي [[عظيم طاقت]] واري حيثيت بابت عالمن ۽ سياسي تجزيه نگارن ۾ بحث جاري آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=nTKBdY5HBeUC&amp;q=Canada%2520Among%2520Nations%252C%25202004%253A%2520Setting%2520Priorities+Straight |title=Canada Among Nations, 2004: Setting Priorities Straight |date=17 January 2005 |publisher=McGill-Queen's Press – MQUP |isbn=978-0-7735-2836-9 |page=85 |quote=The United States is the sole world's superpower. France, Italy, Germany and the United Kingdom are great powers |access-date=13 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116145100/https://books.google.com/books?id=nTKBdY5HBeUC&amp;q=Canada%2520Among%2520Nations%252C%25202004%253A%2520Setting%2520Priorities+Straight |archive-date=16 January 2023 |url-status=live}}; {{Cite book |last=Sterio |first=Milena |url=https://books.google.com/books?id=-QuI6n_OVMYC&amp;q=The%20Right%20to%20Self-determination%20Under%20International%20Law%3A%20%22selfistans%22%2C%20Secession%20and%20the%20Rule%20of%20the%20Great%20Powers |title=The right to self-determination under international law: &quot;selfistans&quot;, secession and the rule of the great powers |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-0-4156-6818-7 |location=Milton Park, Abingdon, Oxon |page=xii (preface) |quote=The great powers are super-sovereign states: an exclusive club of the most powerful states economically, militarily, politically and strategically. These states include veto-wielding members of the United Nations Security Council (United States, United Kingdom, France, China, and Russia), as well as economic powerhouses such as Germany, Italy and Japan. |access-date=13 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116110143/https://books.google.com/books?id=-QuI6n_OVMYC&amp;q=The%20Right%20to%20Self-determination%20Under%20International%20Law%3A%20%22selfistans%22%2C%20Secession%20and%20the%20Rule%20of%20the%20Great%20Powers#v=snippet&amp;q=The%20Right%20to%20Self-determination%20Under%20International%20Law%3A%20%22selfistans%22%2C%20Secession%20and%20the%20Rule%20of%20the%20Great%20Powers&amp;f=false |archive-date=16 January 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[انٽرنيشنل آئيڊيا]] جي عالمي جمهوريت واري اشاري (GSoD) ۽ جمهوريت ٽريڪر موجب، اٽلي مجموعي جمهوري معيارن ۾ اعليٰ درجي تي ڪارڪردگي ڏيکاري ٿو، جيتوڻيڪ [[قانون جي حڪمراني]] جي شعبي ۾ ڪجهه ڪمزورين جي نشاندهي ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italy {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/country/italy |access-date=16 October 2025 |website=www.idea.int |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== حڪومت ===
{{Main|اٽلي جي حڪومت}}

{{Multiple image
| align             = right
| caption_align     = center
| image1            = Sergio Mattarella Official (cropped).jpg
| caption1          = [[سرجيو ماتاريلا]]&lt;br/&gt;{{small|[[اٽلي جو صدر|صدر]]}}
| image2            = Giorgia Meloni Official 2023 crop.jpg
| caption2          = [[جورجيا ميلوني]]&lt;br/&gt;{{small|[[اٽلي جو وزيراعظم|وزيراعظم]]}}
| total_width       = 320
}}

اٽلي ۾ پارلياماني حڪومت آهي، جيڪا [[مخلوط اڪثريتي نمائندگي]] واري چونڊ نظام تي ٻڌل آهي. پارليامينٽ مڪمل طور تي [[ٻه ايواني پارليامينٽ|ٻه ايواني]] آهي ۽ ٻنهي ايوانن وٽ ساڳيا اختيار آهن. اهي ٻه ايوان هي آهن: [[اٽلي جي چيمبر آف ڊپٽيز|چيمبر آف ڊپٽيز]]، جيڪو [[پالازو مونٽيچيٽوريو]] ۾ اجلاس ڪندو آهي، ۽ [[اٽلي جي سينيٽ|سينيٽ آف دي ريپبلڪ]]، جيڪا [[پالازو ماداما]] ۾ اجلاس ڪندي آهي. [[اٽلي جي پارليامينٽ]] جي هڪ خاص خصوصيت اها آهي ته پرڏيهه ۾ مستقل رهندڙ [[اطالوي شهريت جو قانون|اطالوي شهرين]] کي پڻ نمائندگي حاصل آهي؛ 8 ڊپٽيز ۽ 4 سينيٽر چار الڳ [[اٽلي جي پارليامينٽ#اوورسيز حلقو|پرڏيهي حلقن]] مان چونڊيا ويندا آهن.

پارليامينٽ ۾ [[تاحيات سينيٽر]] پڻ هوندا آهن، جن کي صدر &quot;سماجي، سائنسي، فني يا ادبي ميدان ۾ غيرمعمولي وطن دوست خدمتن&quot; جي بنياد تي مقرر ڪندو آهي. اڳوڻا صدر خودبخود تاحيات سينيٽر بڻجي ويندا آهن.

[[File:Palazzo Madama (Roma).jpg|thumb|[[پالازو ماداما]]، روم، [[اٽلي جي سينيٽ|سينيٽ آف دي ريپبلڪ]] جو صدر مقام]]

[[اٽلي جو وزيراعظم]] حڪومت جو سربراهه آهي ۽ انتظامي اختيار رکي ٿو، پر گهڻين پاليسين تي عملدرآمد لاءِ کيس وزيرن جي ڪائونسل جي منظوري حاصل ڪرڻي پوي ٿي. وزيراعظم ۽ ڪابينا کي صدر مقرر ڪندو آهي ۽ پوءِ پارليامينٽ کان اعتماد جو ووٽ وٺڻو پوندو آهي. پنهنجي عهدي تي برقرار رهڻ لاءِ وزيراعظم کي اعتماد جا ووٽ حاصل ڪرڻ ضروري هوندا آهن.

اٽلي جا اهم سياسي پارٽيون [[برادرز آف اٽلي]]، [[ڊيموڪريٽڪ پارٽي (اٽلي)|ڊيموڪريٽڪ پارٽي]] ۽ [[فائيو اسٽار موومينٽ]] آهن. 2022ع جي عام چونڊن دوران انهن ٽنهي پارٽين ۽ سندن اتحادين [[چيمبر آف ڊپٽيز]] ۾ 400 مان 357 سيٽون ۽ سينيٽ ۾ 200 مان 187 سيٽون حاصل ڪيون.

{{Clear}}

=== قانون ۽ فوجداري انصاف ===
{{Main|اٽلي جو قانون|اٽلي جو عدالتي نظام|اٽلي ۾ قانون لاڳو ڪندڙ ادارا|اٽلي ۾ ڏوھ}}

[[File:Roma 2011 08 07 Palazzo di Giustizia.jpg|thumb|[[اٽلي جي سپريم ڪورٽ آف ڪيسيشن]]، روم]]

اٽلي جي قانون جا ڪيترائي ذريعا آهن. اهي درجابنديءَ جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهن؛ هيٺين درجي جي قانون يا ضابطي کي مٿين درجي جي قانون سان ٽڪراءُ ڪرڻ جي اجازت ناهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GERARCHIA DELLE FONTI|url=https://www.dirittoeconomia.net/diritto/fonti_diritto/gerarchia_fonti.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117194800/https://www.dirittoeconomia.net/diritto/fonti_diritto/gerarchia_fonti.htm|archive-date=17 January 2022|access-date=26 March 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; [[اٽلي جو آئين|1948ع جو آئين]] سڀ کان اعليٰ قانوني ذريعو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Guide to Law Online: Italy |url=https://www.loc.gov/law/help/guide/nations/italy.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508132418/https://www.loc.gov/law/help/guide/nations/italy.php|archive-date=8 May 2021|access-date=26 March 2022|website=loc.gov}}&lt;/ref&gt;

[[اٽلي جي آئيني عدالت]] قانونن جي آئين سان مطابقت بابت فيصلو ڪندي آهي. عدليه پنهنجا فيصلا [[رومي قانون]]، [[نيپولين ڪوڊ]] ۽ بعد وارن قانونن جي بنياد تي ڪري ٿي. [[اٽلي جي سپريم ڪورٽ آف ڪيسيشن]] فوجداري ۽ ديواني اپيلن لاءِ اعليٰ ترين عدالت آهي.

اٽلي [[ايل جي بي ٽي حقن]] جي ميدان ۾ ٻين ڪيترن مغربي يورپي ملڪن کان پوئتي سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Country Ranking – Rainbow Europe|url=https://rainbow-europe.org/country-ranking|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521004552/https://rainbow-europe.org/country-ranking|archive-date=21 May 2019|access-date=28 October 2021|website=rainbow-europe.org}}&lt;/ref&gt; تشدد جي ممانعت بابت اطالوي قانون کي پڻ ڪجهه بين الاقوامي معيارن کان گهٽ تصور ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Struggle against Torture in Italy – The Failure of the Italian Law – English|url=https://www.menschenrechte.org/en/2018/03/06/the-struggle-against-torture-in-italy-the-failure-of-the-italian-law|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608005803/https://www.menschenrechte.org/en/2018/03/06/the-struggle-against-torture-in-italy-the-failure-of-the-italian-law|archive-date=8 June 2019|access-date=8 June 2019|website=menschenrechte.org}}&lt;/ref&gt;

قانون لاڳو ڪندڙ نظام گهڻ رخو آهي ۽ ان ۾ ڪيترائي پوليس ادارا شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Walters&quot;&gt;{{Cite journal|last=Reece Walters|year=2013|editor2-last=Matthew Ball|editor3-last=Erin O'Brien|editor4-last=Juan Tauri|title=Eco Mafia and Environmental Crime|journal=Crime, Justice and Social Democracy: International Perspectives|publisher=Palgrave Macmillan|page=286|doi=10.1057/9781137008695_19|isbn=978-1-3494-3575-3|editor1=Kerry Carrington}}&lt;/ref&gt; قومي پوليس ادارن ۾ [[پوليٽسيا دي ستاتو]] ('رياستي پوليس')، [[ڪارابينيئري]]، [[گوارڊيا دي فنانزا]] ('مالي پوليس') ۽ [[پوليٽسيا پينيٽينتسيريا]] ('جيل پوليس') شامل آهن،&lt;ref name=&quot;BuonannoMastrobuoni&quot;&gt;{{Cite book|last1=Paulo Buonanno|title=Lessons from the Economics of Crime: What Reduces Offending?|last2=Giovanni Mastrobuoni|publisher=MIT Press|year=2013|isbn=978-0-2620-1961-3|editor-last=Philip J. Cook|page=193|chapter=Centralized versus Decentralized Police Hiring in Italy and the United States|doi=10.7551/mitpress/9780262019613.001.0001|editor-last2=Stephen Machin|editor-last3=Olivier Marie|editor-last4=Giovanni Mastrobuoni}}&lt;/ref&gt; ان سان گڏ [[گوارڊيا ڪوسٽيرا]] ('[[پاڻي پوليس|سامونڊي ڪناري جي محافظ پوليس]]') پڻ آهي.&lt;ref name=Walters/&gt; جيتوڻيڪ پوليسنگ بنيادي طور قومي سطح تي فراهم ڪئي ويندي آهي،&lt;ref name=&quot;BuonannoMastrobuoni&quot;/&gt; پر [[صوبائي پوليس|صوبائي]] ۽ [[ميونسپل پوليس (اٽلي)|ميونسپل]] پوليس پڻ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Walters&quot;/&gt;

19هين صديءَ جي وچ ڌاري ظاهر ٿيڻ کان وٺي، [[اٽلي ۾ منظم ڏوھ|اطالوي منظم ڏوھ]] ۽ ڏوهاري تنظيمن ڏکڻ اٽلي جي ڪيترن علائقن جي سماجي ۽ معاشي زندگيءَ ۾ گهڙي وئي آهن؛ انهن مان سڀ کان بدنام سسلي مافيا آهي، جيڪا آمريڪا سميت پرڏيهي ملڪن تائين پکڙجي وئي. مافيا جي آمدني GDP جي 9 سيڪڙو تائين پهچي سگهي ٿي&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Claudio Tucci|date=11 November 2008|title=Confesercenti, la crisi economica rende ancor più pericolosa la mafia|url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Economia%20e%20Lavoro/2008/11/confesercenti-mafia-racket-pizzo.shtml?uuid=20ff3b9c-afe7-11dd-8057-9c09c8bfa449|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427081220/http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Economia%20e%20Lavoro/2008/11/confesercenti-mafia-racket-pizzo.shtml?uuid=20ff3b9c-afe7-11dd-8057-9c09c8bfa449|archive-date=27 April 2011|access-date=21 April 2011|website=Confesercenti|publisher=Ilsole24ore.com|language=it}}; {{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6957240/Italy-claims-finally-defeating-the-mafia.html|title=Italy claims finally defeating the mafia|author=Nick Squires|date=9 January 2010|work=The Daily Telegraph|location=London|access-date=21 April 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173631/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/6957240/Italy-claims-finally-defeating-the-mafia.html|archive-date=29 April 2011}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kiefer|first=Peter|date=22 October 2007|title=Mafia crime is 7% of GDP in Italy, group reports|url=https://www.nytimes.com/2007/10/22/world/europe/22iht-italy.4.8001812.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501085052/http://www.nytimes.com/2007/10/22/world/europe/22iht-italy.4.8001812.html|archive-date=1 May 2011|access-date=19 April 2011|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; 2009ع جي هڪ رپورٽ 610 [[ڪوموني|{{Lang|it|comuni|nocat=true}}]] جي نشاندهي ڪئي، جتي مافيا جي مضبوط موجودگي آهي، جتي 13 ملين اطالوي رهن ٿا ۽ GDP جو 15 سيڪڙو پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Maria Loi|date=1 October 2009|title=Rapporto Censis: 13 milioni di italiani convivono con la mafia|url=http://www.antimafiaduemila.com/content/view/20052/78|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429082416/http://www.antimafiaduemila.com/content/view/20052/78|archive-date=29 April 2011|access-date=21 April 2011|website=Censis|publisher=Antimafia Duemila|language=it}}; {{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/oct/01/mafia-influence-hovers-over-italians|work=The Guardian|location=London|title=Mafia's influence hovers over 13{{spaces}}m Italians, says report|first=Tom|last=Kington|date=1 October 2009|access-date=5 May 2010| url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908050448/http://www.theguardian.com/world/2009/oct/01/mafia-influence-hovers-over-italians|archive-date=8 September 2013}}&lt;/ref&gt; ڪلابريا جي [['ندرنگيتا]]، جيڪا غالباً اٽلي جي سڀ کان طاقتور ڏوهاري تنظيم آهي، اڪيلي GDP جو 3 سيڪڙو حصو رکي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ANSA|date=14 March 2011|title=Italy: Anti-mafia police arrest 35 suspects in northern Lombardy region|url=http://mafiatoday.com/sicilian-mafia-ndrangheta/italy-anti-mafia-police-arrest-35-suspects-in-northern-lombardy-region|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429100220/http://mafiatoday.com/sicilian-mafia-ndrangheta/italy-anti-mafia-police-arrest-35-suspects-in-northern-lombardy-region|archive-date=29 April 2011|access-date=21 April 2011|website=adnkronos.com|publisher=Mafia Today}}&lt;/ref&gt;

هر 1,000 ماڻهن تي 0.013 جي شرح سان، اٽلي قتل جي شرح ۾ 61 ملڪن جي ڀيٽ ۾ 47هين نمبر تي آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Crime Statistics – Murders (per capita) (more recent) by country|url=http://www.nationmaster.com/graph/cri_mur_percap-crime-murders-per-capita|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929181837/http://www.nationmaster.com/graph/cri_mur_percap-crime-murders-per-capita|archive-date=29 September 2008|access-date=4 April 2010|publisher=NationMaster.com}}&lt;/ref&gt; ۽ دنيا جي 64 ملڪن جي ڀيٽ ۾ هر 1,000 ماڻهن تي زيادتي جي ڪيسن جي تعداد ۾ 43هين نمبر تي آهي. اهي ترقي يافته ملڪن ۾ نسبتاً گهٽ انگ اکر آهن.

=== پرڏيهي لاڳاپا ===
{{Main|اٽلي جا پرڏيهي لاڳاپا}}

[[File:G7 Summit 2024 - Family photo - 02.jpg|thumb|[[گروپ آف سيون|جي-7]] اڳواڻن جي [[50هين جي-7 سربراهي اجلاس]]، [[اپوليا]] ۾ گروپ تصوير]]

اٽلي [[يورپي اقتصادي ڪميونٽي]] (EEC)، جيڪا هاڻي يورپي يونين (EU) آهي، ۽ [[نيٽو]] جو باني ميمبر آهي. اٽلي کي 1955ع ۾ گڏيل قومن ۾ داخل ڪيو ويو، ۽ اهو بين الاقوامي تنظيمن، جهڙوڪ [[او اي سي ڊي]]، [[ٽيرفن ۽ واپار بابت عام معاهدو]]/[[ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن]] (GATT/WTO)، [[يورپ ۾ سلامتي ۽ تعاون جي تنظيم]] (OSCE)، [[يورپ جي ڪائونسل]] ۽ [[مرڪزي يورپي انيشيٽو]] جو ميمبر ۽ مضبوط حامي آهي. بين الاقوامي تنظيمن جي گردشي صدارتن ۾ ان جا وارو شامل آهن: 2018ع ۾ [[يورپ ۾ سلامتي ۽ تعاون جي تنظيم]]، 2017ع ۾ [[جي-7]]، ۽ 2014ع ۾ [[يورپي يونين جي ڪائونسل جي صدارت|يورپي يونين ڪائونسل]]. اٽلي [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي ميمبرن جي فهرست|گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جو بار بار چونڊجندڙ [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل|غير مستقل ميمبر]] آهي.

اٽلي گهڻ طرفي بين الاقوامي سياست جي مضبوط حمايت ڪري ٿو، گڏيل قومن ۽ ان جي بين الاقوامي سلامتي سرگرمين جي تائيد ڪري ٿو. 2013ع ۾، اٽلي جا 5,296 فوجي پرڏيهه ۾ مقرر هئا، جيڪي 25 ملڪن ۾ گڏيل قومن ۽ نيٽو جي 33 مشنن ۾ شامل هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Missioni/Attivita' Internazionali DAL 1 October 2013 AL 31 December 2013 – Situazione AL 11 December 2013 |url=http://www.difesa.it/OperazioniMilitari/Documents/SIT%20ANNO%202013%20al%2011%20dicembre%202013.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201175427/http://www.difesa.it/OperazioniMilitari/Documents/SIT%20ANNO%202013%20al%2011%20dicembre%202013.pdf|archive-date=1 February 2014|access-date=27 January 2014|publisher=Italian Ministry of Defence}}&lt;/ref&gt; اٽلي گڏيل قومن جي امن قائم رکڻ وارن مشنن جي حمايت ۾ [[UNITAF|صوماليا]]، [[موزمبيق ۾ گڏيل قومن جو آپريشن|موزمبيق]] ۽ [[اوڀر تيمور ۾ گڏيل قومن جو مربوط مشن|اوڀر تيمور]] ۾ فوجون مقرر ڪيون. اٽلي [[IFOR|بوسنيا]]، [[ڪوسوو فورس|ڪوسوو]] ۽ [[آپريشن سن رائز (البانيا)|البانيا]] ۾ نيٽو ۽ گڏيل قومن جي آپريشنن لاءِ مدد فراهم ڪري ٿو، ۽ 2003ع کان [[آپريشن اينڊيئرنگ فريڊم]] (OEF) جي حمايت ۾ افغانستان ۾ 2,000 کان وڌيڪ فوجي مقرر ڪيا.

اٽلي عراق جي ٻيهر تعمير ۽ استحڪام لاءِ بين الاقوامي ڪوششن جي حمايت ڪئي، پر 2006ع تائين پنهنجو 3,200 فوجين وارو [[ملٽي نيشنل فورس – عراق#2006ع واپسيون|فوجي دستو]] واپس وٺي ڇڏيو. آگسٽ 2006ع ۾، اٽلي [[لبنان ۾ گڏيل قومن جي عبوري فورس]] لاءِ لڳ ڀڳ 2,450 فوجي مقرر ڪيا.&lt;ref&gt;[http://www.corriere.it/Primo_Piano/Cronache/2006/08_Agosto/29/libano.shtml &quot;Italian soldiers leave for Lebanon&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902001118/http://www.corriere.it/Primo_Piano/Cronache/2006/08_Agosto/29/libano.shtml|date=2 September 2006}} Corriere della Sera, 30 August 2006&lt;/ref&gt; اٽلي [[فلسطيني اٿارٽي]] جو هڪ وڏو مالي مددگار آهي، جنهن صرف 2013ع ۾ €60&amp;nbsp;ملين جو حصو ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 September 2013|title=Italy donates 60 million euros to PA|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=626926|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018104825/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=626926|archive-date=18 October 2014|access-date=27 January 2014|agency=[[Ma'an News Agency]]}}&lt;/ref&gt;

=== فوج ===
{{Main|اطالوي هٿياربند فوجون|اٽلي جي فوجي تاريخ}}

{{See also|اٽلي سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست}}
[[File:Cavour (550).jpg|thumb|هوائي جهاز بردار ٻيڙو ''[[اطالوي هوائي جهاز بردار ٻيڙو ڪاوير|ڪاوير]]''، [[اطالوي بحريه]] جو [[فليگ شپ]]]]
[[File:Centauro01.JPEG|thumb|[[IFOR]] جي حصي طور [[بوسنيا ۽ هرزيگووينا]] ۾ گشت دوران اطالوي فوج جو [[چينتاورو (ٽينڪ تباه ڪندڙ)|چينتاورو]] ٽينڪ تباه ڪندڙ]]

[[اٽلي جي فوجي تاريخ]] هڪ وسيع دور کي بيان ڪري ٿي، جيڪو [[اٽلي جون قديم قومون|اٽلي جي قديم قومن]] طرفان وڙهيل فوجي تڪرارن کان شروع ٿئي ٿو، خاص طور تي [[قديم رومن]] طرفان ڀونوچ سمنڊ جي دنيا جي فتح، وچئين دور ۾ اطالوي [[اطالوي شهري رياستون|شهري رياستن]] ۽ [[سامونڊي جمهوريهون|سامونڊي جمهوريهن]] جي واڌ، ۽ [[اٽلي جي تاريخي رياستن جي فهرست|تاريخي اطالوي رياستن]] جي [[اطالوي جنگيون|اطالوي جنگين]] ۽ [[جانشيني جون جنگيون|جانشيني جي جنگين]] ۾ شموليت کان گذري، نيپوليني دور، [[اٽلي جو اتحاد]]، [[اطالوي سلطنت|نوآبادياتي سلطنت]] جي مهمن، ٻنهي [[عالمي جنگون|عالمي جنگين]]، ۽ جديد دور تائين پهچي ٿو، جنهن ۾ [[نيٽو]]، يورپي يونين يا گڏيل قومن جي سرپرستي هيٺ عالمي [[امن قائم رکڻ]] واريون ڪارروائيون شامل آهن.

[[اطالوي فوج]]، [[اطالوي بحريه|بحريه]]، [[اطالوي هوائي فوج|هوائي فوج]] ۽ [[ڪارابينيئري]] گڏجي اطالوي هٿياربند فوجون ٺاهين ٿيون، جيڪي [[هاءِ ڪائونسل آف ڊفينس (اٽلي)|هاءِ ڪائونسل آف ڊفينس]] جي حڪم هيٺ آهن، جنهن جي صدارت صدر ڪندو آهي، جيئن [[اٽلي جو آئين]] مقرر ڪري ٿو. آرٽيڪل 78 موجب، [[اٽلي جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] کي جنگ جي حالت جو اعلان ڪرڻ ۽ جنگ لاءِ ضروري اختيار حڪومت کي ڏيڻ جو اختيار آهي.

هٿياربند فوجن جي شاخ نه هجڻ باوجود، [[گوارڊيا دي فنانزا]] کي فوجي حيثيت حاصل آهي ۽ اها فوجي بنيادن تي منظم آهي.{{Efn|گوارڊيا دي فنانزا جهازن، هوائي جهازن ۽ هيليڪاپٽرن جو وڏو ٻيڙو هلائي ٿي، جنهن سان اها اٽلي جي پاڻيءَ جي نگراني ڪري سگهي ٿي ۽ جنگي منظرنامن ۾ حصو وٺي سگهي ٿي.}} 2005ع کان فوجي خدمت رضاڪارانه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Law n°226 of August 23, 2004 |url=http://www.camera.it/parlam/leggi/04226l.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117013103/http://www.camera.it/parlam/leggi/04226l.htm|archive-date=17 January 2013|access-date=13 July 2012|publisher=Camera.it}}&lt;/ref&gt; 2010ع ۾، اطالوي فوج وٽ فعال ڊيوٽي تي 293,202 اهلڪار هئا،&lt;ref&gt;&quot;The Military Balance 2010&quot;, pp. 141–145. [[International Institute for Strategic Studies]], 3 February 2010.&lt;/ref&gt; جن مان 114,778 ڪارابينيئري هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Italian Ministry of Defence|author-link=Ministry of Defence (Italy)|title=Nota aggiuntiva allo stato di previsione per la Difesa per l'anno 2009 |url=http://www.difesa.it/NR/rdonlyres/5EF11493-59DD-4FB7-8485-F4258D9F5891/0/Nota_Aggiuntiva_2009.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504073613/http://www.difesa.it/NR/rdonlyres/5EF11493-59DD-4FB7-8485-F4258D9F5891/0/Nota_Aggiuntiva_2009.pdf|archive-date=4 May 2011|access-date=11 July 2014|language=it}}&lt;/ref&gt; نيٽو جي [[نيوڪليئر شيئرنگ]] حڪمت عملي جي حصي طور، اٽلي 90 آمريڪي [[B61 نيوڪليئر بم]]ن جي ميزباني ڪري ٿو، جيڪي [[گيدي ايئر بيس|گيدي]] ۽ [[اويانو ايئر بيس|اويانو]] هوائي اڏن تي رکيل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hans M. Kristensen / Natural Resources Defense Council|year=2005|title=NRDC: U.S. Nuclear Weapons in Europe – part 1|url=http://www.nrdc.org/nuclear/euro/euro_pt1.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101060355/http://www.nrdc.org/nuclear/euro/euro_pt1.pdf|archive-date=1 January 2011|access-date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;

فوج قومي زميني دفاعي قوت آهي. اها 1946ع ۾، اٽلي جي جمهوريه بڻجڻ وقت، &quot;[[رائل اطالوي آرمي]]&quot; جي باقيات مان ٺهي. ان جون مشهور ترين جنگي گاڏيون [[دارڊو آءِ ايف وي|دارڊو]] [[پيادل جنگي گاڏي]]، [[بي 1 چينتاورو]] [[ٽينڪ تباه ڪندڙ]] ۽ [[ارييتي]] [[ٽينڪ]] آهن، ۽ ان جي هوائي جهازن ۾ [[اگوستا A129 مانگوستا|مانگوستا]] [[حملو ڪندڙ هيليڪاپٽر]] شامل آهي، جيڪو يورپي يونين، نيٽو ۽ گڏيل قومن جي مشنن ۾ مقرر ڪيو ويو آهي. ان وٽ [[ليوپارڊ 1]] ۽ [[M113]] بکتر بند گاڏيون پڻ موجود آهن.

اطالوي بحريه هڪ [[بليو واٽر نيوي]] آهي. اها پڻ 1946ع ۾ ''[[ريجيا مارينا]]'' ('شاهي بحريه') جي باقيات مان ٺهي. يورپي يونين ۽ نيٽو جي ميمبر طور، بحريه سڄي دنيا ۾ اتحادي امن قائم رکڻ وارن آپريشنن ۾ حصو ورتو آهي. 2014ع ۾، بحريه 154 جهاز هلائي رهي هئي، جن ۾ ننڍا مددگار جهاز پڻ شامل هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=La Marina Militare OGGI|url=http://flpdifesa.org/wp-content/uploads/2013/06/Linee-intervento-del-Capo-di-SMM.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525043355/http://flpdifesa.org/wp-content/uploads/2013/06/Linee-intervento-del-Capo-di-SMM.pdf|archive-date=25 May 2022|access-date=28 April 2022|language=it}}&lt;/ref&gt;

اطالوي هوائي فوج 1923ع ۾ بادشاهه وڪٽر ايمانوئل ٽئين طرفان هڪ آزاد خدمتي هٿيار طور ''[[ريجيا ايروناوٽيڪا]]'' ('شاهي هوائي فوج') جي نالي سان قائم ڪئي وئي. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، ان جو نالو ''ايروناوٽيڪا ميليتاري'' رکيو ويو. 2021ع ۾، اطالوي هوائي فوج 219 جنگي جيٽ هلائي رهي هئي. ٽرانسپورٽ جي صلاحيت 27 [[لاڪ هيڊ مارٽن C-130J سپر هرڪيولس|C-130J]] ۽ [[C-27J اسپارٽن]] جهازن جي ٻيڙي ذريعي يقيني بڻائي وئي آهي. فضائي ڪرتب ڏيکاريندڙ ٽيم ''[[فريتچي تريڪولوري]]'' ('ترنگا تير') آهي.

فوج جو هڪ خودمختيار ڪور، ڪارابينيئري، اٽلي جي [[جينڊارمري]] ۽ [[فوجي پوليس]] آهي، جيڪا [[اٽلي ۾ قانون لاڳو ڪندڙ ادارا|اٽلي جي ٻين پوليس فورسن]] سان گڏ فوجي ۽ شهري آبادي جي پوليسنگ ڪري ٿي. جڏهن ته ڪارابينيئري جون مختلف شاخون الڳ وزارتن کي رپورٽ ڪن ٿيون، پر عوامي امن امان ۽ سلامتي برقرار رکڻ وقت هي ڪور گهرو وزارت کي رپورٽ ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Carabinieri Force is linked to the Ministry of Defence|url=http://www.carabinieri.it/Internet/Multilingua/EN/GoverningBodies|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430214042/http://www.carabinieri.it/Internet/Multilingua/EN/GoverningBodies|archive-date=30 April 2011|access-date=14 May 2010|publisher=Carabinieri}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
{{Main|اٽلي جي معيشت}}

{{See also|وڏين اطالوي ڪمپنين جي فهرست}}
اٽلي وٽ هڪ ترقي يافته&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Select Country or Country Groups|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weoselgr.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022143402/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weoselgr.aspx|archive-date=22 October 2017|access-date=22 October 2017}}&lt;/ref&gt; [[مخلوط معيشت]] آهي، جيڪا [[يورو زون]] ۾ ٽين وڏي ۽ [[قوت خريد جي برابري]] سان ترتيب ڏنل GDP موجب دنيا ۾ [[GDP (PPP) موجب ملڪن جي فهرست|11هين وڏي]] معيشت آهي.&lt;ref name=&quot;IMFWEO.IT&quot;/&gt; ان وٽ [[ڪل دولت موجب ملڪن جي فهرست|نائين وڏي قومي دولت]] آهي ۽ [[سون جي ذخيرن موجب ملڪن جي فهرست|مرڪزي بئنڪ جي سون جي ذخيرن]] ۾ ٽئين نمبر تي آهي. [[جي-7]]، يورو زون ۽ [[او اي سي ڊي]] جي باني ميمبر طور، اهو سڀ کان وڌيڪ صنعتي ملڪن مان هڪ ۽ يورپ ۾ هڪ اهم [[واپاري قوم]] آهي؛&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Sensenbrenner|first1=Frank|last2=Arcelli|first2=Angelo Federico|title=Italy's Economy Is Much Stronger Than It Seems|url=https://www.huffingtonpost.com/frank-sensenbrenner/italy-economy_b_3401988.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206190937/http://www.huffingtonpost.com/frank-sensenbrenner/italy-economy_b_3401988.html|archive-date=6 December 2014|access-date=25 November 2014|work=HuffPost}}; {{Cite news|last1=Dadush|first1=Uri|title=Is the Italian Economy on the Mend?|url=http://carnegieeurope.eu/publications/?fa=50565&amp;reloadFlag=1|access-date=25 November 2014|publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace|Carnegie Europe]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713124951/http://carnegieeurope.eu/publications/?fa=50565&amp;reloadFlag=1|archive-date=13 July 2015}}; {{Cite web|title=Doing Business in Italy: 2014 Country Commercial Guide for U.S. Companies |url=http://www.export.gov/italy/static/2014%20CCG%20Italy_Latest_eg_it_076513.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715152504/http://www.export.gov/italy/static/2014%20CCG%20Italy_Latest_eg_it_076513.pdf|archive-date=15 July 2014|access-date=25 November 2014|publisher=[[United States Commercial Service]]}}&lt;/ref&gt; 2024ع تائين، ان €612&amp;nbsp;ارب ماليت جو سامان برآمد ڪيو ۽ €46&amp;nbsp;ارب جو واپاري سرپلس حاصل ڪيو.&lt;ref&gt;[https://www.ft.com/content/1a1f0646-55a0-49ea-a959-fcfd1b1d26b8?utm_social_post_id=634238374&amp;utm_social_handle_id=18949452&amp;fbclid=IwY2xjawO78ZFleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFIVTRPNXM4NWFCQ1JjYVQ3c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHiFr0MoDj_MQ9STlc3S5GUpagM9kFM0GNu8rQGlInWQ_2duT7xdIytOTssGH_aem_yj3Z7vcjITd9u8Tgv436Hg Europe should learn from Italy] ''FT'' (6 November 2025)&lt;/ref&gt; [[انساني ترقي اشاري موجب ملڪن جي فهرست|انساني ترقي اشاري]] ۾ 30هين نمبر تي ايندڙ هڪ [[ترقي يافته ملڪ]] طور، اٽلي [[متوقع حياتي]]، [[اٽلي ۾ صحت سنڀال|صحت سنڀال]]،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The World Health Organization's ranking of the world's health systems|url=http://www.photius.com/rankings/healthranks.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105190014/http://www.photius.com/rankings/healthranks.html|archive-date=5 January 2010|access-date=7 September 2015|publisher=Photius.com}}&lt;/ref&gt; ۽ [[تعليم اشاري]] ۾ سٺي ڪارڪردگي ڏيکاري ٿو. اهو پنهنجي تخليقي ۽ جدت پسند ڪاروبارن،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Global Creativity Index 2011 |url=http://martinprosperity.org/media/GCI%20Report%20Sep%202011.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140930054555/http://martinprosperity.org/media/GCI%20Report%20Sep%202011.pdf|archive-date=30 September 2014|access-date=26 November 2014|publisher=Martin Prosperity Institute}}&lt;/ref&gt; مقابلي واري زرعي شعبي،&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Aksoy|first1=M. Ataman|last2=Ng|first2=Francis|title=The Evolution of Agricultural Trade Flows|url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/3793/WPS5308.pdf?sequence=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129120448/https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/3793/WPS5308.pdf?sequence=1|archive-date=29 November 2014|access-date=25 November 2014|publisher=[[The World Bank]]}}&lt;/ref&gt; ۽ پنهنجي اثرائتي ۽ اعليٰ معيار واري موٽر گاڏين، مشينري، خوراڪ، ڊزائن ۽ فيشن جي صنعتن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Automotive Market Sector Profile – Italy|url=http://www.enterprisecanadanetwork.ca/_uploads/resources/Automotive-Market-Sector-Profile-Italy.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205163959/http://www.enterprisecanadanetwork.ca/_uploads/resources/Automotive-Market-Sector-Profile-Italy.pdf|archive-date=5 December 2014|access-date=26 November 2014|publisher=[[Trade Commissioner Service|The Canadian Trade Commissioner Service]]}}; {{Cite web|title=Data &amp; Trends of the European Food and Drink Industry 2013–2014 |url=http://www.fooddrinkeurope.eu/uploads/publications_documents/Data__Trends_of_the_European_Food_and_Drink_Industry_2013-2014.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206010318/http://www.fooddrinkeurope.eu/uploads/publications_documents/Data__Trends_of_the_European_Food_and_Drink_Industry_2013-2014.pdf|archive-date=6 December 2014|access-date=26 November 2014|publisher=[[FoodDrinkEurope]]}}; {{Cite news|date=10 January 2014|title=Italy fashion industry back to growth in 2014 |url=http://uk.reuters.com/article/uk-italy-fashion-growth-idUKBREA0912220140110|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205114140/http://uk.reuters.com/article/2014/01/10/uk-italy-fashion-growth-idUKBREA0912220140110|archive-date=5 December 2014|access-date=26 November 2014|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

[[File:Milan skyline skyscrapers of Porta Nuova business district.jpg|thumb|[[ميلان]] اٽلي جو معاشي گاديءَ جو هنڌ آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 May 2018|title=Milan, Italy's Industrial and Financial Capital|url=https://www.prologis.it/en/industrial-logistics-warehouse-space/europe/italy/milan-italys-industrial-and-financial-capital|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707141649/https://www.prologis.it/en/industrial-logistics-warehouse-space/europe/italy/milan-italys-industrial-and-financial-capital|archive-date=7 July 2022|access-date=27 May 2022}}&lt;/ref&gt; ۽ هڪ عالمي [[مالي مرڪز]] ۽ [[فيشن گاديءَ جو هنڌ]] آهي.]]
[[File:Siena, Piazza Salimbeni (Bank Monte dei Paschi di Siena) (38588876202).jpg|thumb|[[بانڪا مونٽي دي پاسڪي دي سيئنا]]، جيڪا 1472ع ۾ قائم ٿي، دنيا جي [[قديم ترين بئنڪن جي فهرست|سڀ کان قديم يا ٻئي نمبر تي قديم بئنڪ آهي جيڪا مسلسل ڪم ڪري رهي آهي]].]]
[[File:The Eni building, Quartiere XXXII Europa, Roma, Lazio, Italy - panoramio.jpg|thumb|[[ايني]] کي دنيا جي تيل ۽ گئس جي [[سپرميجرز]] مان هڪ سمجھيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globalwitness.org/en/campaigns/oil-gas-and-mining/spotlight-sharpens/|title=The spotlight sharpens: Eni and corruption in Republic of Congo's oil sector|website=Global Witness|access-date=27 April 2020|archive-date=25 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725204616/https://www.globalwitness.org/en/campaigns/oil-gas-and-mining/spotlight-sharpens/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;]]

اٽلي دنيا جو [[پيداوار جي پيداوار موجب ملڪن جي فهرست|اٺون وڏو پيداواري ملڪ]] ۽ يورپ ۾ ٻيو وڏو ملڪ آهي،&lt;ref&gt;&quot;[http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&amp;series=NV.IND.MANF.KD&amp;country= Manufacturing, value added (current US$)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010152014/http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&amp;series=NV.IND.MANF.KD&amp;country=|date=10 October 2017}}&quot;. Retrieved 17 May 2017.&lt;/ref&gt; جنهن جي خاصيت اها آهي ته ساڳي ماپ واري ٻين معيشتن جي ڀيٽ ۾ ان ۾ ملٽي نيشنل ڪارپوريشنون گهٽ آهن ۽ ڪيترائي متحرڪ [[ننڍا ۽ وچولي درجي جا ڪاروبار|ننڍا ۽ وچولي درجي جا ڪاروبار]] موجود آهن، جيڪي صنعتي ضلعن ۾ گڏ ٿيل آهن ۽ اطالوي صنعت جي ريڙهه جي هڏي آهن. ان سان هڪ اهڙو پيداوار وارو شعبو پيدا ٿيو آهي، جيڪو اڪثر نچ مارڪيٽن ۽ عياشي شين جي برآمد تي ڌيان ڏئي ٿو. جيتوڻيڪ اهو مقدار جي لحاظ کان مقابلي ۾ گهٽ صلاحيت رکي ٿو، پر اعليٰ معيار جي شين وسيلي انهن ايشيائي معيشتن سان مقابلو ڪري سگهي ٿو، جتي مزدوريءَ جو خرچ گهٽ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 May 2005|title=Knowledge Economy Forum 2008: Innovative Small And Medium Enterprises Are Key To Europe &amp; Central Asian Growth |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/0,,contentMDK:21808326~menuPK:258604~pagePK:2865106~piPK:2865128~theSitePK:258599,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623065619/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/0,,contentMDK:21808326~menuPK:258604~pagePK:2865106~piPK:2865128~theSitePK:258599,00.html|archive-date=23 June 2008|access-date=17 June 2008|publisher=The World Bank}}&lt;/ref&gt; اٽلي 2023ع ۾ دنيا جو [[برآمدات موجب ملڪن جي فهرست|9هين وڏو برآمد ڪندڙ]] ملڪ هو. [[اٽلي جي وڏن واپاري ڀائيوارن جي فهرست|ان جا ويجها واپاري لاڳاپا]] ٻين يورپي يونين ملڪن سان آهن، ۽ 2019ع ۾ ان جا سڀ کان وڏا برآمدي ڀائيوار جرمني (12%)، فرانس (11%) ۽ آمريڪا (10%) هئا.&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|archive-date=1 July 2021|access-date=28 May 2021|publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt;

[[اطالوي موٽر گاڏين جي صنعت]] ملڪ جي پيداواري شعبي جو اهم حصو آهي، جنهن ۾ 2015ع ۾ 144,000 کان وڌيڪ ڪمپنيون ۽ لڳ ڀڳ 485,000 ملازم هئا،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Auto: settore da 144mila imprese in Italia e 117 mld fatturato|url=http://www.adnkronos.com/soldi/economia/2015/09/23/auto-settore-mila-imprese-italia-mld-fatturato_WooBmrBqxgxO7mOvIRXUBI.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925121926/http://www.adnkronos.com/soldi/economia/2015/09/23/auto-settore-mila-imprese-italia-mld-fatturato_WooBmrBqxgxO7mOvIRXUBI.html|archive-date=25 September 2015|access-date=23 September 2015|website=adnkronos.com}}&lt;/ref&gt; ۽ اها GDP ۾ 9% حصو وجهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Country Profiles – Italy|url=http://acea.thisconnect.com/index.php/country_profiles/detail/italy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080211190839/http://acea.thisconnect.com/index.php/country_profiles/detail/italy|archive-date=11 February 2008|access-date=9 February 2008|website=acea.thisconnect.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Global Auto Market 2021. General Motors Is The Only Group To Report Double-digit Losses |url=https://www.focus2move.com/world-car-group-ranking|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701010705/https://www.focus2move.com/world-car-group-ranking|archive-date=1 July 2021|access-date=27 May 2022}}&lt;/ref&gt; ملڪ وٽ گاڏين جو وڏو سلسلو آهي، [[ماس مارڪيٽ]] تي ڌيان ڏيندڙ برانڊن جهڙوڪ [[فيات]]، [[پريميئم پيداوار|پريميئم]] برانڊن جهڙوڪ [[الفا روميو]] ۽ [[مازيراتي]] کان وٺي عياشي [[سپر ڪارز]] جهڙوڪ [[پاگاني (ڪمپني)|پاگاني]]، [[لامبورگيني]] ۽ [[فيراري]] تائين.

[[بانڪا مونٽي دي پاسڪي دي سيئنا]]، تعريف تي دارومدار رکندي، دنيا جي سڀ کان قديم يا ٻئي نمبر تي قديم بئنڪ آهي جيڪا مسلسل ڪم ڪري رهي آهي، ۽ اٽلي جي چوٿين وڏي تجارتي ۽ ريٽيل بئنڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=26 October 2017|title=Italy's fourth-biggest bank returns to the stockmarket|url=https://www.economist.com/news/finance-and-economics/21730672-shares-bailed-out-bank-start-trading-again-italys-fourth-biggest-bank|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215112321/https://www.economist.com/news/finance-and-economics/21730672-shares-bailed-out-bank-start-trading-again-italys-fourth-biggest-bank|archive-date=15 February 2018|access-date=26 October 2021|newspaper=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt; اٽلي وٽ مضبوط [[ڪوآپريٽو]] شعبو آهي، جنهن ۾ يورپي يونين اندر آباديءَ جو سڀ کان وڏو حصو (4.5%) ڪوآپريٽو ۾ ملازم آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 2016|title=The Power of Cooperation – Cooperatives Europe key statistics 2015 |url=https://coopseurope.coop/sites/default/files/The%20power%20of%20Cooperation%20-%20Cooperatives%20Europe%20key%20statistics%202015.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112034412/https://coopseurope.coop/sites/default/files/The%20power%20of%20Cooperation%20-%20Cooperatives%20Europe%20key%20statistics%202015.pdf|archive-date=12 November 2020|access-date=28 May 2021|website=[[Cooperatives Europe]]}}&lt;/ref&gt; [[وال ڊي آڪري تيل جو ميدان|وال ڊي آڪري]] علائقو، بازيليڪاتا، يورپ جو سڀ کان وڏو [[آن شور (هائيڊروڪاربنز)|آن شور]] [[هائيڊروڪاربن ميدان]] رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In Val d'Agri with Upstream activities|url=https://www.eni.com/en-IT/operations/italy-val-agri-upstream-activities.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516034214/https://www.eni.com/en-IT/operations/italy-val-agri-upstream-activities.html|archive-date=16 May 2022|access-date=3 February 2021|publisher=[[Eni]]}}&lt;/ref&gt; معتدل قدرتي گئس جا ذخيرا، خاص طور تي [[پو ماٿري]] ۽ ايڊرياٽڪ سمنڊ جي هيٺان آف شور علائقن ۾، دريافت ڪيا ويا آهن ۽ اهي ملڪ جو سڀ کان اهم معدني وسيلو آهن. اٽلي دنيا ۾ [[پومس]]، [[پوزولانا]] ۽ [[فيلڊسپار]] جي اهم پيدا ڪندڙن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Italy, the economy: Resources and power|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297474/Italy/26994/Forestry#toc26986|access-date=9 February 2015|date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209194536/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/297474/Italy/26994/Forestry#toc26986|archive-date=9 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ٻيو قابل ذڪر وسيلو سنگ مرمر آهي، خاص طور تي ٽسڪني مان نڪرندڙ مشهور اڇو [[ڪارارا سنگ مرمر]].

اٽلي هڪ مالي اتحاد، يعني يورو زون، جو حصو آهي، جيڪو لڳ ڀڳ 330 ملين شهرين جي نمائندگي ڪري ٿو، ۽ [[يورپي واحد مارڪيٽ]] جو پڻ حصو آهي، جيڪا 500 ملين کان وڌيڪ صارفين جي نمائندگي ڪري ٿي. ڪيترين ئي ملڪي تجارتي پاليسين جو تعين يورپي يونين جي ميمبر ملڪن جي معاهدن ۽ يورپي يونين جي قانون سازي ذريعي ٿيندو آهي. اٽلي 2002ع ۾ گڏيل يورپي ڪرنسي، [[يورو]]، اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Andrews|first=Edmund L.|date=1 January 2002|title=Germans Say Goodbye to the Mark, a Symbol of Strength and Unity|url=https://www.nytimes.com/2002/01/01/world/germans-say-goodbye-to-the-mark-a-symbol-of-strength-and-unity.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501031330/http://www.nytimes.com/2002/01/01/world/germans-say-goodbye-to-the-mark-a-symbol-of-strength-and-unity.html|archive-date=1 May 2011|access-date=18 March 2011|work=The New York Times}}; {{Cite news|last=Taylor Martin|first=Susan|date=28 December 1998|title=On Jan.{{spaces}}1, out of many arises one Euro|work=[[St. Petersburg Times]]|page=National, 1.A}}&lt;/ref&gt; ان جي مالياتي پاليسي [[يورپي مرڪزي بئنڪ]] طرفان مقرر ڪئي ويندي آهي.

اٽلي [[2008ع جو مالي بحران|2008ع جي مالي بحران]] کان متاثر ٿيو، جنهن ڍانچائي مسئلن کي وڌيڪ سنگين بڻايو.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Orsi|first=Roberto|date=23 April 2013|title=The Quiet Collapse of the Italian Economy|work=Euro Crisis in the Press |url=http://blogs.lse.ac.uk/eurocrisispress/2013/04/23/the-quiet-collapse-of-the-italian-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119075748/http://blogs.lse.ac.uk/eurocrisispress/2013/04/23/the-quiet-collapse-of-the-italian-economy|archive-date=19 November 2014|access-date=24 November 2014|publisher=[[The London School of Economics]]}}&lt;/ref&gt; 1950ع واري ڏهاڪي کان 1970ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين هر سال GDP جي 5–6% مضبوط واڌ کان پوءِ،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Nicholas Crafts, Gianni Toniolo|title=Economic growth in Europe since 1945 |publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0-5214-9627-8|page=428}}&lt;/ref&gt; ۽ 1980ع ۽ 1990ع واري ڏهاڪن ۾ تدريجي سستي کان پوءِ، ملڪ 2000ع واري ڏهاڪي ۾ جمود جو شڪار ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Balcerowicz|first=Leszek|title=Economic Growth in the European Union|url=http://www.lisboncouncil.net/growth/documents/LISBON_COUNCIL_Economic_Growth_in_the_EU%20(1).pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714205108/http://www.lisboncouncil.net/growth/documents/LISBON_COUNCIL_Economic_Growth_in_the_EU%20(1).pdf|archive-date=14 July 2014|access-date=8 October 2014|publisher=The Lisbon Council}}; {{Cite news|title=&quot;Secular stagnation&quot; in graphics|url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2014/11/secular-stagnation-graphics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123234145/http://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2014/11/secular-stagnation-graphics|archive-date=23 November 2014|access-date=24 November 2014|newspaper=The Economist}}&lt;/ref&gt; وڏي سرڪاري خرچ سان واڌ بحال ڪرڻ لاءِ سياسي ڪوششن [[عوامي قرض]] ۾ شديد واڌ پيدا ڪئي، جيڪو 2017ع ۾ GDP جي 132% کان وڌيڪ هو؛&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 May 2018|title=Debito pubblico oltre 2.300 miliardi e all'estero non lo comprano|url=https://www.investireoggi.it/economia/debito-pubblico-oltre-2-300-miliardi-e-litalia-e-sulla-strada-dellautarchia-finanziaria|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221072720/https://www.investireoggi.it/economia/debito-pubblico-oltre-2-300-miliardi-e-litalia-e-sulla-strada-dellautarchia-finanziaria|archive-date=21 February 2020|access-date=1 June 2018}}&lt;/ref&gt; اهو يورپي يونين ۾ يونان کان پوءِ ٻيو سڀ کان وڏو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government debt increased to 93.9% of GDP in euro area and to 88.0% in EU28|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-22072014-AP/EN/2-22072014-AP-EN.PDF|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021162159/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-22072014-AP/EN/2-22072014-AP-EN.PDF|archive-date=21 October 2014|access-date=24 November 2014|publisher=[[Eurostat]]}}&lt;/ref&gt; [[اطالوي سرڪاري قرض|اطالوي عوامي قرض]] جو سڀ کان وڏو حصو قومي ادارن ۽ ماڻهن وٽ آهي، جيڪو اٽلي ۽ يونان جي وچ ۾ هڪ اهم فرق آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 May 2010|title=Could Italy Be Better Off than its Peers?|url=https://www.cnbc.com/2010/05/18/could-italy-be-better-off-than-its-peers.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430030613/http://www.cnbc.com/id/37207942/Could_Italy_Be_Better_Off_than_its_Peers|archive-date=30 April 2011|access-date=30 May 2011|publisher=CNBC}}&lt;/ref&gt; ۽ [[گهريلو قرض]] جي سطح او اي سي ڊي جي اوسط کان گهڻي گهٽ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Household debt and the OECD's surveillance of member states|url=http://www.nationalbanken.dk/da/om_nationalbanken/oekonomisk_forskning/Documents/4_Household%20debt%20and%20the%20OECD's%20surveillance%20of%20member%20states%20by%20Christophe%20Andr%C3%A9.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109041518/http://www.nationalbanken.dk/da/om_nationalbanken/oekonomisk_forskning/Documents/4_Household%20debt%20and%20the%20OECD%27s%20surveillance%20of%20member%20states%20by%20Christophe%20Andr%C3%A9.pdf|archive-date=9 January 2015|access-date=26 November 2014|publisher=[[OECD]] Economics Department}}&lt;/ref&gt;
[[ڏکڻ وارو سوال|وڏي اتر–ڏکڻ ورهاست]] سماجي-معاشي ڪمزوريءَ جو هڪ اهم عنصر آهي؛&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Oh for a new risorgimento|url=https://www.economist.com/special-report/2011/06/11/oh-for-a-new-risorgimento|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141024163715/http://www.economist.com/node/18780831|archive-date=24 October 2014|access-date=24 November 2014|newspaper=The Economist}}&lt;/ref&gt; اتر ۽ ڏکڻ وارن علائقن ۽ ميونسپلٽين جي سرڪاري آمدنيءَ ۾ تمام وڏو فرق آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Comune per Comune, ecco la mappa navigabile dei redditi dichiarati in Italia|url=http://www.lastampa.it/economia/speciali/redditi-italia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405032750/http://www.lastampa.it/economia/speciali/redditi-italia|archive-date=5 April 2015|access-date=4 April 2015|website=lastampa.it}}&lt;/ref&gt; سڀ کان امير صوبو، [[آلٽو آديجي-ڏکڻ ٽائرول]]، في فرد قومي GDP جو 152% ڪمائي ٿو، جڏهن ته سڀ کان غريب علائقو، ڪلابريا، 61% ڪمائي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GDP per capita at regional level|url=https://www.istat.it/it/files/2016/12/Conti-regionali_2015.pdf?title=Conti+economici+territoriali+-+12%2Fdic%2F2016+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026054135/https://www.istat.it/it/files/2016/12/Conti-regionali_2015.pdf?title=Conti+economici+territoriali+-+12%2Fdic%2F2016+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf|archive-date=26 October 2017|access-date=25 October 2017|publisher=[[Istat]]}}&lt;/ref&gt; بيروزگاريءَ جي شرح (11%) يورو زون جي اوسط کان مٿي آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Euro area unemployment rate at 11%|url=http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/8121455/3-31072017-AP-EN.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731232352/http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/8121455/3-31072017-AP-EN.pdf|archive-date=31 July 2017|access-date=26 October 2017|publisher=[[Eurostat]]}}&lt;/ref&gt; پر جدا جدا انگن موجب اها اتر ۾ 7% ۽ ڏکڻ ۾ 19% آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Istat|author-link=National Institute of Statistics (Italy)|title=Employment and unemployment: second quarter 2017 |url=http://www.istat.it/it/files/2017/09/Mercato-del-lavoro-II-trim-2017.pdf?title=Il+mercato+del+lavoro+-+12%2Fset%2F2017+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026054033/http://www.istat.it/it/files/2017/09/Mercato-del-lavoro-II-trim-2017.pdf?title=Il+mercato+del+lavoro+-+12%2Fset%2F2017+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf|archive-date=26 October 2017|access-date=26 October 2017}}&lt;/ref&gt; [[درمياني آمدني|درمياني قابلِ خرچ آمدني]] 2021ع ۾ هر سال $27,949 هئي ([[قوت خريد جي برابري|PPP]]).&lt;ref name=&quot;y148&quot;&gt;{{cite book | author=OECD | title=Society at a Glance 2024: OECD Social Indicators, Figure 4.1 Median income varies by a factor eight across OECD countries | publisher=OECD | date=20 June 2024 | url=https://www.oecd.org/en/publications/2024/06/society-at-a-glance-2024_08001b73/full-report/component-12.html#indicator-d1e8404-8cd0a55a48 | page=}}&lt;/ref&gt; [[اٽلي ۾ نوجوانن جي بيروزگاري|نوجوانن جي بيروزگاريءَ جي شرح]] (2018ع ۾ 32%) انتهائي بلند آهي.

=== زراعت ===
{{Main|اٽلي ۾ زراعت}}

[[File:Vineyards in Piemonte, Italy.jpg|thumb|[[پيڊمونٽ جو انگورن وارو منظر: لانگهي-روئيرو ۽ مونفيراتو|لانگهي ۽ مونفيرات، پيڊمونٽ ۾ انگورن جا باغ]]. اٽلي دنيا جو [[شراب پيدا ڪندڙ ملڪن جي فهرست|سڀ کان وڏو شراب پيدا ڪندڙ ملڪ]] آهي، ۽ ان وٽ مقامي [[انگور جي ول|انگورن جي ولين]] جو سڀ کان وسيع قسم آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 November 2018|title=L'Italia è il maggiore produttore di vino|url=http://www.inumeridelvino.it/2018/11/la-produzione-di-vino-nel-mondo-2018-prima-stima-oiv.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111224545/http://www.inumeridelvino.it/2018/11/la-produzione-di-vino-nel-mondo-2018-prima-stima-oiv.html|archive-date=11 November 2021|access-date=11 November 2021|language=it}}; {{Cite web|date=3 June 2017|title=L'Italia è il paese con più vitigni autoctoni al mondo|url=https://giornalevinocibo.com/2017/06/03/italia-prima-assoluta-per-vitgni-autoctoni-ecco-i-dati-dei-vari-stati|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101044918/https://giornalevinocibo.com/2017/06/03/italia-prima-assoluta-per-vitgni-autoctoni-ecco-i-dati-dei-vari-stati|archive-date=1 November 2021|access-date=11 November 2021|language=it}}&lt;/ref&gt;]]

آخري زرعي مردم شماري موجب، 2010ع ۾ 1.6&amp;nbsp;ملين فارم هئا (2000ع کان −32%)، جيڪي {{Convert|12700000|ha|0|abbr=on|disp=or}} تي پکڙيل هئا (انهن مان 63% ڏکڻ اٽلي ۾ آهن).&lt;ref name=&quot;agrocensus&quot;&gt;{{Cite web|date=24 October 2010|title=Censimento Agricoltura 2010|url=http://dati-censimentoagricoltura.istat.it/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213021626/http://dati-censimentoagricoltura.istat.it/|archive-date=13 February 2015|access-date=11 February 2015|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}&lt;/ref&gt; 99% خاندانن طرفان هلندڙ ۽ ننڍا آهن، جن جو سراسري پکيڙ صرف {{Convert|8|ha|0|abbr=on}} آهي.&lt;ref name=&quot;agrocensus&quot;/&gt; زرعي استعمال واري زمين مان، اناج جا کيت 31%، [[زيتون]] جا باغ 8%، [[انگورن جا باغ]] 5%، [[کٽا ميوا]] جا باغ 4%، [[شگر بيٽ]] 2%، ۽ باغباني 2% تي مشتمل آهن. باقي زمين گهڻو ڪري چراگاهن (26%) ۽ چارا اناج (12%) لاءِ مخصوص آهي.&lt;ref name=&quot;agrocensus&quot;/&gt;

اٽلي دنيا جو [[شراب پيدا ڪندڙ ملڪن جي فهرست|سڀ کان وڏو شراب پيدا ڪندڙ ملڪ]] آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2010|title=OIV report on the State of the vitiviniculture world market|url=http://news.reseau-concept.net/images/oiv_es/Client/DIAPORAMA_STATISTIQUES_Tbilissi_2010_EN.ppt|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145648/http://news.reseau-concept.net/images/oiv_es/Client/DIAPORAMA_STATISTIQUES_Tbilissi_2010_EN.ppt|archive-date=28 July 2011|website=news.reseau-concept.net|publisher=Réseau-CONCEPT|format=PowerPoint presentation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pisa |first=Nick |date=12 June 2011 |title=Italy overtakes France to become world's largest wine producer |url=https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/wine/8571222/Italy-overtakes-France-to-become-worlds-largest-wine-producer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903021833/http://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/wine/8571222/Italy-overtakes-France-to-become-worlds-largest-wine-producer.html |archive-date=3 September 2011 |access-date=17 August 2011 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; ۽ [[زيتون جو تيل]]، ميون (صوف، زيتون، انگور، نارنگيون، ليمون، ناسپاتيون، خوبانيون، هيزل نٽ، آڙون، چيريون، آلوبخارا، اسٽرابيريون ۽ ڪيئي فروٽ) ۽ ڀاڄين (خاص طور تي آرٽچوڪ ۽ ٽماٽا) جو اهم پيدا ڪندڙ آهي. سڀ کان مشهور [[اطالوي شراب]] [[ٽسڪني (شراب)|ٽسڪن]] [[ڪيانتي]] ۽ [[پيڊمونٽ (شراب)|پيڊمونٽي]] [[بارولو]] آهن. ٻيا مشهور شراب [[بارباريسڪو]]، [[باربيرا ڊي آستي]]، [[برونيلو دي مونتالچينو]]، [[فراسڪاتي DOC|فراسڪاتي]]، [[مونٽي پلچانو دابروزو]]، [[موريلينو دي اسڪانسانو]]، ۽ چمڪندڙ شراب [[فرانچياڪورتا DOCG|فرانچياڪورتا]] ۽ [[پروسيڪو]] آهن.

معياري شيون جن ۾ اٽلي خاص مهارت رکي ٿو، خاص طور شراب ۽ [[اطالوي DOP پنيرن جي فهرست|علائقائي پنير]]، اڪثر معيار جي ضمانت وارن ليبلن [[Denominazione di origine controllata|DOC/DOP]] هيٺ محفوظ ڪيون وينديون آهن. هي [[يورپي يونين ۾ جاگرافيائي اشارا ۽ روايتي خاصيتون|جاگرافيائي اشاري وارو سرٽيفڪيٽ]]، جيڪو يورپي يونين طرفان منظور ٿيل آهي، [[نقلي شين]] سان مونجهاري کان بچڻ لاءِ اهم سمجھيو ويندو آهي.

== آمدرفت ==
{{Main|اٽلي ۾ آمدرفت}}

{{See also|اٽلي ۾ ريلوي اسٽيشنون}}
[[File:A8-A26 Besnate.jpg|thumb|آٽوسترادا ديئي لاگي ('ڍنڍن واري موٽر وي'؛ [[آٽوسترادا A8 (اٽلي)|A8]] ۽ [[آٽوسترادا A9 (اٽلي)|A9]] جو حصو)، دنيا ۾ ٺهيل پهرين موٽر وي&lt;ref name=&quot;independent&quot;/&gt;]]

{{Anchor|Infrastructure}}اٽلي پهريون ملڪ هو جنهن موٽر ويون، ''[[آٽوسترادي]]''، ٺاهيون، جيڪي تيز ٽرئفڪ ۽ موٽر گاڏين لاءِ مخصوص هيون.&lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{Cite news|last=Lenarduzzi|first=Thea|date=30 January 2016|title=The motorway that built Italy: Piero Puricelli's masterpiece|url=http://www.independent.co.uk/travel/europe/the-worlds-first-motorway-piero-puricellis-masterpiece-is-the-focus-of-an-unlikely-pilgrimage-a6840816.html|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/http://www.independent.co.uk/travel/europe/the-worlds-first-motorway-piero-puricellis-masterpiece-is-the-focus-of-an-unlikely-pilgrimage-a6840816.html|archive-date=26 May 2022|access-date=12 May 2022|work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt; 2002ع ۾ اٽلي ۾ استعمال لائق [[اٽلي ۾ رستا|رستن]] جي ڊيگهه {{Convert|668721|km|mi|abbr=on}} هئي، جنهن ۾ {{Convert|6487|km|mi|abbr=on}} موٽر ويون شامل هيون، جيڪي رياست جي ملڪيت هيون پر [[اٽلانٽيا (ڪمپني)|اٽلانٽيا]] طرفان خانگي طور هلائي وينديون هيون. 2005ع ۾، لڳ ڀڳ 34,667,000 ڪارون (هر 1,000 ماڻهن تي 590) ۽ 4,015,000 مال بردار گاڏيون هن نيٽ ورڪ تي هلنديون هيون.&lt;ref name=&quot;European Commission&quot;&gt;{{Cite web|last=European Commission|author-link=European Commission|title=Panorama of Transport|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-DA-07-001/EN/KS-DA-07-001-EN.PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090407142402/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-DA-07-001/EN/KS-DA-07-001-EN.PDF|archive-date=7 April 2009|access-date=3 May 2009}}&lt;/ref&gt;

[[File:Etr500.JPG|thumb|[[ETR 500]] ريل گاڏي [[فلورنس–روم تيز رفتار ريلوي|فلورنس–روم تيز رفتار لائين]] تي، جيڪا يورپ ۾ ٺهيل پهرين تيز رفتار ريلوي هئي&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Special report: A European high-speed rail network|url=https://op.europa.eu/webpub/eca/special-reports/high-speed-rail-19-2018/en/|access-date=22 July 2023|website=op.europa.eu|language=en-GB|archive-date=17 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317233927/https://op.europa.eu/webpub/eca/special-reports/high-speed-rail-19-2018/en/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

[[اٽلي ۾ ريل آمدرفت|ريلوي نيٽ ورڪ]]، جيڪو رياست جي ملڪيت آهي ۽ [[فيروويه ديلو ستاتو|ريتي فيرووياريا ايتاليانا]] (FSI) طرفان هلائجي ٿو، 2024ع ۾ ڪل {{Convert|16879|km|mi|abbr=on}} هو، جنهن مان {{Convert|12277|km|0|abbr=on}} بجليءَ سان هلندڙ هو،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The network today |url=https://www.rfi.it/en/Network/The-network-today.html |access-date=29 September 2025 |website=[[Rete Ferroviaria Italiana]] |publisher=}}&lt;/ref&gt; ۽ جنهن تي 4,802 لوڪوموٽو ۽ ريل ڪارون هلن ٿيون. تيز رفتار ريلن جو مکيه عوامي آپريٽر [[ترينيتاليا]] آهي، جيڪو FSI جو حصو آهي. تيز رفتار ريلون ٽن قسمن ۾ آهن: [[فريچياروسا]] ('ڳاڙهو تير') ريلون مخصوص تيز رفتار پٽڙين تي وڌ ۾ وڌ 300{{spaces}}km/h جي رفتار سان هلن ٿيون؛ [[فريچيارجينتو]] ('چانديءَ جو تير') تيز رفتار ۽ مکيه پٽڙين تي وڌ ۾ وڌ 250{{spaces}}km/h سان هلن ٿيون؛ ۽ [[فريچيابيانڪا]] ('اڇو تير') علائقائي تيز رفتار لائينن تي وڌ ۾ وڌ 200{{spaces}}km/h سان هلن ٿيون. اٽلي وٽ پاڙيسري ملڪن سان الپائن جبلن مٿان 11 ريل سرحدي گذرگاهون آهن.

هوائي آمدرفت استعمال ڪندڙ مسافرن جي تعداد موجب اٽلي يورپ ۾ پنجين نمبر تي آهي، 2011ع ۾ لڳ ڀڳ 148 ملين مسافرن، يعني يورپ جي ڪل جو تقريباً 10%، سان.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 January 2013|title=Trasporto aereo in Italia (PDF)|url=http://www.istat.it/it/archivio/78802|access-date=5 August 2013|publisher=ISTAT|archive-date=13 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113035254/http://www.istat.it/it/archivio/78802|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022ع ۾ 45 شهري هوائي اڏا هئا، جن ۾ [[ميلان مالپينسا ايئرپورٽ]] ۽ [[روم فيوميچينو ايئرپورٽ]] جا مرڪز شامل هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aeroporti in Italia: quanti sono? Elenco per regione|url=https://gliaeroporti.it/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117184416/https://gliaeroporti.it/|archive-date=17 November 2022|access-date=17 November 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; 2021ع کان، اٽلي جو قومي هوائي جهاز بردار [[ITA ايئرويز]] آهي، جنهن [[اليتاليا]] جي جاءِ ورتي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Buckley|first=Julia|date=18 October 2021|title=Italy reveals its new national airline|url=https://edition.cnn.com/travel/article/ita-airways-launch/index.html|access-date=18 October 2021|publisher=CNN|archive-date=18 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018100255/https://edition.cnn.com/travel/article/ita-airways-launch/index.html|url-status=live}}; {{Cite news|last=Villamizar|first=Helwing|date=15 October 2021|title=Italian Flag Carrier ITA Airways Is Born|url=https://airwaysmag.com/airlines/ita-airways-is-born|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016100028/https://airwaysmag.com/airlines/ita-airways-is-born|archive-date=16 October 2021|access-date=18 October 2021|work=Airways Magazine}}&lt;/ref&gt;

2004ع ۾ 43 وڏا سامونڊي بندرگاهه هئا، جن ۾ [[جينوا]] شامل آهي، جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو ۽ بحر روم ۾ ٻيو وڏو بندرگاهه آهي. 2005ع ۾ اٽلي وٽ لڳ ڀڳ 389,000 يونٽن تي مشتمل شهري هوائي ٻيڙو ۽ 581 جهازن تي مشتمل واپاري ٻيڙو هو.&lt;ref name=&quot;European Commission&quot;/&gt; قومي اندروني آبي رستن جي نيٽ ورڪ جي ڊيگهه 2012ع ۾ تجارتي آمدرفت لاءِ {{Convert|2400|km|0|abbr=on}} هئي.&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;/&gt; اتر اطالوي بندرگاهه، جهڙوڪ ٽريئستي جو گہرے پاڻي وارو بندرگاهه، جنهن جون وچ ۽ اوڀر يورپ سان وسيع ريلوي ڳنڍڻيون آهن، سبسڊين ۽ اهم پرڏيهي سيڙپڪاريءَ جو مرڪز آهن.&lt;ref&gt;Marcus Hernig: Die Renaissance der Seidenstraße (2018) pp 112.; Bernhard Simon: Can The New Silk Road Compete with the Maritime Silk Road? in The Maritime Executive, 1 January 2020.; Chazizam, M. (2018). The Chinese Maritime Silk Road Initiative: The Role of the Mediterranean. Mediterranean Quarterly, 29(2), 54–69.; Guido Santevecchi: Di Maio e la Via della Seta: «Faremo i conti nel 2020», siglato accordo su Trieste in Corriere della Sera: 5. November 2019.; Linda Vierecke, Elisabetta Galla &quot;Triest und die neue Seidenstraße&quot; In: Deutsche Welle, 8 December 2020.; {{Cite web|title=HHLA PLT Italy starting on schedule |url=https://www.hellenicshippingnews.com/hhla-plt-italy-starting-on-schedule|website=hellenicshippingnews.com|access-date=11 January 2021|archive-date=11 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111105059/https://www.hellenicshippingnews.com/hhla-plt-italy-starting-on-schedule/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آگسٽ 2025ع ۾، رٿيل [[آبنائے ميسينا پل]] کي ميلوني حڪومت طرفان حتمي منظوري ڏني وئي، جنهن جي تعمير 2025ع جي سرءُ ۾ شروع ٿيڻ مقرر آهي. اهو [[ڪلابريا]] کي [[سسلي]] سان ڳنڍيندو جڏهن اهو 2032ع ۾ کلي ويندو، ۽ اهو [[سڀ کان ڊگهي معلق پلن جي فهرست|دنيا جي سڀ کان ڊگهي معلق پل]] بڻجي ويندو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Italy gives final go-ahead for landmark Sicily bridge project |url=https://www.reuters.com/world/europe/italy-gives-final-go-ahead-landmark-sicily-bridge-project-2025-08-06/ |website=reuters.com |date=6 August 2025 |access-date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== توانائي ==
{{Main|اٽلي ۾ توانائي}}

{{Further|اٽلي ۾ قابل تجديد توانائي|اٽلي ۾ بجلي جو شعبو}}
[[File:Pannelli solari Unicoop Tirreno.JPG|thumb|[[پيومبينو]]، ٽسڪني ۾ شمسي پينل. اٽلي دنيا جي قابل تجديد توانائي جي سڀ کان وڏن پيدا ڪندڙ ملڪن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;legambiente2015&quot;&gt;{{Cite web|date=18 May 2015|title=Il rapporto Comuni Rinnovabili 2015|url=http://www.comunirinnovabili.it/il-rapporto-comuni-rinnovabili-2015|access-date=13 March 2016|website=Comuni Rinnovabili|publisher=Legambiente|language=it|archive-date=14 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314011841/http://www.comunirinnovabili.it/il-rapporto-comuni-rinnovabili-2015/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

اٽلي دنيا جي [[قابل تجديد ذريعن مان بجلي پيداوار موجب ملڪن جي فهرست|قابل تجديد توانائي جي سڀ کان وڏن پيدا ڪندڙن]] مان هڪ بڻجي ويو آهي، جيڪو يورپي يونين ۾ ٻيو ۽ دنيا ۾ نائون نمبر رکي ٿو. [[اٽلي ۾ هوائي توانائي|هوائي توانائي]]، [[اٽلي ۾ پن بجلي|پن بجلي]] ۽ [[اٽلي ۾ ارضي حرارتي توانائي|ارضي حرارتي توانائي]] ملڪ ۾ [[اٽلي ۾ بجلي جو شعبو|بجلي]] جا اهم ذريعا آهن. [[اٽلي ۾ قابل تجديد توانائي|قابل تجديد ذريعا]] پيدا ٿيندڙ سموري بجلي جو 28% فراهم ڪن ٿا، جنهن ۾ صرف پن بجلي 13% تائين پهچي ٿي، ان کان پوءِ شمسي توانائي 6%، هوائي توانائي 4%، بائيو انرجي 3.5% ۽ ارضي حرارتي توانائي 1.6% آهي.&lt;ref name=&quot;gse&quot;&gt;{{Cite web|date=19 December 2013|title=Rapporto Statistico sugli Impianti a fonti rinnovabili|url=http://www.gse.it/it/Statistiche/RapportiStatistici/Pagine/default.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018022905/http://www.gse.it/it/Statistiche/RapportiStatistici/Pagine/default.aspx|archive-date=18 October 2017|access-date=11 February 2015|publisher=Gestore dei Servizi Energetici}}&lt;/ref&gt; قومي طلب جو باقي حصو فوسل ٻارڻن (قدرتي گئس 38%، ڪوئلو 13%، تيل 8%) ۽ درآمدات مان پورو ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;gse&quot;/&gt; [[ايني]]، جيڪا 79 ملڪن ۾ ڪم ڪري ٿي، ست &quot;[[بگ آئل]]&quot; ڪمپنين مان هڪ ۽ دنيا جي سڀ کان وڏين صنعتي ڪمپنين مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Summary for Eni SpA|url=https://finance.yahoo.com/q?s=E|access-date=1 July 2020|archive-date=4 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604184217/http://finance.yahoo.com/q?s=e|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[اٽلي ۾ شمسي توانائي|شمسي توانائي]] جي پيداوار اڪيلي 2014ع ۾ بجلي جو 9% هئي، جنهن سان اٽلي دنيا ۾ شمسي توانائي جي سڀ کان وڏي حصيداري وارو ملڪ بڻيو.&lt;ref name=&quot;legambiente2015&quot;/&gt; [[مونتالتو دي ڪاسترو فوٽو وولٽائڪ پاور اسٽيشن]]، جيڪا 2010ع ۾ مڪمل ٿي، اٽلي جي سڀ کان وڏي فوٽو وولٽائڪ (PV) بجلي گهر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Italian Montalto di Castro and Rovigo PV plants|url=https://www.solarserver.com/solar-magazine/solar-energy-system-of-the-month/the-italian-montalto-di-castro-and-rovigo-pv-plants.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509012719/https://www.solarserver.com/solar-magazine/solar-energy-system-of-the-month/the-italian-montalto-di-castro-and-rovigo-pv-plants.html|archive-date=9 May 2018|access-date=8 May 2018|website=solarserver.com}}&lt;/ref&gt; اٽلي پهريون ملڪ هو جنهن بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ [[اٽلي ۾ ارضي حرارتي توانائي|ارضي حرارتي توانائي]] جو استعمال ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2011|title=Inventario delle risorse geotermiche nazionali|url=http://unmig.sviluppoeconomico.gov.it/unmig/geotermia/inventario/inventario.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722034736/http://unmig.sviluppoeconomico.gov.it/unmig/geotermia/inventario/inventario.asp|archive-date=22 July 2011|access-date=14 September 2011|publisher=UNMIG}}&lt;/ref&gt; [[اٽلي ۾ جوهري توانائي]] [[1987ع جا اطالوي ريفرنڊم|1987ع جي ريفرنڊمن]] کان پوءِ، 1986ع جي [[چرنوبل حادثو]] جي پسمنظر ۾، ڇڏي ڏني وئي، جيتوڻيڪ اٽلي اڃا تائين پرڏيهي علائقن ۾ اطالوي ملڪيت وارن ريئڪٽرن مان جوهري توانائي درآمد ڪري ٿو.

== سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ==
{{Main|اٽلي ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي}}

{{See also|اطالوي ايجادن ۽ دريافتن جي فهرست}}
[[File:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|thumb|upright=.8|[[گليليو گليلي]]، جنهن کي عام طور جديد سائنس، فزڪس ۽ فلڪيات جو پيءُ سمجھيو ويندو آهي]]

صدين کان، اٽلي هڪ اهڙي سائنسي برادريءَ کي فروغ ڏنو آهي، جنهن سائنسن ۾ اهم دريافتون پيدا ڪيون. [[گليليو گليلي]] [[سائنسي انقلاب]] ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو ۽ کيس عام طور [[مشاهداتي فلڪيات]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singer|first=C.|url=https://books.google.com/books?id=mPIgAAAAMAAJ|title=A Short History of Science to the Nineteenth Century|date=1941|publisher=Clarendon Press|page=217|access-date=22 March 2023|archive-date=2 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213513/https://books.google.com/books?id=mPIgAAAAMAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جديد فزڪس،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Whitehouse|first=D.|url=https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit|title=Renaissance Genius: Galileo Galilei &amp; His Legacy to Modern Science|date=2009|publisher=Sterling Publishing|isbn=978-1-4027-6977-1|page=[https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit/page/219 219]}}&lt;/ref&gt; ۽ [[سائنسي طريقو|سائنسي طريقي]] جو پيءُ سمجھيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;''Thomas Hobbes: Critical Assessments'', Volume 1. Preston King. 1993. p. 59&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Disraeli|first=I.|title=Curiosities of Literature|date=1835|publisher=W. Pearson &amp; Company|page=371}}&lt;/ref&gt;

[[لابوراتوري ناتسيونالي دل گران ساسو]] (LNGS) دنيا جو سڀ کان وڏو زير زمين تحقيقي مرڪز آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=I Laboratori Nazionali del Gran Sasso|url=https://www.lngs.infn.it/it/descrizione-generale|access-date=15 January 2018|language=it}}&lt;/ref&gt; ٽريئستي ۾ آباديءَ جي نسبت سان يورپ ۾ محققن جو سڀ کان وڏو سيڪڙو آهي.&lt;ref&gt;G. Bar &quot;Trieste, è record europeo di ricercatori: 37 ogni mille abitanti. Più della Finlandia&quot;, In: il Fatto Quotidiano, 26 April 2018.&lt;/ref&gt; اٽلي 2025ع ۾ [[عالمي جدت اشاري]] ۾ 28هين نمبر تي هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems &amp; Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/italy |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}&lt;/ref&gt; اٽلي ۾ [[ٽيڪنالاجي پارڪ]] آهن، جهڙوڪ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي پارڪ ڪلوميٽرو روسو (بيرگامو)، [[AREA سائنس پارڪ]] (ٽريئستي)، ويگا-وينس گيٽ وي فار سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي (وينيزيا)، توسڪانا لائيف سائنسز (سيئنا)، ٽيڪنالاجي پارڪ آف لودي ڪلسٽر (لودي)، ۽ ٽيڪنالاجي پارڪ آف ناواڪيو (پيزا)،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Science and Technology Parks in Italy|url=https://www.easst.net/science-and-technology-parks-in-italy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719154033/https://www.easst.net/science-and-technology-parks-in-italy|archive-date=19 July 2023|access-date=28 August 2023}}&lt;/ref&gt; گڏوگڏ [[سائنس ميوزيم]]، جهڙوڪ ميلان ۾ [[ميوزيو ناتسيونالي شينتسا ا ٽيڪنالوجيا ليوناردو دا ونچي]].

آمدنيءَ ۾ اتر–ڏکڻ جو وڏو فرق هڪ &quot;[[ڊجيٽل ورهاست]]&quot; پيدا ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Alampi|first=Matteo|date=December 2007|title=Underdevelopment in Southern Italy: Traditional Setbacks and Modern Solutions|url=https://fisherpub.sjf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1047&amp;context=intlstudies_masters|journal=Fisher Digital Publications|via=International Studies Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Di Pietro|first=Giorgio|date=June 2021|title=Changes in Italy's education-related digital divide|journal=Economic Affairs|volume=41|issue=2|pages=252–270|doi=10.1111/ecaf.12471|issn=0265-0665|s2cid=237848271|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سياحت ==
{{Main|اٽلي ۾ سياحت}}

[[File:Positano - Fornillo Beach.jpg|thumb|[[امالفي ساحل]] اٽلي جي اهم سياحتي منزلن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;[http://www.italy24.ilsole24ore.com/art/business-and-economy/2017-05-04/turismo-stranieri-124013.php?uuid=AEVg9GGB &quot;Foreign tourist numbers in Italy head towards new record&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601184213/http://www.italy24.ilsole24ore.com/art/business-and-economy/2017-05-04/turismo-stranieri-124013.php?uuid=AEVg9GGB|date=1 June 2017}}. Retrieved 21 May 2017.&lt;/ref&gt;]]

ماڻهو صدين کان اٽلي جو دورو ڪندا رهيا آهن، پر [[اٽلي ۾ سياحت|سياحت لاءِ اپٻيٽ جو دورو]] سڀ کان پهريان امير امرا [[گرانڊ ٽور]] دوران ڪرڻ لڳا، جيڪو 17هين صديءَ ۾ شروع ٿيو ۽ 18هين ۽ 19هين صديءَ ۾ عروج تي پهتو.&lt;ref name=&quot;grand-tour&quot;&gt;{{Cite web|title=Grand Tour|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/grand-tour|access-date=6 May 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; اهو اهڙو دور هو، جنهن ۾ يورپي اشرافيا، جن مان گهڻا برطانوي هئا، يورپ جي حصن جو دورو ڪندا هئا، جن ۾ اٽلي هڪ اهم منزل هوندو هو.&lt;ref name=&quot;grand-tour&quot;/&gt; اٽلي لاءِ، هن جو مقصد قديم تعمير، مقامي ثقافت جو مطالعو ڪرڻ ۽ ان جي قدرتي خوبصورتيءَ کي ساراهڻ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italy on the Grand Tour (Getty Exhibitions)|url=http://www.getty.edu/art/exhibitions/grand_tour/what.html|access-date=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;

اٽلي [[عالمي سياحت درجابندي|دنيا جو پنجون سڀ کان وڌيڪ گهميل ملڪ]] آهي، جتي 2024ع ۾ ڪل 57 ملين سياح آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Global and regional tourism performance |url=https://www.unwto.org/tourism-data/un-tourism-tourism-dashboard |access-date=25 May 2025}}&lt;/ref&gt; 2014ع ۾ سفر ۽ سياحت مان آمدني EUR163{{spaces}}ارب هئي (GDP جو 10%) ۽ 1,082,000 نوڪريون سڌي طرح ان سان لاڳاپيل هيون (روزگار جو 5%).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Travel &amp; Tourism Economic Impact 2015 Italy |url=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic%20impact%20research/countries%202015/italy2015.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010152616/https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic%20impact%20research/countries%202015/italy2015.pdf|archive-date=10 October 2017|access-date=20 May 2017|publisher=[[World Travel and Tourism Council]]}}&lt;/ref&gt;

سياحن جي دلچسپي خاص طور [[اٽلي جي ثقافت|ثقافت]]، [[اطالوي کاڌو|کاڌي]]، [[اٽلي جي تاريخ|تاريخ]]، [[اٽلي جي تعميراتي فن|تعميراتي فن]]، [[اطالوي فن|فن]]، مذهبي هنڌن ۽ رستن، شادي سياحت، قدرتي حسن، رات جي زندگي، پاڻيءَ هيٺان هنڌن ۽ اسپا سان آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 2023|title=In Italia 11mila matrimoni stranieri, un turismo da 599 milioni|url=https://www.ansa.it/canale_viaggiart/it/notizie/speciali/2023/02/01/turismo-wedding-2-milioni-presenze-e-fatturato-599-mln_dcec4ad9-3ab8-4677-a303-6378020ac3a7.html|access-date=2 February 2023|language=it}}; {{Cite web|title=10 Migliori destinazioni italiane per vita notturna|url=https://www.travel365.it/migliori-destinazioni-italiane-per-vita-notturna.htm|access-date=28 December 2021|language=it}}&lt;/ref&gt; سياري ۽ اونهاري جي سياحت الپس ۽ [[اپينائن جبلن]] جي هنڌن تي موجود آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 July 2017|title=VACANZE IN MONTAGNA IN ITALIA: IN INVERNO E IN ESTATE|url=https://www.alloggitaly.it/vacanze-in-montagna-in-italia|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته سامونڊي سياحت [[بحر روم]] جي ڪناري وارن هنڌن تي وڏي پيماني تي عام آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 February 2018|title=Il turismo balneare|url=https://www.turismo-oggi.com/il-turismo-balneare.html|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; اٽلي بحر روم ۾ ڪروز سياحت جي اهم منزل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=27 April 2022|title=Crociere, Cemar: 8,8 milioni di passeggeri nei porti italiani|url=https://www.lagenziadiviaggi.it/crociere-cemar-88-milioni-di-passeggeri-nei-porti-italiani|access-date=13 May 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; ننڍن، تاريخي ۽ فني ڳوٺن کي [[اي بورگي پيو بيلي ديٽاليا]] ({{Literally|اٽلي جا سڀ کان خوبصورت ڳوٺ}}) انجمن وسيلي فروغ ڏنو ويندو آهي.

سڀ کان وڌيڪ گهميل علائقا وينيتو، ٽسڪني، لومباردي، ايميليا-رومانيا ۽ لازيو آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Number of nights spent in tourist accommodation establishments in the top 20 EU-28 tourist regions, by NUTS 2 regions, 2015 (million nights spent) RYB17 – Statistics Explained |url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=File:Number_of_nights_spent_in_tourist_accommodation_establishments_in_the_top_20_EU-28_tourist_regions,_by_NUTS_2_regions,_2015_(million_nights_spent)_RYB17.png|access-date=17 April 2022|publisher=European Commission}}&lt;/ref&gt; روم يورپ جو ٽيون ۽ دنيا جو 12هون سڀ کان وڌيڪ گهميل شهر آهي، جتي 2017ع ۾ 9.4&amp;nbsp;ملين سياح آيا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranking the 30 Most-Visited Cities in the World|url=https://www.travelpulse.com/news/destinations/ranking-the-30-most-visited-cities-in-the-world.html|website=TravelPulse}}&lt;/ref&gt; وينس ۽ فلورنس دنيا جي 100 وڏين منزلن مان آهن.

اٽلي وٽ ڪنهن به ملڪ جي ڀيٽ ۾ سڀ کان وڌيڪ [[عالمي ورثو ماڳ]] آهن: [[اٽلي ۾ عالمي ورثو ماڳن جي فهرست|61]]،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The World Heritage Convention|url=https://whc.unesco.org/en/convention|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention|archive-date=27 August 2016|access-date=1 August 2021|publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt; جن مان 55 ثقافتي ۽ 6 قدرتي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italy|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201134320/http://whc.unesco.org/en/statesparties/it|archive-date=1 December 2021|access-date=9 April 2019|publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
{{Main|اٽلي جي آبادي}}

{{See also|اطالوي ماڻهو|اٽلي ۾ اندروني لڏپلاڻ|اطالوي ڊائاسپورا|اٽلي جي جينياتي تاريخ|اٽلي جي شهرن جي فهرست}}
[[File:Map of population density in Italy (2011 census) alt colours.jpg|thumb|اٽلي جي آباديءَ جي گهاٽائي جو نقشو (2011ع مردم شماري)]]
[[File:Map of the Italian Diaspora in the World.svg|thumb|دنيا ۾ [[اطالوي ڊائاسپورا]]]]

2025ع تائين، اٽلي جي آبادي 58,915,561 آهي.&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt; ان جي آباديءَ جي گهاٽائي {{Convert|195|PD/km2}} آهي، جيڪا اڪثر مغربي يورپي ملڪن کان وڌيڪ آهي. تنهن هوندي به ورهاست غير برابر آهي: سڀ کان وڌيڪ گهاٽا آباد علائقا پو ماٿري (لڳ ڀڳ اڌ آبادي) ۽ روم ۽ نيپلز جا ميٽروپوليٽن علائقا آهن، جڏهن ته وڏا علائقا جهڙوڪ الپس ۽ اپينائن جا بلند ميداني علائقا، بازيليڪاتا جا پليٽو، ۽ سارڊينيا ٻيٽ، گڏوگڏ سسلي جو وڏو حصو، گهٽ آباد آهن.

20هين صديءَ دوران اٽلي جي آبادي لڳ ڀڳ ٻيڻي ٿي، پر واڌ جو نمونو غير برابر رهيو، ڇاڪاڻ ته ڳوٺاڻي ڏکڻ کان صنعتي اتر ڏانهن وڏي پيماني تي [[اٽلي ۾ اندروني لڏپلاڻ|اندروني لڏپلاڻ]] ٿي، جيڪا 1950ع–1960ع واري ڏهاڪي جي [[اطالوي معاشي معجزو]] جو نتيجو هئي. بلند زرخيزيءَ جون شرحون 1970ع واري ڏهاڪي تائين برقرار رهيون، جنهن کان پوءِ اهي گهٽجڻ لڳيون؛ [[ڪل زرخيزي شرح]] (TFR) 1995ع ۾ هر عورت تي 1.2 ٻارن جي تاريخي گهٽ ترين سطح تي پهتي، جيڪا 2.1 جي بدلي واري شرح کان گهڻو گهٽ ۽ 1883ع جي 5 واري بلند ترين سطح کان ڪافي گهٽ هئي.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Max Roser|title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries|work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]]|year=2014|url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&amp;country=ITA|access-date=7 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807185906/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&amp;country=ITA|archive-date=7 August 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2008ع کان، جڏهن شرح ٿوري وڌي 1.4 ٿي،&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ISTAT|author-link=Istituto Nazionale di Statistica|title=Average number of children born per woman 2005–2008 |url=http://demo.istat.it/altridati/indicatori/2008/Tab_4.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810171708/http://demo.istat.it/altridati/indicatori/2008/Tab_4.pdf|archive-date=10 August 2011|access-date=3 May 2009|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ISTAT|author-link=Istituto Nazionale di Statistica|title=Crude birth rates, mortality rates and marriage rates 2005–2008 |url=http://demo.istat.it/altridati/indicatori/2008/Tab_1.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810171721/http://demo.istat.it/altridati/indicatori/2008/Tab_1.pdf|archive-date=10 August 2011|access-date=10 May 2009|language=it}}&lt;/ref&gt; ڄمڻ جو تعداد هر سال مسلسل گهٽجي رهيو آهي، جيڪو 2023ع ۾ 379,000 جي رڪارڊ گهٽ سطح تي پهتو — 1861ع کان پوءِ سڀ کان گهٽ.&lt;ref name=&quot;www.reuters.com&quot;&gt;[https://www.reuters.com/world/europe/births-fall-italy-15th-year-running-record-low-2024-03-29/ Births fall in Italy for 15th year running to record low]| Reuters&lt;/ref&gt; 2024ع ۾ اها شرح 1.2 هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Jones|first=Tobias|date=3 January 2024|title=Boosting Italy's birthrate has become a patriotic cause for the far right. But it's an idea that's doomed|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/jan/03/italy-birthrate-far-right-population-immigration-giorgia-meloni|access-date=29 May 2024|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

انهن رجحانن جي نتيجي ۾، اٽلي جي آبادي تيزيءَ سان پوڙهي ٿي رهي آهي ۽ آهستي آهستي گهٽجي رهي آهي. لڳ ڀڳ هر چئن مان هڪ اطالوي 65 سالن کان مٿي آهي،&lt;ref name=&quot;www.reuters.com&quot; /&gt; ۽ ملڪ وٽ [[درمياني عمر موجب ملڪن جي فهرست|دنيا جي چوٿين سڀ کان پوڙهي آبادي]] آهي، جنهن جي درمياني عمر 48 ۽ اوسط عمر 46.6 آهي.&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aging population of Italy|url=https://www.statista.com/topics/8379/aging-population-of-italy/|access-date=29 May 2024|website=Statista|language=en|archive-date=29 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529041428/https://www.statista.com/topics/8379/aging-population-of-italy/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; مجموعي آبادي 2014ع کان مسلسل گهٽجي رهي آهي ۽ 2024ع ۾ 59 ملين کان ٿوري گهٽ ٿيڻ جو اندازو آهي، جيڪو هڪ ڏهاڪي ۾ 1.36&amp;nbsp;ملين کان وڌيڪ ماڻهن جي گڏيل گهٽتائي ڏيکاري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Nadeau |first1=Barbie Latza |last2=Di Donato |first2=Valentina |last3=Mortensen |first3=Antonia|date=17 May 2023|title='Low fertility trap': Why Italy's falling birth rate is causing alarm|url=https://www.cnn.com/2023/05/17/europe/italy-record-low-birth-rate-intl-cmd/index.html|access-date=29 May 2024|website=CNN|language=en|archive-date=29 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529041430/https://www.cnn.com/2023/05/17/europe/italy-record-low-birth-rate-intl-cmd/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

19هين صديءَ جي آخر کان 1960ع واري ڏهاڪي تائين، اٽلي وڏي پيماني تي هجرت ڪندڙ ملڪ هو. 1898ع ۽ 1914ع جي وچ ۾، [[اطالوي ڊائاسپورا]] جي عروج وارن سالن ۾، لڳ ڀڳ 750,000 اطالوي هر سال هجرت ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 August 1999|title=Causes of the Italian mass emigration|url=http://library.thinkquest.org/26786/en/articles/view.php3?arKey=4&amp;paKey=7&amp;loKey=0&amp;evKey=&amp;toKey=&amp;torKey=&amp;tolKey=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701010600/http://library.thinkquest.org/26786/en/articles/view.php3?arKey=4&amp;paKey=7&amp;loKey=0&amp;evKey=&amp;toKey=&amp;torKey=&amp;tolKey=|archive-date=1 July 2009|access-date=11 August 2014|publisher=ThinkQuest Library}}&lt;/ref&gt; ڊائاسپورا ۾ 25 ملين کان وڌيڪ اطالوي شامل هئا ۽ ان کي جديد دور جي سڀ کان وڏي اجتماعي لڏپلاڻ سمجھيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Favero, Luigi e Tassello, Graziano. ''Cent'anni di emigrazione italiana (1861–1961)'' Introduction&lt;/ref&gt;

=== وڏا شهر ===
{{Largest cities of Italy}}

=== اميگريشن ===
{{Main|اٽلي ڏانهن اميگريشن|2015ع يورپي مهاجر بحران}}

[[File:Italy, foreign residents as a percentage of the total population, 2011.svg|thumb|علائقائي آباديءَ جي سيڪڙو طور پرڏيهي رهواسي (2011ع مردم شماري)]]

1980ع واري ڏهاڪي ۾، ان وقت تائين لساني ۽ ثقافتي طور هڪجهڙي سماج طور، اٽلي وڏي تعداد ۾ اميگرنٽس کي متوجه ڪرڻ لڳو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Allen|first=Beverly|url=https://archive.org/details/revisioningitaly00beve|title=Revisioning Italy national identity and global culture|date=1997|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2727-1|location=Minneapolis|page=[https://archive.org/details/revisioningitaly00beve/page/169 169]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; [[برلن ديوار جو ڪرڻ|برلن ديوار]] ۽ [[لوهي پردو#زوال|لوهي پردي]] جي زوال کان پوءِ، لڏپلاڻ جون لهرون اوڀر يورپ جي ڪيترن اڳوڻن سوشلسٽ ملڪن مان شروع ٿيون. يورپي يونين [[2004ع ۾ يورپي يونين جي واڌ|2004ع]]، 2007ع (رومانيا ۽ بلغاريا) ۽ 2013ع ([[ڪروشيا]]) ۾ وڌي.

اميگريشن جا ٻيا ذريعا پاڙيسري اتر آفريڪا، ايشيا-پئسفڪ علائقو،&lt;ref&gt;&quot;[https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6550725.stm Milan police in Chinatown clash] &quot;. BBC News. 13 April 2007.&lt;/ref&gt; [[فلپائن]] ۽ لاطيني آمريڪا رهيا آهن.

2010ع ۾، پرڏيهه ڄاول آبادي هيٺين علائقن مان هئي: يورپ (54%)، آفريڪا (22%)، ايشيا (16%)، آمريڪا (8%)، ۽ اوشيانا (0.06%). پرڏيهي آباديءَ جي ورهاست جاگرافيائي طور مختلف آهي: 2020ع ۾، 61% پرڏيهي شهري اتر ۾، 24% مرڪز ۾، 11% ڏکڻ ۾ ۽ 4% ٻيٽن تي رهندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=XXIX Rapporto Immigrazione 2020|url=https://www.migrantes.it/wp-content/uploads/sites/50/2020/10/RICM_2020_DEF.pdf|access-date=31 December 2021|language=it|archive-date=31 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231222417/https://www.migrantes.it/wp-content/uploads/sites/50/2020/10/RICM_2020_DEF.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2021ع ۾، اٽلي ۾ لڳ ڀڳ 5.2&amp;nbsp;ملين پرڏيهي رهواسي هئا،&lt;ref name=&quot;id2020&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Population on 1 January by sex, country of birth and broad group of citizenship|url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do|access-date=28 August 2023|archive-date=21 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121154457/https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/eurostat/web/main/help/faq/data-services|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جيڪي آباديءَ جو 9% بڻجن ٿا. انهن انگن ۾ پرڏيهي شهرين مان اٽلي ۾ ڄاول اڌ ملين کان وڌيڪ ٻار شامل آهن، پر اهي پرڏيهي شهري شامل ناهن، جن بعد ۾ اطالوي شهريت حاصل ڪئي؛&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Immigrants.Stat|url=http://stra-dati.istat.it/Index.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709143540/http://stra-dati.istat.it/Index.aspx|archive-date=9 July 2017|access-date=15 June 2017|publisher=[[Istat]]}}&lt;/ref&gt; 2016ع ۾ لڳ ڀڳ 201,000 ماڻهن اطالوي شهريت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=National demographic balance 2016|url=https://www.istat.it/en/archive/201143|access-date=15 June 2017|publisher=[[Istat]]|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010180410/https://www.istat.it/en/archive/201143|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سرڪاري انگن ۾ [[غير قانوني مهاجر]] پڻ شامل ناهن، جن جو 2008ع ۾ اندازو 670,000 لڳايو ويو هو.&lt;ref&gt;Elisabeth Rosenthal, &quot;[https://archive.boston.com/news/world/europe/articles/2008/05/16/italy_cracks_down_on_illegal_immigration/ Italy cracks down on illegal immigration] &quot;. ''[[The Boston Globe]]''. 16 May 2008.&lt;/ref&gt; لڳ ڀڳ هڪ ملين [[رومانوي ڊائاسپورا|رومانوي]] شهري اٽلي ۾ رهندڙ طور رجسٽرڊ آهن، جيڪي سڀ کان وڏي مهاجر آباديءَ جي نمائندگي ڪن ٿا.

=== ٻوليون ===
{{Main|اٽلي جون ٻوليون|اطالوي ٻولي|علائقائي اطالوي|اطالوي ڳالهائيندڙن جي جاگرافيائي ورهاست}}

[[File:Linguistic map of Italy.png|thumb|[[اٽلي جون ٻوليون|اٽلي ۾ ڳالهائي ويندڙ ٻولين]] جو نقشو]]

اٽلي جي سرڪاري ٻولي اطالوي آهي.&lt;ref name=&quot;lang&quot;&gt;{{Cite web|title=Legge 15 Dicembre 1999, n. 482 &quot;Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche&quot; pubblicata nella Gazzetta Ufficiale n. 297 del 20 dicembre 1999 |url=http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512051856/http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm|archive-date=12 May 2015|access-date=2 December 2014|publisher=[[Italian Parliament]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Statuto Speciale per il Trentino-Alto Adige, Art. 99&lt;/ref&gt; 
دنيا ۾ اندازاً 64 ملين مقامي اطالوي ڳالهائيندڙ آهن،&lt;ref&gt;[https://www.ethnologue.com/language/ita Italian language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730230004/http://www.ethnologue.com/language/ita|date=30 July 2015}} Ethnologue.com; {{Cite web|date=February 2006|title=Eurobarometer – Europeans and their languages|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430202903/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_sum_en.pdf|archive-date=30 April 2011|format=485{{spaces}}KB}}; [[Nationalencyklopedin]] &quot;Världens 100 största språk 2007&quot; The World's 100 Largest Languages in 2007&lt;/ref&gt; ۽ ٻيا 21 ملين ان کي ٻي ٻولي طور استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;[http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/italian Italian language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502004444/http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/italian|date=2 May 2014}} University of Leicester&lt;/ref&gt; 
اطالوي اڪثر مقامي طور [[علائقائي اطالوي|علائقائي لهجي]] طور ڳالهائي ويندي آهي، جنهن کي اٽلي جي علائقائي ۽ اقليتي ٻولين سان نه ملائڻ گهرجي؛&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNESCO Atlas of the World's Languages in danger|url=http://www.unesco.org/languages-atlas/index.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161218184822/http://www.unesco.org/languages-atlas/index.php|archive-date=18 December 2016|access-date=2 January 2018|publisher=UNESCO}}; {{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297241/Italian-language|title=Italian language|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=3 November 2008|access-date=19 November 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091129081859/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/297241/Italian-language|archive-date=29 November 2009}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به، 20هين صديءَ دوران قومي تعليمي نظام جي قيام سان علائقائي لهجن ۾ گهٽتائي آئي. معيار سازي 1950ع ۽ 1960ع واري ڏهاڪن ۾ معاشي واڌ ۽ [[اٽلي جو ميڊيا|ماس ميڊيا]] ۽ ٽيليويزن جي اڀار سبب وڌيڪ پکڙجي وئي.

ٻارهن &quot;تاريخي اقليتي ٻوليون&quot; رسمي طور تسليم ٿيل آهن: البانيائي، [[ڪاتالان ٻولي|ڪاتالان]]، جرمن، يوناني، سلووين، ڪروئيشيائي، فرينچ، فرينڪو-پروونسل، فريوليائي، [[لادين ٻولي|لادين]]، [[اوڪسيٽان ٻولي|اوڪسيٽان]]، ۽ سارڊينيائي.&lt;ref name=&quot;lang&quot;/&gt; انهن مان چار کي پنهنجي لاڳاپيل علائقن ۾ گڏيل سرڪاري حيثيت حاصل آهي: اوستا وادي ۾ فرينچ؛&lt;ref&gt;L.cost. 26 febbraio 1948, n. 4, Statuto speciale per la Valle d'Aosta&lt;/ref&gt; [[ڏکڻ ٽائرول]] ۾ جرمن، ۽ ساڳئي صوبي جي ڪجهه حصن ۽ پاڙيسري ترينتينو جي ڪجهه حصن ۾ لادين؛&lt;ref&gt;L.cost. 26 febbraio 1948, n. 5, Statuto speciale per il Trentino-Alto Adige&lt;/ref&gt; ۽ [[سلووين ٻولي|سلووين]] [[ٽريئستي صوبو|ٽريئستي]]، [[گوريزيا صوبو|گوريزيا]] ۽ [[اوديني صوبو|اوديني]] جي صوبن ۾.&lt;ref&gt;L. cost. 31 gennaio 1963, n. 1, Statuto speciale della Regione Friuli-Venezia Giulia&lt;/ref&gt; ٻين Ethnologue، ISO ۽ UNESCO ٻولين کي اطالوي قانون تحت تسليم نه ڪيو ويو آهي. فرانس وانگر، اٽلي به [[علائقائي يا اقليتي ٻولين لاءِ يورپي چارٽر]] تي صحيح ڪئي آهي، پر ان جي توثيق نه ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ready for Ratification|url=https://rm.coe.int/European-centre-for-minority-issues-vol-1-/1680737191|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103133317/https://rm.coe.int/European-centre-for-minority-issues-vol-1-/1680737191|archive-date=3 January 2018|publisher=[[European Centre for Minority Issues]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;elen.ngo: [https://elen.ngo/2023/10/11/elen-calls-on-italy-to-ratify-the-european-charter-for-regional-or-minority-languages-at-its-meeting-in-sardinia/ ''ELEN calls on Italy to ratify the European Charter for Regional or Minority Languages at its meeting in Sardinia''] (11 October 2023)&lt;/ref&gt;

تازو اميگريشن سبب، اٽلي ۾ اهڙيون وڏيون آباديون آهن جن جي مادري ٻولي اطالوي يا ڪا علائقائي ٻولي نه آهي. [[اطالوي قومي شمارياتي ادارو]] موجب، 2012ع ۾ پرڏيهي رهواسين ۾ رومانوي سڀ کان عام مادري ٻولي هئي: لڳ ڀڳ 800,000 ماڻهو رومانوي کي پنهنجي پهرين ٻولي طور ڳالهائين ٿا (6 سال ۽ ان کان مٿي عمر وارن پرڏيهي رهواسين جو 22%). ٻيون عام مادري ٻوليون عربي (475,000 کان وڌيڪ ماڻهن طرفان ڳالهائي ويندڙ؛ پرڏيهي رهواسين جو 13%)، البانيائي (380,000)، ۽ اسپيني (255,000) هيون.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 July 2014|title=Linguistic diversity among foreign citizens in Italy|url=http://www.istat.it/en/archive/129304|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140730134706/http://www.istat.it/en/archive/129304|archive-date=30 July 2014|access-date=27 July 2014|publisher=Italian National Institute of Statistics}}&lt;/ref&gt;

=== مذهب ===
{{Main|اٽلي ۾ مذهب|اٽلي ۾ ڪيٿولڪ چرچ}}

{{See also|اٽلي ۾ ڪيٿيڊرلز جي فهرست}}
[[File:PonteSantAngeloRom.jpg|thumb|upright=1.1|[[سينٽ پيٽرز بيسيليڪا]] [[ٽائبر]] کان ڏسڻ ۾؛ پٺيان [[ويٽيڪن ٽڪري]] ۽ ساڄي طرف روم ۾ [[ڪاستل سانت اينجلو]]. بيسيليڪا ۽ ٽڪري ٻئي [[ويٽيڪن سٽي]] جي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جا مبصر|خودمختيار رياست]] جو حصو آهن، جيڪا [[ڪيٿولڪ چرچ]] جي [[هولي سي]] آهي.]]

[[هولي سي]]، يعني [[روم جو ڊائوسيس|روم جو اسقفي اختيار]]، [[ويٽيڪن سٽي]] ۽ عالمي [[ڪيٿولڪ چرچ]] جي حڪومت تي مشتمل آهي. ان کي هڪ [[خودمختياري|خودمختيار]] اداري طور تسليم ڪيو ويو آهي، جنهن جو سربراهه پوپ آهي، جيڪو [[روم جو اسقف]] پڻ آهي، جنهن سان سفارتي لاڳاپا برقرار رکي سگهجن ٿا.&lt;ref&gt;Text taken directly from {{Cite web|title=Country Profile: Vatican City State|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231084624/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see|archive-date=31 December 2010|access-date=5 February 2016}} (viewed on 14 December 2011), on the website of the British Foreign &amp; Commonwealth Office.&lt;/ref&gt;{{Efn|هولي سي جي خودمختياري ڪيترن ئي بين الاقوامي معاهدن ۾ صراحت سان تسليم ڪئي وئي آهي ۽ خاص طور 11 فيبروري 1929ع جي [[لاٽران معاهدو]] جي آرٽيڪل 2 ۾ زور ڏنو ويو آهي، جنهن ۾ &quot;اٽلي بين الاقوامي معاملن ۾ هولي سي جي خودمختياري کي، ان جي روايتن ۽ دنيا ڏانهن ان جي مشن جي ضرورتن مطابق، هڪ لازمي وصف طور تسليم ڪري ٿو&quot; ([http://www.aloha.net/~mikesch/treaty.htm Lateran Treaty, English translation]).}}

اٽلي تاريخي طور ڪيٿولڪ ازم جي غلبي هيٺ رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Dell'orto&quot;&gt;{{Cite web|last=Dell'orto|first=Giovanna|date=5 October 2023|title=The Nones: Italy|url=https://projects.apnews.com/features/2023/the-nones/the-nones-italy.html|access-date=6 October 2023|work=[[Associated Press News]]|archive-date=5 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005133701/https://projects.apnews.com/features/2023/the-nones/the-nones-italy.html|url-status=live}}; {{Cite web|last=Dell'orto|first=Giovanna|date=5 October 2023|title=From cradle to casket, life for Italians changes as Catholic faith loses relevance|url=https://apnews.com/article/italy-nonreligious-catholic-life-changes-fb808ce37daba3ce222e57a51c7d9187|access-date=6 October 2023|work=Associated Press News|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007220721/https://apnews.com/article/italy-nonreligious-catholic-life-changes-fb808ce37daba3ce222e57a51c7d9187|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
گهڻا ڪيٿولڪ نالي ماتر آهن؛ [[ايسوسيئيٽيڊ پريس]] [[اٽلي ۾ ڪيٿولڪ چرچ|اطالوي ڪيٿولڪ ازم]] کي &quot;نالي ماتر قبول ڪيل پر گهٽ ئي عمل ڪيل&quot; قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Dell'orto&quot;/&gt; لڳ ڀڳ 2010ع ۾، اٽلي وٽ دنيا جي [[ملڪ موجب ڪيٿولڪ چرچ|پنجين وڏي ڪيٿولڪ آبادي]] ۽ يورپ جي سڀ کان وڏي ڪيٿولڪ آبادي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 February 2013|title=The Global Catholic Population|url=https://www.pewforum.org/2013/02/13/the-global-catholic-population|website=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project|access-date=21 November 2020|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125003604/https://www.pewforum.org/2013/02/13/the-global-catholic-population/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Holy See publishes a 'Statistical Yearbook of the Church' every year.&lt;/ref&gt; 1985ع کان، ڪيٿولڪ ازم هاڻي [[رياستي مذهب]] ناهي رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 June 1985|title=Catholicism No Longer Italy's State Religion|url=http://articles.sun-sentinel.com/1985-06-04/news/8501220260_1_italian-state-new-agreement-church|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020143004/http://articles.sun-sentinel.com/1985-06-04/news/8501220260_1_italian-state-new-agreement-church|archive-date=20 October 2013|access-date=7 September 2013|work=[[Sun Sentinel]]}}&lt;/ref&gt; 2011ع ۾، اقليتي عيسائي عقيدن ۾ اندازاً 15 لک آرتھوڊوڪس عيسائي شامل هئا، جڏهن ته [[پروٽيسٽنٽ ازم]] جي پيروڪارن جو انگ وڌي رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Leustean|first=Lucian N.|title=Eastern Christianity and Politics in the Twenty-First Century|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-0-4156-8490-3|page=723}}&lt;/ref&gt; اٽلي صدين کان انهن يهودين کي پناهه ڏيندو رهيو آهي، جن کي ٻين ملڪن، خاص طور تي [[اسپين]]، مان جلاوطن ڪيو ويو هو. بهرحال، [[هولوڪاسٽ]] دوران تقريباً 20 سيڪڙو اطالوي يهودي ماريا ويا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dawidowicz, Lucy S. |title=The war against the Jews, 1933–1945 |publisher=Bantam Books |year=1986 |isbn=978-0-5533-4302-1 |location=New York}} p. 403.&lt;/ref&gt; ان سان گڏ ٻي عالمي جنگ کان اڳ ۽ پوءِ لڏپلاڻ جي نتيجي ۾ اڄ اٽلي ۾ لڳ ڀڳ 28,000 يهودي رهجي ويا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Jewish Community of Italy (Unione delle Comunita Ebraiche Italiane)|url=http://www.eurojewcong.org/communities/italy.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313095857/http://www.eurojewcong.org/communities/italy.html|archive-date=13 March 2013|access-date=25 August 2014|publisher=The European Jewish Congress}}&lt;/ref&gt; اٽلي ۾ 120,000 هندو&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Eurispes, risultati del primo Rapporto di ricerca su &quot;L'Induismo in Italia&quot;|url=https://eurispes.eu/news/eurispes-risultati-del-primo-rapporto-di-ricerca-su-linduismo-in-italia|access-date=31 December 2021|language=it|archive-date=31 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231223926/https://eurispes.eu/news/eurispes-risultati-del-primo-rapporto-di-ricerca-su-linduismo-in-italia/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ 70,000 سک پڻ رهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 November 2004|title=NRI Sikhs in Italy|url=http://www.nriinternet.com/EUROPE/ITALY/2004/111604Gurdwara.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110207031755/http://nriinternet.com/EUROPE/ITALY/2004/111604Gurdwara.htm|archive-date=7 February 2011|access-date=30 October 2010|publisher=Nriinternet.com}}&lt;/ref&gt;

رياست هڪ نظام تحت، جيڪو [[اٺ في هزار]] (''Otto per mille'') جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، تسليم ٿيل مذهبي برادرين کي آمدني ٽيڪس مان حصو منتقل ڪري ٿي. عيسائي، يهودي، ٻڌ ۽ هندو برادرين کي عطيا ڏيڻ جي اجازت آهي؛ بهرحال، اسلام هن نظام کان ٻاهر آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪنهن به مسلم برادري حڪومت سان باضابطه معاهدو نه ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 April 2003|title=Italy: Islam denied income tax revenue – Adnkronos Religion|url=http://www.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=3.1.880028077|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620070907/http://www.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=3.1.880028077|archive-date=20 June 2013|access-date=2 June 2013|publisher=Adnkronos.com}}&lt;/ref&gt; جيڪي ٽيڪس ڏيندڙ ڪنهن مذهب جي مالي مدد نٿا ڪرڻ چاهين، تن جو حصو فلاحي نظام ۾ شامل ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;[http://documenti.camera.it/Leg16/dossier/Testi/BI0350.htm#_Toc278992388 Camera dei deputati Dossier BI0350] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927211619/http://documenti.camera.it/Leg16/dossier/Testi/BI0350.htm|date=27 September 2013}}. Documenti.camera.it (10 March 1998). Retrieved 12 July 2013.&lt;/ref&gt;

=== تعليم ===
{{Main|اٽلي ۾ تعليم}}

[[File:Archiginnasio ora blu Bologna.jpg|thumb|[[بولونيا يونيورسٽي]]، جيڪا 1088ع ۾ قائم ٿي، دنيا جي [[مسلسل هلندڙ قديم ترين يونيورسٽين جي فهرست|مسلسل هلندڙ قديم ترين يونيورسٽي]] آهي.]]

تعليم ڇهن کان سورهن سالن جي عمر تائين لازمي ۽ مفت آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Law 27 December 2007, n.296 |url=http://www.camera.it/parlam/leggi/06296l.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121206012402/http://www.camera.it/parlam/leggi/06296l.htm|archive-date=6 December 2012|access-date=30 September 2012|publisher=Italian Parliament}}&lt;/ref&gt; ۽ اها پنجن مرحلن تي مشتمل آهي: ڪنڊرگارٽن، پرائمري اسڪول، هيٺيون ثانوي اسڪول، مٿيون ثانوي اسڪول ۽ يونيورسٽي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Human Development Reports|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429033726/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf|archive-date=29 April 2011|access-date=18 January 2014|publisher=Hdr.undp.org}}&lt;/ref&gt;

پرائمري اسڪول اٺ سال هلندو آهي. شاگردن کي اطالوي ٻولي، انگريزي، رياضي، قدرتي سائنسون، تاريخ، جاگرافي، سماجي اڀياس، جسماني تعليم ۽ بصري ۽ موسيقي فنون ۾ بنيادي تعليم ڏني ويندي آهي. ثانوي تعليم پنج سال جاري رهندي آهي ۽ ان ۾ ٽن روايتي قسمن جا اسڪول شامل آهن، جيڪي مختلف علمي سطحن تي ڌيان ڏين ٿا: ''[[اٽلي ۾ ثانوي تعليم#ليچيو|ليچيو]]'' شاگردن کي ڪلاسيڪي يا سائنسي نصاب سان يونيورسٽي تعليم لاءِ تيار ڪري ٿو، جڏهن ته ''[[اِسٽيٽوٽو ٽيڪنيڪو]]'' ۽ ''[[اِسٽيٽوٽو پروفيشونالي]]'' شاگردن کي پيشيوراڻين شعبن لاءِ تيار ڪن ٿا.

2018ع ۾، ثانوي تعليم جو جائزو وٺندي ان کي [[او اي سي ڊي]] ملڪن جي اوسط کان هيٺ قرار ڏنو ويو.&lt;ref name=&quot;oecd.org&quot;&gt;{{Cite web|title=PISA 2018 results|url=https://www.oecd.org/pisa/publications/pisa-2018-results.htm|access-date=6 April 2021|website=oecd.org|archive-date=3 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203141933/https://www.oecd.org/pisa/publications/pisa-2018-results.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اٽلي پڙهائي ۽ سائنس ۾ او اي سي ڊي جي اوسط کان هيٺ ۽ رياضي ۾ اوسط جي ويجهو رهيو.&lt;ref name=&quot;oecd.org&quot;&gt;&lt;/ref&gt; اتر ۽ ڏکڻ جي اسڪولن جي ڪارڪردگيءَ ۾ نمايان فرق موجود آهي؛ اتر جا اسڪول تقريباً اوسط جي برابر نتيجا ڏين ٿا، جڏهن ته ڏکڻ جا نتيجا گهڻو ڪمزور رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The literacy divide: territorial differences in the Italian education system|url=http://new.sis-statistica.org/wp-content/uploads/2013/10/CO09-The-literacy-divide-territorial-differences-in-the-Italian.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015624/http://new.sis-statistica.org/wp-content/uploads/2013/10/CO09-The-literacy-divide-territorial-differences-in-the-Italian.pdf|archive-date=17 November 2015|access-date=16 November 2015|publisher=Parthenope University of Naples}}&lt;/ref&gt;

اعليٰ تعليم [[اٽلي جي يونيورسٽين جي فهرست|سرڪاري يونيورسٽين]]، خانگي يونيورسٽين ۽ معزز ۽ چونڊيل [[اٽلي جا اعليٰ گريجوئيٽ اسڪول|اعليٰ گريجوئيٽ اسڪولن]] جي وچ ۾ ورهايل آهي، جهڙوڪ [[اسڪولا نورمالي سپيريئوري دي پيزا]]. 2019ع ۾ 33 اطالوي يونيورسٽيون دنيا جي مٿين 500 يونيورسٽين ۾ شامل هيون.&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2019|title=Number of top-ranked universities by country in Europe|url=https://jakubmarian.com/number-of-top-ranked-universities-by-country-in-europe|publisher=jakubmarian.com|access-date=18 May 2019|archive-date=18 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518113438/https://jakubmarian.com/number-of-top-ranked-universities-by-country-in-europe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[بولونيا يونيورسٽي]]، جيڪا 1088ع ۾ قائم ٿي، اڃا تائين هلندڙ [[قديم ترين يونيورسٽي]] آهي&lt;ref&gt;Nuria Sanz, Sjur Bergan: &quot;The heritage of European universities&quot;, 2nd edition, Higher Education Series No. 7, Council of Europe, 2006. ISBN 978-92-871-6121-5. p. 136.&lt;/ref&gt; ۽ يورپ جي اهم علمي ادارن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=3 July 2017|title=Censis, la classifica delle università: Bologna ancora prima|url=http://bologna.repubblica.it/cronaca/2017/07/03/news/censis_la_classifica_delle_universita_bologna_ancora_prima-169846308|work=La Repubblica|access-date=10 September 2018|archive-date=10 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204704/https://bologna.repubblica.it/cronaca/2017/07/03/news/censis_la_classifica_delle_universita_bologna_ancora_prima-169846308/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[بوڪوني يونيورسٽي]]، [[يونيورسيتا ڪاتوليڪا دل ساڪرو ڪوئوري]]، [[لوئيس يونيورسٽي]]، [[پولي ٽيڪنيڪ يونيورسٽي آف ٽورين]]، [[پولي ٽيڪنيڪ يونيورسٽي آف ميلان]]، [[ساپئينزا يونيورسٽي آف روم]] ۽ [[يونيورسٽي آف ميلان]] پڻ بهترين يونيورسٽين ۾ شمار ٿين ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2015|title=Academic Ranking of World Universities 2015 |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2015.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030134046/http://www.shanghairanking.com/ARWU2015.html|archive-date=30 October 2015|access-date=29 October 2015|publisher=Shanghai Ranking Consultancy}}&lt;/ref&gt;

=== صحت ===
{{Main|اٽلي ۾ صحت}}

{{See also|اٽلي ۾ صحت جي سار سنڀال}}
[[File:Oil-1383546 1920.jpg|thumb|right|[[زيتون جو تيل]] ۽ ڀاڄيون بحيرۂ روم واري خوراڪ جو مرڪزي حصو آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Duarte, A.|last2=Fernandes, J.|last3=Bernardes, J.|last4=Miguel, G.|year=2016|title=Citrus as a Component of the Mediterranean Diet|url=https://www.researchgate.net/publication/311911612|journal=Journal of Spatial and Organizational Dynamics|volume=4|pages=289–304|access-date=26 January 2021|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001220519/https://www.researchgate.net/publication/311911612|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

اٽلي ۾ 2015ع دوران مردن جي متوقع عمر 80.5 سال ۽ عورتن جي 84.8 سال هئي، جنهن سبب ملڪ دنيا ۾ [[متوقع عمر موجب ملڪن جي فهرست|پنجين نمبر]] تي رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2016|title=World Health Statistics 2016: Monitoring health for the SDGs Annex B: tables of health statistics by country, WHO region and globally |url=https://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/2016/Annex_B/en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623023234/http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/2016/Annex_B/en|archive-date=23 June 2016|access-date=27 June 2016|publisher=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;
ٻين اولهندي ملڪن جي ڀيٽ ۾، اٽلي ۾ بالغن ۾ موٽاپي جي شرح گهٽ آهي، جيڪا 10 سيڪڙو کان گهٽ آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Global Prevalence of Adult Obesity|url=http://www.iotf.org/database/documents/GlobalPrevalenceofAdultObesity16thDecember08.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327044232/http://www.iotf.org/database/documents/GlobalPrevalenceofAdultObesity16thDecember08.pdf|archive-date=27 March 2009|access-date=29 January 2008|publisher=[[انٽرنيشنل اوبيسٽي ٽاسڪ فورس]]}}&lt;/ref&gt;، ڇاڪاڻ⁠تہ [[بحيرۂ روم واري غذا]] جا صحت وارا فائدا تمام اهم آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Dinu|first1=M|last2=Pagliai|first2=G|last3=Casini|first3=A|author-link3=اينجلا ڪاسيني|last4=Sofi|first4=F|date=10 May 2017|title=Mediterranean diet and multiple health outcomes: an umbrella review of meta-analyses of observational studies and randomised trials.|journal=European Journal of Clinical Nutrition|volume=72|issue=1|pages=30–43|doi=10.1038/ejcn.2017.58|pmid=28488692|s2cid=7702206|hdl-access=free|hdl=2158/1081996}}&lt;/ref&gt; 2013ع ۾، اٽلي جي ترغيب تي [[يونيسڪو]]، بحيرۂ روم واري غذا کي اٽلي، [[مراڪش]]، [[اسپين]]، [[پرتگال]]، [[يونان]]، [[قبرص]] ۽ [[ڪروئيشيا]] جي [[انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي جي نمائنده فهرست]] ۾ شامل ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNESCO Culture Sector, Eighth Session of the Intergovernmental Committee (8.COM) – from 2 to 7 December 2013 |url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00473|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220125948/http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00473|archive-date=20 December 2013|access-date=3 April 2014}}; {{Cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00884|access-date=3 April 2014|title=UNESCO – Culture – Intangible Heritage – Lists &amp; Register – Inscribed Elements – Mediterranean Diet| url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415064011/http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00884|archive-date=15 April 2014}}&lt;/ref&gt;

روزانو سگريٽ پيئندڙن جو تناسب 2012ع ۾ 22 سيڪڙو هو، جيڪو 2000ع جي 24 سيڪڙو کان گهٽ هو، پر [[او اي سي ڊي]] جي اوسط کان مٿي هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|year=2014|title=OECD Health Statistics 2014 How Does Italy Compare? |url=http://www.oecd.org/els/health-systems/Briefing-Note-ITALY-2014.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924133234/http://www.oecd.org/els/health-systems/Briefing-Note-ITALY-2014.pdf|archive-date=24 September 2015|publisher=OECD}}&lt;/ref&gt; 2005ع کان وٺي، عوامي هنڌن تي سگريٽ نوشي کي &quot;خاص طور تي هوادار ڪمرن&quot; تائين محدود ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Smoking Ban Begins in Italy {{!}} Europe {{!}} DW.COM {{!}} 10 January 2005|url=http://www.dw.com/en/smoking-ban-begins-in-italy/a-1453590|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621143640/http://www.dw.com/en/smoking-ban-begins-in-italy/a-1453590|archive-date=21 June 2015|access-date=1 August 2010|publisher=[[ڊيوئچے ويلے]]}}&lt;/ref&gt;

1978ع کان وٺي، رياست هڪ آفاقي عوامي صحت جو نظام هلائي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italy – Health|url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/IT/health.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701064229/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/IT/health.html|archive-date=1 July 2009|access-date=2 August 2010|publisher=Dev.prenhall.com}}&lt;/ref&gt; بهرحال، صحت جون خدمتون سڀني شهرين ۽ رهواسين کي هڪ گڏيل سرڪاري-خانگي نظام وسيلي مهيا ڪيون وڃن ٿيون. ان جو سرڪاري حصو [[سيرويتسيو سانيتاريو ناتسيونالي]] آهي، جيڪو صحت واري وزارت جي ماتحت منظم آهي ۽ علائقائي اختيارن جي حوالي ٿيل بنيادن تي هلائجي ٿو. 2020ع ۾ صحت تي خرچ [[مجموعي گهريلو پيداوار]] جو 10 سيڪڙو هو. اٽلي جو صحت وارو نظام لڳاتار دنيا جي بهترين نظامن ۾ شمار ٿيندو رهيو آهي؛&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The World Health Organization's ranking of the world's health systems|url=http://www.photius.com/rankings/healthranks.html|access-date=7 September 2015|publisher=Photius.com|archive-date=5 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105190014/http://www.photius.com/rankings/healthranks.html|url-status=live}}; {{Cite news|date=20 March 2017|title=Italy's Struggling Economy Has World's Healthiest People|publisher=Bloomberg News|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-20/italy-s-struggling-economy-has-world-s-healthiest-people|access-date=9 December 2020|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006112037/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-20/italy-s-struggling-economy-has-world-s-healthiest-people|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[عالمي صحت تنظيم]] (WHO) جي 2000ع سان لاڳاپيل تحقيق موجب، خرچن جي ڪارڪردگي ۽ شهرين کي عوامي علاج تائين رسائي جي لحاظ کان، فرانس کان پوءِ اٽلي وٽ دنيا جو ٻيون بهترين صحت وارو نظام هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Maio |first1=Vittorio |last2=Manzoli |first2=L |date=2002 |title=The Italian health care system: W.H.O. Ranking versus public perception. |url=https://www.researchgate.net/publication/285698246 |journal=P and T |volume=27 |pages=301–308}}&lt;/ref&gt;

== ثقافت ==
{{Main|اٽلي جي ثقافت}}

اٽلي [[اولهندي تهذيب]] جي بنيادي جنم ڀومن مان هڪ ۽ هڪ [[ثقافتي سپر پاور]] آهي.&lt;ref&gt;Among others, Italy has been described as a &quot;cultural superpower&quot; by [https://www.washingtonpost.com/entertainment/coming-to-the-us-the-year-of-italian-culture-2013/2012/10/15/29f404a8-1703-11e2-9855-71f2b202721b_story.html ''دي واشنگٽن پوسٽ'']، آمريڪي صدر [[بارڪ اوباما]]، ۽ اڳوڻي پرڏيهي معاملن واري وزير [[جوليو تيرتسي دي سانت آگاتا]]. {{Cite web |url=http://www.arabnews.com/italy-cultural-superpower |title=Italy, a cultural superpower |date=2 June 2012 |access-date=25 January 2021 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226231012/http://www.arabnews.com/italy-cultural-superpower |url-status=bot: unknown }}.&lt;/ref&gt; ان جي ثقافت کي ڪيترين ئي علائقائي رسمن، مقامي طاقت جي مرڪزن ۽ سرپرستيءَ جي مرڪزن شڪل ڏني آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Killinger|first=Charles|url=https://archive.org/details/culturecustomsof00char/page/3|title=Culture and customs of Italy|publisher=Greenwood Press|year=2005|isbn=978-0-3133-2489-5|edition=1. publ.|location=Westport, Conn.|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof00char/page/3 3]}}&lt;/ref&gt; ملڪ يورپ جي [[يورپ جي ثقافت|ثقافتي]] ۽ [[يورپ جي تاريخ|تاريخي]] ورثي ۾ اهم حصو وڌو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cole|first=Alison|title=Virtue and magnificence: art of the Italian Renaissance courts|publisher=H.N. Abrams|year=1995|isbn=978-0-8109-2733-9|location=New York}}&lt;/ref&gt;

=== معمارِي ===
{{Main|اطالوي معمارِي}}

[[File:Reggia di Caserta - panoramio - Carlo Pelagalli (2).jpg|thumb|right|[[ڪاسيرتا جو شاهي محل]] دنيا ۾ سڀ کان وڏي اڳوڻي شاهي رهائشگاهه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chronopoulou |first=Angeliki |date=23 January 2024 |title=Reggia Di Caserta Historical Overview |url=https://www.academia.edu/44592878 |access-date=23 January 2024 |website=Academia |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qTdlAQAAQBAJ|title=Dictionnaire amoureux de Versailles|first=Franck|last=FERRAND|date=24 October 2013|publisher=Place des éditeurs|isbn=9782259222679 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;]]

اٽلي پنهنجي معمارِي ڪاميابين لاءِ مشهور آهي،&lt;ref&gt;[http://www.justitaly.org/italy/italy-architecture.asp Architecture in Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120115053940/http://www.justitaly.org/italy/italy-architecture.asp|date=15 January 2012}}, ItalyTravel.com&lt;/ref&gt; جهڙوڪ قديم روم طرفان محرابن، گنبذن ۽ ساڳين اڏاوتن جي تعمير، چوڏهين صديءَ جي آخر کان سورهين صديءَ تائين [[نشاۃ ثانيه واري معمارِي|نشاۃ ثانيه واري معمارِي تحريڪ]] جو بنياد، ۽ [[پيلاڊيئن ازم]] جو گهر هجڻ؛ اهو اهڙو انداز هو جنهن [[نوڪلاسيڪي معمارِي]] جهڙين تحريڪن کي متاثر ڪيو ۽ سڄي دنيا ۾ ملڪاڻن گهرن جي ڊزائنن تي اثر وڌو، خاص ڪري برطانيا ۽ آمريڪا ۾ سترهين صديءَ جي آخر کان ويهين صديءَ جي شروعات تائين.

ڊزائنن جي هڪ مڃيل سلسلي جي شروعات سڀ کان پهرين يونانين ۽ اِيٽرسڪن ماڻهن ڪئي، جيڪو اڳتي وڌي ڪلاسيڪي رومي انداز تائين پهتو،&lt;ref&gt;Sear, Frank. [https://books.google.com/books?id=Rkdt_p6uvw0C&amp;pg=PA10 ''Roman architecture.''] Cornell University Press, 1983. p. 10. Web. 23 September 2011.&lt;/ref&gt; پوءِ نشاۃ ثانيه دوران ڪلاسيڪي رومي دور جي ٻيهر بحالي ٿي، ۽ اهو باروڪ دور تائين ارتقا ڪندو رهيو. باسيليڪا جو عيسائي تصور، جيڪو وچئين دور ۾ غالب معمارِي انداز بڻجي ويو، روم ۾ ايجاد ٿيو هو.&lt;ref&gt;[http://www.justitaly.org/italy/architecture/christian-byzanthine.asp Italy Architecture: Early Christian and Byzanthine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328131150/http://www.justitaly.org/italy/architecture/christian-byzanthine.asp|date=28 March 2013}}, ItalyTravel.com&lt;/ref&gt; [[رومانسڪ معمارِي]]، جيڪا تقريباً 800ع کان 1100ع تائين عروج تي رهي، اطالوي معمارِي جي سڀ کان وڌيڪ زرخيز ۽ تخليقي دورن مان هڪ هئي، جڏهن [[پيزا جو جهڪيل مينار]] ۽ ميلان ۾ [[سينٽ امبروجيو جي باسيليڪا]] جهڙا شاهڪار تعمير ٿيا. اها رومي محرابن، رنگين شيشي وارن دريچن ۽ وڪڙيل ٿنڀن جي استعمال لاءِ مشهور هئي. اطالوي رومانسڪ معمارِي جي بنيادي جدت [[والٽ (معمارِي)|والٽ]] هئي، جيڪا ان کان اڳ اولهندي معمارِي ۾ ڪڏهن به نه ڏٺي وئي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.justitaly.org/italy/architecture/romanesque.asp Italy Architecture: Romanesque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328120342/http://www.justitaly.org/italy/architecture/romanesque.asp|date=28 March 2013}}, ItalyTravel.com&lt;/ref&gt;

اطالوي معمارِي [[نشاۃ ثانيه]] دوران نمايان طور ارتقا ڪئي. [[فليپو برونيلليسڪي]] [[فلورينس گرجاگھر|فلورينس جي گرجاگھر]] لاءِ پنهنجي گنبذ وسيلي معمارِي ڊزائن ۾ حصو وڌو، جيڪو انجنيئرنگ جو اهڙو ڪارنامو هو، جيڪو قديم زماني کان پوءِ نه ڏٺو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Campbell|first1=Stephen J|title=Italian Renaissance Art|last2=Cole|first2=Michael Wayne|publisher=Thames &amp; Hudson Inc|year=2012|location=New York|pages=95–97}}&lt;/ref&gt; 
اطالوي نشاۃ ثانيه واري معمارِي جي مشهور ڪاميابي [[سينٽ پيٽر جي باسيليڪا]] هئي، جنهن کي [[دوناٽو برامانتي]] سورهين صديءَ جي شروعات ۾ ڊزائن ڪيو. [[اندريا پيلاڊيو]] پنهنجي ڊزائن ڪيل ولاز ۽ محلن وسيلي سڄي اولهندي يورپ جي معمارن تي اثر وڌو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=City of Vicenza and the Palladian Villas of the Veneto|url=https://whc.unesco.org/en/list/712|website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

[[باروڪ معمارِي|باروڪ دور]] شاندار اطالوي معمار پيدا ڪيا. پوئين باروڪ ۽ [[روڪوڪو]] معمارِي جو سڀ کان اصلي ڪم [[ستوپينيجي جو شڪار محل]] آهي.&lt;ref&gt;R. De Fusco, ''A thousand years of architecture in Europe'', pg. 443.&lt;/ref&gt; 1752ع ۾، [[لوئيجي وانويتيلي]] [[ڪاسيرتا جو شاهي محل]] تعمير ڪرڻ شروع ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hersey|first=George|title=Architecture and Geometry in the Age of the Baroque|publisher=University of Chicago Press|year=2001|isbn=0-2263-2784-1|location=Chicago|page=119}}&lt;/ref&gt; ارڙهين صديءَ جي آخر ۽ اڻويهين صديءَ جي شروعات ۾، اٽلي [[نوڪلاسيڪي معمارِي|نوڪلاسيڪي معمارِي تحريڪ]] کان متاثر ٿيو. ولاز، محل، باغ، اندروني سجاوٽ ۽ فن ٻيهر قديم رومي ۽ يوناني موضوعن تي ٻڌل ٿيڻ لڳا.&lt;ref&gt;[http://www.justitaly.org/italy/architecture/neoclassicism.asp Italy Architecture: Neoclassicism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328084932/http://www.justitaly.org/italy/architecture/neoclassicism.asp|date=28 March 2013}}, ItalyTravel.com&lt;/ref&gt;

[[اطالوي فاشزم|فاشسٽ دور]] دوران، نام نهاد &quot;[[نويچينتو تحريڪ]]&quot; عروج تي آئي، جيڪا سامراجي روم جي ٻيهر دريافت تي ٻڌل هئي. [[مارچيلو پياچينتيني]]، جيڪو شهرن جي شهري تبديليءَ جو ذميوار هو، سادي بڻايل نوڪلاسيڪيت جو هڪ روپ جوڙيو.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Renzo Piano|url=https://www.nytimes.com/topic/person/renzo-piano|access-date=20 August 2017|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

=== بصري فن ===
{{Main|اطالوي فن}}

[[File:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|''[[آخري دعوت (ليونارڊو دا ونچي)|آخري دعوت]]'' (1494–1499)، [[ليونارڊو دا ونچي]]، [[سانتا ماريا ديللي گراتسي، ميلان|سانتا ماريا ديللي گراتسي جو گرجاگھر]]، ميلان]]

اطالوي بصري فنن جي تاريخ [[اولهندي مصوري]] لاءِ اهم آهي. [[رومي فن]] يونان کان متاثر هو ۽ ان کي قديم يوناني مصوريءَ جو وارث سمجهي سگهجي ٿو. رومي مصوريءَ مان رڳو ديواري مصوريون باقي بچيون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Roman Painting|url=http://www.art-and-archaeology.com/roman/painting.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726163006/http://art-and-archaeology.com/roman/painting.html|archive-date=26 July 2013|publisher=art-and-archaeology.com}}&lt;/ref&gt; انهن ۾ [[ٽرومپ لوئيل]]، ڪاذب منظرڪشي ۽ خالص منظرنگاريءَ جا سڀ کان پهريان مثال شامل ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Roman Wall Painting|url=http://www.accd.edu/sac/vat/arthistory/arts1303/Rome4.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070319123717/http://www.accd.edu/sac/vat/arthistory/arts1303/Rome4.htm|archive-date=19 March 2007|publisher=accd.edu}}&lt;/ref&gt;

اطالوي نشاۃ ثانيه کي مصوريءَ جو [[سونهري دور (استعارو)|سونهري دور]] سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو پندرهين صديءَ کان سورهين صديءَ جي آخر تائين پکڙيل هو ۽ اٽلي کان ٻاهر به وڏو اثر رکندڙ هو. [[مساچچو]]، [[فليپو لپي]]، [[تنتوريتو]]، [[ساندرو بوتيچيللي]]، [[ليونارڊو دا ونچي]]، [[مائيڪل اينجلو]]، [[رافائيل]] ۽ [[تيتسيان]] جهڙن فنڪارن [[منظرڪشي (گرافڪ)|منظرڪشي]] جي استعمال ذريعي مصوريءَ کي وڌيڪ بلند سطح تي پهچايو. مائيڪل اينجلو مجسما ساز طور پڻ سرگرم هو؛ سندس ڪمن ۾ ''[[ڊيوڊ (مائيڪل اينجلو)|ڊيوڊ]]''، ''[[پيتا (مائيڪل اينجلو)|پيتا]]'' ۽ ''[[موسى (مائيڪل اينجلو)|موسى]]'' جهڙا شاهڪار شامل آهن.

پندرهين ۽ سورهين صديءَ ۾، [[اعليٰ نشاۃ ثانيه]] هڪ اندازي فن کي جنم ڏنو، جنهن کي [[مينرزم]] چيو وڃي ٿو. سورهين صديءَ جي شروعات واري فن کي نمايان ڪندڙ متوازن ترتيبن ۽ منظرڪشيءَ ڏانهن عقلي طريقيڪار جي جاءِ تي، مينرسٽ فنڪارن بي ثباتي، بناوٽ ۽ شڪ کي اختيار ڪيو. [[پيئرو ديللا فرانچيسڪا]] جا بي چين نه ٿيندڙ چهرا ۽ اشارا ۽ رافائيل جون پرسڪون مريمون، [[پونتورمو]] جي پريشان اظهار ۽ [[ايل گريڪو]] جي جذباتي شدت سان بدلجي ويون.

[[File:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|thumb|''[[وينس جو جنم]]'' (1484–1486)، [[ساندرو بوتيچيللي]]، [[اُففيتسي گيلري]]، فلورينس]]
سترهين صديءَ ۾، [[اطالوي باروڪ]] جي عظيم ترين مصورن ۾ [[ڪاراواجو]]، [[آرتيميسيا جينتيليسڪي]]، [[ڪارلو ساراسيني]] ۽ [[بارتولوميو مانفريدي]] شامل آهن. ارڙهين صديءَ ۾، [[اطالوي روڪوڪو فن|اطالوي روڪوڪو]] بنيادي طور [[ارڙهين صديءَ جو فرانسيسي فن|فرانسيسي]] [[روڪوڪو]] کان متاثر هو. اطالوي نوڪلاسيڪي مجسما سازي، [[انتونيو ڪانووا]] جي عريان مجسمن سان گڏ، تحريڪ جي مثالي رخ تي مرڪوز رهي.

اڻويهين صديءَ ۾، رومانوي مصورن ۾ [[فرانچيسڪو هايز]] ۽ [[فرانچيسڪو پوديستي]] شامل هئا. [[امپريشنزم]] فرانس کان اٽلي ۾ ''[[ماڪيايولي]]'' وسيلي آيو، ۽ [[حقيقت نگاري (فنون)|حقيقت نگاري]] [[جوآڪينو توما]] ۽ [[جيوسيپي پيلليتسا دا وولپيدو]] وسيلي آئي. ويهين صديءَ ۾، [[مستقبل نگاري]] سان گڏ، اٽلي مصوري ۽ مجسما سازيءَ جي ارتقا ۾ ٻيهر هڪ بنيادي ملڪ طور اڀريو. مستقبل نگاريءَ کان پوءِ [[جورجو دي ڪيريڪو]] جون مابعدالطبيعي مصوريون آيون، جن [[سررئيلسٽن]] تي اثر وڌو.&lt;ref&gt;Gale, Matthew. &quot;Pittura Metafisica&quot;. ''Grove Art Online. Oxford Art Online''. Oxford University Press. Web.&lt;/ref&gt;

=== ادب ===
{{Main|اطالوي ادب}}

رسمي لاطيني ادب 240 ق.م. ۾ شروع ٿيو، جڏهن روم ۾ پهريون اسٽيج ڊرامو پيش ڪيو ويو.&lt;ref&gt;Duckworth, George Eckel. [https://books.google.com/books?id=BuLEo5U9sb0C&amp;pg=PA3 ''The nature of Roman comedy: a study in popular entertainment.''] University of Oklahoma Press, 1994. p. 3. Web. 15 October 2011.&lt;/ref&gt; لاطيني ادب انتهائي اثرائتو هو ۽ اڄ به آهي، جنهن ۾ ڪيترائي ليکڪ، شاعر، فلسفي ۽ مؤرخ شامل آهن، جهڙوڪ [[پليني دي ايلڊر]]، [[پليني دي ينگر]]، [[ورجل]]، [[هوريس]]، [[پروپرشيس]]، [[اووڊ]] ۽ [[ليوي]]. رومي پنهنجي زباني روايت، شاعري، ڊرامي ۽ قطعات لاءِ مشهور هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book|url={{Google books|LHA_SydyKOYC|page=PA39|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Poetry and Drama: Literary Terms and Concepts.|date=2011|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-6153-0490-5|access-date=18 October 2011}}&lt;/ref&gt; تيرهين صديءَ جي شروعات ۾، [[فرانسس آف اسيسي]] پهريون اطالوي شاعر هو، پنهنجي مذهبي گيت ''[[سج جو گيت]]'' سان.&lt;ref&gt;{{Cite book|url={{Google books|3uq0bObScHMC|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=The Cambridge History of Italian Literature|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-5216-6622-0|editor-last=Brand|editor-first=Peter|chapter=2 – Poetry. Francis of Assisi (pp. 5ff.)|access-date=31 December 2015|editor-last2=Pertile|editor-first2=Lino|editor-link2=لينو پيرتيلي|chapter-url={{Google books|3uq0bObScHMC|page=PA5|keywords=|text=|plainurl=yes}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610172548/https://books.google.com/books?id=3uq0bObScHMC&amp;printsec=frontcover|archive-date=10 June 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Dante03.jpg|thumb|upright=.8|[[دانتي اليگهيئري]]، جنهن جي ڪمن جديد اطالوي ٻوليءَ جي بنياد وجهڻ ۾ مدد ڪئي، [[وچئين دور]] جي عظيم ترين شاعرن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. سندس رزمي نظم ''[[ڊيوائن ڪاميڊي]]'' [[عالمي ادب]] جي بهترين ڪمن ۾ شمار ٿئي ٿو.]]
تيرهين صديءَ ۾، سسلي ۾ [[شهنشاهه فريڊرڪ ٻيون]] جي درٻار ۾، پرووانسال صورتن ۽ موضوعن تي ٻڌل غنائي شاعري مقامي عام ٻوليءَ جي هڪ نفيس صورت ۾ لکي وئي. انهن شاعرن مان هڪ [[جياڪومو دا لينتيني]] هو، جيڪو [[سونٽ]] جي صورت جو موجد هو؛ سڀ کان مشهور ابتدائي سونٽ نگار [[پيٽرارڪ]] هو.&lt;ref&gt;Ernest Hatch Wilkins, ''The invention of the sonnet, and other studies in Italian literature'' (Rome: Edizioni di Storia e letteratura, 1959), 11–39&lt;/ref&gt;

[[گويڊو گوئينيتسيلي]] ''[[دولچي ستل نووو]]'' جو باني آهي، جيڪا اهڙي شعري مکتب هئي جنهن محبت جي شاعريءَ ۾ فلسفيانه پاسو شامل ڪيو. محبت جي هن نئين سمجهه، جيڪا نرم انداز ۾ ظاهر ڪئي وئي، فلورينس جي شاعر [[دانتي اليگهيئري]] کي متاثر ڪيو، جنهن جديد اطالوي ٻوليءَ جو بنياد وڌو. دانتي جو ڪم، ''[[ڊيوائن ڪاميڊي]]''، ادب جي بهترين ڪمن مان آهي.&lt;ref name=&quot;Bloom&quot;&gt;{{Cite book|last=Bloom|first=Harold|author-link=هيرلڊ بلوم|url=https://archive.org/details/westerncanonbook00bloorich|title=The Western Canon|publisher=Harcourt Brace|year=1994|isbn=978-0-1519-5747-7|url-access=registration}} See also [[اولهندي ڪينن]] for other &quot;canons&quot; that include the ''Divine Comedy''.&lt;/ref&gt; پيٽرارڪ ۽ [[جيوواني بوڪاچچو]] قديم دور جي ڪمن کي ڳوليو ۽ انهن جي پيروي ڪئي ۽ پنهنجي فني شخصيتن کي سنواريو. پيٽرارڪ پنهنجي نظمن جي مجموعي ''[[اِل ڪانتسونيري]]'' وسيلي شهرت ماڻي. بوڪاچچو جو ''[[دي ڊيڪاميرون]]'' پڻ برابر اثرائتو هو، جيڪو ننڍين ڪهاڻين جو تمام مشهور مجموعو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Giovanni Boccaccio: The Decameron.|encyclopedia=[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا]]|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/70836/Giovanni-Boccaccio/755/The-Decameron|access-date=18 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219020413/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/70836/Giovanni-Boccaccio/755/The-Decameron|archive-date=19 December 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

نشاۃ ثانيه جي ليکڪن جي ڪمن ۾ [[نيڪولو ميڪياويلي]] جو ''[[دي پرنس]]'' شامل آهي، جيڪو سياسي سائنس تي هڪ مضمون آهي، جنهن ۾ &quot;اثرائتي حقيقت&quot; کي ڪنهن به مجرد مثالي تصور کان وڌيڪ اهم سمجهيو ويو آهي. [[جيوواني فرانچيسڪو سترپارولا]] ۽ [[جيمباتيستا باسيلي]]، جن بالترتيب ''[[سترپارولا جون مزاحيه راتيون]]'' (1550–55) ۽ ''[[پينتاميرون]]'' (1634) لکيا، يورپ ۾ پري ڪهاڻين جي سڀ کان پهرين معلوم صورتن مان ڪجهه ڇاپيون.&lt;ref&gt;Steven Swann Jones, ''The Fairy Tale: The Magic Mirror of Imagination'', Twayne Publishers, New York, 1995, {{ISBN|0-8057-0950-9}}, p. 38; Bottigheimer 2012a, 7; Waters 1894, xii; Zipes 2015, 599.; {{Citation|last1=Opie|first1=Iona|title=The Classic Fairy Tales|year=1974|url=https://archive.org/details/classicfairytale00opie_0|place=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-1921-1559-1|last2=Opie|first2=Peter|author-link=آئيونا اوپي|author-link2=پيٽر اوپي}} See p. 20. The claim for earliest fairy-tale is still debated, see for example Jan M. Ziolkowski, ''Fairy tales from before fairy tales: the medieval Latin past of wonderful lies'', University of Michigan Press, 2007. Ziolkowski examines [[ايگبرٽ آف ليئج]]'s Latin beast poem ''Fecunda natis'' (''The Richly Laden Ship'', c. 1022/24), the earliest known version of &quot;[[ننڍڙي ڳاڙهي ٽوپي]]&quot;. Further info: [https://web.archive.org/web/20071023044216/http://www.leithart.com/archives/003139.php Little Red Pentecostal], Peter J. Leithart, 9 July 2007.&lt;/ref&gt; باروڪ دور [[گليليو]] جي صاف سائنسي نثر کي جنم ڏنو. سترهين صديءَ ۾، [[آرڪيڊيا اڪيڊمي|آرڪيڊين]] شاعريءَ ۾ سادگي ۽ ڪلاسيڪي ضبط بحال ڪرڻ لاءِ هڪ تحريڪ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Academy-of-Arcadia|title=Academy of Arcadia &amp;#124; Neapolitan Poets, Arcadian Shepherds &amp; Arcadian Landscape &amp;#124; Britannica|website=www.britannica.com|accessdate=19 November 2025}}&lt;/ref&gt;

اطالوي ليکڪن اڻويهين صديءَ ۾ رومانويت کي اختيار ڪيو؛ اها [[ريزورجيمنتو]] جي خيالن سان هم وقت هئي، اها تحريڪ جنهن اطالوي اتحاد آندو. اتحاد جي خبر [[ويتوريو الفيري]]، [[اوگو فوسڪولو]] ۽ [[جياڪومو ليوپاردي]] جهڙن شاعرن اڳواٽ ڏني. اهم اطالوي رومانوي ليکڪ [[اليساندرو مانزوني]] جا ڪم، پنهنجي حب الوطنيءَ واري پيغام ۽ جديد، متحد اطالوي ٻوليءَ جي ترقيءَ ۾ سندس ڪوششن سبب، اطالوي اتحاد جي علامت آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 May 2023|title=Alessandro Manzoni {{!}} Italian author|url=https://www.britannica.com/biography/Alessandro-Manzoni|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

[[File:Portrait of Niccolò Machiavelli.jpg|thumb|upright=.8|[[ميڪياويلي]]، جديد [[سياسي سائنس]] جو باني]]
اڻويهين صديءَ جي آخر ۾، ''[[ويرزمو (ادب)|ويرزمو]]'' نالي هڪ ادبي تحريڪ، جنهن حقيقت نگاريءَ کي ساراهيو، اطالوي ادب ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. [[ايميليو سالگاري]]، جيڪو ايڪشن-ايڊوينچر [[سواش بڪلر]]ن جو ليکڪ ۽ سائنس فڪشن جو اڳواڻ هو، پنهنجي ''[[ساندوڪان]]'' سلسلو شايع ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Gaetana Marrone|url={{Google books|d9NcAgAAQBAJ|page=PA1654|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Encyclopedia of Italian Literary Studies|last2=Paolo Puppa|publisher=Routledge|year=2006|isbn=978-1-1354-5530-9|page=1654}}&lt;/ref&gt; 1883ع ۾، [[ڪارلو ڪولودي]] ''[[پنوڪيو جون مهمون]]'' شايع ڪيو، جيڪو ڪنهن اطالوي ليکڪ جو سڀ کان مشهور ٻارن جو ڪلاسيڪي ڪتاب بڻيو ۽ دنيا جي [[ترجمن جي تعداد موجب ادبي ڪمن جي فهرست|سڀ کان وڌيڪ ترجمو ٿيل]] غير مذهبي ڪتابن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;Giovanni Gasparini. ''La corsa di Pinocchio''. Milano, Vita e Pensiero, 1997. p. 117. {{ISBN|8-8343-4889-3}}&lt;/ref&gt; [[مستقبل نگاري]] نالي تحريڪ ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ادب تي اثر انداز ٿي. [[فليپو توماسو مارينيتي]] ''[[مستقبل نگاري جو منشور]]'' لکيو ۽ اهڙي ٻولي ۽ استعارن جي استعمال جو مطالبو ڪيو، جيڪي مشيني دور جي رفتار، تحرڪ ۽ تشدد کي عظمت ڏين.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The 20th-Century art book.|publisher=Phaidon Press|year=2001|isbn=978-0-7148-3542-6|edition=Reprinted.|location=dsdLondon}}&lt;/ref&gt;

جديد ادبي شخصيتن ۾ [[گابريئلي دانونتسيو]]، قوم پرست شاعر [[جيوسوئي ڪارڊوچچي]]، 1906ع جو نوبل انعام ماڻيندڙ، حقيقت نگار ليکڪا [[گرازيا ديليدا]]، 1926ع جي انعام يافته، جديد ٿيٽر ليکڪ [[لوئيجي پيرانديللو]]، 1936ع ۾، ننڍين ڪهاڻين جو ليکڪ [[ايتالو ڪالوينو]]، 1960ع ۾، شاعر [[سالوواتوري ڪوازيمودو]]، 1959ع ۾، ۽ [[يوجينيو مونتالي]]، 1975ع ۾، [[امبرتو ايڪو]]، 1980ع ۾، ۽ طنز نگار ۽ ٿيٽر ليکڪ [[داريو فو]]، 1997ع ۾، شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=All Nobel Prizes in Literature|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110529091551/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates|archive-date=29 May 2011|access-date=30 May 2011|publisher=Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt;

=== فلسفو ===
{{Main|اطالوي فلسفو}}

اطالوي فلسفي [[اولهندي فلسفو|اولهندي فلسفي]] تي اثر وڌو، جنهن جي شروعات يونانين ۽ رومن کان ٿي، ۽ پوءِ نشاۃ ثانيه جي انسان دوستي، [[روشن خيالي جو دور]] ۽ [[جديد فلسفو]] تائين پهتي.&lt;ref name=&quot;Garin&quot;&gt;{{Cite book|last=Garin|first=Eugenio|url=https://books.google.com/books?id=sVP3vBmDktQC|title=History of Italian Philosophy|publisher=VIBS|year=2008|isbn=978-9-0420-2321-5}}&lt;/ref&gt; اٽلي ۾ باضابطه فلسفو [[فيثاغورث]] متعارف ڪرايو، جيڪو [[ڪروتوني]] ۾ اطالوي فلسفي جي مکتب جو باني هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Herodotus|title=The Histories|publisher=Penguin Classics|page=226}}&lt;/ref&gt; يوناني دور جي اطالوي فلسفين ۾ [[زينوفينس]]، [[پارمينيدس]] ۽ [[زينو آف ايليا|زينو]] شامل آهن. رومي فلسفين ۾ [[سيسرو]]، [[لوڪريتيوس]]، [[سينيڪا دي ينگر]]، [[پلوٽارڪ]]، [[ايپيڪتيتس]]، [[مارڪس اوريليئس]] ۽ [[آگسٽين آف هيپو]] شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Garin&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[File:Famous Italian philosophers.jpg|thumb|مٿي کاٻي پاسي کان گهڙيءَ جي رخ ۾: [[ٿامس اڪوئناس|اڪوئناس]]، ديني عالم؛&lt;ref&gt;{{Cite web|title=St. Thomas Aquinas {{!}} Biography, philosophy, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Thomas-Aquinas|access-date=20 January 2020|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; [[جورڊانو برونو|برونو]]، [[ڪائناتيات دان]]؛&lt;ref&gt;Gatti, Hilary. ''Giordano Bruno and Renaissance Science: Broken Lives and Organizational Power''. Cornell University Press, 2002, 1. {{ISBN|0-8014-8785-4}}.&lt;/ref&gt; [[چيزاري بيڪاريا|بيڪاريا]]، [[جرم شناس]]؛&lt;ref name=&quot;Hostettler-2011&quot;&gt;{{Cite book|last=Hostettler|first=John|title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments'|date=2011|publisher=Waterside Press|isbn=978-1-9043-8063-4|location=Hampshire|page=160}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ماريا مونٽيسوري|مونٽيسوري]]، [[مونٽيسوري تعليم]] واري&lt;ref name=&quot;Montessori&quot;&gt;{{Cite web|title=Introduction to Montessori Method|url=https://amshq.org/Montessori-Education/Introduction-to-Montessori|publisher=American Montessori Society}}&lt;/ref&gt;]]
اطالوي وچئين دور جو فلسفو بنيادي طور عيسائي هو، ۽ ان ۾ [[ٿامس اڪوئناس]] جهڙا ديني عالم شامل هئا، جيڪو [[فطري الٰهيات]] جو ڪلاسيڪي حامي هو، جنهن [[ارسطوي فلسفو]] عيسائيت ۾ ٻيهر متعارف ڪرايو.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Blair|first=Peter|title=Reason and Faith: The Thought of Thomas Aquinas|url=http://www.dartmouthapologia.org/articles/show/125|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130913011656/http://www.dartmouthapologia.org/articles/show/125|archive-date=13 September 2013|access-date=18 December 2013|website=The Dartmouth Apologia}}&lt;/ref&gt; نشاۃ ثانيه جي فلسفين ۾ شامل آهن: [[جورڊانو برونو]]، اولهه جي هڪ اهم سائنسي شخصيت؛ [[مارسيليو فيچينو]]، انسان دوست فلسفي؛ ۽ [[نيڪولو ميڪياويلي]]، جديد [[سياسي سائنس]] جو هڪ باني. ميڪياويلي جو سڀ کان مشهور ڪم ''[[دي پرنس]]'' آهي، جنهن جو سياسي فڪر ۾ حصو سياسي [[مثاليت پسندي]] ۽ [[حقيقت پسندي (بين الاقوامي لاڳاپا)|حقيقت پسندي]] جي وچ ۾ بنيادي وڇوڙو آهي.&lt;ref&gt;Moschovitis Group Inc, Christian D. Von Dehsen and Scott L. Harris, ''Philosophers and religious leaders'', (The Oryx Press, 1999), 117.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Enlightenment throughout Europe|url=http://history-world.org/enlightenment_throughout_europe.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123082708/http://history-world.org/enlightenment_throughout_europe.htm|archive-date=23 January 2013|access-date=12 December 2017|website=International World History Project}}&lt;/ref&gt; [[پادووا]]، [[بولونيا]] ۽ [[نيپلز]] جهڙا يونيورسٽي شهر علم ۽ تحقيق جا مرڪز رهيا، جن ۾ [[جيامباتيستا ويڪو]] جهڙا فلسفي شامل هئا.&lt;ref name=&quot;maritain.nd.edu&quot;&gt;{{Cite web|title=History of Philosophy 70|url=http://maritain.nd.edu/jmc/etext/hop70.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525033238/http://maritain.nd.edu/jmc/etext/hop70.htm|archive-date=25 May 2017|access-date=12 December 2017|website=maritain.nd.edu}}&lt;/ref&gt; [[چيزاري بيڪاريا]] روشن خياليءَ جي اهم شخصيت ۽ [[ڪلاسيڪي مکتب (جرم شناسي)|ڪلاسيڪي فوجداري نظريي]] ۽ [[سزا شناسي]] جو پيءُ هو.&lt;ref name=&quot;Hostettler-2011&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

اٽلي ۾ 1800ع واري ڏهاڪي ۾ هڪ مشهور فلسفيانه تحريڪ هئي، جنهن ۾ [[مثاليت پسندي]]، [[حسيت]] ۽ [[تجربيت]] شامل هئا.&lt;ref name=&quot;maritain.nd.edu&quot;&gt;&lt;/ref&gt; اڻويهين صديءَ جي آخر ۽ ويهين صديءَ دوران ٻيون تحريڪون پڻ مقبول ٿيون، جهڙوڪ [[وجودي الٰهيات]]،&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Scarangello|first=Anthony|year=1964|title=Major Catholic-Liberal Educational Philosophers of the Italian Risorgimento|journal=History of Education Quarterly|volume=4|issue=4|pages=232–250|doi=10.2307/367499|jstor=367499|s2cid=147563567}}&lt;/ref&gt; [[اٽلي ۾ انارڪزم|انارڪزم]]، ڪميونزم، سوشلزم، مستقبل نگاري، فاشزم ۽ عيسائي جمهوريت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|title=Italian Anarchism 1864–1892 |publisher=AK Press|year=2009|pages=111–113}}&lt;/ref&gt; [[انتونيو گرامشي]] ڪميونسٽ نظريي اندر اڃا تائين لاڳاپيل فلسفي آهي، جنهن کي [[ثقافتي بالادستي]] جو نظريو ٺاهڻ جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو. اطالوي فلسفين غير مارڪسي [[لبرل سوشلزم]] واري فلسفي جي ترقيءَ ۾ اثر وڌو. 1960ع واري ڏهاڪي ۾، کاٻي ڌر جي ڪارڪنن [[اختيار مخالف]] مزدور نواز نظرين کي اختيار ڪيو، جيڪي [[خودمختيار تحريڪ]] ۽ [[ورڪرزم]] جي نالي سان مشهور ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Balestrini|first1=Nanni|title=L'orda d'oro 1968–1977. La grande ondata rivoluzionaria e creativa, politica ed esistenziale |last2=Moroni|first2=Primo|publisher=SugarCo|year=1997|isbn=8-8078-1462-5}}&lt;/ref&gt;

[[اطالوي فيمينسٽن]] ۾ [[سيبيلا اليرامو]]، [[الائدي گوالبيرتا بيڪاري]] ۽ [[آنا ماريا موتسوني]] شامل آهن، ۽ پروٽو-فيمينسٽ فلسفن کي اڳ ۾ ئي اطالوي ليکڪن ڇُهيو هو. اطالوي تعليمدان [[ماريا مونٽيسوري]] [[مونٽيسوري تعليم|اهڙو تعليمي فلسفو]] پيدا ڪيو، جيڪو سندس نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Montessori&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[جيوسيپي پيانو]] تجزياتي فلسفي ۽ رياضيات جي جديد فلسفي جو باني هو. تجزياتي فلسفين ۾ [[ڪارلو پينڪو]]، [[گلوريا اوريجي]]، [[پيئرئنا گاراواسو]] ۽ [[لوچانو فلوريدي]] شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Garin&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

=== ٿيٽر ===
{{Main|اٽلي جو ٿيٽر}}

[[File:Gemälde des Hieronymus Francken - Die Compagnia dei Comici Gelosi bei einer Aufführung in Paris.jpg|thumb|[[ڪوميڊيا ديل آرٽي]] جو ٽولو [[آئي جيلوسي]] پرفارم ڪندي، [[هيرونيمس فرانڪن اول]] جو ڪم، {{circa|1590}}]]

اطالوي ٿيٽر وچئين دور ۾ وجود ۾ آيو، جنهن جا اڳوڻا بنياد ڏکڻ اٽليءَ جي قديم يوناني ڪالونين ([[ميگنا گريشيا]])،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Storia del Teatro nelle città d'Italia|url=https://www.melogranoarte.it/storia-del-teatro-nelle-citta-ditalia|access-date=27 July 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; گڏوگڏ [[اٽالڪ قومون|اٽالڪ قومن]] جي ٿيٽر&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Storia del teatro: lo spazio scenico in Toscana|url=https://brunelleschi.imss.fi.it/itinerari/itinerario/storiateatrospazioscenicotoscana.html|access-date=28 July 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; ۽ [[قديم روم جو ٿيٽر]] تائين پهچن ٿا. ٻه مکيه رستا هئا، جن وسيلي ٿيٽر ترقي ڪئي. پهريون، ڪيٿولڪ مذهبي عبادتن جي ڊرامائي صورت، ۽ ٻيو، تماشي جي بت پرست صورتن مان ٺهيل هو، جهڙوڪ شهري ميلن لاءِ اسٽيجنگ، درٻاري مسخرن جون تياريون، ۽ [[ٽروباڊور]]ن جا گيت.&lt;ref&gt;Of this second line, Dario Fo speaks of a true alternative culture to the official one: although widespread as an idea, some scholars such as {{Ill|Giovanni Antonucci|it}} do not agree in considering it as such. In this regard, see {{Cite book|last=Antonucci|first=Giovanni|title=Storia del teatro italiano|publisher=Newton Compton Editori|year=1995|isbn=978-8-8798-3974-7|pages=10–14|language=it}}&lt;/ref&gt; نشاۃ ثانيه واري ٿيٽر جديد ٿيٽر جي شروعات ڪئي. قديم ٿيٽري متن ترجمو ڪيا ويا ۽ درٻارن ۾ اسٽيج ڪيا ويا، ۽ پوءِ عوامي ٿيٽرن ڏانهن منتقل ٿيا. پندرهين صديءَ جي آخر ۾، [[فيرارا]] ۽ روم جا شهر ٿيٽر جي ٻيهر دريافت ۽ تجديد لاءِ اهم هئا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Antonucci|first=Giovanni|title=Storia del teatro italiano|publisher=Newton Compton Editori|year=1995|isbn=978-8-8798-3974-7|page=18|language=it}}&lt;/ref&gt;

سورهين صديءَ کان ارڙهين صديءَ تائين، [[ڪوميڊيا ديل آرٽي]] [[بداهتي ٿيٽر]] جي هڪ صورت هئي، ۽ اڄ به پيش ڪئي وڃي ٿي. اداڪارن جا گهمندڙ ٽولا کليل هنڌن تي اسٽيج لڳائيندا هئا ۽ [[جگلنگ]]، [[اڪروبيٽڪس]] ۽ مزاحيه ڊرامن جي صورت ۾ وندر فراهم ڪندا هئا. ڊراما لکيل ڊرامائي متن مان پيدا نه ٿيندا هئا، پر ''[[لاتسي]]'' نالي منظرنامن مان، جيڪي اهڙا آزاد ڍانچا هئا، جن جي چوڌاري اداڪار بداهت ڪندا هئا. ''ڪوميڊيا'' جا ڪردار عام طور تي مقرر سماجي قسمن ۽ روايتي ڪردارن جي نمائندگي ڪندا هئا، جن مان هر هڪ جو پنهنجو جدا [[ڪوميڊيا ديل آرٽي جا لباس|لباس]] هوندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Chaffee, Judith|title=The Routledge Companion to Commedia Dell'Arte|last2=Crick, Olly|publisher=Rutledge Taylor and Francis Group|year=2015|isbn=978-0-4157-4506-2|location=London and New York|page=1}}&lt;/ref&gt; ڪوميڊيا ديل آرٽي جي پهرين رڪارڊ ٿيل پرفارمنسون 1551ع جي شروعات ۾ روم مان مليون.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Katritzky|first=M. A.|url=https://books.google.com/books?id=9fV4gz5FmiAC&amp;q=the+art+of+commedia|title=The Art of Commedia: A Study in the Commedia dell'arte 1560–1620 with Special Reference to the Visual Records |publisher=Editions Rodopi|year=2006|isbn=978-9-0420-1798-6|location=New York|page=82}}&lt;/ref&gt; عورتن جا ڪردار عورتن ئي ادا ڪيا، جن جو دستاويزي ثبوت 1560ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان ملي ٿو، جنهن ڪري اهي قديم دور کان پوءِ يورپ جون پهريون ڄاتل پيشاور اداڪارائون بڻيون. [[لوڪريتسيا دي سينا]]، جنهن جو نالو 1564ع جي هڪ معاهدي ۾ آيو آهي، نالي سان سڃاتل پهرين اطالوي اداڪاره سڏبي آهي، جڏهن ته [[ونچينزا آرماني]] ۽ [[باربرا فلامينيا]] پهريون [[پريما ڊونا]]ون هيون.&lt;ref&gt;Giacomo Oreglia (2002). Commedia dell'arte. Ordfront. {{ISBN|9-1732-4602-6}}.&lt;/ref&gt;

بيلٽ نشاۃ ثانيه دوران اٽليءَ ۾ پيدا ٿيو، درٻاري نمائش ۽ شان و شوڪت جي واڌ ويجهه طور.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Ballet|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/balt/hd_balt.htm|website=metmuseum.org|date=October 2004 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Andros on Ballet – Catherine Medici De|url=http://www.michaelminn.net/andros/index.php?de_medici_catherine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209205503/http://www.michaelminn.net/andros/index.php?de_medici_catherine|archive-date=9 February 2008|website=michaelminn.net}}&lt;/ref&gt;

=== موسيقي ===
{{Main|اٽلي جي موسيقي}}

{{multiple image
| align             = right
| image1            = Old violin.jpg
| width1            = 106
| alt1              = 
| caption1          = 
| image2            = Pianoforte Verticale.jpg
| width2            = 197
| alt2              = 
| caption2          = 
| footer            = ڪلاسيڪي موسيقي سان لاڳاپيل ساز، جن ۾ وائلن ۽ پيانو شامل آهن، اٽلي ۾ ايجاد ٿيا.&lt;ref name=&quot;Erlich&quot;/&gt;
}}

[[اطالوي لوڪ موسيقي|لوڪ]] کان [[يورپي ڪلاسيڪي موسيقي|ڪلاسيڪي]] تائين، موسيقي اطالوي ثقافت جو اندروني حصو آهي. ڪلاسيڪي موسيقي سان لاڳاپيل ساز، جن ۾ پيانو ۽ وائلن شامل آهن، اٽلي ۾ ايجاد ٿيا،&lt;ref name=&quot;Erlich&quot;&gt;{{Cite book|last=Erlich|first=Cyril|title=The Piano: A History|publisher=Oxford University Press, US; Revised edition|year=1990|isbn=978-0-1981-6171-4}}; {{Cite book|last=Allen|first=Edward Heron|title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument|date=1914|publisher=E. Howe}} Accessed 5 September 2015.&lt;/ref&gt; ۽ ڪيترين موجوده صورتن، جهڙوڪ [[سمفني]]، ڪنسرٽو ۽ [[سوناتا]]، جون پاڙون سورهين ۽ سترهين صديءَ جي اطالوي موسيقيءَ جي نون تجربن تائين پهچن ٿيون.

اٽلي جي سڀ کان مشهور موسيقارن ۾ نشاۃ ثانيه جا [[جيوواني پيئرلوئيجي دا پالسترينا|پالسترينا]]، [[مونتيوردي]] ۽ [[ڪارلو جيسوالدو|جيسوالدو]]؛ [[باروڪ موسيقي|باروڪ]] جا [[دومينيڪو اسڪارلاتي|اسڪارلاتي]] ۽ [[ويوالدي]]؛ ڪلاسيڪي جا [[پاگانيني]] ۽ [[روسيني]]؛ ۽ رومانوي دور جا [[ويردي]] ۽ [[پوچيني]] شامل آهن. اٽلي ۾ ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي مضبوط حيثيت آهي، جنهن جو ثبوت ان جي اوپيرا گهرن، جهڙوڪ لا اسڪالا، ۽ پيانو نواز [[مائوريتسيو پوليني]] ۽ ٽينر [[لوچانو پاواروتي]] جهڙن فنڪارن جي شهرت مان ملي ٿو. اٽلي اوپيرا جي جنم ڀومي طور سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kimbell, David R.B.-1994&quot;&gt;{{Cite book|last=Kimbell, David R.B.|url={{Google books|C37Gq2GagZIC|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Italian Opera|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-5214-6643-1|access-date=20 December 2009}}&lt;/ref&gt; [[اطالوي اوپيرا]] بابت مڃيو وڃي ٿو ته اهو سترهين صديءَ ۾ قائم ٿيو.&lt;ref name=&quot;Kimbell, David R.B.-1994&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1920ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ متعارف ٿيڻ کان پوءِ، [[جاز]] اٽلي ۾ مضبوط جڳهه حاصل ڪئي، ۽ فاشسٽن جي غير ملڪي مخالف پاليسين باوجود مقبول رهيو. 1970ع واري ڏهاڪي جي [[پروگريسيو راڪ]] ۽ پاپ تحريڪن ۾ اٽلي جي نمائندگي [[پريمياتا فورنيريا مارڪوني|پي ايف ايم]]، [[بانڪو دل موتوو سوڪورسو]]، [[لي اورمي]]، [[گوبلن (بينڊ)|گوبلن]] ۽ [[پوھ (بينڊ)|پوھ]] جهڙن بينڊن ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Keller, Catalano and Colicci|url=https://books.google.com/books?id=Gh03DwAAQBAJ&amp;q=keller%20catalano%20and%20colicci&amp;pg=PT1022|title=Garland Encyclopedia of World Music|date=25 September 2017|publisher=Routledge|isbn=978-1-3515-4426-9|pages=604–625}}&lt;/ref&gt; ساڳئي دور ۾ [[اٽلي جو سئنيما|اطالوي سئنيما]] ۾ تنوع آيو، ۽ [[چينيچتا]] جي فلمن ۾ [[اينيو موريڪوني]] سميت موسيقارن جا پيچيده موسيقيائي اسکور شامل هئا. 1980ع واري ڏهاڪي ۾، [[اطالوي هپ هاپ]] مان اڀرندڙ پهريون ستارو ڳائڻو [[جووانوتي]] هو.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sisario|first=Ben|date=3 October 2012|title=A Roman Rapper Comes to New York, Where He Can Get Real|url=https://www.nytimes.com/2012/10/04/arts/music/jovanotti-italian-rapper-brings-his-act-to-new-york.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2012/10/04/arts/music/jovanotti-italian-rapper-brings-his-act-to-new-york.html|archive-date=3 January 2022|access-date=24 February 2014|work=The New York Times}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; اطالوي ميٽل بينڊن ۾ [[ريپسوڊي آف فائر]]، [[لاڪونا ڪوئل]]، [[ايلون ڪنگ (بينڊ)|ايلون ڪنگ]]، [[فارگوٽن ٽومب]] ۽ [[فليش گاڊ اپوڪليپس]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Sharpe-Young|first1= Garry|author-link1= MusicMight|title= A–Z of Power Metal|series= Rockdetector Series|year= 2003|publisher= Cherry Red Books|isbn= 978-1-901447-13-2}}&lt;/ref&gt;

اٽلي [[ڊسڪو]] ۽ [[اليڪٽرانڪ موسيقي]] جي ترقيءَ ۾ حصو وڌو، جنهن ۾ [[اٽالو ڊسڪو]]، جيڪو پنهنجي مستقبل پسند آواز ۽ سنٿيسائيزرن ۽ ڊرم مشينن جي نمايان استعمال لاءِ مشهور آهي، اليڪٽرانڪ ڊانس جي سڀ کان پهرين صنفن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=McDonnell|first=John|date=1 September 2008|title=Scene and heard: Italo-disco|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2008/sep/01/sceneandhearditalodisco|access-date=14 July 2012|work=The Guardian|location=London}}&lt;/ref&gt; [[جورجو مورودر]] جهڙا پروڊيوسر، جنهن ٽي اڪيڊمي اوارڊ ۽ چار گولڊن گلوب کٽيا، اليڪٽرانڪ ڊانس موسيقيءَ جي ترقيءَ ۾ اثرائتا رهيا.&lt;ref&gt;&quot;This record was a collaboration between Philip Oakey, the big-voiced lead singer of the techno-pop band the Human League, and Giorgio Moroder, the Italian-born father of disco who spent the '80s writing synth-based pop and film music.&quot; {{Cite web|last=Evan Cater|title=Philip Oakey &amp; Giorgio Moroder: Overview|url={{AllMusic|class=album|id=r59464|pure_url=yes}}|access-date=21 December 2009|publisher=[[آل ميوزڪ]]}}&lt;/ref&gt; اطالوي پاپ جي نمائندگي هر سال [[سانريمو ميوزڪ فيسٽيول]] وسيلي ٿئي ٿي، جنهن [[يوروويزن سانگ ڪانٽيسٽ]] لاءِ الهام طور ڪم ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Yiorgos Kasapoglou|date=27 February 2007|title=Sanremo Music Festival kicks off tonight|url=http://www.esctoday.com/news/read/7817|access-date=18 August 2011|publisher=esctoday.com}}&lt;/ref&gt; [[جيگليولا چينڪويتي]]، [[توتو ڪوتونيو]] ۽ [[مونياسڪن]] بالترتيب [[يوروويزن سانگ ڪانٽيسٽ 1964|1964ع]]، [[يوروويزن سانگ ڪانٽيسٽ 1990|1990ع]] ۽ [[يوروويزن سانگ ڪانٽيسٽ 2021|2021ع]] ۾ يوروويزن کٽيو. [[دومينيڪو مودونيو]]، [[مينا (اطالوي ڳائڻي)|مينا]]، [[اندريا بوچيلي]]، [[رافائيلا ڪارا]]، [[اِل وولو]]، [[ال بانو]]، [[توتو ڪوتونيو]]، [[نيڪ]]، [[امبرتو توتسي]]، [[جورجيا (ڳائڻي)|جورجيا]]، گريمي کٽيندڙ [[لائورا پائوسيني]]، [[ايروس رامازوتي]]، [[تيتسيانو فيرو]]، مونياسڪن ۽ ٻين ڳائڻن عالمي شهرت ماڻي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Federica|last=Cirone|date=29 August 2023|title=Cantanti italiani, quali sono quelli che hanno avuto più successo all'estero|url=https://www.socialboost.it/cantanti-italiani-quali-sono-quelli-che-hanno-avuto-piu-successo-allestero/|access-date=5 June 2024|publisher=socialboost.it|language=it}}&lt;/ref&gt;

=== فيشن ۽ ڊزائن ===
{{Main|اطالوي فيشن|اطالوي ڊزائن}}

[[File:Prada milano.JPG|thumb|ميلان ۾ [[گاليريا ويتوريو ايمانوئلي ٻيون]] ۾ [[پرادا]] جو دڪان]]

اطالوي فيشن جي ڊگهي روايت آهي. [[گلوبل لئنگئيج مانيٽر]] جي ''Top Global Fashion Capital Rankings'' (2013ع) ۾ روم کي ڇهين ۽ ميلان کي ٻارهين نمبر تي رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=New York Takes Top Global Fashion Capital Title from London, edging past Paris|url=http://www.languagemonitor.com/fashion/sorry-kate-new-york-edges-paris-and-london-in-top-global-fashion-capital-10th-annual-survey|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222011026/http://www.languagemonitor.com/fashion/sorry-kate-new-york-edges-paris-and-london-in-top-global-fashion-capital-10th-annual-survey|archive-date=22 February 2014|access-date=25 February 2014|publisher=Languagemonitor.com}}&lt;/ref&gt; اهم اطالوي فيشن ليبلز — جهڙوڪ [[گوچي]]، [[ارماني]]، [[پرادا]]، [[ورساچي]]، [[ويلنٽينو ايس پي اي|ويلنٽينو]]، [[ڊولچي اينڊ گبانا]] — دنيا جي بهترين فيشن گهرن ۾ شامل آهن. [[بلغاري]]، [[دامياني (زيورن جي ڪمپني)|دامياني]] ۽ [[بوچيلاتي]] جهڙا زيورن جا ادارا اٽلي ۾ قائم ٿيا. فيشن رسالو ''[[ووگ اٽاليا]]'' دنيا جي سڀ کان وڌيڪ معزز فيشن رسالن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Press|first=Debbie|url={{Google books|pkeaOOxb_isC|page=PA16|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Your Modeling Career: You Don't Have to Be a Superstar to Succeed|publisher=Allworth Press|year=2000|isbn=978-1-58115-045-2}}; {{Cite web|last=Cardini|first=Tiziana|date=28 October 2020|title=Get to Know the Young Winners of the 2020 International Talent Support Awards |url=https://www.vogue.com/article/internationa-talent-support-award-2020-winners|website=Vogue}}&lt;/ref&gt;

اٽلي ڊزائن جي ميدان ۾ نمايان آهي، خاص طور تي اندروني، معمارِي، صنعتي ۽ شهري ڊزائن ۾.&lt;ref&gt;Miller (2005) p. 486&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Insight Guides (2004) p. 220&lt;/ref&gt; ميلان ۽ تورين ملڪ ۾ معمارِي ۽ صنعتي ڊزائن جا اڳواڻ آهن. ميلان شهر [[فيرا ميلانو]] جي ميزباني ڪري ٿو، جيڪا يورپ جي سڀ کان وڏي ڊزائن نمائش آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Design City Milan|url=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206052654/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html|archive-date=6 December 2010|access-date=3 January 2010|publisher=Wiley}}&lt;/ref&gt; ميلان ڊزائن ۽ معمارِي سان لاڳاپيل اهم واقعن ۽ هنڌن جي ميزباني ڪري ٿو، جهڙوڪ ''Fuori Salone'' ۽ [[ميلان فرنيچر فيئر]]، ۽ اهو [[برونو موناري]]، [[لوچيو فونتانا]]، [[اينريڪو ڪاستيلاني]] ۽ [[پيئرو مانزوني]] جهڙن ڊزائنرن جو گهر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frieze Magazine – Archive – Milan and Turin|url=http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110123141/http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin|archive-date=10 January 2010|access-date=3 January 2010|website=Frieze}}&lt;/ref&gt;

=== سئنيما ===
{{Main|اٽلي جو سئنيما}}

اطالوي سئنيما [[لوميئر ڀائرن]] طرفان حرڪتي تصويرن جون نمائشون متعارف ڪرائڻ کان ٿوري ئي پوءِ شروع ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=L'œuvre cinématographique des frères Lumière – Pays: Italie|url=https://catalogue-lumiere.com/pays/italie|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320195614/https://catalogue-lumiere.com/pays/italie|archive-date=20 March 2018|access-date=1 January 2022|language=fr}}; {{Cite web|title=Il Cinema Ritrovato – Italia 1896 – Grand Tour Italiano |url=https://festival.ilcinemaritrovato.it/proiezione/italy-1896-in-honor-of-aldo-bernardini|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321124127/https://festival.ilcinemaritrovato.it/proiezione/italy-1896-in-honor-of-aldo-bernardini|archive-date=21 March 2018|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; پهريون اطالوي ڊائريڪٽر [[ويتوريو ڪالچينا]] آهي، جنهن 1896ع ۾ [[پوپ ليو تيرهون]] کي فلمبند ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=26 febbraio 1896 – Papa Leone XIII filmato Fratelli Lumière |url=https://archivio.quirinale.it/aspr/gianni-bisiach/AV-002-000398/26-febbraio-1896-papa-leone-xiii-filmato-fratelli-lumiere|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; 1914ع جي ''[[ڪابيريا]]'' سڀ کان مشهور اطالوي [[خاموش فلم]] آهي.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Cinematografia|volume=III|page=226|year=1970|publisher=[[تريڪاني]]|language=it|encyclopedia=Dizionario enciclopedico italiano}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Andrea Fioravanti|title=La &quot;storia&quot; senza storia. Racconti del passato tra letteratura, cinema e televisione|publisher=Morlacchi Editore|year=2006|isbn=978-8-8607-4066-3|page=121|language=it}}&lt;/ref&gt; يورپ جي سڀ کان پراڻي [[اونگارڊ]] سئنيما تحريڪ، [[اطالوي مستقبل نگاري (سئنيما)|اطالوي مستقبل نگاري]]، 1910ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 September 2017|title=Il cinema delle avanguardie|url=https://www.brevestoriadelcinema.org/04-4-il-cinema-delle-avanguardie|access-date=13 November 2022|language=it}}&lt;/ref&gt;
[[File:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|thumb|[[فيديريڪو فيليني]]، جيڪو ويهين صديءَ جي سڀ کان وڌيڪ اثرائتن ۽ وڏي پيماني تي عزت ماڻيندڙ فلمسازن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 January 2022|title=Federico Fellini, i 10 migliori film per conoscere il grande regista|url=https://libreriamo.it/intrattenimento/federico-fellini-i-10-film-regista|access-date=10 September 2022|language=it}}&lt;/ref&gt;]]

1920ع واري ڏهاڪي ۾ زوال کان پوءِ، صنعت 1930ع واري ڏهاڪي ۾ [[آواز واري فلم|آواز]] جي اچڻ سان ٻيهر متحرڪ ٿي. هڪ مشهور اطالوي صنف، ''[[تيليفوني بيانڪي]]''، دلڪش پس منظرن واريون مزاحيه فلمون هيون.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Katz |first=Ephraim |title=Italy |pages=682–685 |year=2001 |publisher=HarperResource |isbn=978-0-0607-4214-0 |encyclopedia=The Film Encyclopedia}}.&lt;/ref&gt; ''[[ڪاليگرافزمو]]''، ''تيليفوني بيانڪي''-آمريڪي انداز جي مزاحيه فلمن جي تيز ابتڙ هو؛ اهو وڌيڪ فني، تمام گهڻو رسمي، پيچيدگيءَ ۾ اظهار ڀريو، ۽ بنيادي طور معاصر ادبي مواد سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Brunetta|first=Gian Piero|title=Storia del cinema mondiale|publisher=Einaudi|year=2002|isbn=978-8-8061-4528-6|volume=III|pages=357–359|language=it}}&lt;/ref&gt; سئنيما کي موسوليني استعمال ڪيو، جنهن روم جي مشهور [[چينيچتا|چينيچتا اسٽوڊيو]] قائم ڪيو، [[فاشسٽ پروپيگنڊا]] جي پيداوار لاءِ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Cinema Under Mussolini|url=http://ccat.sas.upenn.edu/italians/resources/Amiciprize/1996/mussolini.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731200507/http://ccat.sas.upenn.edu/italians/resources/Amiciprize/1996/mussolini.html|archive-date=31 July 2010|access-date=30 October 2010|publisher=Ccat.sas.upenn.edu}}&lt;/ref&gt;

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ، اطالوي فلم کي وسيع سڃاڻپ ملي ۽ اها برآمد ڪئي وئي، تان جو 1980ع واري ڏهاڪي ۾ فني زوال آيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=STORIA 'POCONORMALE' DEL CINEMA: ITALIA ANNI '80, IL DECLINO|url=https://www.mymovies.it/cinemanews/2009/16629|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; [[اطالوي فلم ڊائريڪٽرن جي فهرست|اطالوي فلم ڊائريڪٽرن]] ۾ [[فيديريڪو فيليني]]، [[سرجيو ليئوني]]، [[پيئر پاولو پاسوليني]]، [[دوچو تيساري]]، [[لوڪينو ويسڪونتي]]، [[ويتوريو دي سيڪا]]، [[مائيڪل اينجلو انتونيوني]] ۽ [[روبيرتو روسيلليني]] شامل آهن، جن کي هر دور جي عظيم ترين ڊائريڪٽرن مان مڃيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ebert|first=Roger|title=The Bicycle Thief / Bicycle Thieves (1949) |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19990319/REVIEWS08/903190306/1023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227023704/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990319%2FREVIEWS08%2F903190306%2F1023|archive-date=27 February 2009|access-date=8 September 2011|work=Chicago Sun-Times}}; {{Cite web|date=7 July 2002|title=The 25 Most Influential Directors of All Time|url=http://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/the-25-most-influential-directors-of-all-time-3358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211230213/http://www.moviemaker.com/archives/moviemaking/directing/articles-directing/the-25-most-influential-directors-of-all-time-3358|archive-date=11 December 2015|access-date=21 February 2017|website=MovieMaker Magazine}}&lt;/ref&gt; 1940ع واري ڏهاڪي جي وچ کان 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين [[اطالوي نيو ريئلزم]] جو عروج هو، جيڪو جنگ کان پوءِ واري اٽليءَ جي خراب حالت کي ظاهر ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Italian Neorealism – Explore – The Criterion Collection|url=https://www.criterion.com/explore/6-italian-neorealism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918102158/http://www.criterion.com/explore/6-italian-neorealism|archive-date=18 September 2011|access-date=7 September 2011|publisher=Criterion.com}}&lt;/ref&gt;

1950ع واري ڏهاڪي ۾ جيئن ملڪ وڌيڪ امير ٿيو، نيو ريئلزم جي هڪ صورت، جيڪا گلابي نيو ريئلزم طور مشهور هئي، ان جي جاءِ ورتي، ۽ ''[[ڪوميڊيا آل اطاليانا]]'' صنف ۽ ٻيون [[فلم صنف]]ون، جهڙوڪ [[سورڊ اينڊ سينڊل]] ۽ [[اسپيگيٽي ويسٽرن]]، 1960ع ۽ 1970ع واري ڏهاڪي ۾ مشهور ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Western all'italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/western-all-italiana_%28Enciclopedia-del-Cinema%29|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; [[صوفيا لورين]] جهڙين اداڪارائن عالمي شهرت حاصل ڪئي. شهوت انگيز اطالوي ٿرلر، يا ''[[جئلي]]''، جيڪي 1970ع واري ڏهاڪي ۾ [[داريو ارجينتو]] جهڙن ڊائريڪٽرن ٺاهيا، خوفناڪ فلمن تي اثرانداز ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tarantino e i film italiani degli anni settanta|url=http://www.corriere.it/solferino/severgnini/09-10-30/09.spm|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; تازو دور ۾، اطالوي منظر کي رڳو ڪڏهن ڪڏهن ڌيان مليو آهي، جهڙوڪ ''[[لائف از بيوٽيفل]]''، ''[[سئنيما پيراڊيسو]]'' ۽ ''[[اِل پوستينو: دي پوسٽمين]]'' جهڙين فلمن سان.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 May 2013|title=Cannes 2013. La grande bellezza |url=https://stanzedicinema.com/2013/05/21/cannes-2013-la-grande-bellezza|access-date=1 January 2022|work=Stanze di Cinema|language=it}}&lt;/ref&gt;


چينيچتا اسٽوڊيو يورپ ۾ فلم ۽ ٽيليويزن پيداوار جي سڀ کان وڏي سهولت آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 December 2021|title=Cinecittà, c'è l'accordo per espandere gli Studios italiani|url=https://www.ciakmagazine.it/news/cinecitta-ce-laccordo-per-espandere-gli-studios-italiani|access-date=10 September 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; جتي ڪيتريون ئي عالمي باڪس آفيس ڪامياب فلمون فلمبند ٿيون. 1950ع واري ڏهاڪي ۾، اتي ٺاهيل عالمي پيداوارن جي انگ سبب روم کي &quot;[[ٽائبر تي هالي ووڊ]]&quot; سڏيو ويو. ان جي احاطي تي 3,000 کان وڌيڪ پيداوارون ٺهيون، جن مان 90 کي [[اڪيڊمي اوارڊ]] لاءِ نامزدگي ملي، ۽ 47 ڪاميابيون حاصل ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bondanella|first=Peter E.|url=https://books.google.com/books?id=PiTBFMc7tp4C|title=Italian Cinema: From Neorealism to the Present|date=2001|publisher=Continuum|isbn=978-0-8264-1247-8|page=13}}&lt;/ref&gt; اٽلي [[بهترين پرڏيهي ٻوليءَ واري فلم لاءِ اڪيڊمي اوارڊ]] ۾ سڀ کان وڌيڪ اوارڊ ماڻيندڙ ملڪ آهي، جنهن 14 ڪاميابيون، 3 [[اعزازی اڪيڊمي اوارڊ|خاص اوارڊ]] ۽ 31 [[بهترين پرڏيهي ٻوليءَ واري فلم لاءِ اڪيڊمي اوارڊ ڏانهن اطالوي موڪلن جي فهرست|نامزدگيون]] حاصل ڪيون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=26 October 2021|title=Oscar 2022: Paolo Sorrentino e gli altri candidati come miglior film internazionale |url=https://www.sorrisi.com/cinema/migliori-film/oscar-2022-paolo-sorrentino-e-gli-altri-candidati-come-miglior-film-internazionale|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; {{As of|2016}}، اطالوي فلمن 12 پام دُور،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 May 2014|title=10 film italiani che hanno fatto la storia del Festival di Cannes|url=https://www.nanopress.it/articolo/10-film-italiani-che-hanno-fatto-la-storia-del-festival-di-cannes/67505|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; 11 [[گولڊن لائن]]،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=28 August 2018|title=I film italiani vincitori del Leone d'Oro al Festival di Venezia|url=https://www.supereva.it/i-film-italiani-vincitori-del-leone-doro-al-festival-di-venezia-51756|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; ۽ 7 [[گولڊن بيئر]] کٽيا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Film italiani vincitori Orso d'Oro di Berlino|url=https://popcorntv.it/guide/film-italiani-vincitori-orso-doro-di-berlino/32626|access-date=1 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt;

=== کاڌ خوراڪ ===
{{Main|اطالوي کاڌ خوراڪ|اطالوي کاڌي جو ڍانچو|اطالوي کاڌن ۽ مشروبن جي فهرست}}

[[File:Salumi e vino lucchese.JPG|thumb|[[اطالوي شراب]] ۽ ''[[سالومي]]'']]

[[اطالوي کاڌ خوراڪ]] تي [[اِيٽرسڪن تهذيب|اِيٽرسڪن]]، [[قديم يوناني کاڌ خوراڪ|قديم يوناني]]، [[قديم رومي کاڌ خوراڪ|قديم رومي]]، [[بازنطيني کاڌ خوراڪ|بازنطيني]]، [[عربي کاڌ خوراڪ|عربي]] ۽ [[يهودي کاڌ خوراڪ|يهودي]] کاڌن جو گهرو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 April 2023|title=The History of Italian Cuisine: A Cultural Journey – Italian Cuisine|url=https://italian-cuisine.org/the-history-of-italian-cuisine-a-cultural-journey|access-date=25 February 2024|website=italian-cuisine.org}}; {{Cite web|title=Italian Cooking: History of Food and Cooking in Rome and Lazio Region, Papal Influence, Jewish Influence, The Essence of Roman Italian Cooking|url=http://www.inmamaskitchen.com/ITALIAN_COOKING/rome_Lazio/Rome_LAZIO.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100410100532/http://www.inmamaskitchen.com/ITALIAN_COOKING/rome_Lazio/Rome_LAZIO.html|archive-date=10 April 2010|access-date=24 April 2010|publisher=Inmamaskitchen.com}}&lt;/ref&gt; [[نئين دنيا]] جي دريافت سان اهم تبديليون آيون، جن ۾ آلو، ٽماٽا ۽ مڪئي جهڙيون شيون ارڙهين صديءَ کان بنيادي جز بڻجي ويون.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Making of Italian Food...From the Beginning|url=http://www.epicurean.com/articles/making-of-italian-food.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327080045/http://www.epicurean.com/articles/making-of-italian-food.html|archive-date=27 March 2010|access-date=24 April 2010|publisher=Epicurean.com}}; Del Conte, 11–21.&lt;/ref&gt; [[بحيرۂ روم واري غذا]] اطالوي کاڌ خوراڪ جو بنياد بڻجي ٿي، جيڪا [[پاستا]]، مڇي، ميون ۽ ڀاڄين سان مالا مال آهي ۽ پنهنجي سادگي ۽ قسمين قسمين هئڻ ڪري سڃاتي وڃي ٿي، جنهن ۾ ڪيترن کاڌن ۾ رڳو چار کان اٺ جز هوندا آهن.&lt;ref&gt;The Silver Spoon {{ISBN|8-8721-2223-6}}, 1997 ed.&lt;/ref&gt; اطالوي کاڌ خوراڪ پنهنجي علائقائي تنوع،&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Italian cuisine – Britannica Online Encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/718430/Italian-cuisine|access-date=24 April 2010|date=2 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716014306/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/718430/Italian-cuisine|archive-date=16 July 2010|author=Related Articles|url-status=live}}; {{Cite web|title=Italian Food – Italy's Regional Dishes &amp; Cuisine|url=http://www.indigoguide.com/italy/food.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102020059/http://www.indigoguide.com/italy/food.htm|archive-date=2 January 2011|access-date=24 April 2010|publisher=Indigoguide.com}}; {{Cite web|title=Regional Italian Cuisine|url=http://www.rusticocooking.com/regions.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100410072851/http://www.rusticocooking.com/regions.htm|archive-date=10 April 2010|access-date=24 April 2010|publisher=Rusticocooking.com}}&lt;/ref&gt; ذائقي جي گهڻائي ۽ دنيا جي سڀ کان وڌيڪ مشهور کاڌن مان هڪ هئڻ ڪري نمايان آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 January 2013|title=Which country has the best food?|url=http://travel.cnn.com/explorations/eat/worlds-best-food-cultures-453528|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629071154/http://travel.cnn.com/explorations/eat/worlds-best-food-cultures-453528|archive-date=29 June 2013|access-date=14 October 2013|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; جنهن جو ٻاهرين ملڪن تي به مضبوط اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Freeman|first=Nancy|date=2 March 2007|title=American Food, Cuisine|url=http://www.sallybernstein.com/food/cuisines/us|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100418064119/http://sallybernstein.com/food/cuisines/us|archive-date=18 April 2010|access-date=24 April 2010|publisher=Sallybernstein.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Most Americans Have Dined Out in the Past Month and, Among Type of Cuisine, American Food is Tops Followed by Italian|url=http://www.harrisinteractive.com/vault/HarrisPoll18-DiningOut_4-3-13.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520205539/http://www.harrisinteractive.com/vault/HarrisPoll18-DiningOut_4-3-13.pdf|archive-date=20 May 2013|access-date=31 August 2013|publisher=[[هئرس انسائيٽس اينڊ اينالٽڪس|هئرس انٽرايڪٽو]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kazmin|first=Amy|date=26 March 2013|title=A taste for Italian in New Delhi|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/7ab87234-9214-11e2-851f-00144feabdc0.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/7ab87234-9214-11e2-851f-00144feabdc0.html|archive-date=10 December 2022|access-date=31 August 2013|work=[[فنانشل ٽائيمز]]|location=London}}&lt;/ref&gt;

اطالوي کاڌ خوراڪ روايتي شين تي گهڻو ڀاڙي ٿي؛ ملڪ وٽ [[يورپي يونين ۾ جاگرافيائي اشارا ۽ روايتي خاصيتون|يورپي يونين جي قانون]] هيٺ محفوظ ڪيل روايتي خاصيتن جو وڏو تعداد آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Keane|first=John|title=Italy leads the way with protected products under EU schemes|url=http://www.bordbia.ie/industryservices/information/alerts/Pages/ItalyleadsthewaywithprotectedproductsunderEUschemes.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329075250/http://www.bordbia.ie/industryservices/information/alerts/Pages/ItalyleadsthewaywithprotectedproductsunderEUschemes.aspx|archive-date=29 March 2014|access-date=5 September 2013|publisher=[[بورڊ بيا]]}}&lt;/ref&gt; اٽلي ۾ 395 [[ميشلن اسٽار]] رکندڙ ريسٽورنٽ آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.michelin.com/en/publications/products-and-services/michelin-guide-2024-italy-two-new-3-michelin-stars-restaurants|title=Michelin Guide 2024 – Italy – Two new 3 Michelin stars restaurants|access-date=20 November 2024}}&lt;/ref&gt; [[اطالوي چيزن جي فهرست|چيز]]، [[سالومي|ٿڌا گوشت]] ۽ [[اطالوي شراب|شراب]] اطالوي کاڌ خوراڪ جا مرڪزي جز آهن، جن سان علائقائي صورتون ۽ [[محفوظ اصل جو نالو]] يا [[محفوظ جاگرافيائي اشارو]] جا ليبل لاڳاپيل آهن؛ ان سان گڏ [[پيزا]] ۽ ڪافي پڻ کاڌي پيتي واري ثقافت جو حصو آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Marshall|first=Lee|date=30 September 2009|title=Italian coffee culture: a guide|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/italy/6246202/Italian-coffee-culture-a-guide.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010212148/http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/italy/6246202/Italian-coffee-culture-a-guide.html|archive-date=10 October 2013|access-date=5 September 2013|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; مٺا کاڌا مقامي ذائقن، جهڙوڪ ترش ميون، پسته ۽ بادام، کي [[ماسڪارپوني]] ۽ [[ريڪوٽا]] جهڙن مٺن چيزن يا ڪوڪو، وينلا ۽ دارچيني جهڙن غير ملڪي ذائقن سان ملائڻ جي ڊگهي روايت رکن ٿا. [[جيلاتو]]،&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Jewkes|first=Stephen|date=13 October 2012|title=World's first museum about gelato culture opens in Italy|url=http://www.timescolonist.com/life/travel/world-s-first-museum-about-gelato-culture-opens-in-italy-1.15866|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016062518/http://www.timescolonist.com/life/travel/world-s-first-museum-about-gelato-culture-opens-in-italy-1.15866|archive-date=16 October 2013|access-date=5 September 2013|work=[[ٽائيمز ڪالونسٽ]]}}&lt;/ref&gt; [[تيراميسو]]،&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Squires|first=Nick|date=23 August 2013|title=Tiramisu claimed by Treviso|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10261930/Tiramisu-claimed-by-Treviso.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829091009/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10261930/Tiramisu-claimed-by-Treviso.html|archive-date=29 August 2013|access-date=5 September 2013|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاساتا]] اطالوي مٺن کاڌن جا سڀ کان مشهور مثال آهن.

[[اطالوي کاڌي جو ڍانچو]] بحيرۂ روم واري علائقي لاءِ خاص آهي ۽ اتر، وچ ۽ اوڀر يورپي کاڌي جي ڍانچن کان مختلف آهي، جيتوڻيڪ اهو اڃا به اڪثر ناشتي (''[[اطالوي کاڌي جو ڍانچو#ناشتو (ڪولازيوني)|ڪولازيوني]]'')، منجهند جي ماني (''[[اطالوي کاڌي جو ڍانچو#منجهند جي ماني (پرانزو)|پرانزو]]'') ۽ رات جي ماني (''[[اطالوي کاڌي جو ڍانچو#رات جي ماني (چينا)|چينا]]'') تي مشتمل هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mangiare all'italiana|url=https://www.studiare-in-italia.it/php5/study-italy.php?idorizz=5&amp;idvert=62|access-date=12 November 2021|language=it|archive-date=12 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112222610/https://www.studiare-in-italia.it/php5/study-italy.php?idorizz=5&amp;idvert=62|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; بهرحال، ناشتي تي گهڻو گهٽ زور ڏنو ويندو آهي، جيڪو اڪثر ڇڏيو ويندو آهي يا غير بحيرۂ روم اولهندي ملڪن جي ڀيٽ ۾ هلڪن حصن تي مشتمل هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 March 2016|title=Colazioni da incubo in giro per il mondo|url=https://www.lacucinaitaliana.it/news/in-primo-piano/colazioni-strane-nel-mondo|access-date=12 November 2021|language=it}}&lt;/ref&gt; صبح دير سان ۽ منجهند کان پوءِ هلڪا کاڌا، جن کي ''[[اطالوي کاڌي جو ڍانچو#منجهند کان پوءِ هلڪو کاڌو (ميريندا)|ميريندا]]'' ({{Plural form}}: ''ميريندي'') چيو وڃي ٿو، اڪثر شامل هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 August 2021|title=Merenda, una abitudine tutta italiana: cinque ricette salutari per tutta la famiglia|url=https://www.corriere.it/cook/news/cards/merenda-abitudine-tutta-italiana-cinque-ricette-salutari-tutta-famiglia/merenda-come-deve-essere_principale.shtml|access-date=12 November 2021|language=it}}&lt;/ref&gt;

=== راند ===
{{Main|اٽلي ۾ راند}}

[[File:Italy national football team Euro 2012 final.jpg|thumb|2012ع ۾ [[اٽلي قومي فٽبال ٽيم|''آتسوري'']]. [[اٽلي ۾ فٽبال|فٽبال]] اٽلي ۾ سڀ کان مشهور راند آهي.]]

سڀ کان مشهور راند [[اٽلي ۾ فٽبال|فٽبال]] آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Wilson|first=Bill|date=10 March 2014|title=Italian football counts cost of stagnation|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331|access-date=12 June 2015|publisher=BBC News}}; {{Cite book|last1=Hamil|first1=Sean|title=Managing football: an international perspective|last2=Chadwick|first2=Simon|publisher=Elsevier/Butterworth-Heinemann|year=2010|isbn=978-1-8561-7544-9|edition=1st ed., dodr.|location=Amsterdam|page=285}}&lt;/ref&gt; اٽلي جي [[اٽلي قومي فٽبال ٽيم|ٽيم]] سڀ کان وڌيڪ ڪامياب ٽيمن مان هڪ آهي، جنهن چار [[فيفا ورلڊ ڪپ|ورلڊ ڪپ]] ڪاميابيون ([[1934 فيفا ورلڊ ڪپ|1934]]، [[1938 فيفا ورلڊ ڪپ|1938]]، [[1982 فيفا ورلڊ ڪپ|1982]] ۽ [[2006 فيفا ورلڊ ڪپ|2006]]) ۽ ٻه [[يوئيفا يورو]] ڪاميابيون ([[يوئيفا يورو 1968|1968]] ۽ [[يوئيفا يورو 2020|2020]]) حاصل ڪيون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Previous FIFA World Cups|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110125063612/http://www.fifa.com/worldcup/archive/index.html|archive-date=25 January 2011|access-date=8 January 2011|publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; اطالوي ڪلبن 48 وڏيون يورپي ٽرافيون کٽيون آهن، جنهن ڪري اٽلي اسپين کان پوءِ يورپ جو ٻيو سڀ کان ڪامياب ملڪ بڻجي ٿو. اٽلي جي مٿئين ليگ [[سيري آ]] آهي، جنهن کي دنيا ڀر ۾ لکين مداح ڏسن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Le squadre più tifate al mondo: classifica e numero di fan|url=https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/squadre-piu-tifate-al-mondo-classifica|access-date=4 January 2022|language=it|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918004108/https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/squadre-piu-tifate-al-mondo-classifica|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ٻيون مشهور ٽيم واريون رانديون باسڪيٽ بال، والي بال ۽ رگبي آهن.&lt;ref name=&quot;sportface&quot;&gt;{{Cite web|date=15 March 2021|title=Sport più seguiti: la (forse) sorprendente classifica mondiale|url=https://www.sportface.it/altro/sport-piu-seguiti-la-forse-sorprendente-classifica-mondiale/1318754|access-date=4 January 2022|language=it|archive-date=4 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104135605/https://www.sportface.it/altro/sport-piu-seguiti-la-forse-sorprendente-classifica-mondiale/1318754|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اٽلي جون مردن ۽ عورتن جون قومي والي بال ٽيمون اڪثر دنيا جي بهترين ٽيمن ۾ شامل ٿين ٿيون. [[اٽلي مردن جي قومي والي بال ٽيم|مردن جي ٽيم]] لڳاتار ٽي [[ايف آءِ وي بي والي بال مردن جي عالمي چيمپيئن شپ|عالمي چيمپيئن شپون]] کٽيون (1990ع، 1994ع ۽ 1998ع ۾). [[اٽلي مردن جي قومي باسڪيٽ بال ٽيم|اٽلي مردن جي باسڪيٽ بال ٽيم]] جا بهترين نتيجا [[يورو باسڪيٽ 1983]] ۽ [[يورو باسڪيٽ 1999|1999ع]] ۾ سونا تمغا، ۽ [[2004ع گرمائين اولمپڪس ۾ باسڪيٽ بال|2004ع اولمپڪس]] ۾ چاندي جو تمغو هئا. [[ليگا باسڪيٽ سيري آ]] يورپ جي سڀ کان وڌيڪ مقابلي واري ليگن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=July 2019|title=Basket Eurolega, l'albo d'oro delle squadre più forti e titolate d'Europa|url=https://williamhillnews.it/basket/basket-eurolega|access-date=4 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; [[اٽلي قومي رگبي يونين ٽيم]] [[سڪس نيشنز چيمپيئن شپ]] ۽ [[رگبي ورلڊ ڪپ]] ۾ مقابلو ڪري ٿي.

انفرادي راندين ۾، سائيڪل ڊوڙ مشهور آهي؛&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Foot|first=John|title=Pedalare! Pedalare!: a history of Italian cycling|publisher=Bloomsbury|year=2012|isbn=978-1-4088-2219-7|location=London|page=312}}&lt;/ref&gt; اطالوين [[يو سي آءِ روڊ ورلڊ چيمپيئن شپون – مردن جي روڊ ريس|يو سي آءِ عالمي چيمپيئن شپون]] [[يو سي آءِ روڊ ورلڊ چيمپيئن شپون – مردن جي روڊ ريس#قوم موجب تمغا ماڻيندڙ|بيلجيم کان سواءِ ڪنهن به ٻئي ملڪ کان وڌيڪ]] کٽيون آهن. [[جيرو دي اٽاليا]] هر مئي ۾ ٿيندڙ سائيڪل ريس آهي ۽ ٽن [[گرانڊ ٽورس]] مان هڪ آهي. الپائن اسڪائينگ هڪ وسيع راند آهي، ۽ ملڪ اسڪائينگ لاءِ مشهور منزل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hall|first=James|date=23 November 2012|title=Italy is best value skiing country, report finds|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/9697128/Italy-is-best-value-skiing-country-report-finds.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003012827/http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/9697128/Italy-is-best-value-skiing-country-report-finds.html|archive-date=3 October 2013|access-date=29 August 2013|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; اطالوي اسڪائر [[سياري جون اولمپڪ رانديون]] ۽ [[الپائن اسڪائي ورلڊ ڪپ]] ۾ سٺا نتيجا حاصل ڪن ٿا. ٽينس کي اهم پيروي حاصل آهي: اها چوٿين سڀ کان وڌيڪ کيڏي ويندڙ راند آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Il tennis è il quarto sport in Italia per numero di praticanti|url=http://www.federtennis.it/DettaglioNews.asp?IDNews=55672|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927033216/http://www.federtennis.it/DettaglioNews.asp?IDNews=55672|archive-date=27 September 2013|access-date=29 August 2013|publisher=Federazione Italiana Tennis}}&lt;/ref&gt; [[روم ماسٽرز]]، جيڪو 1930ع ۾ قائم ٿيو، سڀ کان وڌيڪ معزز ٽينس ٽورنامينٽن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Internazionali d'Italia di Tennis – Roma 2021 |url=https://www.faretennis.com/tornei/internazionali-italia-tennis|access-date=4 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; اطالوي رانديگرن [[ڊيويس ڪپ]] 4 ڀيرا (1976، 2023، 2024 ۽ 2025) ۽ [[بلي جين ڪنگ ڪپ]] 6 ڀيرا (2006، 2009، 2010، 2013، 2024 ۽ 2025) کٽيا آهن.
[[File:Michael Schumacher 2006 USA 2.jpg|thumb|[[اسڪوديريا فيراري]] جي [[فيراري 248 ايف 1]]، جيڪا [[گرانڊ پري موٽر ريسنگ|گرانڊ پري]] ريسنگ ۾ اڃا تائين موجود سڀ کان پراڻي ٽيم آهي،&lt;ref name=&quot;targaflorio&quot;/&gt; جيڪا 1948ع کان مقابلو ڪري رهي آهي، ۽ شمارياتي طور [[فارمولا ون گرانڊ پري فاتحن جي فهرست (تعمير ڪندڙ)|تاريخ جي سڀ کان ڪامياب فارمولا ون ٽيم]] آهي]]

موٽر راندون مشهور آهن.&lt;ref name=&quot;sportface&quot;&gt;&lt;/ref&gt; اٽلي، تمام وڏي فرق سان، سڀ کان وڌيڪ موٽو جي پي عالمي چيمپيئن شپون کٽيون آهن. اطالوي [[اسڪوديريا فيراري]] [[گرانڊ پري موٽر ريسنگ|گرانڊ پري]] ريسنگ ۾ اڃا تائين موجود سڀ کان پراڻي ٽيم آهي،&lt;ref name=&quot;targaflorio&quot;&gt;{{Cite web|title=Enzo Ferrari|url=https://www.targaflorio.info/enzoferrari.htm|access-date=4 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; جيڪا 1948ع کان مقابلو ڪري رهي آهي، ۽ 232 ڪاميابين سان سڀ کان ڪامياب فارمولا ون ٽيم آهي. [[فارمولا ون]] جو [[اطالوي گرانڊ پري]] 1921ع کان منعقد ٿيندو رهيو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 September 2020|title=GP d'Italia: albo d'oro|url=https://www.motori.it/curiosita/1757728/gp-ditalia-albo-doro.html|access-date=4 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; ۽ هميشه [[آٽوڊرومو ناتسيونالي مونزا]] ۾ ٿيو آهي (سواءِ [[1980 اطالوي گرانڊ پري|1980ع]] جي).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 September 2021|title=GP Italia: a Monza tra storia e passione|url=https://www.f1world.it/amarcord/gp-ditalia-a-monza-tra-storia-e-passione|access-date=4 January 2022|language=it|archive-date=4 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104135550/https://www.f1world.it/amarcord/gp-ditalia-a-monza-tra-storia-e-passione/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; موٽر راندين ۾ ٻيا ڪامياب اطالوي ڪار ٺاهيندڙ [[الفا روميو]]، [[لانچيا]]، [[مازيراتي]] ۽ [[فيات]] آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 October 2021|title=L'Italia che vince le corse|work=Mauto|url=https://www.museoauto.com/litalia-che-vince-le-corse-la-ferrari-500-f2-del-1952|access-date=4 January 2022|language=it|archive-date=4 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104172543/https://www.museoauto.com/litalia-che-vince-le-corse-la-ferrari-500-f2-del-1952/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

اٽلي اولمپڪس ۾ ڪامياب رهيو آهي، [[1896ع گرمائين اولمپڪس|پهرين اولمپياڊ]] کان حصو وٺندو رهيو آهي ۽ 48 مان 47 رانديگرن ۾ شامل ٿيو آهي ([[1904ع گرمائين اولمپڪس|1904ع]] کان سواءِ).&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Elio Trifari|title=Che sorpresa: Italia presente a tutti i Giochi|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/novembre/28/Che_sorpresa_Italia_presente_tutti_ga_10_081128051.shtml|access-date=4 January 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; [[اولمپڪس ۾ اٽلي|اطالوين]] [[گرمائين اولمپڪ رانديون]] ۾ 618 تمغا، ۽ سياري جي اولمپڪس ۾ 141 تمغا کٽيا آهن، جن ۾ 259 سونا تمغا شامل آهن، ۽ ڪل تمغن جي لحاظ کان ڇهون سڀ کان ڪامياب ملڪ آهي. ملڪ [[1960ع گرمائين اولمپڪس|1960ع]] ۾ گرمائين اولمپڪس جي ميزباني ڪئي؛ ۽ [[سياري جون اولمپڪ رانديون|سياري جي اولمپڪس]] جي [[1956ع سياري اولمپڪس|1956ع]]، [[2006ع سياري اولمپڪس|2006ع]] ۾ ميزباني ڪئي، ۽ هن وقت [[ميلان]] ۽ [[ڪورتينا دامپيتسو]] ۾ [[2026ع سياري اولمپڪس|2026ع واري ايڊيشن]] جي ميزباني ڪري رهيو آهي.

=== عام موڪلون، ميلو ۽ لوڪ روايتون ===
{{Main|اٽلي ۾ عام موڪلون|اٽلي جون روايتون|اٽلي جون لوڪ روايتون}}

[[File:Frecce Tricolori 2022.jpg|thumb|روم ۾ ''[[فيستا ديلا ريپوبليڪا]]'' جي جشن دوران [[وڪٽر ايمانوئل ٻيون يادگار]] مٿان ''[[فريچي تريڪولوري]]''، جنهن جي دونهين واري لڪير [[اٽلي جا قومي رنگ]] ڏيکاري ٿي]]

عام موڪلن ۾ مذهبي، قومي ۽ علائقائي ڏينهن شامل آهن. اٽلي جو قومي ڏينهن، ''[[فيستا ديلا ريپوبليڪا]]'' ('جمهوريت جو ڏينهن')،&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Le feste mobili. Feste religiose e feste civili in Italia|url=http://calendario.eugeniosongia.com/feste.htm|access-date=29 December 2022|language=it}}&lt;/ref&gt; 2 جون تي ملهايو ويندو آهي، جنهن جو مکيه جشن روم ۾ ٿيندو آهي، ۽ اهو 1946ع ۾ اطالوي جمهوريه جي جنم جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Italian Embassy in London&quot;&gt;{{Cite web|title=Festività nazionali in Italia|url=http://www.amblondra.esteri.it/Ambasciata_Londra/Menu/In_linea_con_utente/Domande_frequenti/altro.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624220055/http://www.amblondra.esteri.it/Ambasciata_Londra/Menu/In_linea_con_utente/Domande_frequenti/altro.htm|archive-date=24 June 2012|access-date=15 April 2012|publisher=Italian Embassy in London|language=it}}&lt;/ref&gt; تقريب ۾ [[اڻڄاتل سپاهيءَ جو مقبرو (اٽلي)|اطالوي اڻڄاتل سپاهي]] کي خراج عقيدت طور گلن جي چادر چاڙهڻ ۽ روم ۾ [[ويا ديئي فوري امپيريالي]] سان فوجي پريڊ شامل آهي.

[[سينٽ لوسي جو ڏينهن#اٽلي|سينٽ لوسي جو ڏينهن]]، 13 ڊسمبر تي، اٽلي جي ڪجهه علائقن ۾ ٻارن ۾ مشهور آهي، جتي هوءَ سانتا ڪلاز جهڙو ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Saint Lucy – Sicily's Most Famous Woman – Best of Sicily Magazine|url=http://www.bestofsicily.com/mag/art333.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015021932/http://bestofsicily.com/mag/art333.htm|archive-date=15 October 2012|website=bestofsicily.com}}&lt;/ref&gt; [[ايپيفني (موڪل)|ايپيفني]] [[اطالوي لوڪ روايتون|اطالوي لوڪ روايتن]] جي شخصيت [[بيفانا]] سان لاڳاپيل آهي، جيڪا ٻهاريءَ تي سوار هڪ پوڙهي عورت آهي، جيڪا 5 جنوري جي رات سٺن ٻارن لاءِ تحفا، ۽ خراب ٻارن لاءِ ڪوئلو يا رک جا ٿيلها آڻي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Roy|first=Christian|url={{Google books|IKqOUfqt4cIC|page=PA144|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Traditional Festivals|date=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-5760-7089-5|page=144|access-date=13 January 2015}}&lt;/ref&gt; [[مريم جو آسمان تي کڄڻ]] 15 آگسٽ تي ''[[فيراگوستو]]'' سان گڏ اچي ٿو، جيڪو اونهاري جي موڪلن جو دور آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jonathan Boardman|url={{Google books|VHAUAQAAIAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Rome: A Cultural and Literary Companion|publisher=Signal Books|year=2000|isbn=978-1-902669-15-1|location=University of California|page=219|format=Google Books}}&lt;/ref&gt; اطالوي قومي [[سرپرست ڏينهن]]، 4 آڪٽوبر تي، [[سينٽ فرانسس ۽ ڪيٿرائن جو عيد ڏينهن|سينٽ فرانسس ۽ سينٽ ڪيٿرائن]] کي ملهايو ويندو آهي. هر شهر يا ڳوٺ پنهنجي مقامي سرپرست بزرگ جي عيد تي پڻ عام موڪل ملهائيندو آهي.&lt;ref name=&quot;Italian Embassy in London&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[ناتالي دي روما]] ({{literally|روم جو جنم ڏينهن}}) [[روم]] ۾ 21 اپريل تي ٿيندڙ ساليانو ميلو آهي، جيڪو شهر جي ڏند ڪٿائي [[روم جو بنياد|بنياد]] جي خوشيءَ ۾ ملهايو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Plutarch12&quot;&gt;[[پلوٽارڪ]]، ''[[متوازي زندگيون]] – رومولس جي زندگي''، [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Romulus*.html#12 12.2] ([[لاڪوس ڪورتيوس]] مان)&lt;/ref&gt; [[ڏند ڪٿا]] موجب، چيو وڃي ٿو ته [[رومولس]] 21 اپريل 753 ق.م. تي روم شهر جو بنياد وڌو.&lt;ref name=&quot;penelope&quot;&gt;{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Censorinus/text*.html#17.11|title=LacusCurtius • Censorinus – De Die Natali|website=penelope.uchicago.edu}}&lt;/ref&gt;

ميلن ۽ جشنن ۾ [[پاليو دي سينا]] گهوڙن جي ڊوڙ، [[مقدس هفتو#اٽلي|مقدس هفتي]] جون رسمون، اريتسو جو [[ساراسين جوسٽ]]، ۽ ''[[ڪالچو ستوريڪو فيورينتينو]]'' شامل آهن. 2013ع ۾، [[يونيسڪو]] [[غير مادي ثقافتي ورثو|غير مادي ثقافتي ورثي]] ۾ اطالوي ميلن ۽ ''[[پاسو (فلوٽ)|پاسو]]'' کي شامل ڪيو، جهڙوڪ [[واريا دي پالمي]]، [[ويتربو]] ۾ [[ماڪينا دي سانتا روزا]]، ۽ [[ساساري]] ۾ ''faradda di li candareri''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Celebrations of big shoulder-borne processional structures|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&amp;pg=00011&amp;RL=00721|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213122708/http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=EN|archive-date=13 December 2014|access-date=29 November 2014|publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt; ٻين ميلن ۾ [[اٽلي ۾ ڪارنيول|ڪارنيول]] شامل آهن، جهڙوڪ [[وينس جو ڪارنيول|وينس]]، [[وياريجو جو ڪارنيول|وياريجو]]، [[اِوريا جو ڪارنيول|اِوريا]]، [[فويانو ديلا ڪيانا جو ڪارنيول|فويانو ديلا ڪيانا]]، ۽ [[ساتريانو دي لوڪانيا جو ڪارنيول|ساتريانو دي لوڪانيا]]. [[وينس فلم فيسٽيول]]، جيڪو [[گولڊن لائن]] انعام ڏئي ٿو ۽ 1932ع کان منعقد ٿي رهيو آهي، دنيا جو سڀ کان پراڻو فلمي ميلو آهي ۽ [[ڪانز فلم فيسٽيول|ڪانز]] ۽ [[برلن بين الاقوامي فلم فيسٽيول|برلن]] سان گڏ يورپ جي &quot;وڏن ٽن&quot; فلمي ميلن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Anderson|first=Ariston|date=24 July 2014|title=Venice: David Gordon Green's 'Manglehorn,' Abel Ferrara's 'Pasolini' in Competition Lineup|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-unveils-lineup-720770|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160218220740/http://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-unveils-lineup-720770|archive-date=18 February 2016|website=[[دي هالي ووڊ رپورٽر]]}}; {{Cite magazine|title=Addio, Lido: Last Postcards from the Venice Film Festival|url=https://time.com/3291348/addio-lido-last-postcards-from-the-venice-film-festival/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920162423/http://time.com/3291348/addio-lido-last-postcards-from-the-venice-film-festival|archive-date=20 September 2014|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;


==انتظامي ورهاستون==
&lt;!-- This Anchor tag serves to provide a permanent target for incoming section links. Please do not remove or modify it, except to add another appropriate anchor. If you modify the section title, please anchor the old title. It is always best to anchor an old section header that has been changed so that links to it will not be broken. See [[Template:Anchor]] for details. This template is {{Subst:Anchor comment}}. --&gt;
{{Main|اٽلي جا علائقا|اٽلي جا صوبا|اٽلي جا ميٽروپوليٽن شهر|ڪوموني}}

اٽلي 20 علائقن (''[[ريجوني]]'') تي مشتمل آهي، جن مان پنجن کي [[خاص قانوني حيثيت وارا خودمختيار علائقا|خاص خودمختيار حيثيت]] حاصل آهي، جيڪا کين اضافي معاملن تي قانون سازي ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي.&lt;ref name=&quot;tuttitalia&quot;&gt;{{Cite news|title=Regioni italiane|url=http://www.tuttitalia.it/regioni|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509133929/https://www.tuttitalia.it/regioni|archive-date=9 May 2022|access-date=30 April 2022|language=it}}&lt;/ref&gt;
{{Div col}}
* [[ابروزو]]
* [[اوستا وادي]]
* [[اپوليا]]
* [[بازيليڪاتا]]
* [[ڪلابريا]]
* [[ڪمپانيا]]
* [[ايميليا-رومانا]]
* [[فريولي-وينيزيا جوليا]]
* [[لازيو]]
* [[ليگوريا]]
* [[لومباردي]]
* [[مارڪي]]
* [[موليزه]]
* [[پيڊمونٽ]]
* [[سارڊينيا]]
* [[سسلي]]
* [[ترنتينو-آلٽو آديجي/سڊٽيرول]]
* [[ٽسڪني]]
* [[امبريا]]
* [[وينيتو]]
{{Div col end}}
{{Italy Labelled Map Scalable|image-width=400}}
''ريجوني'' ۾ 107 صوبا (''[[اٽلي جا صوبا|پرووينچي]]'') يا ميٽروپوليٽن شهر (''[[اٽلي جا ميٽروپوليٽن شهر|چِتا ميٽروپوليتاني]]'')، ۽ 7,896 ميونسپلٽيون (''[[ڪوموني]]'') شامل آهن.&lt;ref name=&quot;tuttitalia&quot;/&gt;
{{Clear}}

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|اٽلي|ملڪ|يورپ|يورپي يونين
}}
* [[اٽلي جو خاڪو]]
{{Clear}}

== نوٽس ==
{{Notelist|30em}}

== ڪتابيات ==
{{Refbegin|30em}}
* {{Cite book|last1=Cushman-Roisin|first1=Benoit|url=https://books.google.com/books?id=OFwkVgQNHlsC|title=Physical oceanography of the Adriatic Sea|last2=Gačić|first2=Miroslav|last3=Poulain|first3=Pierre-Marie|publisher=Springer|year=2001|isbn=978-1-4020-0225-0}}
* {{Cite web|date=2004–2007|title=FastiOnline: A database of archaeological excavations since the year 2000 |url=https://www.fastionline.org|access-date=6 March 2010|publisher=International Association of Classical Archaeology (AIAC)}}
* Hibberd, Matthew. ''The media in Italy'' (McGraw-Hill International, 2007).
* Sarti, Roland, ed. ''Italy: A reference guide from the Renaissance to the present'' (2004).
* Sassoon, Donald. ''Contemporary Italy: politics, economy and society since 1945'' (Routledge, 2014).
* {{Cite web|date=1995–2010|title=Italy History – Italian History Index|url=http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html|archive-date=15 August 2021|access-date=6 March 2010|publisher=European University Institute, The World Wide Web Virtual Library|language=it, en}}
{{Refend}}

==حوالا==
{{حوالا}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Wikibooks|Wikijunior:Countries A-Z|Italy}}
{{Sister project links|voy=Italy|d=Q38}}
* [https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142 اٽلي] [[بي بي سي نيوز]] مان
* [https://web.archive.org/web/20260116052905/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/ اٽلي]. ''[[دي ورلڊ فيڪٽ بڪ]]''. [[سينٽرل انٽيليجنس ايجنسي]].
* [https://web.archive.org/web/20081216082829/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/italy.htm اٽلي] ''يو سي بي لائبريريز گوو پبس'' مان
* [https://www.oecd.org/italy/ اٽلي] [[او اي سي ڊي]] مان
* [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/italy_en يورپي يونين جي ويب سائيٽ تي اٽلي جو ملڪي خاڪو]
* {{Wikiatlas|Italy}}
* {{OSM relation|365331}}
* [https://www.ifs.du.edu/IFs/frm_CountryProfile/IT اٽلي لاءِ اهم ترقياتي اڳڪٿيون] [[انٽرنيشنل فيوچرز]] مان
* [https://www.governo.it/ سرڪاري ويب سائيٽ] {{In lang|it}}
* [https://www.italia.it/en/ اطالوي سياحت جي سرڪاري ويب سائيٽ]
{{Italy topics}}
{{Navboxes
|title = اٽلي سان لاڳاپيل مضمون|list=
{{Sovereign states of Europe}}
{{Countries and territories bordering the Mediterranean Sea}}
{{EU members}}
{{European Economic Area (EEA)}}
{{Council of Europe members}}
{{G8 nations}}
{{G20}}
{{OSCE}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|43|N|12|E|display=title}}

[[زمرو:اٽلي| ]]
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:يورپي ملڪ]]
[[زمرو:جمهوريتون]]
[[زمرو:ڏاکڻي يورپ جا ملڪ]]
[[زمرو:يورپي اتحاد جا رڪن ملڪ]]
[[زمرو:اطالوي ٻولي ڳالهائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:جي 20 ميمبر]]
[[زمرو:ڪائونسل آف يورپ جا ميمبر رياستون]]
[[زمرو:يورپي يونين جا ميمبر رياستون]]
[[زمرو:نيٽو جا ميمبر رياستون]]
[[زمرو:يونين فار دي ميڊيٽرينين جا ميمبر رياستون]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ميمبر رياستون]]
[[زمرو:او اي سي ڊي ميمبر]]
[[زمرو:جمهوريتون]]
[[زمرو:1861ع ۾ يورپ ۾ قيام]]
[[زمرو:اهي ملڪ ۽ علائقا جتي اطالوي سرڪاري ٻولي آهي]]
[[زمرو:1861ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[Category:1946ع ۾ يورپ ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]

{{Italy Labelled Map Scalable|image-width=400}}</text>
      <sha1>11q8qqdcaq6ega8akrwuio9g2krvju5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڪسنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12268</id>
    <revision>
      <id>383596</id>
      <parentid>342285</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3399" sha1="coh56v4ibykx6lyxy8yttrydth8lgzm" xml:space="preserve">[[عڪس:Olanda Anderson (Red) tries to land a punch against Rudolf Kraj, 2000.jpg|thumbnail|باڪسنگ]]
'''باڪسنگ''' هڪ راند آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ ’ٺونشيبازي‘ چئجي ٿو. هن راند ۾ [[پاڪستان]] جي ڪاميابي ايشيائي سطح ۽ سيف گيمز جي سطح تائين شاندار رهي آهي، جڏهن ته [[1986ء]] جي سيول اولمپڪ (ڪوريا) ۾ پاڪستان ۽ [[سنڌ]] جي [[ڪراچي]] شهر جي نوجوان باڪسر حسين شاهه پهريون ڀيرو ڪَنجهي جو [[تمغو]] حاصل ڪري، پائنٽس ٽيبل تي اچڻ جو ڪارنامو سرانجام ڏنو هو. پروفيسر ڊاڪٽر انور چوڌريءَ، [[ملڪ]] ۾ باڪسنگ جي راند کي سُٺي شهرت ڏني آهي.

سنڌ ۾ باڪسنگ جي راند اڻويهين صديءَ کان هلندڙ آهي. سنڌ جي هر شهر ۾ باڪسنگ جي مقابلي جا مرڪز آهن، جن ۾ خاص ڪري [[حيدرآباد]] ۽ ڪراچي شهرن جا مرڪز مشهور آهن. ڪراچيءَ جي [[لياري]] ۽ بغدادي ايراضيءَ ۾ رهندڙ خصوصاً مڪراني باڪسنگ جا شوقين آهن. پاڪستان  کان گهڻو اڳ ڪراچي شهر ۾ باڪسنگ جون ڪلبون هيون، جن ۾ نوجوان رانديگر فن جو مظاهرو ڪندا هئا. -پاڪستان- کان اڳ ڪراچيءَ جي بِرٽي گومز نالي رانديگر سڄي هندستان ۾ -باڪسنگ- جي مقابلن ۾ ٿرٿلو مچائي ڇڏيو هو. هن [[1928ء]] ۾ ڪلڪتي ۾ آل انڊيا باڪسنگ چئمپيئن شپ کٽڻ جو اعزاز حاصل ڪيو هو. ڪراچيءَ جي هڪ ٻئي باڪسر ”بلئڪ جئڪ“ پڻ وڏي شهرت حاصل ڪئي هئي. سندس ئي همعصر سليمان عرف سِلُو به سٺو باڪسر هوندو هو. باڪسنگ جي دنيا ۾ عالمي سطح تي محمد علي ڪِلي، جَو فريز، جارج فورمئن، مائڪ ٽائسن ۽ راڪي مارڪيانو مقبول ترين رهيا.

باڪسنگ راند جي شروعات [[تاريخ]] کان آڳاٽي وقت ۾ ڪنهن وقت شروع ٿي آهي. ان جو قديم ترين ثبوت سمير ([[عراق]]) جي پنج هزار سال پراڻن آثارن مان مليو آهي، جنهن ۾ ٻه ”ٺونشيباز“ آمهون سامهون بيهي مقابلو ڪري رهيا آهن.

مائنان (Minoan) [[تهذيب]] جي آثارن مان پڻ هڪ ديوار واري چترڪاريءَ ۾ ٻه نوجوان ٺونشي بازي ڪندا نظر اچن ٿا جن جي هٿن ۾ گلوز به پاتل آهن. مائنان (Minoan) تهذيب اها تهذيب 1500-900 قبل مسيح جي آهي. ان راند غالبا قديم روم جي آکاڙن مان مقبوليت حاصل ڪئي. راند جا تمام گهڻا اصول ۽ ضابطا آهن ۽ مختلف جوڙن جا رانديگر پاڻ ۾ مقابلو ڪندا آهن.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D9%86%DA%AF باڪسنگ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:راند]]
[[زمرو:رانديون]]</text>
      <sha1>coh56v4ibykx6lyxy8yttrydth8lgzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باھ مندر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13681</id>
    <revision>
      <id>383638</id>
      <parentid>277951</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1237" sha1="qpk4d4v39oddlal6t1jm6wuf1fiiqbl" xml:space="preserve">[[Image:Zoroastrian Fire Temple, Yazd (2).jpg|thumb|left|250px|ايران ۾ يزد جي زرتشتي مندر جو آتشڪدو]]
'''باهه مندر''' پارسين جي عبادتگاھ، جتي سدائين باھ ٻرندي رهندي آهي. [[ڪراچي]] شهر ۾ [[زرتشتي مذھب|پارسي ڪميونٽي]] جا باھ مندر موجود آهن. [[سنڌ]] ۾ قديم زماني ۾ باھ مندر (آتش ڪدا) هوندا هئا. اڄ بہ [[هندو|هندو]] مندرن ۾ ’اگني ڪنڊ‘ ٿئي ٿو، جنهن جي [[سنڌ]] جي صوفياڻن آستانن تي نئين سڃاڻپ ’مچ‘ آهي. [[مسلمان]] فقير انهن کي بزرگ هستين سان منسوب ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آتش ڪده : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%20%DA%AA%D8%AF%D9%87 |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501150629/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%20%DA%AA%D8%AF%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پارسي مذھب]]
[[زمرو:باهه مندر]]</text>
      <sha1>qpk4d4v39oddlal6t1jm6wuf1fiiqbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدعت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15347</id>
    <revision>
      <id>383805</id>
      <parentid>305877</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9193" sha1="kptgy4abmt9tfb1b4k8t47mf11kqv16" xml:space="preserve">[http://quranacademy.com/SnapshotView/MediaID/2115/Title/14-Hadees-No-5-Muzammat-e-Bida%27at-(Part-1)-&amp;#91;14-of-47&amp;#93;] '''[[بدعت تي القرآن اڪيڊمي]]'''

'''''بِدعَتَ''':'''bid‘ah''' :({{lang-ar|بدعة}}; {{lang-en|innovation}}) مذھبي معاملن ۾ نواڻ يا تبديلي&lt;ref name=&quot;jacb1&quot;&gt;{{cite book|last1 = A.C. Brown|first1 = Jonathan|authorlink=Jonathan A.C. Brown|title = Hadith: Muhammad's Legacy in the Medieval and Modern World ''(Foundations of Islam)''|date = 2009|publisher = [[Oneworld Publications]]|isbn = 978-1851686636|page = 277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wehr|first=Hans|title=Arabic-English Dictionary|year=1994|publisher=Spoken Language Services, Inc.|pages=57}}&lt;/ref&gt; بِدعَتَ [[عربي ٻولي|عربي ٻوليءَ]] جو لفظ آهي، جنهن جي اصطلاحي معنيٰ آهي ”ڪا اهڙي رسم يا طريقو، جنهن ۾ قرآن ۽ سنت جي پيرويءَ کان تجاوز ڪيو وڃي“. دين اسلام جي شريعت ۾ نئين رسم، جيڪا نبي سڳوري صلي الله عليه وسلم جي وقت ۾ نه ٿي هجي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلدي پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D8%AA |access-date=2019-12-17 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409144751/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D8%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ڊاڪٽر طاهر القادري جو خيال آهي تہ لفظي ۽ اصطلاحي اختلافن باوجود اسلام جا سڀئي مڪتبہ فڪر ان امر تي متفق آهن تہ ڪنھن نئين امر جي حلت ۽ حرمت، جواز يا عدم جواز جي تعين لاءِ بدعت جي تقسيم اڻٽر آهي.ڇوتہ جيڪڏهن بدعت کي ڪنھن امتياز ۽ فرق کان سواءِ رڳو ھڪ ايڪو سمجھي نبي صه کان پوءِ ھر نئين ڪم کي ايجاد سمجھي حرام يا مردود قرار ڏجي ته دين جي تعليم ۽ اسلامي فقہ جو وڏو حصو ، اجتھاد جون سڀ صورتون، قياس سڀ ناجائز ٿي ويندا. &lt;ref name=&quot;minhajbooks.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.minhajbooks.com/urdu/btext/cid/4/bid/318/btid/1054/read/txt/فصل-اول-اقسام-بدعت.html}}&lt;/ref&gt; امام ابن تيميہ (728ھ) پنھنجي ڪتاب .’’منہاج السنۃ’’۾ چوي ٿو تہ عمر فاروق جو فرمان. نعمت البدعة هذهِ&lt;ref&gt;{{مالک، المؤطا، 1 : 114، رقم، 250}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{ابن تيميه، منهاج السنة، 4 : 224}}&lt;/ref&gt; ۾ بدعت جي لغوي معني جي وضاحت ڪندي فرمايو تہ:

{{quote|إنّما سمّاها بدعة لأن ما فعل ابتداء، بدعة لغة، وليس ذلک بدعة شرعية، فإنّ البدعة الشّرعية التی هی ضلالة ما فعل بغير دليل شرعی&lt;ref&gt;{{بخاری، الصحيح، کتاب صلاة التراويح، باب فضل من قام رمضان، 2 : 707، رقم : 1906}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ان کي (باجماعت نماز تراويح کي) بدعت ان لاءِ چيو ويندو آهي جو اھو عمل ان کان پھريون ايئن نه ٿيو هو تنھن ڪري اھا بدعت لغوي آھي. اھا بدعت شرعي ناھي.بدعت شرعي اھڙي گمراھي آھي جيڪا دليل شرعي کانسواءِ عمل ۾ آندي وڃي.|امام تيميہ&lt;ref name=&quot;minhajbooks.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.minhajbooks.com/urdu/btext/cid/4/bid/318/btid/1054/read/txt/فصل-اول-اقسام-بدعت.html}}&lt;/ref&gt;|}}

بدعت جو لفظ فقيھن ۽ اسلامي قانوني ماھرن اھڙن عقيدن، ڪمن ۽ رسمن جي باري ۾  استعمال ڪيو آهي جيڪي قرآن ۽ سنت کان ٻاهر آھن&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. تمام اڪابر فقيھن ،  ابن تيميه (وفات:1380) جا پوئلڳن، حنبلي فقه وارن، سعودي عرب ۾ وھابي تحريڪ وارن ۽ ٻين ھر ان شئي کي رد ڪري ڇڏيو جيڪا انھن مطابق دين اندر نئين ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. اسلام ۾ جن بدعتن جي اجازت آهي انھن ۾ عربي گرامر جو مطالعو، اسڪول ٺاھڻ، عمدہ ڪپڙا پائڻ، مھمانن کي عمدو کاڌو کارائڻ، وغيره شامل آهن&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. مسجدون سينگارڻ ۽ قرآن جون قلمي نسخا ٺاھڻ مڪروه يا ناپسنديده بدعتون قرار ڏنيون ويون پر انھن جي منع نہ ڪئي وئي، نہ وري ان جي سزا رکي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. بت پرستي جي بدعت کي ڪفر قرار ڏنو ويو. سني فقيھن مزارن تي ادا ڪيون ويندڙ رسمن، شيعن جي امامن لاء خيالن ۽ احمدين جي خيالن کي بت بہ بدعت جي زمري ۾ رکيو آھي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. جديد دؤر ۾ اڳي جي ڀيٽ ۾ بدعت اسلام جو سڀ کان وڌيڪ بحث وارن موضوعن ۾ شامل آهي. بنياد پرست نہ رڳو مذھبي عملن پر گھڻ مذھبي سماج جي سيڪيولر ريتن کي نندڻ لاء پڻ بدعت جو لفظ استعمال ڪن ٿا. انھن ريتن ۾ سالگره، پالتو جاندار رکڻ،  موسيقي ٻڌڻ، ملڪ جي جھنڊي کي سلامي ڏيڻ شامل آھن. ساڳي خيال جي برعڪس بنيادپرستن پنھنجي عام زندگين ۾، پنھنجا ادارا ھلائڻ ۾ ۽ تبليغي ڪمن ۾ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال کي قبول ڪيو آهي جنھن جو قرآن ۽ سنت ۾ ذڪر ڪانھي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. ترقي پسند مسلمانن سٺين بدعتن جي خيال جي پذيرائي ڪئي آهي. انھن مان اڪثر خالد ابوالفضل (جنم 1963) جھڙن مفڪرن سان سھمت آھن جنھن اھو خيال ڏنو تہ جيڪا شئي اخلاقي بصيرت جي بنياد تي قائم آهي ان کي خراب بدعت قرار ڏئي رد نہ ٿو ڪري سگھجي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 101, &lt;/ref&gt;.

=== ''بدعت حديث جي روشنيءَ ۾'' ===

''حضرت عائشه روايت ڪري ٿي تہ'':

{{quote|'''''من أحدث فی أمرنا هذا ما ليس منه فهو ردّ.'''''

'''''ترجمو''':جنهن به اسان جي دين ۾ ڪا اهڙي شيءِ پيدا ڪئي جيڪا هن ۾ نه هئي ته اهو انسان مردود آهي.|مسلم&lt;ref&gt;مسلم، الصحيح، کتاب الأقضية، باب نقض الأحکام الباطلة، 3 : 1343، رقم : 1718&lt;/ref&gt;|ابن ماجہ&lt;ref&gt;ابن ماجه، السنن، المقدمة، باب تعظيم حديث رسول اﷲ صلی الله عليه وآله وسلم ، 1 : 7، رقم : 14&lt;/ref&gt;|المسند احمد&lt;ref&gt;أحمد بن حنبل، المسند، 6 : 270، رقم : 26372&lt;/ref&gt;|}}

== ''بدعت جا قسم'' ==
ڪيترن ئي فقيھن امام شافعي (وفات:820)   جي خيالن جي پيروي ڪئي جنھن  سٺي  يا خراب بدعت  فرق ٻڌايو. ان مطابق  بدعت حسن سٺي بدعت آهي ۽ بدعت سيئه يا بدعت مضموم خراب بدعت آھي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. ''بدعت جا ٻه قسم آهن'':
# ''بدعت حسنه''
# ''بدعت سيئه''

==== ''بدعت حسنه'' ====

''بدعت حسنه جي باري ۾ مشهور آهي ته حضرت عمر هڪ رات پنهجي گهر کان ٻاهر نڪتو ته ڏٺائين ته ڪجهه اصحابي رمضان جي رات ۾ الڳ الڳ نماز پڙهن پيا ته اوهان چيو اهي سڀ گڏجي نماز پڙهن ته ڪيڏو سٺو ٿيندو.''

''صحيح مسلم ۾ آهي ته'':

{{quote|''جنهن اسلام ۾ ڪو سٺو طريقو ايجاد ڪيو ته ان انسان ۽ ان  کان پوءِ ان تي عمل ڪرڻ واري کي پڻ ثواب ملندو.''|صحيح مسلم|}}

==== ''بدعت سيئه'' ====

''اهري نئي شيءِ جيڪا اسلام جي خلاف هجي بدعت سيئه هوندي.''

== ''بدعت جا سبب'' ==

''بدعت جا سڀ کان وڏا سبب ھي ٿي سگهن ٿا'':
* ''ديني حڪمن کان لا علمي''
* ''پنهنجي خواهشن جي پيروي''
* ''ڪجهه انسانن جي راءِ کي تعصب ڏيڻ''
* ''ڪافرن سان مشابهت رکڻ''

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>kptgy4abmt9tfb1b4k8t47mf11kqv16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي ٻولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15523</id>
    <revision>
      <id>383467</id>
      <parentid>374395</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17476" sha1="36wigpgqcsh7j518dhgsnuemsih3lmb" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name = انگريزي (انگلش)
| pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ɪ|ʃ}}{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry: [http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/pronunciation/english/english_1 English – Pronunciation]}}
| region = [[برطانوي ٻيٽ]] (اصل وطن)&lt;br&gt; [[انگريزي ڳالھائيندڙ دنيا]]
| speakers = 36{{ndash}}40{{nbsp}}ڪروڙ
| ethnicity = [[اينگلو سيڪسنس]] (تاريخي لحاظ کان)
| date = 2006
| ref = {{sfn|Crystal|2006|pp=424–426}}
| speakers2 = ٻين زبان طور ڳالھائيندڙ:
 75 {{nbsp}} ڪروڙ;&lt;br /&gt; [[ڌاري ٻولي]] واري حيثيت ۾: 60–70&amp;nbsp;ڪروڙ {{sfn|Crystal|2006|pp=424–426}}
| familycolor =انڊو يورپي
|fam2=[[جرمنڪ ٻوليون|جرمنڪ]]
|fam3=[[اولھ جرمنڪ ٻوليون|اولھ جرمنڪ]]
|fam4=[[انجويئونڪ ٻوليون|انجويئونڪ]]
|fam5=[[اينگلو فريزيئن ٻوليون|اينگلو فريزيئن]]
|fam6=[[اينگلڪ ٻوليون|اينگلڪ]]
|ancestor=[[پراڻي انگريزي]]
|ancestor2=[[وچولي انگريزي]]
|ancestor3=[[شروعاتي جديد انگريزي]]
| script = {{plainlist|
* [[لاطيني لپي]] ([[انگريزي صورتخطي]])
* [[اينگلو سيڪسنس رونز]] (تاريخي لحاظ کان)
* [[انگريزي بريل]], [[ملايل ھڪ ڪيل انگريزي بريل]]
}}
| nation = {{plainlist|
* [[خودمختيار رياستون جتي انگريزي سرڪاري ٻولي آھي|67 ملڪ]]
* [[غير خودمختيار علائقا جتي انگريزي سرڪاري ٻولي آھي| 27]]
{{Collapsible list |titlestyle= font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title= کوڙ تنظيمون|
* [[گڏيل قومون]]
* [[يورپي يونين]]
* [[قومن جي دولت مشترڪه]]
* [[يورپي ڪائونسل]]
* [[انٽرنيشنل ڪرمنل ڪورٽ|آء سي سي]]
* [[انٽرنيشنل مالياتي فنڊ|آء ايم ايف]]
* [[انٽرنيشنل اولمپڪ ڪاميٽي|آء او سي]]
* [[انٽرنيشنل آرگنائيزيشن فار اسٽينڊرڊائيزيشن|آء ايس او]]
* [[نيٽو]]
* [[ڊبليو ٽي او]]
* [[نارٿ آمريڪن فري ٽريڊ ايگريمنٽ|NAFTA]]
* [[آرگنائيزيشن آف آمريڪن اسٽيٽس|OAS]]
* [[معاشي سھڪار ۽ ترقي جي تنظيم|OECD]]
* [[اسلامي تعاون واري تنظيم|او آء سي]]
* [[اوپيڪ]]
* [[گئام جمھوريت ۽ معاشي ترقي جي تنظيم]]
* [[پيسيفڪ آئلينز فورم| پي آء ايف]]
* [[يو ڪي يو ايس اي ايگريمينٽ]]
* [[آسيان]]
* [[آسيان ايڪانامڪ ڪميونٽي]]
* [[سارڪ]]
* [[ڪيريبيئن ڪميونٽي]]
* [[ٽرڪڪ ڪائونسل]]
* [[اڪانامڪ ڪو آپريشن آرگنائيزيشن|اي سي او]]
}}
}}
| iso1 = en
| iso2 = eng
| iso3 = eng
| lingua = 52-ABA
| notice = IPA
| sign = [[مصنوعي ڪوڊن واري انگريزي]]&lt;br /&gt;(ڪثير نظامن وارا)
| glotto = stan1293
| glottorefname =انگريزي
| map = Anglospeak (subnational version).svg
| mapcaption = {{legend|#004288|علائقا جتي انگريزي اڪثريت جي مادري ٻولي آهي}}
{{legend|#79c1ff|علائقا جتي انگريزي اڪثريت جي مادري ٻولي نہ ھوندي بہ سرڪاري ٻولي آھي }}
}}

'''انگريزي''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''English'''}} [[برطانوي ٻيٽن]] جي مقامي ٻولي ھجڻ سميت سڄي دنيا ۾ ڳالهائي ويندڙ هڪ وسيع ٻولي آهي. انگريزي پاڪستان سميت دنيا جي 67 خودمختيار ملڪن ۽ 27 علائقن جي سرڪاري ٻولي آھي.   انگريزي [[دُنيا|دنيا]] ۾ سڀ کان وڌيڪ پڙهي ۽ سمجهي ويندڙ ٻولي آهي جڏهن ته هيءَ سڄي دنيا ۾ رابطي جي ٻولي سمجهي وڃي ٿي. مادري ٻولي (مادري زبان) جي طور تي [[دنيا|دُنيا]] جي سڀ کان وڏي ٻولي [[جديد چيني ٻولي]] آهي جنهن کي 70 ڪروڙ فرد ڳالهائين ٿا، ان کانپوءِ انگريزي آهي، جيڪا گهڻا ماڻهو ثانوي (ٻئي ٻولي, سيڪنڊري لينگوج) يا رابطي جي زبان جي طور تي ڳالهائيندا آهن جنهن جي ڪري سڄي دنيا ۾ انگريزي ڳالهائڻ وارن فردن جو انگ هڪ ارب کان مٿي ٿي ويو آهي. سڄي دنيا ۾ لڳ ڀڳ 35 ڪروڙ 40 لَک فردن جي مادري ٻولي انگريزي آهي، جڏهن ته ٻي ٻوليءَ جي حيثيت سان انگريزي ڳالهائڻ وارن انگ 75 ڪروڙ کان ڏيڍ اربن جي وچ ۾ آهي. انگريزي، مواصلات، تعليم، ڪاروبار، هوا بازي، تفريح، سفارتڪاري ۽ [[انٽرنيٽ]] ۾ سڀ کان اعليٰ بين الاقوامي ٻولي آهي. هي 1945ع ۾ [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي قائم ٿيڻ کان هينئر تائين ان جي سرڪاري ٻولين منجهان هڪ آهي.&lt;br&gt;

انگريزي يا انگلش نالو قديم زماني جي [[جرمنڪ ماڻھن]] جي ھڪ گروھ [[اينگلز]] مان نڪتل آهي. اھي ماڻھو بالٽڪ سمنڊ جي ھڪ [[اپٻيٽ]] [[اينگليا اپٻيٽ|اينگليا]] مان لڏي برطانوي ٻيٽن ۾ اچي آباد ٿيا ۽ اھڙي طرح ان نئين علائقي تي پڻ انھن جي نالي تي انگلينڊ نالو پئجي ويو. انگريزي ٻولي [[فريزيئن ٻوليون|فريزيئن]] ٻولين ۽ [[ھيٺاھين جرمن ٻولي|ھيٺاھين سيڪسن]] ٻولي سان وڌيڪ نزديڪ آھي ۽ ان جي لغت وڏي پيماني تي ٻين جرمنڪ ٻولين مان متاثر ٿيل آھي. انھن ٻولين ۾ [[اتر جرمنڪ ٻوليون|اتر جرمنڪ]] ٻولين مان [[آڳاٽي نورس ٻولي|آڳاٽي نورس]]، [[لاطيني]] ۽ [[فرينچ ٻولي]] شامل آهن&lt;ref name=&quot;Wolff&quot;&gt;{{cite book |last=Finkenstaedt |first=Thomas |author2=Dieter Wolff |title=Ordered profusion; studies in dictionaries and the English lexicon |publisher=C. Winter |year=1973 |isbn=978-3-533-02253-4}}&lt;/ref&gt;.
{{sfn|Bammesberger|1992|p=30}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}}
انگريزي ٻولي جي ارتقا 1400 سالن ۾ ٿي. ان جي اوائلي نمونن ۾ اولھ جرمنڪ ٻولي: [[انجويئونڪ ٻولي]] جو لھجو شامل آھي جيڪا اينگلو ۽ سيڪسن ماڻھو برطانوي ٻيٽن ۾ پنجين صدي عيسويءَ ۾ کڻي آيا. انھن اوائلي نمونن کي گڏائي [[آڳاٽي انگريزي]] يا پراڻي انگريزي سڏيندا آهن. يارھين صدي عيسويءَ ۾ [[نارمن واري فتح ]] بعد آڳاٽي فرينچ ٻولي ۽ نارمن ٻولين کان متاثر ٿيندي [[وچولي انگريزي]] جي شروعات ٿي&lt;ref name=&quot;Ian Short 2007. p. 193&quot;&gt;Ian Short, ''A Companion to the Anglo-Norman World'', &quot;Language and Literature&quot;, Boydell &amp; Brewer Ltd, 2007. (p. 193)&lt;/ref&gt;{{sfn|Crystal|2003b|p=30}} پندرهين صدي عيسويءَ ۾ لنڊن ۾ پرنٽنگ پريس جي آمد سان ۽ [[ڪنگ جيمز بائيبل]] ۽ حروف علت جي تبديلين سان آڳاٽي جديد انگريزي جي شروعات ٿي&lt;ref&gt;{{cite web|title=How English evolved into a global language|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753|date=20 December 2010|publisher=BBC|accessdate=9 August 2015}}&lt;/ref&gt;. سترھين صدي عيسويءَ ۾ برٽش ايمپائر ۽ آمريڪا کان متاثر ٿيندي جديد انگريزي جي شروعات ٿي جيڪا ھڪ عالمي ٻولي ۽ دنيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ اندر [[رابطي جي ٻولي]] بڻجي وئي ۽ ھڪ اندازي مطابق دنيا جا ٻہ ارب ماڻھو اھا ٻولي ڳالھائيندا يا ڳالھائي سگھندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Two thousand million?|journal=English Today|volume=24|issue=1|pages=3–6|language=en-US|doi=10.1017/S0266078408000023|last1=Crystal|first1=David|year=2008}}&lt;/ref&gt;  انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق هن ٻوليءَ جا [[ڪوڪني]] (Cockney) سوس (Scouse) گوردي (Geordi) -[[اوڀر انگيليا]]، برمن، سائوٿو ويلز، ايڊنبرگ، [[بيلفاسٽ ]] [[ڪارنوال]]، [[ڪمبرلينڊ]] (Cumberland) [[مرڪزي ڪمبرلينڊ]]، [[ديور شاير]] (Devar shire) [[اڀرندي ديور شاير]]، [[ڊورسيٽ]] (Dorset) [[دُرهم]] (Durham) [[بولٽن لينڪشاير]]، [[ريڊڪلف لينڪ شاير]]، [[ناٿرميرلينڊ]]، [[نارفوڪ]] (Norfolk)، نيوڪبسل نارٿم برلينڊ، ۽ ٻيا لهجا آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هي -ٻولي- جرمن ٻوليءَ سان 60 سيڪڙو فرينچ سان ۽ 27 سيڪڙو ۽ روسيءَ سان 24 سيڪڙو مشابهت رکي ٿي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هن ٻوليءَ جو اصل وطن [[برطانيا]] آهي، پر آمريڪا، اندورا، انگلوئلي، اروبا، آسٽريليا، برازيل، برٽش انڊيا، برٽش ورجن، آئيزلينڊ، برونائي، ڪمبوڊيا، ڪيمرون، ڪئنياڊا، ڪي مين آئيز، چين، هندوستان ۽ -پاڪستان-، -جپان- ۽ ٻيا سوين ملڪ -جن- ۾ -انگريزي- نه صرف ڳالهائي وڃي ٿي، پر -تعليم- جو ذريعو به -انگريزي- آهي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. ڪيترن ملڪن ۾ برطانيا ۽ آمريڪا کان سواءِ هيءَ ٻولي سرڪاري ۽ قومي ٻوليءَ طور شامل آهي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. دنيا ۾ گهڻي ڀاڱي سڄو عام ۽ سائنسي ڪم هن ٻوليءَ ۾ ٿئي ٿو. ان لاءِ هن کي سائنسي ٻوليءَ جو درجو حاصل آهي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هيءَ ٻولي هند يورپيائي، جرمنيائي، اولهه انگريزي ٻولين جي خاندان مان آهي. هي ٻولي رومن خط ۾ لکي وڃي ٿي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. برطانيه ۾ 55000000 ۽ دنيا ۾ 1999ع جي رپورٽ موجب 30935280 ماڻهو هي -ٻولي- ٻي ٻوليءَ طور لکن پڙهن ٿا&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. آسٽريليا ۾ 15682000 ماڻهو، بربادوس ۾ 13000، برازيل ۾ 55998، برمودا ۾ 58800، (هتي به هي سرڪاري ٻولي آهي) برٽش انڊيا ۾ سرڪاري ٻولي، برونائيءَ ۾ قومي ٻولي 8000 ڳالهائڻ وارا، ڪمبوڊيا ۾ فرنيچ ٻوليءَ جي جاءِ وٺي رهي آهي، ڪينياڊا ۾ سرڪاري -ٻولي- 17100000 ڳالهائڻ وارا، چين ۾ (1993ع) 54000 خاص طور هانگ ڪانگ ۾، ايٿوپيا ۾ (1986ع) سرڪاري ٻولي. فجي ۾ (1976ع) 4929 سرڪاري ٻولي، گمنبيا هڪ هزار ماڻهن جي سرڪاري ٻولي، گهانا (1977ع) ۾ 1000000 سرڪاري ٻولي، گوانا ۾ قومي ٻولي، هندوستان ۾ قومي ٻولي 11021610 ڳالهائڻ وارا، آئرلينڊ ۾ قومي ٻولي 2600000 ڳالهائڻ وارا، -اسرائيل- ۾ انگلٽ (Anglit) لهجو ڳالهائجي ٿي&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. سرڪاري -ٻولي- شيم ئيل آهي (1993ع) ۾ 100000 ڳالهائڻ وارا، ڪينيا ۾ سرڪاري ٻولي، لبنان ۾ هي ٻولي گهرن يا بزارن ۾ ڪانه ڳالهائجي صرف 3300 (2004ع) ڳالهائڻ وارا، مالوي ۾ سرڪاري ٻولي 18000 هزار ڳالهائڻ وارا، مالٽا ۾ سرڪاري ٻولي 2400 ڳالهائڻ وارا. ماريشش ۾ سرڪاري -ٻولي- صرف 3000 ڳالهائڻ وارا. نائيجريا ۾ ڏهه لک، نيوزلينڊ ۾ سرڪاري ٻولي 3213000 ڳالهائڻ وارا ۽ ان کان سواءِ ٻين به ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هن ۾ تمام گهڻو ادب پيدا ٿئي ٿو&lt;ref name=&quot; سنڌيانا &quot;&gt;[[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=انگريزي{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} انگريزي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&lt;/ref&gt;.

== پُراڻِي يا آڳاٽي اَنگِريزِي ==
جديد انگريزيءَ جِي ماءُ، جنھن کي اينگلوسيڪسَن پڻ سڏيو ويندو آھي. اھا 400ع کان 1100ع تائين برطانيا ۾ ڳالھائي ويندي ھئي. اِنَ کي اسمن ۽ صفتُن جون پنج حالَتُون آھي. &lt;ref&gt;[//sd.wiktionary.org/wiki/پُراڻِي_اَنگِريزِيِ پُراڻِي اَنگِريزِيِ - Wiktionary&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== وِچولي دورَ جِي اَنگِريزِي ==
نئين انگريزيءَ جي ماءُ ٻولي، جيڪا سن 1100ع کان 1600ع تائين انگلستان ۾ ڳالھائي ويندي ھئي. ان جي اوسر اينگلو سيڪسن مان ٿي، جنھن تي نارمن قبضي کان پوءِ فرانسيسي ۽ لاطيني ٻولين جو تمام گھرو اثر پيو.&lt;ref&gt;[//sd.wiktionary.org/wiki/وِچَ_زمانِي_اَنگريزِي وِچَ زمانِي اَنگريزِي - Wiktionary&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{{آفريقي اتحاد جون ٻوليون}}
{{گڏيل قومن جون سرڪاري ٻوليون}}
{{ڪومنز زمرو|English language}}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:اشتقاقي ٻوليون]]
[[زمرو:انٽيگوا ۽ باربودا جون ٻوليون]]
[[زمرو:انڊيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:انگريزي ٻولي]]
[[زمرو:انگريزي ٻوليون]]
[[زمرو:برطانيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:برمودا جون ٻوليون]]
[[زمرو:بوٽسوانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:بيليز جون ٻوليون]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:ڀارت جون ٻوليون]]
[[زمرو:تائيوان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ٽرينڊڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون]]
[[زمرو:ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو جون ٻوليون]]
[[زمرو:ثقافتي عالمگيريت]]
[[زمرو:پاپوا نيو گني جون ٻوليون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:پوپا نيو گائينا جون ٻوليون]]
[[زمرو:جاميڪا جون ٻوليون]]
[[زمرو:جرمنڪ ٻوليون]]
[[زمرو:جميڪا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڏکڻ سوڊان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جون ٻوليون]]
[[زمرو:روانڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:زمبابوي جون ٻوليون]]
[[زمرو:زمبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:زيمبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سامووا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سموئا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سنگاپور جون ٻوليون]]
[[زمرو:سوازي لينڊ جون ٻوليون]]
[[زمرو:سوڊان جون ٻوليون]]
[[زمرو:سولومون ٻيٽن جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيچيليس جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيراليون جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيري لون جون ٻوليون]]
[[زمرو:سيليڪاز جون ٻوليون]]
[[زمرو:سينٽ لوسيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:سينگاپور جون ٻوليون]]
[[زمرو:فاعلي فعلي مفعولي ٻوليون]]
[[زمرو:فجي جون ٻوليون]]
[[زمرو:فلپائن جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪرباتي جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪيمرون جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪينيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ڪينيڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون ٻوليون]]
[[زمرو:گرينڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گهانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گيانا جون ٻوليون]]
[[زمرو:گيمبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:لابيريا جون ٻوليون]]
[[زمرو:لاطيني ٻوليون]]
[[زمرو:لائبيريا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ليسوٿو جون ٻوليون]]
[[زمرو:ليسوٽو جون ٻوليون]]
[[زمرو:مالاوي جون ٻوليون]]
[[زمرو:مالٽا جون ٻوليون]]
[[زمرو:ملاوي جون ٻوليون]]
[[زمرو:ملائيشيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:موريشس جون ٻوليون]]
[[زمرو:ناريو جون ٻوليون]]
[[زمرو:نائجيريا جون ٻوليون]]
[[زمرو:نميبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:نيميبيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:نيوزي لينڊ جون ٻوليون]]
[[زمرو:نيو زيلينڊ جون ٻوليون]]
[[زمرو:وانواتو جون ٻوليون]]
[[زمرو:هانگ ڪانگ جون ٻوليون]]
[[زمرو:يورپي ٻوليون]]
[[زمرو:يوگنڊا جون ٻوليون]]
[[زمرو:آسٽريليا جون ٻوليون]]
[[زمرو:آئرلينڊ جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>36wigpgqcsh7j518dhgsnuemsih3lmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز لطيف پليجو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16868</id>
    <revision>
      <id>383490</id>
      <parentid>372852</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6088" sha1="c3tfn0ydsg9sdx0vwb1h4tu76rkbpit" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''اياز لطيف پليجو''' [[پاڪستان]] [[سنڌ]] جو هڪ [[محقق]]،[[اديب]]،[[ليکڪ]]،[[قانون دان]]،[[سياستدان]] آهي.اياز لطيف پليجو 15 نومبر 1968 تي [[رسول بخش پليجو]] جي گهر ۾ جنم ورتو سندس ماءَ جيجي [[زرينه بلوچ]] هئي جيڪا ان وقت جي هڪ مشهور سنڌي گلوڪار هئي.اياز لطيف پليجو [[قومي عوامي تحريڪ]] جو صدر آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ayaz Latif Palijo {{!}} Sindhi Pakistani politician {{!}} PakistanHerald.com&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.pakistanherald.com/profile/ayaz-latif-palijo-1350 |accessdate=2016-01-15 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518075702/http://www.pakistanherald.com/Profile/Ayaz-Latif-Palijo-1350 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== تعارف ء سياست ۾ قدم ==

محترم اياز لطيف پليجو سنڌ حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو.سندس ماءِ جي زيرنگراني ۾ هو رواني سان [[سنڌي ٻولي]][[،بلوچي]] ء [[اردو]] ڳالهائڻ لڳو ء پوءِ [[انگريزي ٻولي]]،[[سرائيڪي]] ء [[فارسي ٻولي]] ڳالهئڻ لڳو&lt;ref&gt;https://books.google.com.pk/books?id=JzSmcQAACAAJ&amp;hl=en&lt;/ref&gt;، پاڻ ناميارو قانوندان، انساني حقن جو جاکوڙي، عوامي سياستدان، مظلوم طبقي جي حقن لاءِ پاڻ پتوڙيندڙ، سورنهن سالن جي عمر ۾ ننڍو سياسي قيدي، واحد خاندان جنهن جا سڀ فرد ون يونٽ خلاف جدوجهد ۾ سنڌ جي حقن خاطر هڪ ئي وقت جيل ياترا تي ويا هجن، جو حصو آهي ۽ڪيترين تڪليفن باوجود هي پنهنجي عوامي نمائندگي ۽ عوامي حقن جي سربلندي لاءِ جدوجهد جا ڪيئي طريقا آهن انهن ۾ هڪ اياز لطيف پليجو به آهي.&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/QomiAwamiTahreek.QAT/posts/559575900837813&lt;/ref&gt;

== مهاجر صوبو ء اياز لطيف پليجي جو ڪردار ==

2014ع ۾ سنڌ جي سياست جو سڀني کان گرم اشو '''“[[مهاجر صوبو]]”''' جو رهيو، جيڪو اردو ڳالهائيندڙن جي نمائنده پارٽي ايم ڪيو ايم پاران سال جي پهرين مهيني کان وٺي آخري مهيني تائين هلندو رهيو. الطاف حسين سنڌ ۾ رهندڙ اردو ڳالهايئندڙن کي هر شعبي ۾ سنڌين جي برابر حصو ڏيڻ جو مطالبو پڻ ڪيو.23 سيپٽمبر 2004 تي ڪراچي ۾ قومي عوامي تحريڪ پاران اي پي سي منعقد ڪئي وئي حقيقت ۾ سنڌ جي پارلياماني، مذهبي، قومپرستن، سماجي ۽ علمي ادبي ڌرين ايم ڪيوا يم پاران سنڌ جي ورهاڱي يا انتطامي يونٽن ٺاهڻ کي رد ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;http://awamiawaz.com/سن-2014-سنڌ-لاءِ-ڪيئن-گذريو/&lt;/ref&gt;

ين ٽهيءَ جو نوجوان نثر نگار، شاعر ۽ عوامي تحريڪ جي سرواڻ رسول بخش پليجي جو پُٽ، -اياز لطيف پليجو- 15 نومبر 1965ع تي حيدرآباد ۾ ڄائو هو. بي. اي، ايل. ايل. بي، ايم. -ايس-. سيءَ، انوائرونمينٽ ۽ ڊولپمينٽ ۾ گريجوئيشن پڻ ڪيل اٿس. هي نوجوان حوصلي مند وڪيل آهي. ماحوليات ۽ انساني حقن جي شعبي ۾ جاکوڙيندو رهي ٿو. -اياز لطيف پليجو-، نئين ٽهيءَ جي نثرنگارن ۽ شاعرن ۾ هڪ منفرد حيثيت رکي ٿو، گڏوگڏ هيءُ سٺو ڪالم نگار ۽ تجزيي ڪار پڻ آهي. سندس شاعري ۽ ليک، سنڌ جي اڪثر رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيندا رهن ٿا. مختلف موضوعن تي سندس 5 ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن، جيڪي هيٺ ڏجن ٿا: (1) ”ٽي مسافر، ٽي شهر“ (سفر نامو)، (2) ”سارون، سپنا، -آزادي-“، (3) ”دنيا پنهنجي، ديس پرايا“ (سفرنامو) ۽ (4) ”-باک- جي ساک“ (سفرنامو) (5) ”قانون سڀني لاءِ“ (قانوني ڄاڻ) (6) قانون ۽ انصاف.
هيستائين دنيا جي پنجن کنڊن جي اهم يونيورسٽين ۾ انساني حقن، اقليتن، عورتن ۽ سنڌ جي پاڻيءَ واري ڪيس بابت ڪيترا پيپر پيش ڪري چڪو آهي. لاڪاليج حيدرآباد ۾ پڙهائيندو به آهي. هي نوجوان سنڌ ۾ انساني حقن جي جدوجهد ۾ پنهنجن همعصرن ۽ همعصر وڪيلن کان وڌيڪ وقت ڏيندڙ ۽ تجربيڪار وڪيل آهي. -ان- ڏس ۾ حيدرآباد جي شهرين کي زهريلي پاڻيءَ جي فراهمي، ناجائز روڊ -ٽيڪس-، صغير قيدين، پسند جي شادين، معذورن جي اسڪول ۽ اقليتن جي اغوائن خلاف ڪيترائي ڪيس کٽي چڪو آهي. موسيقي، سياحت، شاعري، سياست ۽ تيراڪي هن جا پسنديده مشغلا آهن.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اياز%20لطيف%20پليجو{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==

{{حوالا}}
{{سنڌي قوم پرستي}}

{{ڪچو}}
[[زمرو:بلوچ ماڻھو]]
[[زمرو:پاڪستاني ڪالم نگار]]
[[زمرو:پاڪستاني ليکڪ]]
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]
[[زمرو:جيئرا ماڻهو]]
[[زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان]]
[[زمرو:سنڌي اديب]]
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي سُورما]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:سنڌي مصنف]]
[[زمرو:شخصيات]]
[[زمرو:فيمينسٽ پاڪستاني]]
[[زمرو:1968ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>c3tfn0ydsg9sdx0vwb1h4tu76rkbpit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برازيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17745</id>
    <revision>
      <id>383826</id>
      <parentid>338796</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20125" sha1="07meq6ow8sx347s9qi5s2i0d9m4op12" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ''وفاقي جمھوريہ برازيل''
| native_name = {{native name|pt|República Federativa do Brasil|paren=omit}}
| common_name = ''برازيل''
| image_flag = Animated-Flag-Brazil.gif
| alt_flag = 
| image_coat = Coat of arms of Brazil.svg
| alt_coat = 
| symbol_type = ''سرڪاري مھر''
| national_motto = {{vunblist |{{native phrase|pt|Ordem e Progresso|italics=on|nolink=on}} |{{small|({{lang-en|&quot;نظم ۽ ترقي&quot;}})}}}}
| national_anthem = {{vunblist |''[[''برازيل جو قومي ترانو''|Hino Nacional Brasileiro]]''|{{small|({{lang-en|&quot;Brazilian National Anthem&quot;}})}} |&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[فائل:Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg|noicon|center]]&lt;/center&gt;}}
----
{{vunblist |'''پرچمي ترانو:'''|[[برازيلي پرچمي ترانو]]&lt;ref name=&quot;HinoBandeira&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eb.mil.br/web/midia-eletronica/hino-a-bandeira-nacional|title=Hino à Bandeira Nacional|author=Exército Brasileiro|language=Portuguese|accessdate=January 29, 2014}}&lt;/ref&gt;|{{small|({{lang-en|&quot;National Flag Anthem&quot;}})}}|&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[فائل:Brazilian Flag Anthem (Brazilian Army).ogg]]&lt;/center&gt;}}
| other_symbol_type = قومي مھر
| other_symbol = {{vunblist |''[[National Seal of Brazil|Selo Nacional do Brasil]]'' |{{small|''برازيل جي قومي مھر''}} |[[فائل:National Seal of Brazil (color).svg|100px|link=National Seal of Brazil]]}}
| image_map = Brazil (orthographic projection).svg
| alt_map = 
| map_caption = 
| capital = [[برازيليا]]
| latd = 15
| latm = 47
| latNS = S
| longd = 47
| longm = 52
| longEW = W
| largest_city = [[سائو پائلو]]&lt;br&gt;{{small|{{coord|23|33|S|46|38|W|display=inline}}}}
| official_languages = ''[[پورچوگيزي ٻولي|پورچوگيزي]]''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographics |publisher=Brazilian Government |url=http://www.brasil.gov.br/sobre/brazil/brazil-in-numbers/demographics |accessdate=8 October 2011 |archivedate=17 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111117051415/http://www.brasil.gov.br/sobre/brazil/brazil-in-numbers/demographics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Libras]], Brazilian Portuguese sign language, is officially recognized as a legal means of communication in {{cite web|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/2002/L10436.htm |publisher=Brazilian Government |title=Lei 10.436 |accessdate=23 July 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100910070529/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/LEIS/2002/L10436.htm |archivedate=10 September 2010 |df=dmy}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups = {{vunblist
  |47.73% ''[[اڇا برازيلي ماڻھو|اڇا]]''
  |{{nowrap|43.13% [[پارڊو برازيلي ماڻھو|پارڊو]]}}
  |7.61% ''[[ڪارا برازيلي ماڻھو|ڪارا]]''
  |1.09% ''[[ايشيائي برازيلي ماڻھو|ايشيائي]]''
  |0.43% اصل رھاڪو
}}
| ethnic_groups_year = 2010&lt;ref name=&quot;raca2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/caracteristicas_da_populacao/tabelas_pdf/tab3.pdf |title=Caracteristicas da População e dos Domicílios do Censo Demográfico 2010 – Cor ou raça |format=PDF |accessdate=7 April 2012}}&lt;/ref&gt;
| demonym = ''برازيلي''
| government_type = ''[[وفاق|وفاقي]] [[صدارتي نظام|صدارتي]] [[آئيني جمھوريت]]''
| leader_title1 = ''[[برازيل جو صدر|صدر]]''
| leader_name1 = [[مائيڪل ٽيمر]]
| leader_title2 = ''[[برازيل جو نائب صدر|نائب صدر]]''
| leader_name2 = Vacant&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2016/aug/31/dilma-rousseff-impeached-president-brazilian-senate-michel-temer |title=Dilma Rousseff impeached by Brazilian senate |author=Jonathan Watts &amp; Donna Bowater |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=31 August 2016}}&lt;/ref&gt;
| leader_title3 = {{nowrap|[[برازيل جي چيمبر آف ڊپٽيز جو صدر|چيمبر آف ڊپٽيز جو صدر]]}}
| leader_name3 = [[رودريگو مائيا]]
| leader_title4 = [[برازيلي وفاقي سينيٽ جو صدر|سينيٽ جو صدر]]
| leader_name4 = {{nowrap|[[رينان ڪيلھيئروس]]}}
| leader_title5 = [[برازيلي سپريم فيڊرل ڪورٽ جو صدر]]
| leader_name5 = [[ڪارمين لوسيا]]
| legislature = [[برازيلي نيشنل ڪانگريس]]
| upper_house = ''[[برازيلي وفاقي سينيٽ|وفاقي سينيٽ]]''
| lower_house = [[برازيلي چيمبر آف ڊپٽيز|چيمبر آف ڊپٽيز]]
| sovereignty_type = ''[[برازيل جي آزادي|آزادي]]''
| sovereignty_note = [[يونائيٽيڊ ڪنگڊم آف پورچوگال، برازيل ۽ الگارويس]] کان
| established_event1 = ''[[برازيليائي آزادي|Declared]]''
| established_date1 = 7 سيپٽمبر
 1822
| established_event2 = [[ريئو ڊي جينرو وارو معاھدو، 1825|تسليم ڪيو ويو]]
| established_date2 = 29 آگسٽ
 1825
| established_event3 = [[جمهوريه برازيل]] جو قيام
| established_date3 = 15 نومبر
 1889
| established_event4 = ''[[برازيل جو آئين|ھاڻوڪو آئين]]''
| established_date4 = 5 ''آڪٽوبر 1988ع''
| area_rank = ''ستون''
| area_magnitude = 1 E12
| area_km2 = 8515767
| area_sq_mi = 3287597
| percent_water = 0.65
| area_label = Total
| population_estimate = 206,440,850&lt;ref&gt;[http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html &quot;Brazil&quot;]. IBGE population estimates.&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2016
| population_estimate_rank = ''پنجون''
| population_density_km2 = 23.8
| population_density_sq_mi = 62
| population_density_rank = 190 ''ھون''
| GDP_PPP = $3.101 trillion
| GDP_PPP_rank = ''ستون''
| GDP_PPP_year = 2016
| GDP_PPP_per_capita = $15,048&lt;ref name=imf/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 77 ''ھون''
| GDP_nominal = $1.534 trillion
| GDP_nominal_rank = 9 ''نائون''
| GDP_nominal_year = 2016
| GDP_nominal_per_capita = $7,447&lt;ref name=imf/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 69 ''ھون''
| Gini_year = 2014
| Gini_change = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini = 51.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;WBgini&quot;&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BR |title= GINI index (World Bank estimate) |publisher= World Bank |accessdate= 9 November 2016}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI_year = 2014&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI = 0.755 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf|title=2015 Human Development Report Summary |date=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 75 ''ھون''
| currency = [[Brazilian real|Real]] (R$)
| currency_code = BRL
| time_zone = [[Time in Brazil|BRT]]
| utc_offset = −2 to −5
| time_zone_DST = [[Daylight saving time in Brazil|BRST]]
| utc_offset_DST = −2 to −5
| DST_note = 
| antipodes = 
| date_format = dd/mm/yyyy ([[Common Era|CE]])
| drives_on = right
| calling_code = ''[[برازيل ۾ ٽيليفون نمبر|+55]]''
| iso3166code = 
| cctld = [[.br]]
}}

'''برازيل''' ({{Lang-en|Brazil}})، سرڪاري نالو '''وفاقي جمهوريه برازيل''' (Republica Federative Du Brasil)،  [[ڏکڻ آمريڪا]] کنڊ ۾ ھڪ ملڪ آھي. برازيل ڏکڻ آمريڪا جو اهم ملڪ آهي ۽ آباديءَ ۽ ايراضيءَ جي لحاظ کان دنيا جي پنجن وڏن ملڪن مان هڪ آهي ۽ ڏکڻ آمريڪا کنڊ جي ڪل پکيڙ جو اڌ حصو هن ملڪ ۾ شامل آهي. هن جي اتر ۾ [[وينيزويلا|وينزويلا]]، [[گيانا]]، [[سورينام|سرینام]]، فرينچ گيانا، اوڀر ۾ [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]]، ڏکڻ ۾ [[يوراگوائي|يوراگوئي]]، اولهه ۾ [[ارجنٽائن|ارجنٽينا]]، [[پيراگوئي]]، [[بوليويا]] ۽ [[پيرو]] ۽ اتر اولهه ۾ [[ڪولمبيا]] آهن.&lt;ref name=&quot; سنڌيانا &quot;&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D9%84 انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409162346/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D9%84 |date=2016-04-09 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt; ان جي گاديءَ جو هنڌ [[برازيليا]] آهي ۽ ان جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر ساؤ پاولو آهي. وفاق 26 رياستن ۽ وفاقي ضلعي جي يونين تي مشتمل آهي. آمريڪا ۾ اهو واحد ملڪ آهي جنهن جي سرڪاري ٻولي [[پورچوگيزي ٻولي|پرتگالي]] آهي. برازيل، سڄي دنيا مان وڏي تعداد ۾ اميگريشن جي هڪ صدي جي ڪري، سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ نسلي طور تي متنوع قومن مان هڪ آهي.

اهو علائقو جيڪو برازيل جي نالي سان مشهور ٿيندو، سال 1500ع ۾ ايڪسپلورر پيڊرو الوارس ڪيبرال جي لينڊنگ کان اڳ ڪيترن ئي قبائلي قومن جي آبادي هئي. پوء ھن زمين تي پورچوگيز سلطنت دعوي ڪئي. برازيل سال 1808ع تائين پرتگال جي ڪالوني رهيو، جڏهن سلطنت جي گاديءَ جو هنڌ [[لزبن]] کان [[ريو ڊي جينيرو]] منتقل ڪيو ويو. سال 1815ع ۾، ڪالوني، پرتگال، برازيل ۽ الگارویس (Algarves) جي اتحاد جی ٺهڻ تي بادشاھت جو درجو بلند ڪيو. آزادي سال 1822ع ۾ برازيل جي سلطنت جي ٺهڻ سان حاصل ڪئي وئي، ء هڪ وحدانی رياست جی طور تی آئيني بادشاهت ۽ پارليماني نظام تحت حڪومت ڪئي. سال 1824ع ۾ پهرين آئين جي توثيق جي نتيجي ۾ هڪ ٻه رڪني قانون سازي جو قيام عمل ۾ آيو، جنهن کي هاڻي نيشنل ڪانگريس سڏيو وڃي ٿو. سال 1888ع ۾ غلاميءَ جو خاتمو ڪيو ويو. سال 1889ع ۾ فوجي بغاوت کانپوءِ ملڪ صدارتي جمهوريه بڻجي ويو. سال 1964ع ۾ هڪ آمرانه فوجي آمريت وجود ۾ آئي ۽ سال 1985ع تائين حڪومت ڪئي، جنهن کانپوءِ سول گورننس ٻيهر شروع ٿي. برازيل جو موجوده آئين، سال 1988ع ۾ ٺهيل، ان کي هڪ جمهوري وفاقي جمهوريه طور بيان ڪري ٿو. ان جي امير ثقافت ۽ تاريخ جي ڪري، ملڪ يونيسڪو جي عالمي ورثي جي سائيٽن جي لحاظ کان دنيا ۾ تيرھين نمبر تي آھي. 

برازيل هڪ علائقائي ۽ وچولي طاقت آهي جيڪا هڪ اڀرندڙ طاقت آهي ۽ آمريڪا جو هڪ وڏو غير نيٽو اتحادي آهي. اعليٰ انساني ترقي واري انڊيڪس سان ترقي پذير ملڪ طور درجه بندي ڪئي وئي، برازيل هڪ ترقي يافته اڀرندڙ معيشت سمجهي وڃي ٿي، جيڪا دنيا ۾ نائين نمبر تي سڀ کان وڏي GDP آهي ۽ PPP پیمان جي لحاظ کان اٺين نمبر تي ء لاطيني آمريڪا ۾ سڀ کان وڏو ملڪ آهي. ورلڊ بينڪ طرفان هڪ نئين صنعتي ملڪ ۽ مٿين وچين آمدني واري معيشت جي طور تي تصور ڪيو وڃي ٿو، برازيل ڏکڻ آمريڪا ۾ عالمي دولت جو سڀ کان وڏو حصودار آهي ۽ دنيا جي وڏي ماني جي ٽوڪرين (Bread Baskets) مان هڪ آهي، گذريل 150 سالن کان ڪافي جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ آهي. بهرحال، ملڪ ۾ قابل ذڪر ڪرپشن، جرم ۽ سماجي عدم مساوات برقرار آهي. برازيل گڏيل قومن، مرڪوسول (Mercosul)، جی-20، برڪس (BRICS)، جی-4 (G4)، آمريڪي رياستن جي تنظيم، آئیبیرو۔آمريڪن رياستن جي تنظيم ۽ پرتگالي ٻولين جي ملڪن جي ڪميونٽي جو باني ميمبر آهي. برازيل پڻ عرب ليگ جي مبصر رياست آهي. 

{{Coord|10|S|52|W|display=title}}

== نالو ==
ايٽمولوجي:

== ''تاريخ'' ==

''برازيل ۾ ڪيترائي هزار سال اڳ قديم انڊين قبيلا گوراني ۽ ٽوپي نامبا آباد هئا، اسپيني جهازران وسنٽ يانيزپنيزون پهريون يورپي هو، جيڪو 26 جنوري 1500ع تي برازيل جي ڪناري تي لٿو، پر برازيل کي ڳولڻ جو ڪريڊٽ پرتگالي سامونڊي ڪمانڊر پيڊرو الوانس (Pedro Allvanes Caberel) ڪيبرل ڏانهن وڃي ٿو، جيڪو 22 اپريل 1500 ع تي اوڀرين برازيل جي ڪناري تي لنگر انداز ٿيو ۽ پرتگال جي ملڪيت تي دعويٰ ڪيائين، 1530ع ۾ شاهه پرتگال جان III هتي آبادگاريءَ جو پروگرام ٺاهيو، جنهن هيٺ شاهه، برازيل کي 15 ضلعن ۾ ورهايو. هتي آفريقي شيدين جي 16 صدي عيسويءَ ۾ آبادڪاري ٿي. 1699ع ۾ هتي سون ۽ 1721ع ۾ هيرا لڌا، جنهن کان پوءِ يورپي نون آبادگارن جي هڪ وڏي کيپ هتي پهتي.1727ع ۾ هتي پهريون ڀيرو ڪافيءَ جي پيداوار ٿي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

''1750ع ۾ پرتگال ۽ اسپين ميڊرڊ ٺاهه هيٺ ڏکڻ آمريڪا کنڊ کي هڪ ٻئي ۾ ورهائي ڇڏيو، 1807ع ۾ فرانس جي شهشاهه نيپولين بوناپارٽ پرتگال تي قبضو ڪيو ته 7 مارچ 1808ع تي شاهي خاندان برازيل ۾ پناهه ورتي. 1815ع ۾ پورچو گالي بيٺڪن کي ”پورچو گال جي گڏيل بادشاهت“ جو نالو ڏنو ويو. 1821ع ۾ بادشاهه جان ڇهين پنهنجي پٽ جان پيڊرو کي پنهنجو نائب مقرر ڪيو. 3 جون 1822ع تي پيڊرو اسيمبليءَ جو اجلاس طلب ڪيو، تنهنڪري 7 سيپٽمبر 1822ع تي پيڊرو، برازيل جي آزاديءَ جو اعلان ڪري ڇڏيو، پهرين ڊسمبر 1822ع تي ڊام پيڊرو برازيل جو شهنشاهه ٿيو، انهيءَ نئين مملڪت کي سڀ کان اڳ آمريڪا 1824ع ۾ قبول ڪيو، 24 سيپٽمبر 1834ع تي پيڊرو پهرئين جي انتقال کان پوءِ 23 جولاءِ 1840ع تي آئين ساز اسيمبليءَ پيڊرو ٻئي کي بادشاهه مقرر ڪيو، جنهن 14 جولاءِ 1841ع تي برازيل جو تاج سنڀاليو. مئي 1888ع ۾ شاهه پيڊرو ٻئي غلاميءَ جي خاتمي جو اعلان ڪيو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

''15 نومبر 1889ع تي خوني انقلاب کان پوءِ شاهه پيڊرو ٻئي کي تخت تان لاٿو ويو، انقلاب جو ليڊر ڊيوڊوروڊ افونسڪا هيو، ملڪ کي جمهوريه بنائي، يونائيٽيڊ اسٽيٽس آف برازيل جو نالو ڏنو ويو، 24 فيبروري 1891ع تي هتي آمريڪي طرز جو آئين نافذ ٿيو، فونسڪا جي حڪومت صرف 20 ڏينهن رهي، پهرين عالمي جنگ دوران جرمنيءَ برازيل جي سامونڊي ٻيڙين تي حملو ڪيو ته هن آگسٽ 1917ع ۾ جرمنيءَ سان سڀ سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ۽ 26 آڪٽوبر 1917ع تي جرمنيءَ خلاف جنگ جوٽي ڇڏي، ٻي عالمي جنگ دوران 22 آگسٽ 1942ع تي جنرل فيٽوليو ورگس (Fetuleo Vergas) جرمنيءَ ۽ اٽليءَ خلاف جنگ جو اعلان ڪري ڇڏيو، ورگس 3 آڪٽوبر 1950ع جي صدارتي چونڊن ۾ ٻيهر صدر ٿي آيو، پر آگسٽ 1954ع ۾ ورگس مخالف اخبار جي ايڊيٽر جي قتل کان پوءِ حالتون خراب ٿي ويون، فوج صدر کان استعيفيٰ جو مطالبو ڪيو، تنهن ڪري 24 آگسٽ 1954ع تي ورگس استعيفيٰ ڏني ۽ ترت ئي خودڪشي ڪري ڇڏي. 21 اپريل 1960ع تي ريوڊي جنيرو جي جاءِ تي برازيليا کي ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ قرار ڏنو ويو، 1983ع ۾ برازيل دنيا جو سڀ کان وڌيڪ قرضي ملڪ ٿي ويو، جنهن تي 100 بلين ڊالرن جو قرض واجب الادا هو، آگسٽ 2000ع ۾ شديد بارش ۾ سوين ماڻهو مري ويا ۽ هزارين بي گهر ٿي ويا.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''جاگرافي'' ==

''هن ملڪ جي اتر کان ڏکڻ طرف ڊيگهه 4350 ڪلوميٽر (2700 ميل) آهي، هن جي اتر ۾ ايميزون نالي وڻن جا گهاٽا ٻيلا آهن، جن ملڪ جي اڌ ايراضيءَ کي گهيري ورتو آهي. برازيل جي ڪل پکيڙ 8511965 چورس ڪلوميٽر (3285618 چورس ميل) ۽ آبادي 17 ڪروڙ 50 لک آهي. هن ملڪ جي گاديءَ جو هنڌ برازيليا (Brasilia) آهي، جيڪو انتهائي جديد طرز تي آباد شهر آهي، جنهن کي 1956ع کان تعمير ڪيو هو ۽ 1968ع ۾ هن شهر جو وڏو حصو مڪمل ٿي ويو هو، اسلام آباد ۽ برازيليا جي تعمير جو زمانو لڳ ڀڳ ساڳيو آهي. هن جو سڀ کان مٿانهون هنڌ نبلينا (Niblina) آهي، جيڪو سمنڊ کان 3014 ميٽر بلند آهي. هن ملڪ جي سرڪاري ٻولي پرتگالي آهي، جڏهن ته هتي انگريزي، اطالوي ۽ اسپيني پڻ ڳالهائجن ٿيون، هن ملڪ جي موسم ايميزون وارن حصن ۾ سدائين گرم ۽ گهميل هوندي آهي، باقي جابلو علائقن جي موسم خوشگوار هوندي آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''معيشت'' ==

''برازيل جي مکيه زرعي پيداوار ۾ ڪافي، ڪپهه، تماڪ، سويابين، ڪوڪو، چانور، مڪئي، ميوا، رٻڙ ۽ ڪيلو آهي، هتان جي مکيه صنعتن ۾ فولاد، موٽرگاڏيون، سامونڊي جهاز، مشينري، پيٽرول ڪيميڪل، ڪاغذ، پلاسٽڪ، پروڊڪٽس شراب، سيمينٽ، ڪپڙو، دوائون ۽ سياحت شامل آهي ۽ مکيه معدنيات ۾ لوهه، هيرا، سون، ٽين، باڪسائيٽ، تيل، يورينيم، ڪوئلو اچي وڃي ٿو. برازيل جو سڪو ڪروزيرو (Cruzeiro) آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''سياسي نظام'' ==

''برازيل وفاقي جمهوريه آهي، جتي صدارتي طرز جي حڪومت قائم آهي، صدر رياست جو مملڪتي اڳواڻ ۽ هٿياربند فوج جو ڪمانڊر انچيف آهي. صدر ۽ نائب صدر سڌو سنئون عوام جي ووٽن سان 4 سالن لاءِ چونڊيا ويندا آهن. برازيل جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 07 سيپٽمبر 1822ع آهي، جڏهن ته ان  کي [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] جي اداري (UNO) جي ميمبرشپ 24 آڪٽوبر 1945ع کان آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:برازيل]]
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:وفاقي جمهوريا]]
[[زمرو:لاطيني آمريڪا جا ملڪ]]
[[زمرو:ڏکڻ آمريڪا جا ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:بي آر آءِ سي ايس قومون]]
[[زمرو:ڪميونٽي آف پرتگيز لئنگئيج ڪنٽريز جون ميمبر رياستون]]</text>
      <sha1>07meq6ow8sx347s9qi5s2i0d9m4op12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي جي اتم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18758</id>
    <revision>
      <id>383477</id>
      <parentid>100642</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5889" sha1="gl4tgu5ogpz8w2yhuwk2noephhy150n" xml:space="preserve">اي جي اتم [[سنڌي ٻولي]] ۽ ادب جو ناميارو نالو آهي، هي سنڌ جي ترقي پسند اديبن جي پهرين صف ۾ شمار ٿئي ٿو. سندس اصل نالو آسن ڄيٺانند اتمچنداڻي هو. هن جو جنم 16 ڊسمبر 1923ع تي حيدرآباد سنڌ ۾ ٿيو. هن ايم.اي (بمبئي يونيورسٽيءَ) مان ڪئي. هي هڪ ئي وقت ڪهاڻيڪار، مقالا نگار، مترجم، صحافي، دانشور، نقاد ۽ محقق رهيو ۽ سنڌي ادب ۾ مارڪسي فڪر جو وڏو پرچارڪ ۽ نقيب هو. 
پاڻ هندوستان ۾ سنڌي ٻولي، تهذيب ۽ سنڌيت جو وڏو پرچارڪ رهيو، ڪيرت ٻاٻاڻي، گوبند مالهي ۽ اُتم کي سنڌي ترقي پسند اديبن جي اها ٽمورتي سڏيو ويندو آهي، جن ورهاڱي کان پوءِ سنڌي ٻوليءَ کي هندوستان ۾ زنده رکڻ لاءِ هڪ منظم تحريڪ هلائي ۽ سندن ئي ڪوشش سان سنڌي ٻولي هندستان جي آئين جي اٺين شيڊيول ۾ سرڪاري ۽ قومي زبان تسليم ڪئي وئي. اي. جي. اتم 421941ع ڌاري هڪ ئي وقت ادب ۽ ترقي پسند فڪر جي ترقيءَ لاءِ ڪم ڪيو. ”نئين دنيا ڪتاب گهر“ قائم ڪري جديد ترقي پسند ادب کي ڇپڻ شروع ڪيو ۽ اهو سلسلو ورهاڱي کان پوءِ به جاري رکيائين. هن 40 سالن تائين نه رڳو لڳاتار ”نئين دنيا“ رسالو هلايو، پر نئين دنيا پبليشرز ممبئيءَ پاران ڪيئي ڪتاب ڇپائي پڌرا ڪيا، هن 50 کان وڌيڪ اديبن کي متعارف ڪرايو، هي پهريون اديب هو، جنهن ادبي لکڻين تي نه رڳو معاوضو ڏنو، پر اوارڊ به ڏنا. هن جي ڪيترن ڇپيل ڪتابن کي هند سرڪار جي ساهتيه اڪيڊمي ۽ ٻين ادارن ايوارڊ ڏنا آهن. اُتم گڏيل هندوستان واري دور ۾ آزاديءَ جي هلچل دوران جيل به ڪاٽيو، هي سوڀي گيانچنداڻي، حشو ڪيولراماڻي، سائين جي. ايم. سيد، ڪرشن کٽواڻيءَ ۽ ٻين جو ساٿي رهيو. 
ڪهاڻيون، ترجما، مضمون نگاري، مقالا نگاري، تنقيد، سفرناما، شخصيتي خاڪا، هن جا پسنديده موضوع رهيا آهن. هن دنيا جا شاهڪار ناول ۽ ڪهاڻيون نه رڳو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيون، پر انهن جا ڪتاب به ڇپرايا. اتم جي ادبي پورهيي ۾ هيٺيان ڪتاب اچي وڃن ٿا. 
(1). سرحد جو گانڌي (شخصيت: 1945ع)، (2) وجي لڪشمي پنڊت (شخصيت: 1946ع) (3). نئون چين، (1952ع)، (4). ٽئگور (هڪ جهلڪ: 1961ع)، (5). ڀارت روس دوستي (1965ع)، (6). ڀارت جو دوست لينن (1970ع)، (7). ڪشمڪش (ڪهاڻيون: 1971). (8). ساهت ۽ ساهتڪار (1974ع)، (9). سنڌي ڪهاڻي (ناٽڪ ۽ تنقيد: 1981ع)، (10). ساهتڪ پرک (تنقيد: 1997ع)، (11). هُو جهان، هي مَن (ڪهاڻيون: 1991ع)، (12). شاهه، سچل سامي (اڀياس)، (13). ليکراج عزيز (شخصيت ۽ فن: 1985)، (14). منگهارام ملڪاڻي (شخصيت ۽ فن 1985ع)، (15). ڪلياڻ آڏواڻي (شخصيت ۽ فن )، (16). انسان جو نصيب (شولو خوف جي ناول جو ترجمو 1965ع)، (17). پيار ۽ واسنا (ٽالسٽاءِ جي ناول جو ترجمو 1962ع)، (18). سويت سرڳ (سفر نامو 1954ع)، (19). سجاڳ سنڌ (تنقيد ۽ تحقيق: 1984ع)، (20). منهنجا مارو ڪٿي؟ (ڪهاڻيون)، (21) جئي سنڌي جئي بنگلا (ڪهاڻيون، شعر ۽ مضمون)، (22). کلڻي ۽ ٻيون ڪهاڻيون (شيخ اياز نمبر)، (23). سنڌي ساهت (1971ع)، (24). ڇويهه ماڻهو ۽ هڪ ڇوڪري (گورڪيءَ جون ڪهاڻيون 1969ع)، (25). روپ ٻهروپ (خواجه احمد عباس جي ناول جو ترجمو 1979ع)، (26). ڪيدار ناٿ بئلا (امرت راءِ پريم جو نالو 1957ع). 
اي. جي. اتم سويت لئينڊ نهرو امن اوارڊ (1965ع ۽ 1972ع) ٻولي ۽ ساهت سڀا'&gt;اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت سڀا ادبي اوارڊ (1991ع)، پريم درشني ادبي اوارڊ (1991ع) ۽ ادبي خدمتن تي ڊاڪٽر سدا رنگاڻي گولڊ ميڊل (1994ع) ۽ ٻيا اوارڊ حاصل ڪيا. 
اي. جي. اتم کي اهو اعزاز حاصل آهي ته هن 1973ع ۾ روس ۾ ”ورلڊ رائيٽرس ڪانفرنس“ ۾ شرڪت ڪئي. ”هي ”سنڌي سنسار“، ”سنڌي سماچار“، اخبارن، ”سنڌو آواز“ هفتيوار اخبار ۽ ”نئين دنيا“ ادبي ماهوار مئگزين جو ايڊيٽر رهيو. هن سنڌي ادبي سنگت کي ممبئيءَ ۾ ”سنڌي ساهت منڊل“ جي نالي سان منظم ڪيو ۽ ڪيترن سالن تائين ”اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت“ جو سيڪريٽري رهيو. هن 3 جنوري 2005ع تي ممبئيءَ ۾ لاڏاڻو ڪيو. سندس وفات تي سنڌ ۽ هند ۾ ڪيترا تعزيتي ميڙ ڪوٺايا ويا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%AA%D9%85%20%D8%A7%D9%8A%20%D8%AC%D9%8A |access-date=2016-05-20 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410155757/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%AA%D9%85%20%D8%A7%D9%8A%20%D8%AC%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>gl4tgu5ogpz8w2yhuwk2noephhy150n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برج اسد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19155</id>
    <revision>
      <id>383842</id>
      <parentid>139462</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1427" sha1="4m685cbm90hg0awn7fgmb92jwxrisxm" xml:space="preserve">اسد [[عربي]] لفظ معنيٰ ’[[شِينهن]]‘ [[علم هيئت]] ۾ -آسمان- جي 12 خيالي برجن مان هڪڙو برج، جيڪو خط استوا جي -اتر- ۾ آهي. [[آسمان]] ۾ جيڪي 12 -برج- ڳڻيا ويا آهن، انهن مان ڇهه -برج- خط استوا جي اُتر ۾ آهن ۽ ڇهه -برج- خط استوا جي ڏکڻ ۾ شمار ڪيا ويا آهن. انهن برجن جي شڪل به مقرر آهي ۽ علامت به. برجن جي ترتيب هن طرح آهي: (1) [[حمل]] (گهيٽو)، (2) -[[ثور]]- (ڍڳو)، (3) -[[جوزا]]- (جاڙا ڄاول)، (4)[[ سرطان]] (کيکڙو)، (5) -[[اسد]]- (شينهن)، (6) [[سُنبله]] (ڪنواري)، (7) [[ميزان]] (ساهمي)، (8) [[عقرب]] (وڇون)، (9)[[ قوس]] (ڪمان)، (10) [[جدي]] (ٻڪر)، (11) [[دلو]] (ٽڀو)، (12) [[حُوت]] (مڇي). [[نجوم]] ۾ هرهڪ -[[برج]]- جي خاصيت جدا جدا آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اسد : (Sindhiana&amp;#91;&amp;#91;سنڌيانا&amp;#93;&amp;#93;)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF |access-date=2016-05-26 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410130526/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%AF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:علم نجوم]]</text>
      <sha1>4m685cbm90hg0awn7fgmb92jwxrisxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز جاني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22672</id>
    <revision>
      <id>383484</id>
      <parentid>312874</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="qw4tvomyylhydn8dhhbxjxt6z625mym" xml:space="preserve">'''اياز جاني''' جو پورو نالو اياز حسين ولد قربان علي ميمڻ هو. هو 4 آڪٽوبر 1967ع تي ڳوٺ خير محمد آريجا، لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو، هن پرائمري تعليم ڪوٽڙي، باڊهه ۽ نئوديرو مان ورتي.

== تعليم ==
1982ع ۾ مئٽرڪ نئون ديرو هاءِ اسڪول مان ڪئي. 1984 ۾ انٽر سائنس ڊگري ڪاليج رتوديرو مان، جڏهن ته گريجوئيشن 1986 ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪئي. 1988 ۾ [[شاهه عبداللطيف يونيورسٽي|شاهه لطيف يونيورسٽي]] مان ايم اي سنڌي ادب ۾ فرسٽ ڪلاس سيڪنڊ پوزيشن ۾ پاس ڪيائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اياز جاني : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%8A |access-date=2019-12-18 |archive-date=2016-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701100504/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ادب ۾ 1980 ڌاري پروانو سيوهاڻي جي رسالي ”سرهاڻ ۽ ”گل ڦل“ ۾ لکڻ سان پير پاتو.
== روزگار ==
اياز جاني شروع ۾ ٽيليفون کاتي ۾ ملازمت ڪئي ۽ گلشن حديد ڪراچي ۾ وڃي مستقل طور رهائش پذير ٿيو. 2 سال اڳ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان پاس ڪري ليڪچرار ٿيو ۽ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج رتوديرو ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار طور مقرر ٿيو. اياز جاني 1984ع ۾ نئون ديرو ۾ منٺار سولنگي ۽ زاهد مهراڻويءَ سان گڏجي ”ٻارن جي دنيا سنگت“ نالي هڪ تنظيم جو بنياد وڌو، اياز جاني آثم ادبي سنگت نئون ديرو، گھايل ادبي سنگت نئون ديرو ۽ سنڌي ادبي سنگت شاخ نئون ديرو سان 1986ع تائين واڳيل رهيو ۽ ان جو جوائنٽ سيڪريٽري پڻ ٿيو.
== ادبي خدمتون ==
اياز جاني سنڌي ادبي سنگت ڪراچي شاخ ۽ گلشن حديد شاخ سان مختلف حيثيتن ۾ لاڳاپيل رهيو. جاني جديد سنڌي غزل ۽ وائيءَ جو نهايت ئي برجستو شاعر هيو. غزل ۽ وائي سندس سڃاڻپ جا خاص حوالا هئا. سندس غزل، وايون ۽ شاعريءَ جون ٻيون صنفون، سنڌي ٻوليءَ جي اڪثر ادبي پرچن ۾ ڇپجنديون رھيون. ڪتاب ”ڏيئا ڏيئا لاٽ اسان“ ۾ اياز جاني جي شاعري تي شيخ اياز پڻ لکيو هو ۽ سندس شعر مثال طور ڏنا هئا. هي اهو اياز جاني هو جنهن شيخ اياز جھڙي شاعر کي به متاثر ڪيو. تازو ئي سندس شاعري جو پهريون مجموعو ”دراوڙ دل جي تنهائي“ ڇپجي پڌرو ٿيو جنهن جي مهورت آرٽس ڪائونسل لاڙڪاڻو جي ادب شعبي پاران ڪرائي وئي ان پروگرام ۾ سموري سنڌ مان اياز جاني سان پيار ڪندڙ اديب شريڪ ٿيا. اياز جاني جي ادبي ڪم تي ڳالهائڻ لاءِ ته تفصيلي طور لکڻ جي ضرورت آهي ڇالاءِ ته هن سموري حياتي ادب کي ارپي ڇڏي هئي سندس لکيل گيت، غزل ۽ وايون ڌرتيءَ ڌڻين جي دکن دردن جون ترجمان به آهن ته سندس لفظ هن جي وجود جي پيڙائن جو اظهار پڻ.
اياز جاني ماهوار “سارس“، ماهوار ”لهرون“ ۽ ماهوار ”همرچو“ ادبي رسالن سان پڻ واڳيل رهيو. هو شاهه لطيف چيئر ڪراچي يونيورسٽي ۾ ريسرچ آفسير طور به ڪم ڪندو رهيو. کيس ”قلندر شهباز بهترين شاعر“ ايوارڊ 2011 ۾ مليو، سندس جيون ساٿياڻي ساجده انصاري، اولاد ۾ ڇهه پٽ ۽ هڪ نياڻي، ترتيبوار منصور علي، سرمد اياز، برکا اياز، ذوالفقار علي، حسين اياز، علي عباس ۽ علي قاسم شامل آهن.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستاني شاعر]]
[[زمرو:سنڌي شاعر]]
[[زمرو:سنڌي ليکڪ]]
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]
[[زمرو:1967ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:2016ع جون وفاتون]]</text>
      <sha1>qw4tvomyylhydn8dhhbxjxt6z625mym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايني بيسنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22711</id>
    <revision>
      <id>383534</id>
      <parentid>354526</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10332" sha1="7a2l2u60jhpt1r5fytbzh1khnjopxzj" xml:space="preserve">[[فائل:ZieglerBesant.jpg|thumb|ايني بيسنت]]
'''ايني بسئنت''' (Annie Besant)، 1847ع ڌاري [[لنڊن]] ([[انگلينڊ]]) ۾ ڄائي. سندس پيءُ جو نالو ”پيچ وُڊ“ ۽ ماءُ جو نالو ”ايميلي“ هو. هوءَ هڪ انگريز سوشلسٽ، ٿياسوفسٽ، فري ميسن، عورتن جي حقن ۽ هوم رول ڪارڪن، تعليمدان ۽ هندستاني قوم پرستي جي مهم هلائيندڙ هئي. هوءَ آئرش ۽ هندستاني خود حڪمراني جي پرجوش حامي هئي. هوءَ 1917ع ۾ [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي پهرين عورت صدر بڻجي وئي.

1867ع ۾ هڪ ڪرسچن پادري ”فرئنڪ بيسنت“ سان ويهن ورهين جي ڄمار ۾ سندس وِهانءُ ٿيو، جنهن مان کيس ٻه پٽ ٿيا، پر ذهني هم آهنگي نه ٿيڻ سبب ڇهن سالن جي عرصي ۾ ٻئي هڪ ٻئي کان ڌار ٿي ويا. پادري ڪٽر خيال هو ۽ ايني بيسنت آزاد خيال هئي. ايني بيسنت انگلينڊ، [[فرانس]] ۽ [[جرمني|جرمنيءَ]] ۾ تعليم حاصل ڪئي. هن مڙس کان ڌار ٿيڻ کان پوءِ ٻارن جي تربيت لاءِ مزدوري ڪري وقت گذاريو ۽ ايئن کيس مزدور طبقي جي مشڪلاتن جو احساس ٿيو. 1874ع ڌاري هن جي انگلينڊ جي نامور اڳواڻ ۽ پارليامينٽ جي ميمبر چارلس براڊلا سان ملاقات ٿي ۽ هوءَ سندس اخبار ”نيشنل رفارمر“ جي ڪيترو وقت اسسٽنٽ ايڊيٽر به ٿي رهي. هن ساڻس گڏجي ٽريڊ يونين سرگرمين ۾ حصو ورتو. مسٽر براڊلا ۽ ايني بيسنت مظلومن جا حامي هئا، ان ڪري اقتدار جا ڌڻي سندن قلم ۽ تقريرن کان ڪؤ کائيندا هئا. ان ئي زماني ۾ هنن ٻنهي گڏجي ”برٿ ڪنٽرول“ (ڄم روڪ) بابت هڪ ڪتابڙو لکيو، جنهن انگلينڊ جهڙي قدامت پسند ملڪ ۾ ٻڙڌول مچائي ڇڏيو. مٿن ڪيس هليو ۽ کين هڪ سال سزا ملي، پر پوءِ اپيل تي آزاد ٿيا. ايني بيسنت بنيادي طرح سوشلسٽ خيال هئي، جڏهن ته مسٽر براڊلا سوشلزم کي شخصي آزاديءَ لاءِ ڇيهي ڪار سمجهيو ٿي، -ان- ڪري سندن اختلاف ٿي پيا. ايني بيسنت سوشل خيال ”فيبن سوسائٽي“ ۾ 14 سال ڪم ڪيو ۽ سوشلزم جي حمايت ۾ ڪيترا رسالا ڪڍيا، هن ئي پارٽيءَ اڳتي هلي ”ليبر پارٽيءَ“ کي جنم ڏنو.

ايني بيسنت 2 مئي 1889ع تائين مادام بلئوٽسڪيءَ جي ”ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ“ جي ميمبر رهي. سوسائٽيءَ جي خواهش تي 16 نومبر 1893ع تي ٽيو ٽيڪورن، [[مدراس رياست|مدراس]] ۽ ان کانپوءِ 15 مارچ 1894ع تي [[ممبئي|ممبئيءَ]] پهچي [[هندستان جو ورهاڱو|هندستان]] ۾ ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ لاءِ ڪم شروع ڪيائين. هوءَ غير معمولي صلاحيت جي مالڪ ۽ بهترين مقرر هئي. هن ڪيترائي ڪتاب لکيا، [[جواهر لال نهرو|جواهر لعل نهرو]] سندس تقريرن جو معترف هو ۽ [[مھاتما گانڌي|مهاتما گانڌي]] سندس بي بها خدمتن جو قائل هو ۽ سڀاش چندر بوس کيس مشرق ۽ مغرب جو سنگم سمجهندو هو.

ٿياسافيڪل سوسائٽي جي صدر ڪرنل الڪاٽ جي وفات (17 فيبروري 1907ع) کان پوءِ ايني بيسنت دنيا جي ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي صدر چونڊي وئي ۽ ان منصب تي وفات (20 سيپٽمبر 1933ع) تائين 26 سال ڪم ڪيائين. هن انڊين بواءِ اسڪائوٽ ايسوسيئيشن پڻ قائم ڪئي.

ايني بيسنت هفتيوار ”ڪامن ويلٿ“ سان گڏ ”مدراس اسٽينڊرڊ“ کي خريد ڪري ان جو نالو بدلائي روزاني اخبار ”نيو انڊيا“ جاري ڪئي. هن 1917ع ۾ هوم رول تحريڪ هلائي، جنهن دوران نظربندي ۾ رهي. هوءَ [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] جي ميمبر پڻ رهي ۽ هندستان جي مکيه سياسي، سماجي ۽ تعليمي تحريڪن جي رهبر رهي.

ايني بيسنت ٿياسافيڪل سوسائٽيءَ جي صدر هئڻ دوران سوسائٽيءَ جي پليٽ فارم تان ”نيشنل ايجوڪيشن موومينٽ“ شروع ڪئي، جنهن جو مقصد هندستان جي سماجي ۽ تعليمي ترقي هئي. ان تحريڪ نيشنل ايجوڪيشنل ٽرسٽ قائم ڪري تعليمي ادارا قائم ڪيا، جيئن ته سوسائٽيءَ جو هيڊ ڪوارٽر مدراس ۾ هو، ان ڪري هن اتي ”مدن پالي ڪاليج“ قائم ڪيو، جيڪو اڳتي هلي سينٽرل هندو يونيورسٽيءَ ۾ تبديل ٿيو. هن ٽرسٽ مختصر عرصي ۾ بنارس گرلز ڪاليج، ڪانپور هاءِ اسڪول، بانڪي پور هاءِ اسڪول، گورکپور هاءِ اسڪول، ڀاونگر هاءِ اسڪول ۽ ٻيا 19 تعليمي ادارا قائم ڪيا.

ايني بيسنت جو [[سنڌ]] جي تعليمي ترقيءَ ۾ تمام اڳڀرو ڪردار آهي. موجوده گورنمينٽ ڪاليج حيدرآباد (سنڌ نيشنل ڪاليج) جو قيام ان جو مثال آهي. هن ڪاليج لاءِ حيدرآباد جي دانوير شخص پرتاب راءِ سنگهه پنهنجي زمين ”ڪاري ڦڙدي“ (ڪاري موريءَ) ڀرسان ڏني ۽ سنڌ جي اهم ٿياسافسٽ عالمن [[ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي]]، ديوان هيرانند سنتو ڪرام، ديوان سندر داس منگهارام وڪيل، جهمٽ مل جگتياڻي ۽ ڏيارام گدومل جي مدد سان هي ڪاليج قائم ٿيو. جڏهن سيپٽمبر 1917ع ۾ ايني بيسنت حيدرآباد سنڌ ۾ آئي ته مٿين ٿياسافسٽ عالمن سان گڏجي هن موجوده ريڊيو [[پاڪستان]] [[حيدرآباد]] ڀرسان بيسنت لاج يا بيسنت هال جو بنياد رکيو. ان موقعي تي ديوان بولچند جي گهر ۾ مٿئين ڪاليج لاءِ رٿا جڙي ۽ ايني بيسنت پهرين -آڪٽوبر- 1917ع تي پنهنجي 70 هين سالگرهه تي هن ڪاليج جو پنهنجي هٿن سان بنياد رکيو ۽ ان جو نالو ”سنڌ نيشنل ڪاليج“ تجويز ڪيو ويو. هن ڪاليج جي استادن ۾ ڄيٺمل پرسرام گلراجاڻي ۽ ڪلياڻ آڏواڻي به شامل رهيا آهن.

== ديهانت ==
ايني بيسنت هندو ڌرم جو به وسيع مطالعو ڪيو ۽ ڀڳوت گيتا جو انگريزيءَ ۾ ترجمو به ڪيو هئائين. هن جون ڪيتريون يادگار تصنيفون آهن. پاڻ 20 سيپٽمبر 1933ع تي لاڏاڻو ڪيائين. سندس ميت کي هندومت جي رسمن موجب اديار (مدراس) ۾ اگني سنسڪار ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايني بيسنت : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%D9%8A%20%D8%A8%D9%8A%D8%B3%D9%86%D8%AA |access-date=2020-07-09 |archive-date=2019-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920185113/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%D9%8A%20%D8%A8%D9%8A%D8%B3%D9%86%D8%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{wikisource|works=or|Annie Wood Besant}}
{{wikiquote}}

*[http://www.varanasi.org.in/annie-besant Annie Besant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413134906/http://www.varanasi.org.in/annie-besant |date=2019-04-13 }} Biography at [http://www.varanasi.org.in varanasi.org.in]
*[http://www.victorianweb.org/authors/besant/diniejko.html Annie Besant's Multifaceted Personality. A Biographical Sketch]
*[http://www.alpheus.org/html/articles/theosophy/bevir3.html Annie Besant's Quest for Truth: Christianity, Secularism, and New Age Thought]
*Framke, Maria: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/besant_annie/ Besant, Annie], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
*[https://www.freemasonryformenandwomen.co.uk/ The British Federation of the International Order of Freemasonry for Men and Women, Le Droit Humain, founded by Annie Besant in 1902]
*[https://ledroithumain.international/?lang=en The International Order of Freemasonry for Men and Women, Le Droit Humain]
*[https://jobalert360.com/annie-besant-in-odia/ Annie Besant perused 2000 words in the Odia language]
*[http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39076005046201;view=1up;seq=9 Thought power, its control, and culture] Cornell University Library Historical Monographs Collection.
*[[William Thomas Stead]], [http://www.attackingthedevil.co.uk/reviews/besant.php &quot;Character Sketch: October of Mrs. Annie Besant&quot; 349–367 in ''Review of Reviews'' IV:22, October 1891.]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Besant, Annie}}
[[زمرو:عورتون]]
[[زمرو:صوفي]]
[[زمرو:ليکڪ]] 
[[زمرو:هندستان]] 
[[زمرو:روحانيت]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:انگريز عورتون]]
[[زمرو:فيمينزم ۽ روحانيت]]
[[زمرو:1847ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1933ع جون فوتگيون]]

[[Category:English women]]
[[Category:English reformers]]
[[Category:English activists]]
[[Category:British suffragists]]
[[Category:English Theosophists]]
[[Category:English women activists]]
[[Category:Esoteric Christianity]]
[[Category:History of Chennai]]
[[Category:People from Clapham]]
[[Category:People from Sibsey]]
[[Category:Victorian writers]]
[[Category:Malthusians]]

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7a2l2u60jhpt1r5fytbzh1khnjopxzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اينڊي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22713</id>
    <revision>
      <id>383536</id>
      <parentid>100739</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="j8tzit8ftclcgoex1pymss1g35yestm" xml:space="preserve">[[گڏهه]] جي پُٺيءَ تي رکڻ جي گدي، جيڪا ڪکن ڪانن سان ڀريل هوندي آهي، -ان- کي ”-ٻني-“ به چئبو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اينڊي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%DA%8A%D9%8A |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409171256/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%DA%8A%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j8tzit8ftclcgoex1pymss1g35yestm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اينچي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22714</id>
    <revision>
      <id>383535</id>
      <parentid>242764</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="48z0lcano7zt09jpi2ym0d2z0i9xlwv" xml:space="preserve">'''اينچي''' [[نڙَ]] يا [[گوءِ]] جي پوري ڪاٺيءَ کي چئبو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%DA%86%D9%8A اينچي : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>48z0lcano7zt09jpi2ym0d2z0i9xlwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. ڊبليو. ڪئنال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22715</id>
    <revision>
      <id>383532</id>
      <parentid>100736</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="e1qc8izju5t7uhb75ttt885c28qykdb" xml:space="preserve">هيءُ واهه [[سکر بئراج]] جي ساڄي ڪناري کان نڪري ٿو. هن ۾ پاڻيءَ جو وهڪرو پنج هزار 52 ڪيوسڪ آهي ۽ هن ذريعي 7 لک، 73 هزار، 656 -ايڪڙ- زرعي زمين -آباد- ٿئي ٿي. واهه جي ڊيگهه 36 ميل ۽ 1 وال، ويڪر 165 فٽ ۽ اونهائي 2 ء 10 فٽ آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اين ڊبليو ڪئنال : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%DA%8A%D8%A8%D9%84%D9%8A%D9%88%20%DA%AA%D8%A6%D9%86%D8%A7%D9%84 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2024-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107111402/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%DA%8A%D8%A8%D9%84%D9%8A%D9%88%20%DA%AA%D8%A6%D9%86%D8%A7%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>e1qc8izju5t7uhb75ttt885c28qykdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. جي. وي. ھاءِ اسڪول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22716</id>
    <revision>
      <id>383531</id>
      <parentid>369949</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5581" sha1="gv0i5pgpjd2bq4plto0tgwxa8t1ldf1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement  
| name = نارائڻ جڳن ناٿ واڊيا گورنمينٽ ھائير سيڪنڊري اسڪول
| image = NJV High School, Karachi 11.jpg
| caption = 
| location = [[ڪراچي]]، سنڌ، پاڪستان
| coordinates = 
| established = آڪٽوبر 1855ع
| type = [[سرڪاري اسڪول]]
| district = 
| grades = 
| principal = 
| enrollment = 1477 (مارچ 1916ع)
| faculty = 
| campus type = 
| campus size = 
| colors = 
| mascot = 
| rival = 
| website = 
}}
'''اين. جي. وي. ھاءِ اسڪول''' 1855ع ۾ قائم ٿيو ۽ [[ڪراچي]]ءَ ۾ قائم ٿيڻ وارو چوٿون اسڪول هو. شروع ۾ هن جو نالو ”ورنيڪيولر ميڊيم انگلش اسڪول&quot; هو، جنهن جو مقصد آباديءَ کي [[سنڌي ٻولي|سنڌي زبان]] جي ذريعي [[انگريزي ٻولي|انگريزي زبان]] سان واقف ڪرڻو هو. هن اسڪول جو نالو بعد ۾ هڪ استاد &quot;نارائڻ جڳن ناٿ&quot; جي نالي پٺيان &quot;نارائڻ جڳن ناٿ هاءِ اسڪول&quot; يعني اين. جي. وي. هاءِ اسڪول رکيو ويو. 1888ع ۾ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ۾ 391 شاگرد هئا، جنھن ۾ 276 هندو، 93 پارسي، 17 مسلمان ۽ 3 يھودي هئا. هن اسڪول جي معيار کي آڏو رکي، ان کي ٻن شفٽن ۾ هلايو ويو. هيءُ اسڪول 1947ع ۾ پنھنجي نئين عمارت ۾ منتقل ٿيو. 

[[پاڪستان]] جي قيام کان پوءِ [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|سنڌ اسيمبلي]]ءَ جي پراڻي عمارت کي [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]ءَ جي عمارت ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ اين. جي. وي هاءِ اسڪول جي نئين عمارت ۾، هيٺينءَ منزل تي سنڌ اسيمبلي قائم ڪئي وئي. [[سنڌ يونيورسٽي]]ءَ پنھنجي شروعاتي قيام واري عرصي کان وٺي حيدرآباد منتقل ٿيڻ (1951ع) تائين، هن اسڪول جي اولھ واري حصي ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. هن وقت هيءُ اسڪول، ايم اي جناح روڊ (اڳوڻي بندر روڊ) تي سعيد منزل ويجهو، پنھنجي انهيءَ بلڊنگ ۾ هلندڙ آهي ۽ ڪراچيءَ جي مشھور اسڪولن ۾ شمار ٿئي ٿو. هن ۾ هاڻي بہ ٻہ شفٽون آهن جن مان هڪ ڇوڪرن لاءِ ۽ ٻي ڇوڪرين لاءِ آهي، هن وقت هن اسڪول جي اڌ عمارت ڪجهہ سرڪاري دفترن کي ڏنل آهي، باقي اڌ ۾ اسڪول هلندڙ آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اين جي وي هاءِ اسڪول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%88%D9%8A%20%D9%87%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213182240/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%88%D9%8A%20%D9%87%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Narayan_Jagannath_High_School Narayan Jagannath High School - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_schools_in_Karachi List of schools in Karachi - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

ھي اسڪول سال 1855ع ۾ ورنيڪيولر انگلش ميڊيم اسڪول جي نالي سان کوڙي گارڊن واري علائقي ۾ قائم ڪيو ويو. ھن اسڪول جو پھريون ھيڊ ماستر مھاديو شاستري ھيو. سال 1864ع ۾ ھن اسڪول کي ھاء اسڪول جو درجو مليو. سال 1865ع تائين سنڌ ۾ تعليم کاتو نہ ھيو ۽ سنڌ جي ریونيو کاتي جو ھڪ انگريز آفيسر تعليمي مامرا سنڀاليندو ھيو. سال 1865ع ۾ تعليم کاتو قائم ڪيو ويو. مسٽر گولڊ سمٿ تعليم کاتي جو پھريون انسپيڪٽر ۽ ھن اسڪول جو ھڪ استاد نارائڻ جگن ناٿ واڊيا ڊپٽي انسپيڪٽر مقرر ڪيا ويا. سال 1873ع ۾ نارائڻ جگن ناٿ جي لاڏاڻي کان پوءِ سندس تعليمي خدمتن عيوض اسڪول جو نالو نارائڻ جگن ناٿ اينگلو ورنيڪيولر اسڪول يعني اين. جي. اسڪول رکيو ويو پر 1889ع ۾ سندس پوٽي بيريسٽر سي.ڊي. واڊيا سنڌ حڪومت کي گذارش ڪئي تہ &quot;واڊيا&quot; کان سواءِ منھنجي ڏاڏي جو نالو اڻپورو آهي ان لاءِ اسڪول جو نالو درست ڪيو وڃي. سندس گذارش کي منظور ڪندي سنڌ جي تعليم کاتي اسڪول جو نالو مٽائي &quot;نارائڻ جگن ناٿ واڊيا ھاء اسڪول&quot; رکي ڇڏيو جيڪو اڄ ڏينھن تائين &quot;اين. جي. وي. ھاء اسڪول&quot; سڏجي ٿو.&lt;ref&gt;يادن جي ڳڙکيء مان (يادگيريون) از: عبدالرزاق سومرو؛ ترتيب:خالد چانڊيو؛ پبلشر: رائيٽرس ڪلب لاڙڪاڻو؛ ايڊيشن :2011ع حاشيہ پيج نمبر 491&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:ڪراچي جا اسڪول]]
[[زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>gv0i5pgpjd2bq4plto0tgwxa8t1ldf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. جي. مجمدار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22717</id>
    <revision>
      <id>383530</id>
      <parentid>200676</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6909" sha1="dl1l18wh5yvj4uzpjx2h5muqtzkd0ph" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''اين. جي. مجمدار''' [[انگريزي]] (N.G Majumdar) (جنم: پهرين ڊسمبر [[1897ع]]- وفات: 11 نومبر [[1938ع]]) گڏيل [[هندستان]] جو مشهور کوجنيڪ هو. 
==زندگي جو احوال==
اين. جي. مجمدار جو پورو نالو ’نوني گوپال‘ هو. ’نوني‘ بنگالي زبان جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ’مکڻ‘ ۽ اصطلاحي معنيٰ موجب پيارو. نوني گوپال جي معنيٰ ٿي ”گوپال جو پيارو“. مجمدار اصل ۾ موضع دار آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”ڳوٺ، شهر يا وستيءَ جو وڏيرو“. موضع مان بدلجي ”موجع“ ٿيو ۽ رفته رفته اهو موجمدار/’مجمدار‘ بڻجي ويو، حالانڪہ هو ڪو وڏيرو ڪونه هو. جيئن ڪن ذاتين جا ماڻهو پنهنجي ڌنڌي يا عهدي سبب ان ذات جا ٿي ويا آهن. جيئن مفتي، قاضي، آخوند، وغيره. توڙي جو مفتي، قاضي ۽ آخوند به ڪا ذات نه آهي.
مجمدار جو جنم  پهرين ڊسمبر1897ع تي [[جيسُور]]&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[https://www.dawn.com/news/602908/n-g-majumdar-remembered N. G. Majumdar remembered - Newspaper - DAWN.COM&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; بنگال ۾ ٿيو. هن [[ڪلڪتو يونيورسٽي]] ءَ&lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/University_of_Calcutta University of Calcutta - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ۾ تعليم حاصل ڪئي. هو يونيورسٽيءَ جو هڪ ذهين ۽ هوشيار شاگرد هو. 1920ع&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; ۾ ايم. اي جو امتحان پاس ڪيائين. ڪجهه ورهيه ساڳيءَ يونيورسٽيءَ ۾ استاد ٿي رهيو. سال 1924ع ۾ هو راجشاهي عجائب گهر ۾ ڪيوريٽر (Curator) مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; [[سنسڪرت]] ۽ [[پراڪرت]] ٻولين جو ماهر هو. پراڻا ڪتبا پڙهڻ ۽ سڪن سڃاڻڻ جو پڻ ماهر هو. قديم کنڊرن بابت کوجنا ڪرڻ جو کيس تمام گهڻو شوق هو. هو قديم آثارن جي ماهرن، سر جان مارشل، ديارام ساهني ۽ اي. جي. ايڇ. مئڪي سان [[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] جي کوٽائيءَ ۾ ٻانهن ٻيلي ٿي رهيو. هو سال 1927ع ۾ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا ۾ سپرنٽينڊنٽ مقرر ٿيو ۽ حياتيءَ جي آخري گهڙين تائين ان عهدي تي فائز رهيو. جيئن ئي هو هن کاتي ۾ آيو ته جلد ئي کيس لاڙڪاڻي ويجهو [[جهڪر جو دڙو|جهڪر جي دڙي]] جي کوٽائيءَ لاءِ موڪليو ويو. ان کان پوءِ هن سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي [[جوهي]]، [[سيوهڻ]] ۽ ڪوهستان ۾ سال 1929ع کان 1930ع تائين کوٽائي ڪرائي. هن انهن علائقن ۾ 62 نهايت ئي اهم ماڳ ڳولي لڌا،&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; جن مان ڪن جو تعلق تاريخ کان اڳ واري دور سان هو، ته ڪن جو وري ٽامي واري دور سان هو. سال 1938ع ۾ هن وري کوٽائي ۽ کوجنا شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; هن ڀيري هن کيرٿر ۽ ان جي ڀر واري ٽاڪرو ميداني علائقن ۾ کوجنا ڪئي. ٿوري ئي وقت ۾ هن اهڙا ماڳ ڳولي لڌا، جن جو تعلق ٽامي جي دور سان هو. سندس ڪتاب [[ايڪسپلوريشنس اِن سنڌ]] يعنى ”سنڌ ۾ قديم کنڊرن جون کوٽايون ۽ کوجنائون“ وڏي اهميت رکي ٿو.
[[سنڌ]] جي قديم آثارن تي ٿيل جملي کوجنا جو جيڪڏهن جائزو وٺنداسين ته ان ۾ بنگالي آرڪيالاجسٽ اين. جي. مجمدار جو نالو هڪ تيز رفتار مهم جُو طور سامهون ايندو. وڏو کوجنائي ماهر هو. هن پنهنجي 41 ورهين جي ڄمار ۾ هڪ وڏو ڊگهو ۽ اڻانگو ڪم ڪري اهڙو مثال قائم ڪيو،&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; جو هو هن وقت آرڪيالاجيءَ جي ماهرن لاءِ هماليه جيڏي هڪ بلند ڪسوٽي بڻجي ويو آهي. هونئن ته هن ڪيتريون ئي کوجنائي مهمون هلايون، پر سنڌ ۾ سندس ڪم سڀ کان جاندار رهيو آهي. کوجنائي مهم دوران مجمدار [[آمري (قديم آثار)|آمري]]، [[چانهون جو دڙو]]، جهڪر جو دڙو، [[ڪاھو جو دڙو]]، ڪلان ڪوٽ، سڌيرڻ جو دڙو، ڌامراهه جا دڙا، [[علي مراد جو دڙو|علي مراد شاهاڻي]]، [[غازي شاهه جو دڙو|ماڙيکڙ دڙو]]، [[واهي پانڌي|ڪوٽيڙو دڙو]]، ڊنب بڍي، معصوم جي بٺي، روهيل جو ڪنڊ، [[نئيگ شريف]] وٽ [[لکمير دڙو]] ۽ ٿرڙ ٽڪريءَ سميت وڏي تعداد ۾ قديم تاريخي کنڊر ۽ دڙا دريافت ڪري، تاريخ جي وکريل ۽ وڃايل ورقن کي سانڍي، سنڌ جي تمام وڏي خدمت ڪئي. اها به ڪيڏي نه عجيب ڳالهه آهي ته جيڏي سنسني خيزي مجمدار جي پنهنجي مزاج ۽ زندگيءَ ۾ هئي، جنهن ڪارڻ هو ايڏو وڏو کوجنائي ماهر ٿي ويو هو ته سندس موت به ايڏو ئي پراسرار ۽ سنسني خيز ٿيو. سندس بي وقتائتو موت سنڌ ۾ ئي سندس آخري مهم دوران ٿيو، جيڪا هن 27 آڪٽوبر 1938ع کان [[دادو]] ضلعي ۾ شروع ڪئي هئي. بدقسمتيءَ سان هن کي 11 نومبر 1938ع تي [[جوهي]] تعلقي ۾ [[گاج ندي]] ڀرسان روهيل جي ڪنڊ واري قديم دڙي وٽ ڌاڙيلن اوپرو ۽ خزانو کوٽيندڙ سمجهي قتل ڪري ڇڏيو هو.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; پاڪستان جي قديم آثارن وارو وفاقي کاتو ان جاءِ تي ڪو يادگار ٺهرائي، جتي آرڪيالاجيءَ جي ايڏي وڏي ماهر آخري دم ڏنو هو، اِها اُن لاءِ فخر جي ڳالهه چئبي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1 |access-date=2020-07-08 |archive-date=2019-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111134540/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:1938ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>dl1l18wh5yvj4uzpjx2h5muqtzkd0ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. بي. بٽاڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22718</id>
    <revision>
      <id>383529</id>
      <parentid>100733</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="enng3lhofftekej7n08rydk44ig9w31" xml:space="preserve">'''اين. بي. بٽاڻي''' [[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] جو ليکڪ ۽ وڏو تعليمدان هو، جيڪو 1883ع ۾ ڄائو. هن رام ڪرشنا پرمهنس جي سوانح حيات بابت ڪتاب ”شري رام ڪرشنا جي حياتيءَ جو ذڪر“ لکيائين، جيڪو 1936ع ۾ ڇپيو. اين. بي بٽاڻي 1971ع ۾ گذاري ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%A8%D9%8A%20%D8%A8%D9%BD%D8%A7%DA%BB%D9%8A اين بي بٽاڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>enng3lhofftekej7n08rydk44ig9w31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. ايم. عقيلي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22719</id>
    <revision>
      <id>383528</id>
      <parentid>313135</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="c5on6zulpml6jepegtaxxlt83l2jsr2" xml:space="preserve">هن جو اصل نالو نبي بخش محمد صديق عقيلي آهي. هيءُ -بئنڪ- ڪار ۽ اقتصاديات جو ماهر، 11 -آگسٽ- 1913ع تي -ٺٽي- جي مشهور عقيلي خاندان ۾ پيدا ٿيو. -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ -بئنڪ- ۽ اقتصاديات جي شعبي سان وابسته ٿيو. 1951ع ۾ [[اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان]] جي شعبي فارين ايڪسچينج جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو. 
1958ع کان 1966ع تائين -پاڪستان- انڊسٽريل ڪريڊٽ ۽ انويسٽمنيٽ ڪارپوريشن (PICIC) جو مئنيجنگ ڊائريڪٽر ٿيو. مختلف مالياتي ۽ اقتصادي ادارن جو اعليٰ عهديدار يا رُڪن رهيو، -جن- ۾ -پاڪستان- انسٽيٽيوٽ آف چارٽرڊ اڪائونٽنٽس، ڪائونسل آف -پاڪستان- انسٽيٽيوٽ آف بئنڪرس، سنڌ مدرسه بورڊ ۽ سنڌ مدرسه اولڊ بوائز ائسوسيئيشن قابل ذڪر ادارا آهن. -بئنڪ- ڪاري، ماليات، اقتصاديات ۽ ٻاهرئين واپار جي موضوع تي -آمريڪا-، -برطانيا-، -ايشيا- ۽ يورپ ۾ بيشمار -بين- الاقوامي ڪانفرنسن ۾ -پاڪستان- جي نمائندگي ڪيائين. 30 -جولاءِ- 1966ع تي صدر -ايوب خان- جي دور ۾ -پاڪستان- جي خزاني جو وزير ٿيو. مارچ 1961ع ۾ صدر -پاڪستان- کيس ’ستاره قائداعظم‘ ۽ 1965ع ۾ ’ستاره -پاڪستان-‘ جا اعزاز ڏنا. 1964ع ۾ وفاقي جمهوريه جرمنيءَ کيس ”ڪمانڊرز ڪراس آف دي آرڊر آف ميرٽ“ جي اوارڊ سان نوازيو. 6 نومبر 1996ع تي وفات ڪئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%D8%B9%D9%82%D9%8A%D9%84%D9%8A |access-date=2019-12-17 |archive-date=2019-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811200718/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%D8%B9%D9%82%D9%8A%D9%84%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]</text>
      <sha1>c5on6zulpml6jepegtaxxlt83l2jsr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. ايف. سي. اوارڊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22720</id>
    <revision>
      <id>383527</id>
      <parentid>251810</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3221" sha1="0v5n0qm7xwqjcgfex7abrsqpdjat7ds" xml:space="preserve">ايـن. ايـف. سـي جـي پـوري مـعـنيٰ ”National Financial Commission Award“ آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ ’قومي مالياتي اوارڊ‘ چئجي ٿو. اين. ايف. سي اوارڊ ملڪ جو صدر لاڳو ڪندو آهي. ناڻي واري وفاقي وزير جي اڳواڻيءَ ۾ تيار ٿيل هن ڪميشن ۾ چئني صوبن جا ناڻي وارا وزير ۽ صدر جا مقرر ڪيل نمائندا شامل هوندا آهن. [[پاڪستان]] ۾ وفاق ۽ صوبن وچ ۾ رقمن جي ورڇ جي شروعات 1951ع کان ٿي. هينئر تائين -اٺ- مالياتي اوارڊ پيش ٿي چڪا آهن. اٺين مالياتي اوارڊ تي وفاق ۽ صوبن ۾ اختلاف رهيا ۽ ارڙهين ترميم بعد گهڻي ڀاڱي معاملا حل ڪيا ويا. 1951ع کان وٺي 1974ع تائين جيڪي به مالياتي اوارڊ آيا آهن، انهن ۾ وفاق کان صوبن ڏانهن منتقل ٿيندڙ رقمن ۾ صوبن جي حصي ۾ مسلسل واڌارو ٿيندو رهيو ۽ صوبن مان اوڳاڙيل ٽئڪسن جو وڏو حصو صوبن کي ملندو رهيو آهي، پر 1990ع کانپوءِ حڪمت عملي تبديل ڪئي وئي ۽ ورڇ -جوڳي- پول ۾ نوان ٽئڪس شامل ڪيا ويا، انهن ۾ وري وفاق جو حصو صوبن کان وڌيڪ رکيو ويو. 1997ع ۾ جيڪو ڇهون مالياتي اوارڊ آندو ويو، -ان- کي ماضيءَ جي ڀيٽ ۾ يڪسان تبديل ڪيو ويو. هن ۾ سمورا ٽئڪس آئل ۽ گئس سرچارج سميت ورڇ -جوڳي- پول ۾ شامل ڪيا ويا. سيلز -ٽيڪس- جي اوڳاڙيءَ جو پنجاهه سيڪڙو ڪراچيءَ جي بندرگاهن سميت سڀ رقمون اوارڊ ۾ شامل ڪيون ويون، جنهن سبب 1961ع، 1964ع ۽ 1970ع جي اوارڊ جي ڀيٽ ۾ هن اوارڊ ۾ صوبن جي -ٽيڪس- وصوليءَ جي شرح گهٽجي وئي، جنهن سبب 91 سيڪڙو وصوليون وفاق وٽ هليون ويون. صوبن وٽ وصولين مان صرف 6 سيڪڙو ۽ مڪاني ادارن وٽ وصولين جو صرف 3 سيڪڙو رهجي ويو, قومي آمدنيءَ ۾ صوبن جو حصو بلڪل گهٽجي يعني فقط 6 سيڪڙو رهجي ويو، ڇا ڪاڻ ته صوبن جا ٽئڪس وفاقي، پول ۾ شامل ڪيا ۽ وري وفاق مان رقمن جو حصو وڌائي صوبن کي خوش ڪيو ويو. جنهن جو بنيادي فائدو پنجاب کي پيو ۽ سڀ کان گهڻو نقصان سنڌ جو ٿيو. ستون مالياتي اوارڊ پ پ حڪومت متفق راءِ سان آندو. تازو ارڙهين ترميم جي منظوريءَ بعد اين. ايف. سي اوارڊ ۾ صوبن جي حصن بابت -اصلاح- ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D9%81%20%D8%B3%D9%8A%20%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1%DA%8A{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان جي معيشت]]</text>
      <sha1>0v5n0qm7xwqjcgfex7abrsqpdjat7ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22721</id>
    <revision>
      <id>383533</id>
      <parentid>342686</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3615" sha1="niaflgf9ylrva5iptvtvzzgmy6rsjx4" xml:space="preserve">[[File:NED_University_White_House.png | thumb | 220x124px | right | alt= ڇٻر تي يونيورسٽي جا شاگرد مطالعي ۾ رڌل آھن | اين اِي ڊي يونيورسٽي ڪراچي]]ويهين صديءَ جي اوائل ۾، جڏهن سکر بئراج تعمير ٿي رهيو هو، ته [[ڏيارام ڄيٺمل سائنس ڪاليج ڪراچي|ڊي.جي. سنڌ ڪاليج]] جي پرنسپل جناب ايس. سي. شاهاڻي، بئراج جي تعمير جي سلسلي ۾ 
انجنيئرن ۽ ٻين هنرمندن جي ضرورت کي محسوس ڪندي، ڪراچيءَ ۾ هڪ انجنيئرنگ ڪاليج جي قيام جو فيصلو ڪيو. بعد ۾ ان منصوبي جي خرچ جو پورائو، شهرين جي چندي مان ڪيو ويو. ائين شهرين طرفان ان وقت 53 هزار رپين جي رقم گڏ ڪئي وئي ۽ 1922ع ۾ ”پرنس آف ويلز“ جي نالي تي هيءُ ڪاليج قائم ڪيو ويو، جنهن جو انتظام سنڌ ڪاليجئيٽ ائسوسيئيشن جي حوالي ڪيو ويو. بعد ۾ ڪراچيءَ جي ممتاز سماجي شخصيت جمشيد نسروانجي مهتا، پنهنجي ڪوششن سان، ان وقت جي هڪ امير شخص ”نادرشا ايڊلجي ڊنشا“ جي وفات تي، سندس وارثن کان ڏيڍ لک جي رقم عطيي طور وٺي، ڪاليج تي خرچ ڪري، ڪاليج سندس نالي سان منسوب ڪري ڇڏيو. 
1947ع ۾ پاڪستان جي قيام کان پوءِ، سنڌ حڪومت هن ڪاليج کي پنهنجي تحويل ۾ وٺي، ”اين. اِي. ڊي انجنيئرنگ گورنمينٽ ڪاليج“ جو نالو ڏئي ڇڏيو. 14 آڪٽوبر 1955ع تي ڪاليج جو انتظام مغربي پاڪستان سنڀالي ورتو، جنهن بعد 1 جولاءِ 1962ع کان 16 اپريل 1966ع تائين هيءُ ڪاليج خودمختيار بورڊ آف گورنرس جي حوالي ڪيو ويو. هن ڪاليج جو پهريون پرنسپل مسٽر جي.ايڇ. گوڪلي هو، جڏهن ته هن ڪاليج جو پهريون گرئجوئيٽ جمناداس تخت رام نالي هڪ شاگرد هو. 1973ع ۾ هن ڪاليج کي يونيورسٽيءَ جو درجو ڏنو ويو، ۽ يونيورسٽيءَ کي نئين عمارت ۾، جيڪا گلشن اقبال ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ سان لڳو لڳ آهي، منتقل ڪيو ويو. هن وقت اين. اي. ڊي انجنيئرنگ يونيورسٽيءَ جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اين اي ڊي يونيورسٽي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%20%DA%8A%D9%8A%20%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%B1%D8%B3%D9%BD%D9%8A |access-date=2019-12-17 |archive-date=2019-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014131743/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%20%DA%8A%D9%8A%20%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%B1%D8%B3%D9%BD%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي]]
[[زمرو:تعليمي ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]</text>
      <sha1>niaflgf9ylrva5iptvtvzzgmy6rsjx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايميلي عرف تعليم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22723</id>
    <revision>
      <id>383523</id>
      <parentid>100726</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="45e2mwo39kg8piwo31fvzro2fw1zira" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[محمد ابراهيم جويو|محمد ابراهيم جويي]] جو انگريزيءَ مان سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 130 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نئين ادبي سوسائٽي، حيدرآباد طرفان، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1950ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ايڊيوڪيشنل بوڪ ڊيپو حيدرآباد وارن سال 1954ع ۾ ڇپايو. -ان- کان پوءِ به هن ڪتاب جا ٻه ڇاپا ڇپيا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايميلي عرف تعليم : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%20%D8%B9%D8%B1%D9%81%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430003655/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%20%D8%B9%D8%B1%D9%81%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>45e2mwo39kg8piwo31fvzro2fw1zira</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22724</id>
    <revision>
      <id>383522</id>
      <parentid>274900</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="n6dhh12dtbgnagagecf2o60sdyj7nyr" xml:space="preserve">[[قرآن]] پاڪ جي سيپاري جو چوٿون حصو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايمي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%8A |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409043548/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:اصطلاح]]</text>
      <sha1>n6dhh12dtbgnagagecf2o60sdyj7nyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمني بلاول (راڳڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22725</id>
    <revision>
      <id>383521</id>
      <parentid>292662</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="50yycl5ogvbn4iwl2ab57zd78kbyh7r" xml:space="preserve">هي ڪلياڻ -ٺاٺ- جي سمپورن راڳڻي آهي. هي هڪ قسم جو -بلاول- آهي، پر ايمن جو رنگ چٽو اٿس. ٻئي مڌم هن ۾ شامل آهن. هن ۾ کرج وادي سر آهي ۽ پنچم سموادي. آروهي ۾ مڌم تيور هنيو ويندو آهي ۽ انهيءَ ڪري ايمن جو رنگ چٽو ٿيندو آهي، پر -امروهي- ۾ مڌم شڌ سبب وري -بلاول- جو رنگ نکري ٿو. -بلاول- ۾ نکاد وڪر آهي. پر -ايمني بلاول- ۾ نکاد وڪر سر ناهي. هن راڳڻيءَ جي خاصيت آهي ته ايمن جي شڪل آروهي ۾ ۽ -بلاول- جي شڪل امروهيءَ ۾ ڏيکاري ٿي. هي راڳڻي ايمن ۽ -بلاول- جو مرڪب آهي. 
هن راڳڻي جي آروهي: ساري گا ما گي مي پا ڌي ني ڌي سا ۽ امروهي: سا ني ڌي پا ما گي ما ري سا آهي ۽ صبح جي وقت ڳائبي آهي. نوٽ: هن راڳڻيءَ جو ذڪر ڪلياڻ -ٺاٺ- جي ضمن ۾ راڳ ساگر ۾ ٿيل ڪونه آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايمني بلاول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%86%D9%8A%20%D8%A8%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410183840/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%86%D9%8A%20%D8%A8%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:راڳ]]</text>
      <sha1>50yycl5ogvbn4iwl2ab57zd78kbyh7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمنسٽي انٽرنيشنل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22726</id>
    <revision>
      <id>383520</id>
      <parentid>363672</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19202" sha1="ld11ur8zdgu8hllt45yb87xfh0petnq" xml:space="preserve">[[File:Marche des fiertés rouen 20190504 - amnesty international.jpg|280px|]]


'''ايمنسٽي انٽرنيشنل'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Amnesty International '''}} هڪ غير سرڪاري بين الاقوامي تنظيم (اين جي او) آهي، جيڪا انساني حقن جي عالمي پڌرنامي ۾ درج انساني حقن جي واڌاري لاءِ ڪم ڪري ٿي. ايمنسٽي انٽرنيشنل- مئي [[1961]]ع ۾ هڪ برطانوي وڪيل پيئربيسن قائم ڪئي. هو هڪ ڏينهن اخبار پڙهندي پورچوگيزي شاگردن کي ست سال ٻڌايل قيد جي سزا واري خبر پڙھڻ تي پريشان ٿي ويو.  انهن شاگردن جو ڏوهه صرف اهو هو ته هنن آزادي لاءِ رٿ پيش ڪئي، بيٽسن 02 مئي تي هڪ اخبار ۾ پنهنجو هڪ مضمون وساريل قيدي (The Forgottion Prisoner) ڇپايو، جنهن ۾ هن دنيا جي پڙھيل لکيل ماڻھن کي اپيل ڪئي ته هو انھن قيدي شاگردن جي حق ۾ مضمون ڇپائين. مضمون جو رد عمل اهڙو ته اثرائتو نڪتو، جو هڪ سال اندر ظلمن جي شڪار ماڻهن جي حق ۾ اهڙا گروپ هڪ درجن کان وڌيڪ ملڪن ۾ قائم ٿي ويا. اھڙي طرح ھن تنظيم جو بنياد پيو. ايمنسٽي انٽرنيشنل- خاص ڪري ضمير جي قيدين جي آزاديءَ لاءِ مهم هلائيندي آهي ۽ ان ڳالهه کي يقيني بڻائيندي آهي ته سياسي قيدين خلاف داخل ڪيس جلدي ۽ منصفاڻي طريقي سان هلايا وڃن. هي تنظيم موت ۽ قيد دوران تشدد جي خلاف به ڪم ڪندي رهندي آهي، سياسي قتلن تي احتجاج ڪندي حڪومت ۽ مخالف گروپن هٿان انساني حقن جي خلاف ورزي خلاف به ڪم ڪندي آهي. -بين- الاقوامي معاملن ۾ -ايمنسٽي انٽرنيشنل- جا ڪيترا موقف -تنقيد- جوڳا به رهيا آهن. مثال طور هن تنظيم جو هڪ موقف خاص -تنقيد- جو نشانو بڻيو. اهو موقف هو ته فلسطيني مهاجرين ۽ انهن جي خاندان کي پنهنجي وطن فلسطين واپس وڃڻ جو حق آهي. 1962ع کان وٺي دنيا جي ڪيترن ملڪن ۾ هن طرح جا گروپ ڪم ڪري رهيا آهن، تنظيم ٺاهڻ جي شروعاتي سالن ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجو ڌيان انساني حقن جي [[اقوام متحده|گڏيل قومن]] جي چارٽر جي آرٽيڪل ۾ صرف ارڙهن ۽ اوڻيهه نمبر رکيو. انهن آرٽيڪلن جو تعلق سياسي قيدين سان آهي. وقت گذرڻ سان گڏوگڏ هن تنظيم انساني حقن جي خلاف ورزي جي مختلف ظلمن جو شڪار ٿيندڙن جي ڪم کي به پنهنجي مشن ۾ شامل ڪيو. صرف سال 2000ع ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل 3685 ماڻهن لاءِ ڪم ڪيو، ايمنسٽي قيديين جي صورتحال کي بهتر بنائڻ ۾ ڪافي ڪامياب ويئي. هن وقت ايمنسٽي انٽرنيشنل جا ساڍا ست هزار گروپ هڪ سئو ٻاهٺ ملڪن ۽ خطن ۾ ڪم ڪري رهيا آهن ۽ هن تنظيم جي ڪارڪنن جو تعداد هڪ ملين جي لڳ ڀڳ آهي. ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجي قائم ٿيڻ کان وٺي سوين ملڪن ۾ 44600 کان وڌيڪ قيدين لاءِ ڪم ڪيو آهي. ايمنسٽي انٽرنيشنل کي سڄي دنيا ۾ انساني حقن جي حفاظت لاءِ ڪم ڪرڻ تي 1977ع ۾ نوبل '''امن''' انعام ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايمنسٽي انٽرنيشنل : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%B3%D9%BD%D9%8A%20%D8%A7%D9%86%D9%BD%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%B4%D9%86%D9%84 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409100702/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%B3%D9%BD%D9%8A%20%D8%A7%D9%86%D9%BD%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%B4%D9%86%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ايمنسٽي انٽرنيشنل جو ادارو 28 مئي 1961ع تي لنڊن ۾ قائم ڪيو ويو. اداري جو هيڊڪوارٽر به لنڊن ۾ ئي آهي، انهي جي ٺاهڻ ۾ ”پيٽر بيننسن“ اهم ڪردار ادا ڪيو. پيٽر هنگري، اسپين ۽ ڏکڻ آفريقا ۾ سياسي قيدين جو دفاعي وڪيل رهيو هو. پيٽر 1960ع ۾ پرتگالي ڊڪٽيٽر ’جنرل استونيو سالازار‘ طرفان ٻن شاگردن کي حڪومت مخالف نظرين تي عمل جي ڪري ست سال قيد جي خلاف تحريڪ هلائي هئي ۽ پورچو گالي ڊڪٽيٽر جي خلاف هڪ مضمون لکيو، جنهن ۾ هن پورچو گالي عوام تي زور ڀريو هو ته هو انهن ٻن شاگردن ۽ ٻين سياسي قيدن جن کي حڪومت سندن سياسي ۽ مذهبي نظرين جي آڌار تي قيدين ڪري رکيو آهي، تن جي آزاديءَ جي لاءِ حڪومت تي دٻاءُ وجهن، انهيءَ واقعي جي ٻي سال 1961 ۾ هن ايمنسٽي انٽرنيشنل جي نالي سان هڪ ادارو قائم ڪيو ويو، اداري جي بانين ۾ آئرش رهاڪو سيف ميڪ برانڊ جو نالو به قابل ذڪر آهي، جيڪو 1961 کان وٺي 1974ع تائين اداري جي انتظامي ڪيمٽيءَ جو چيئرمين رهيو ۽ انساني حقن جي واڌاري جي ڪوششن جي خدمت جي مڃتا طور 1974ع ۾ کيس امن جو نوبل انعام پڻ ڏنو ويو.
ايمنسٽي انٽرنيشنل پنهنجي مقصدن کي حاصل ڪرڻ لاءِ انساني حقن جي انهي عالمي چارٽر تي عمل ڪري ٿي. جيڪو 10 ڊسمبر 1948ع تي گڏيل قومن ڳري اڪثريت سان منظور ڪيو هو، انهيءَ اداري جا اهم مقصد هيٺين ريت آهن. حڪومت مخالف مذهبي ۽ سياسي نظرين جو اظهار ڪندڙ ماڻهن کي انهن حڪومتن جي قيد ۽ بند مان ڇوٽڪارو ڏيارڻ، بنا ڪنهن رنگ، نسل ۽ مذهبي متڀيد، زبان ۽ جنس جي فرق جي انساني حقن جي حفاظت ڪرڻ، عورتن، ٻارن ۽ پناهگيرن جي انساني حقن جي حفاظت ڪرڻ، سڀني قيدين جي خلاف غير انصافي ورتاءُ ۽ تشدد جو خاتمو، سياسي موتن ۽ اغوائن جو خاتمو، حڪومتن ۽ با اثر ماڻهن طرفان عدالتن کان مٿاهن قتلن جو خاتمو، اهڙن ماڻهن کي ٽحفظ فراهم ڪرڻ جيڪي جيڪڏهن واپس پنهنجي وطن موٽي وڃن ته انهن سان مخصوص سببن جي ڪري غير انساني سلوڪ نه ڪيو وڃي، ٻين بين الاقوامي تنظيمن ۽ ادارن سان سهڪار ڪرڻ، انهن مقصدن جي حاصلات لاءِ ايمنسٽي انٽرنيشنل انساني حقن جي خلاف ورزي ڪندڙ حڪومتن جي خلاف عالمگير مهم هلائي ٿي. انهن جي خلاف مضمون لکيا وڃن ٿا. نيوز ڪانفرنسون ڪوٺايون وڃن ٿيون ۽ انهن حڪومتن کان خطن جي ذريعي انساني حقن جي پاسداري ڪرڻ جي اپيل ڪئي وڃي ٿي. گڏوگڏ اهڙا پروگرام به ترتيب ڏنا وڃن ٿا. جن جي ذريعي ماڻهن ۾ شعورو آگهي پيدا ٿي سگهي، پنهنجي قيام کان وٺي هيستائين ايمنسٽي انٽرنيشنل انساني حقن بابت 5000 کان به وڌيڪ ڪيسن تي ڪم ڪيو آهي، پنهنجي سالياني رپورٽ براءِ 2002ع ۾ انهن 152 ملڪن جو به ذڪر ڪيو آهي، جتي ڪنهن نه ڪنهن حوالي سان انساني حقن جي حالت اطمينان بخش ڪونهي.

ايمنسٽي انٽرنيشنل ڪنهن ملڪ يا حڪومت جي ملڪيت ڪونهي، بلڪي آزاد ۽ خود مختيار ادارو آهي، اهو نه ته ڪنهن حڪومت يا سياسي نظام جي حمايت ڪري ٿو ۽ نه مخالفت. هيءَ ادارو ڪن به نظرين ۽ خيالن جو حامي ۽ مخالف ڪونهي، پر انهيءَ جو ڪم اڻ ڌريي نموني سڄي دنيا ۾ انساني حقن جي بنا ڪنهن فرق، متڀيد ۽ جنس جي حفاظت ڪرڻ آهي. هن وقت سڄي دنيا ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل جا هڪ ملين ميمبر، دنيا جي 160 ملڪن ۾ موجود آهن، جيڪي مختلف ملڪن، علائقن مذهبن ۽ نظرين ۽ خيالن سان واسطو رکڻ جي باوجود به گڏجي سڏجي گڏيل مفادن لاءِ ڪم ڪن ٿا، اهي ميمبر عام طور تي گروپن، جهڙوڪ: شاگرد، پيشه ور ۽ ٻين علائقائي گروهن جي صورت ۾ ڪم ڪن ٿا.

تنظيمي جوڙ جڪ جي لحاظ کان '''ايمنسٽي انٽرنيشنل''' جا ٽي اهم ادارا بين الاقوامي ڪونسل، بين الاقوام انتظامي ڪميٽي ۽ بين الاقوامي سيڪريٽريٽ آهن، اداري جا اهم فيصلا ۽ پاليسي سازي ڪونسل ٿي ڪري، جنهن جو هر ٻي سال اجلاس ٿيندو آهي، ڪونسل کي اداري جي قانونن ۾ ترميم ڪرڻ جو اعليٰ اختيار پڻ حاصل آهي، تنهن کانسواءِ ڪونسل انتظامي ڪميٽيءَ جي ميمبرن جي چونڊ به ڪندي آهي، انتظامي ڪميٽي انهن رضاڪارن تي ٻڌل آهي، جيڪي ڪونسل جي فيصلن کي تڪميل تائين پهچائين ٿا، انهن کانسواءِ ڪونسل سيڪريٽري جنرل جي چونڊ پڻ ڪندي آهي، جيڪو اداري جي بين الاقوامي سيڪريٽريٽ جو سربراهه هوندو آهي.

ايمنسٽي انٽرنيشنل مختلف حڪومتن کي خط لکي بيگناهه سياسي قيدين جي آزاديءَ لاءِ دٻاءُ وجهندو هو، ادارو اهڙين حڪومتن جي خلاف مضمون پڻ لکندو رهيو آهي، جيڪي انساني حقن جي خلاف ورزين ۾ ملوث رهيون آهن، ايتريقدر جو 1964ع ۾ ڪيترائي ملڪ پنهنجي بيگناهه سياسي قيدين کي آزاد ڪرڻ تي مجبور ٿي پيا، 1972ع ۾ اداري هڪ عالمگير مهم هلائي، جنهن جو مقصد قانون لاڳو ڪندڙ ادارن پاران ٿيندڙ هر قسم جي تشدد جو خاتمو هو، انهي سلسلي ۾ اداري هڪ 12 نقاطي پروگرام جي شروعات ڪئي، 1977ع ۾ ايمنسٽي انٽرنيشنل سڄي دنيا مان '''موت جي سزا''' ختم ڪرڻ لاءِ عالمگير مهم هلائي. اداري جي نظر ۾ جيئن ته موت جي سزا جو قانون انسان جي بنيادي ۽ سڀ کان اهم انساني حق، زندگيءَ جي حق جو خاتمو ٿو ڪري ڇڏي، تنهنڪر ي انهيءَ سزا جو خاتمو ضروري آهي، پر اداري جي انهي مهم ۽ موقف جي مخالفت ڪندي قدامت پسند ليکڪ '''وليم بڪلي''' اداري جي ميمبر شپ تان استعيفيٰ ڏيئي ڇڏي ۽ اهو موقف اختيار ڪيو ته انهيءَ تحريڪ جي ڪري اداري جو مقصد بدلجي ويندو ۽ ادارو سياسي قيدين جي حقن جي حفاظت ڪرڻ بدران قاتلن جي حقن جي حفاظت ڪرڻ لڳندو. آڪٽوبر 2000ع ۾ اداري هڪ ٻي عالمگير تحريڪ تشدد جو مقابلو ڪرڻ جو لاءِ هلائي، جنهن جو مقصد سڄي دنيا جي ماڻهن ۾ تشدد جي خلاف گڏيل جاڳرتا پيدا ڪرڻ هو.

هيءَ تنظيم ان ڳالهه تي زور ٿي ڏئي ته حڪومتون انسانن جي وقار جو احترام ڪن. ۽ انهن جي بچاءَ کي يقيني بنائڻ لاءِ پنهنجون جوابداريون پوريون ڪن.
”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ سموري دنيا جي ناانصافين خلاف نٿي وڙهي سگهي. پر هوءِ ان ڳالهه تي يقين رکي ٿي ته سمورن انساني حقن جو هڪٻئي سان واسطو آهي ۽ بنيادي شهري حقن ۽ سياسي حقن ۾ بهتري سان انسانن لاءِ پنهنجي سماجي ۽ اقتصادي حقن ۾ بهتري آڻڻ ممڪن ۽ سولو ٿي پئي ٿو.
”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ گهڻي ڀاڱي سماجي ۽ اقتصادي حقن لاءِ ڪم ڪرڻ وارن انسانن جو دفاع ڪري، انهن جي حقن جي حاصلات لاءِ سڌو سنئون ڪم ڪري ٿي. جڏهن انسانن کي قيد، تشدد، يا موت جي خوف کان سواءِ پاڻ ۾ ملڻ، منظم ٿيڻ، مظاهرن ڪرڻ، لکڻ پڙهڻ ۽ ڳالهائڻ جي آزادي هوندي ته اهي پنهنجن ملڪن ۾ ڌيان جوڳن، سمورن سماجي ۽ اقتصادي مسئلن جي حل لاءِ جدوجھد جي بهتر پوزيشن ۾ هوندا.

”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ جيڪو ڪم پنهنجي ذمي کنيو آهي ان کي ”مينڊيٽ“ چيو ويندو آهي، جيڪو هن ريت آهي.

*1- ”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ انهيءَ قيد جي مخالفت ڪري ٿي جنهن جي نتيجي ۾ هر انسان جي انهيءَ حق جي ڀڃڪڙي ٿئي ته ...... !

الف: آزادي سان پنهنجا نظريا ۽ عقيدا رکڻ ۽ انهن کي ظاهر ڪرڻ جن ۾ نه تشدد ڪيو وڃي ۽ نه وري تشدد جي حمايت ڪئي وئي هجي.

ب: جنس، رنگ، نسل يا ٻولي ۽ مذهب جي بنياد تي فرق کان آزاد هجڻ.

*2- ”ايمنسٽي انٽرنيشنل“ هر انسان جي جسماني ۽ ذهني استحڪام جي ڀڃڪڙي خاص ڪري تشدد، خراب سلوڪ يا موت کان محفوظ رکڻ جي ڀڃڪڙين جي مخالف آهي ۽ ان لاءِ دنيا جي سمورين حڪومتن کان مطالبو ڪري ٿي ته ......!

الف: سمورن ضمير جي قيدين کي آزاد ڪيو وڃي. جن کي سندن عقيدن، رنگ، نسل، ٻولي يا جنس جي بنياد تي قيد ۾ رکيو ويو هجي ۽ انهن ڪڏهن به تشدد جي ڪنهن ڪارروائي ۾ حصو نه ورتو هجي يا وري حمايت نه ڪئي هجي.

ب: دنيا اندر موت جي سزا جو، تشدد ڪرڻ ۽ قيد دوران ظالماڻي سلوڪ جو خاتمو آندو وڃي.

ت: سمورن سياسي قيدين لاءِ مناسب وقت اندر سندن ڪيسن جا انصاف ڀريا موقعا فراهم ڪيا وڃن.

ث: ڪيس هلائڻ کان سواءِ قتل ڪري ڇڏڻ ۽ ماڻهن کي ”غائب“ ڪرڻ جي سلسلن جو خاتمو آندو وڃي.
&lt;ref&gt;روزاني عوامي آواز – 16 سيپٽمبر 1998ع&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;ڪتاب: سياست، سماج ۽ آزادي&lt;/ref&gt;

ماضيءَ جيان اڄ به ادارو پنهنجي مقصدن ماڻڻ لاءِ پنهنجو  ڪردار ادا پيو ڪري، جهڙوڪ افغانستان ۽ عراق تي ڪيل [[آمريڪا]] جي حملن ۾ انساني حقن جي وڌندڙ خلاف ورزين جي پيش نظر اداري اتحادين کي سخت تنقيد جو نشانو بنايو، انهيءَ حوالي سان اداري پنهنجي 2002ع جي سالياني رپورٽ ۾ آمريڪا ۽ برطانيا پاران افغانستان جي شهرن تي مهلڪ هٿيارن، ڪلسٽر ۽ ڊيزي ڪٽر بمن جي واهپي تي پنهنجي گهري ڳڻتيءَ جو اظهار ڪندي اتحادي فوج جي خلاف تحقيقات جي گهر ڪئي ۽ افعاني قيدين سان آمريڪا جي غير انساني سلوڪ تي به ڳڻتي ظاهر ڪئي، انهيءَ حوالي سان اداري جو آمريڪا کان اهو مطالبو آهي ته افغان قيدي جيڪي '''گوانٽانامو بي''' ۾ حراست هيٺ آهن، تن کي جنگي قيدي مڃي ٽين جنيوا ڪانفرنس موجب سهولتون ڏنيون وڃن ۽ انهن جي انساني ۽ بنيادي حقن جو احترام ڪيو وڃي، انهيءَ سلسلي ۾ اداري جي پاران آمريڪي علمدارن ڏانهن خط به موڪليا ويا. [[آمريڪا]] ۽ عراق جنگ ۾ به [[آمريڪا]] ۽ [[برطانيا]] پاران عراقي شهرين تي ڪلسٽر بمن جي استعمال تي اداري سخت تنقيد ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ڪيئن، ڪڏهن ۽ ڪِٿي؟ (يوسف سنڌي) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=279#14264 |accessdate=2016-08-26 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912085620/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=279#14264 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;ڪتاب: ڪيئن، ڪڏهن ۽ ڪِٿي؟،  ليکڪ: يوسف سنڌي&lt;/ref&gt;
28 مئي 1961ع تي لنڊن جي مشهور اخبار ”دي آبزرور“ ۾ هڪ برطانوي وڪيل ”پيٽربينن سن“ جو هڪ مضمون ڇپيو، جنهن جو عنوان هيو '''وساريل قيدي''' انهيءَ مضمون ۾ سڄي دنيا جي انسانن کي مخاطب ٿيندي، دعوت ڏني وئي هئي ته دنيا اندر سياسي ۽ مذهبي عقيدن جي بنياد تي جن انسانن کي قيد ۾ رکيو ويو آهي، انهن جي حمايت ۾ اڻ ڌريا ۽ پرامن مظاهرا ڪيا وڃن.
انهن قيدين کي مضمون ۾ ”ضمير جو قيدي“ لکيو ويو هيو ۽ اتان ئي اهو اصطلاح وجود ۾ آيو. انهيءَ مضمون ڇپجڻ تي زبردست رد عمل ٿيو، هڪ مهيني اندر هڪ هزار کان وڌيڪ ماڻهن ”پيٽر بينن سن“ کي حمايت ۽ عملي مدد جا خط لکيا ۽ ڪيترن ئي ضمير جي قيدين جي باري ۾ ڄاڻ موڪلي.
&lt;ref&gt;{{Citation |title=سياست، سماج ۽ آزادي (خالد چانڊيو) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=383#19594 |accessdate=2016-12-23 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912112229/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=383#19594 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:انساني حق]]
[[زمرو:انساني حقن جون تنظيمون]]</text>
      <sha1>ld11ur8zdgu8hllt45yb87xfh0petnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمن ڪلياڻ (راڳڻي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22727</id>
    <revision>
      <id>383519</id>
      <parentid>292659</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="g6kb8ud08ze99w8x94rkhyhdxb6x7vd" xml:space="preserve">{{راڳ موسيقي}}
ڪلياڻ -ٺاٺ- جي راڳڻي آهي، جيڪا ايمن ۽ -بلاول- جي ميلاپ مان جوڙيل آهي. هي سمپورن راڳ آهي، [[امروھي (اصطلاح)|امروهيءَ]] ۾ مڌم شڌ به لڳندو آهي. هن راڳڻي جي آروهي سا- ري- گا- ما- پا- ڌا- ني- سا ۽ امروهي ساني ڌي پا مي گي ري سا آهي.

هن راڳ ۾ خوبصورتي لاءِ -امروهي- ۾ گنڌار سان گڏ مڌم ڪومل ڪمزور ڪري لڳائجي. هن راڳڻي جو خاص سرگم هي آهي: پا- مي- گي- ماگي- ري- ڌي ني ري- سا- ني ني ڌي پا- سا- ڌي سا- ني ري- گي- پا- گي پا- ڌي مي پا- ري- گي ما گي- ري- ڌي ني- ري- سا آهي، جڏهن ته وادي سُر گنڌار تيور ۽ سموادي سُر نکاد تيور، رات جي شروع واري پهر ۾ ڳائبي آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%86%20%DA%AA%D9%84%D9%8A%D8%A7%DA%BB{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{Reflist}}
[[زمرو:راڳ]]
[[زمرو:شاهه عبدالطيف ڀٽائي]]</text>
      <sha1>g6kb8ud08ze99w8x94rkhyhdxb6x7vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمپلائيز اولڊ ايج بينيفٽس انسٽيٽيوشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22729</id>
    <revision>
      <id>383526</id>
      <parentid>100729</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3391" sha1="aol08pikx3fljh52bwij7auk5lf8qvr" xml:space="preserve">ايمپلائيز اولڊ ايج بينيفٽس انسٽيٽيوشن (EOBI):هي ادارو 1976ع ۾ ايمپلائيز اولڊ ايج بينيفٽس ايڪٽ 1975ع هيٺ منسٽري آف ليبر، مئن پاور اينڊ اوورسيز پاڪستانيز (ايل.ايم.او.پي) جي هڪ خودمختيار اداري طور قائم ٿيو هو. -ان- ايڪٽ جو مقصد اسلامي جمهوريه [[پاڪستان]] جي -آئين- جي آرٽيڪل (c)38 جا مقصد حاصل ڪرڻ هو، -ان- موجب رياست سمورن اهڙن شخصن کي جيڪي -پاڪستان- جي ملازمت ۾ آهن، سوشل سيڪيورٽي لازمي سوشل انشورنس يا ٻين ذريعن سان مهيا ڪندي. 
ايڪٽ جو لاڳو ٿيڻ: اهو ايڪٽ هر صنعت يا -ان- اسٽيئبلشمينٽ تي لاڳو ٿيڻ جوڳو آهي. -جتي- 10 يا -ان- کان وڌيڪ ماڻهو 30 جون 2006ع تائين ملازم هئا. پهرين -جولاءِ- 2006ع کان ايڪٽ جو نفاذ انهن صنعتن يا ادارن لاءِ ڪيو ويو، -جن- ۾ 20 يا -ان- کان وڌيڪ ماڻهو ملازم هجن. -ان- ۾ البته ترميمن ذريعي فنانس ايڪٽ 2008ع ’دي اپليڪبلٽي آف دي ايڪٽ 5‘ يا وڌيڪ ملازمن وارين صنعتن يا ادارن تائين وسيع ڪيو ويو. -ان- کان گهٽ وارا ادارا به درخواست ڏئي ڪوشش ڪري سگهن ٿا. -ان- ايڪٽ جي سيڪشن 47 هين کي ايڪٽ جي نفاذ کان ٻاهر رکي ٿو: 
مقصد: EOBI جو مقصد رجسٽرڊ انشورڊ پرسنس (IP) کي هيٺيان فائدا پهچائڻ آهي: (1) اولڊ ايج پينشن، (2) انويلڊٽي پينشن، (3) سروائيورز پينشن، (4) اولڊ ايج گرانٽ. 
اي. او. بي . آءِ جا ڪم: 1. صنعت وغيره جي سڃاڻپ ۽ رجسٽريشن، 2. انشور ٿيل شخص جي سڃاڻپ ۽ رجسٽريشن، 3. ڪنٽريبيوشن جي ڪليڪشن، 4. انشورَ ماڻهن کي فائدا ڏيڻ، 5. اي. او. بي فنڊ مينجيمنيٽ / انويسٽمينٽ. 
حڪومت پاران مئچنگ گرانٽ: اداري پاران گڏ ڪيل چندي برابر گرانٽ 1986ع جي -جولاءِ- ۾ حڪومت متعارف ڪرائي هئي، پر پوءِ 1995ع ۾ اها ڪٽجي وئي، وري هاڻي حڪومت ساليانو هڪ لک سمبولڪ ادائگي ڪري ٿي. 
هن اداري EOBI جو 16 ميمبرن تي ٻڌل بورڊ آف ٽرسٽيز وفاقي حڪومت پاران مقرر ڪيل هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%B2%20%D8%A7%D9%88%D9%84%DA%8A%20%D8%A7%D9%8A%D8%AC%20%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%BD%D8%B3%20%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%BD%D9%8A%D9%BD%D9%8A%D9%88%D8%B4%D9%86 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409125753/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%BE%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%B2%20%D8%A7%D9%88%D9%84%DA%8A%20%D8%A7%D9%8A%D8%AC%20%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%BD%D8%B3%20%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%BD%D9%8A%D9%BD%D9%8A%D9%88%D8%B4%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>aol08pikx3fljh52bwij7auk5lf8qvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمپريس مارڪيٽ جي عمارت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22730</id>
    <revision>
      <id>383525</id>
      <parentid>323453</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1434" sha1="hmcutwl0b3ja5gyiq8ybr9ld8ur56uk" xml:space="preserve">هيءَ عمارت [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] شهر ۾ آهي، جيڪا 1889ع ۾ -انگريز- سرڪار تعمير ڪرائي. هن بلڊنگ جو افتتاح ڪمشنر سنڌ، مسٽر پرچرڊ ڪيو. جيئن ته -ان- ئي سال ملڪه وڪٽوريه جي سلور جوبلي ملهائي پئي وئي، تنهنڪري هن عمارت جو نالو ”ايمپريس“، رکيو ويو. هن بلڊنگ جي تعمير تي 55 لک رپيا خرچ آيو. هيءَ عمارت يورپين طرز جي هڪ بهترين عمارت آهي. هن عمارت جي ٽاور جي اوچائي 140 فوٽ آهي. هن مارڪيٽ ۾ 280 دڪانن جي گنجائش آهي. -ان- دور جي هيءَ هڪ بهترين مارڪيٽ هئي، جنهن مان ڏورانهن علائقن کان ماڻهو اچي خريداري ڪندا هئا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%BE%D8%B1%D9%8A%D8%B3%20%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%AA%D9%8A%D9%BD%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA ايمپريس مارڪيٽ جي عمارت : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جي تاريخي عمارتون]]
[[زمرو:ڪراچي جي تاريخي عمارتون]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>hmcutwl0b3ja5gyiq8ybr9ld8ur56uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايمپائر سئنيما (لاڙڪاڻو)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22731</id>
    <revision>
      <id>383524</id>
      <parentid>100727</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="qf4uecqa9nlxq2578rnkllr6zgro7t9" xml:space="preserve">هيءَ سئنيما [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] شهر ۾ 1932ع ۾ ٺهي تيار ٿي. هن سئنيما جو اصل نالو ”پرڀات ٽاڪيز“ هو، پر اڳتي هلي -ايمپائر سئنيما- جي نالي سان مشهور ٿي. هيءَ مڪمل ايئرڪنڊيشنڊ سئنيما هئي. سئنيما ۾ ماڻهن جي ويهڻ لاءِ ڪل 1100 سيٽون هيون. هن سئنيما ۾ شروع وارن ٻن سالن ۾ گونگيون فلمون هلايون وينديون هيون. -ايمپائر سئنيما- جي ڇت ۾ بيلجم جا ٺهيل 16 گارڊر پيل هئا. هڪ گارڊر جو وزن 2 -ٽن-، ڊيگهه 42 فوٽ ۽ ويڪر اڍائي فوٽ هئي. سئنيما ڊهڻ وقت مالڪ اهي گارڊر لکين رپين ۾ پنجاب جي هڪ ڪارخاني جي مالڪ کي وڪڻي ڏنا. اهي گارڊر گهڻو وزني هجڻ سبب پُليءَ (چڪري) ذريعي ٽرالرن تي رکي پنجاب اماڻيا ويا. هن سئنيما ۾ ”جيجل ماءُ“ سميت ڪيتريون سنڌي فلمون هلايون ويون. لاڙڪاڻي جي -تاريخ- ۾ جنهن فلم سلور جوبلي حاصل ڪئي، اها سنڌي فلم ”پرديسي“ هئي. جنهن -انڊيا- جي مشهور فلم”آن“ کي به پوئتي ڇڏيو هو، هيءَ فلم -ايمپائر سئنيما- ۾ لڳي هئي. هن سئنيما کي مارچ 2004ع ۾ ڊاٺو ويو. هن سئنيما جي نالي سان اڄ به لاڙڪاڻي شهر ۾ ”ايمپائر روڊ“مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايمپائر سئنيما : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%BE%D8%A7%D8%A6%D8%B1%20%D8%B3%D8%A6%D9%86%D9%8A%D9%85%D8%A7 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708100420/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D9%BE%D8%A7%D8%A6%D8%B1%20%D8%B3%D8%A6%D9%86%D9%8A%D9%85%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qf4uecqa9nlxq2578rnkllr6zgro7t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايسراڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22774</id>
    <revision>
      <id>383515</id>
      <parentid>100684</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4525" sha1="ng9zpv3mkfkl6vabnyyhxc69979jm9z" xml:space="preserve">ايسراڻي: نک (ماکيجا ):هي اصل [[اروڙ ونسي|اروڙونسي]] آهن ۽ سندن نکڙيا سئوٽ لاڙ ۾ ۽ -ڀريا- تعلقي نوشهروفيروز ۽ خيرپور مير صاحب واريءَ ۾، ۽ حيدرآباد ۾ آهن. هي گروءَ جا سک آهن ۽ اورنگزيب -بادشاهه- جي وقت ۾ پنجاب کان سنڌ ۾ آيا هئا. 
ايسراڻي -آڪهه- وارن مان پنج ڀائر لاڙڪاڻي طرف اچي، سنڌو نديءَ جي پرينءَ ڀر رهيا، ۽ زمينداري ڪرڻ لڳا. جنهن وقت انگريزن سنڌ فتح ڪئي، تنهن وقت اتي سلامتي نه سمجهي درياهه جي اورينءَ ڀر، ايلياس جي ڳوٺ ۾ اچي رهيا، اٽڪل هڪ سئو ورهيه ٿيا ته اتان لڏي لاڙڪاڻي ۾ اچي رهيا. لاڙڪاڻي ۾ سندن گهٽي اڄ تائين ”ايلياسي گهٽي“ يعني ڳوٺ ايلياس کان آيلن جي گهٽي سڏجي ٿي. 
ايسراڻي -آڪهه- وارن جي مٿي ذڪر ڪيل پنجن ڀائرن جا ٻيا -ٻه ڀائر- پنجاب ۾ گرداسپور جي نزديڪ رهندا هئا، سي به پوءِ سنڌ ۾ آيا. اهي -اول- خدا -آباد- ۽ پوءِ حيدرآباد ۾ ميرن وٽ نوڪرين ۾ هئا. 1793ع ۾ سنڌ جي ميرن حڪومت جو ورهاڱو ڪيو ته هيءُ -ايسراڻي- نوشهري فيروز ۾ بٽنيءَ ۽ اجاري جي بستگيءَ لاءِ مقرر ٿيا. -ان- وقت مورجاڻي -آڪهه- وارا به نوشهري ۾ رهندا هئا. -جن- جي نک به ”ماکيجا“ آهي. ڪجهه وقت کان پوءِ -ايسراڻي- ڀائرن مان هڪ -ڀاءُ- جي -آڪهه- وارا مورجاڻين سان گڏ، خيرپور مير صاحب واريءَ جي ويجهو ڳوٺ ڀرڳڙين ۾ وڃي رهيا، جو انهن ٻنهي آڪهين وارا مير سهراب خان وٽ نوڪرين ۾ هئا. هڪ سئو کن ورهيه ٿيا ته هيءُ ڀرڳڙين مان لڏي هميشه لاءِ لاڙڪاڻي ۾ وڃي رهيا. سندن ٻيا سئوٽ، جي اڃا نوشهري فيروز ۾ هئا، سي به اتان لڏي لاڙڪاڻي ويا. ائين سڀ -ايسراڻي- لاڙڪاڻي ۾ وڃي ڪٺا ٿيا، ته به سندن مٽي مائٽي اڄ تائين خيرپور ۽ ساهتي پرڳڻي وارن سان هلندي اچي. جيڪي -ايسراڻي- ڳوٺ ايلياس مان لڏي لاڙڪاڻي ۾ اچي رهيا هئا، -تن- سان ڇلي سوتڪ وارڻ جي به واٽ ڪانه اٿن. 
ديوان ايسرداس جنهن جي نالي پٺيان هن -آڪهه- وارا سڏجن ٿا، تنهنجو هڪ پٽ ديوان سنتوڪ سنگهه هو، منڍ ۾ فقط ديوان سنتوڪ سنگهه جو اولاد خيرپور مان لاڙڪاڻي ۾ آيو هو. ديوان سنتوڪ سنگهه جي نسل مان ديوان -بهادر- ايسر سنگهه، تلوڪ سنگهه ۽ سندس ويجها سئوٽ ديوان گوبند سنگهه ۽ ديوان ڪندن سنگهه آهن، ساڳئي نسل مان ديوان شام سنگهه ۽ ديوان واڌو مل آهن. 
ديوان ايسرداس جي ٻئي پٽ ديوان تيرٿداس جي نسل مان ديوان هزاريمل ناميارو وڪيل هو، جنهن جو پوٽو ديوان سيرومل وشنداس وڪيل -انڊيا- ڪانگريس'&gt;-آل -انڊيا- ڪانگريس- ڪاميٽيءَ جو ميمبر ۽ سنڌ ليجسلٽيو اسميبليءَ جو ميمبر هو. 
ڳوٺ ايلياس کان آيل ايسراڻين جو وڏو ڏاڏو ديوان -تلوڪچند- ايسرداس هو، جنهن جي نسل مان ديوان گوبند بخش ڄاڃي مل بئسرسٽر، ڀاڻس ڪئپٽن نانڪ بخش اسسٽنٽ ڪمانڊنگ رائل انجنيئر ۽ سندن سئوٽ ديوان ڪندانداس ٽلومل اسسٽنٽ پبلڪ پراسيڪيوٽر ۽ ٻيا آهن، اهي ”ايلياسي“ سڏبا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايسراڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409152525/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ng9zpv3mkfkl6vabnyyhxc69979jm9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايسٽرن نارا ڪئنال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22777</id>
    <revision>
      <id>383517</id>
      <parentid>259982</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="9jvnnmgf11q1bshply1oscm8tlk7xw8" xml:space="preserve">[[فائل:Nara Canal.jpg|280px|thumb| نارا ڪئنال جو نقشو]]

[[سکر بئراج]] جي کاٻي ڪناري وٽان نڪرندر هڪ واهه جو نالو آهي. ۽ هيءُ -بئراج- جو سڀ کان وڏو واهه آهي. هن ۾ پاڻيءَ جو وهڪرو 13649 ڪيوسڪ آهي، جڏهن ته هن جي پاڻيءَ مان 13 لک، 85 هزار، 986 -ايڪڙ- زمين -آباد- ٿئي ٿي. هن واهه جي ڊيگهه 226 ميل ۽ ويڪر 346 فوٽ ۽ اونهائي 5 ء 11 فوٽ آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايسٽرن نارا ڪئنال : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D9%BD%D8%B1%D9%86%20%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%DA%AA%D8%A6%D9%86%D8%A7%D9%84 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204134103/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D9%BD%D8%B1%D9%86%20%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%DA%AA%D8%A6%D9%86%D8%A7%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;مٿانهون نارا جيڪو [[سکر بيراج]] ۽ جمڙائو وائير جي وچ ۾ قائم آهي. ۽ ٻيو 115 ميل ڊگهو آهي ۽ هيٺيان نارا جمڙائو وائير کان به هيٺ آهن ۽ اهي 105 ميل ڊگها آهن. نارا ڪينال جي مجموعي ڊيگهه 220 ميل آهي ۽ انهيءَ جي گهرج گنجائش 13602 ڪيوسڪ آهي. نارا ڪينال سسٽم ۾ 6 ٻيا ڪينال مثال طور [[مٿانهون نارو]]، [[ھيٺانھون نارو]]، [[جمڙائو ڪينال]]، [[ٽوئن جمڙائو]]، [[مٺڙائو ڪينال]]، [[کپرو ڪينال]] آهن. 

واضح هجي ته نارا ڪينال سسٽم سکر بيراج ۾ 1932 کان وٺي آهي. سنڌو درياءَ جي ڇوڙ جي ريگورليٽنگ ۽ مٿانهين ناري ذريعي نهرن جي پاڻي جي فراهمي ڪئي وڃي ٿي جيڪا خشڪ فصلن يعني ڪپهه ۽ ڪڻڪ جي لڻائي ۾ استعمال ٿئي ٿو. نارا ڪينال ڪمانڊ جي وڏن ڀاڱن ۾ ڪڻڪ ۽ ڪپهه پوکي وڃي ٿي. جڏهن ته ايسٽرن نارا ڪينال جي آخر ۾ خاص حصن ۾ چانور جي پوک ٿئي ٿي. سکر بيراج جي اڏاوت کان اڳ نارا ڪينال هڪ ٻوڏ وارو هنڌ سمجهيو ويندو هو جيڪو پراڻي هڪڙي دريا جي ڪورس کي فالو ڪندو هو. جنهن کي 19هين صدي ۾ بند ڪيو ويو هو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dailynawaisindh.com/?p=18204}}{ روزنامه نواء سنڌ جي ھڪ رپورٽ}&lt;/ref&gt;.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>9jvnnmgf11q1bshply1oscm8tlk7xw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايسپ جو آکاڻيون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22779</id>
    <revision>
      <id>383518</id>
      <parentid>361809</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4079" sha1="4nh9xtz7v72l6thnbrj7ylbzt7anhqk" xml:space="preserve">[[فائل:Aesop_and_Priests_by_Francis_Barlow_1687.png|thumb|ايسپ ۽ پروھت]]
'''ايسپ جون آکاڻيون''' (Aesop's Fables) دنيا جي قديم ۽ عام پسند ڪتابن مان هڪ ڪتاب آهي، جنھن جو ترجمو دنيا جي مڙني مک ٻولين ۾ ٿي چڪو آهي. اهي آکاڻيون اڄ کان سوا ٻہ هزار ورهيہ اڳ لکيون ويون هيون. هنن آکاڻين جو لکندڙ ايسپ، روم ۾ 620 ق. م ڌاري ڄائو، ۽ بيلنيءَ ۾ 544 ق. م ۾ ماريو ويو. هن کي ايسپ ان ڪري چئجي ٿو، جو هو ڪُٻو هو ۽ ڪُٻي کي يوناني ٻوليءَ ۾ ”ايسپ“ چوندا آهن. ايسپ پنھنجي ڏاهپ جي ڪري ايڏو تہ مشھور ٿيو، جو بعد ۾ ڪيترن ٻين ڏاهن کي سندن ملڪ جو ايسپ سڏيو ويو. مثلاً: حضرت لقمان (پنجين صدي ق. م) کي ”عربستان جو ايسپ“، جان گي (1732 1688ع) کي ”انگلنڊ جو ايسپ“ جين ڊي لافٽٽين (1621 1695ع) کي ”فرانس جو ايسپ“، بيد پاءِ (ٽينءَ صدي ق. م) کي ”هندستان جو ايسپ“ وغيره سڏيو ويو. 

ايسپ جي آکاڻين جو پھريون مجموعو، حضرت [[عيسيٰ]] جي ولادت کان 400 سال اڳ، يونان ۾ پڌرو ٿيو، جنھن مان هن ڪتاب جي قدامت جو پتو پوي ٿو. ابتدا کان ئي هنن آکاڻين جي واکاڻ ديسان ديس مشھور هئي. 1484ع ۾، ”ڪئڪسٽن“ انگريزي ٻوليءَ ۾ هنن آکاڻين جو ترجمو ڪيو، جنھن کان پوءِ 1665ع ۾ ”جانارگلبي“ هن ڪتاب جو اختصار پيش ڪيو. سنڌي زبان ۾ پھريون دفعو 1854ع ۾ ديوان ننديرام ميراڻيءَ، سنڌ جي تڏهوڪي اسسٽنٽ ڪمشنر، ايلس صاحب، جي معاونت سان، ترجمو ڪري، هيءُ ڪتاب ڇپايو. ان کان پوءِ منشي اڌارام ٿانورداس ميرچنداڻيءَ، ايسپ جون 105 آکاڻيون چونڊي سنڌيءَ ۾ ڪتاب شايع ڪيو، انهيءَ ترجمي جي پھرئين ڇاپي جو سال نٿو ملي، پر جيئن تہ منشي صاحب 1884ع ۾ وفات ڪئي آهي، تنهنڪري چئي سگهجي ٿو تہ اهو ڪتاب 1883ع کان اڳ ڇپيو آهي. سال 1900ع تائين هن ڪتاب جا ڇهہ ايڊيشن شايع ٿي چڪا هئا. هيستائين رڳو سنڌي زبان ۾ ئي هن ڪتاب جا 9 ايڊيشن ڇپجي چڪا آهن. دنيا جي ڪابہ سڌريل ٻولي اهڙي ناهي، جنھن ۾ ايسپ جي آکاڻين جو ترجمو نہ ٿيو هجي. هيءُ ڪتاب جملي 217 آکاڻين تي مشتمل آهي. اصل ۾ هيءُ ڪتاب هڪ نصيحت نامو آهي، جنهن ۾ ايسپ پنھنجا تجربا لکيا، انهن ۾ موجود صلاحون ۽ هدايتون، آکاڻيون، ٻارن، جوانن، پوڙهن، عالمن ۽ طالب علمن کي هڪ جھڙو لطف ڏين ٿيون، ايتري قدر جو چون ٿا تہ دنيا جو مشھور فيلسوف [[سقراط]] بہ نظربنديءَ واري زماني ۾ هن ڪتاب جو مطالعو ڪندو هو. ايسپ جون آکاڻيون ڪيترن ئي ملڪن جي اسڪولي نصاب ۾ شامل آهن. سنڌيءَ جي درسي ڪتابن ۾ پڻ اهي آکاڻيون شامل رهيون آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D9%BE%20%D8%AC%D9%88%20%D8%A2%DA%A9%D8%A7%DA%BB%D9%8A%D9%88%D9%86 ايسپ جو آکاڻيون : (Sindhianaسنڌيانا)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250331195154/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D9%BE%20%D8%AC%D9%88%20%D8%A2%DA%A9%D8%A7%DA%BB%D9%8A%D9%88%D9%86 |date=2025-03-31 }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4nh9xtz7v72l6thnbrj7ylbzt7anhqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. گل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22780</id>
    <revision>
      <id>383512</id>
      <parentid>150231</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="j3vigwhxsev0xvpmz1kgns401zj5tl9" xml:space="preserve">'''ايس گل''' جو اصل نالو '''سيد حاجي فضل علي شاھ ڄاموٽ''' هو، پر هو فلمي دنيا ۾ ”ايس. گل“ جي نالي سان ڄاتو سڃاتو ويندو هو. مرحوم جي ڄمار 75 سالن جي لڳ ڀڳ هئي. جڏهن هن 18 آڪٽوبر 1999ع تي وفات ڪئي. پونيرن ۾ هن ٻہ پٽ ڇڏيا آهن، جن مان هڪ جي اڳوڻي وزيراعظم مرحوم محمد خان جوڻيجي جي نياڻيءَ سان شادي ٿيل آهي. ڄاموٽ فئملي سان تعلق رکندڙ ايس. گل اداڪاريءَ جي شروعات ورهاڱي کان اڳ ڪئي هئي. [[پاڪستان]] ۾ ”بيقرار“ سندس پهرين فلم هئي، جيڪا 1950ع ڌاري هن خود پروڊيوس ڪئي هئي. ’التجا‘، ’درنده‘، ’سهڻا سائين‘ ۽ ’حاضر سائين‘ وغيره سميت هن اردوءَ توڙي سنڌيءَ ۾ تقريباً 100 فلمون ٺاهيون. هن فلمن ۽ مقبول ٽي. وي پروگرام ”نيلام گهر“ لاءِ گل حيدر جي نالي سان ميوزڪ پڻ ڪمپوز ڪيو. گل حيدر نالو ڏيڻ جو سبب هيءُ هو تہ ايس. گل جهوني ميوزڪ ڊائريڪٽر مرحوم غلام حيدر جو اسسٽنٽ رهي چڪو هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%DA%AF%D9%84 ايس گل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409172753/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%DA%AF%D9%84 |date=2016-04-09 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سررزمين)، پھريون جلد، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j3vigwhxsev0xvpmz1kgns401zj5tl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. سي. شاھاڻي لا ڪاليج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22781</id>
    <revision>
      <id>383510</id>
      <parentid>342753</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1148" sha1="cbqhztnpwjo3f3u39fme9vrm782a7ge" xml:space="preserve">هيءُ ڪاليج 1925ع ۾ [[ڪراچي]] شهر ۾ قائم ڪيو ويو. هن ڪاليج جو مقصد سنڌ ۾ قانون جي -تعليم- کي عام ڪرڻ هو. شروع ۾ هن ڪاليج ۾ ڪراچيءَ جا مشهور ۽ جهونا وڪيل قانون جي -تعليم- ڏيندا هئا. هن ڪاليج جو شروع ۾ نالو ”سنڌ ڪاليجئيٽ بورڊ لا ڪاليج“ هو. بعد ۾ هن ڪاليج کي پرنسپال مسٽر -ايس-. سي. شاهاڻيءَ جي نالي سان منسوب ڪيو ويو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%B3%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20%D9%84%D8%A7%20%DA%AA%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AC ايس سي شاهاڻي لا ڪاليج : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ ڪاليج]]
[[زمرو:ڪراچي جا ڪاليج]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>cbqhztnpwjo3f3u39fme9vrm782a7ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. پي. گپتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22782</id>
    <revision>
      <id>383511</id>
      <parentid>249650</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="okqeay88trcmqznaj79h9yof1qrj6ha" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}
'''سوراج پرڪاش گپتا''' ('''ايس. پي. گپتا'''، 1931ع-2007ع) صاحب [[هندستان]] جي قديم آثارن ۽ آرٽ جي تاريخ جو وڏو عالم ھو. پاڻ 1931ع ۾ ڄائو. ھن جو سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب سان گڏ سڄي ڏکڻ ايشيا جي قديم آثارن تي گھرو مطالعو ۽ مشاھدو ھو. ھن انڊين آرڪيالاجيڪل سوسائٽيءَ طرفان ڪيترن جرنلس کي ايڊٽ ڪيو. کيس مارٽيمر ويلر انعام سان نوازيو ويو آھي. سندس لکيل ڪتاب ۽ آرٽيڪل ھي آھن:&lt;ref name=&quot;گپتا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D9%BE%D9%8A%20%DA%AF%D9%BE%D8%AA%D8%A7 ''ايس. پي. گپتا''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203160125/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D9%BE%D9%8A%20%DA%AF%D9%BE%D8%AA%D8%A7 |date=2022-02-03 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt;

# Elements of Indian Art: Including Temple Architecture, Iconography and Iconometry 
# Frontiers of Indus Civilization 
هيٺيان ڪتاب بي بي لال صاحب سان گڏجي لکيائين. 
# The Lost Sarsavati and Indus Civilization 
# Disposal of Dead and Physical Types in Ancient India. (1975) 
# Tourism, Museums and Monuments. (1975) 
# Archaeology of Soviet Central Asia and the India Border Lands (Two parts) 1978. 
# The Dawn of Civilization.

سندس ستون نمبر ڪتاب سنڌو تهذيب تي مشھور ڪتاب آھي، جيڪو سينٽر فار اسٽڊيز اِن سولائيزيشن دھليءَ مان 1999ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;گپتا&quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1931ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>okqeay88trcmqznaj79h9yof1qrj6ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. اين. ڦيرواڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22783</id>
    <revision>
      <id>383508</id>
      <parentid>100677</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="a0mregxwj0u5i2ulnbzsqxrcos9unwk" xml:space="preserve">شيوا رام نرسنگهه داس ڦيرواڻي، سنڌي ٻوليءَ جو پروفيسر هو. هن 1938ع ۾ ڏيارام گدومل جي سوانح حيات ”راج رشي ڏيارام گدومل“ (جيون چرتر) جي عنوان سان ڇپائي، جنهن جو ٻيو ڇاپو سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن -جولاءِ- 2000ع ۾ ڇپايو آهي. پروفيسر ڦيرواڻي، اُن ڪاميٽيءَ جو به ميمبر هو، جنهن [[سنڌ يونيورسٽي]] قائم ڪرڻ لاءِ سفارش ڪئي هئي، جنهن ڪاميٽيءَ جو ميمبر علامه آءِ آءِ قاضي پڻ هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%DA%A6%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%A7%DA%BB%D9%8A ايس اين ڦيرواڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>a0mregxwj0u5i2ulnbzsqxrcos9unwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. ايم. لا ڪاليج ٽنڊو الھيار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22784</id>
    <revision>
      <id>383507</id>
      <parentid>342760</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="qr3chepzuhpsb8f7lw6abjqutbpyxnu" xml:space="preserve">هن نالي سان هڪ ڪاليج [[ٽنڊو الهيار تعلقو|تعلقي ٽنڊي الهيار]] ۾ نصرپور روڊ تي واقع آهي، جيڪو ماڊل ايڊيوڪيشنل ڪوآپريٽو سوسائٽي، ٽنڊي الهيار جي سرپرستيءَ هيٺ 1956ع ۾ قائم ڪيو ويو. هن ڪاليج کي 1972ع ۾ سرڪار جي نگرانيءَ ۾ ڏنو ويو. 1974ع ۾ هن ڪاليج کي ڊگري ڪاليج جو درجو ڏنو ويو ۽ پڻ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري سان منسلڪ ڪيو ويو. 1990ع ۾ ڪاليج کي نئين عمارت ۾ منتقل ڪيو ويو. هيءُ ڪاليج اٺن ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. هن وقت هيءُ ڪاليج مختلف مضمونن ۾ ڊگري ڪورس ڏيئي رهيو آهي، جهڙوڪ: اقتصاديات، پوليٽيڪل سائنس، مسلم هسٽري ۽ اسلامي ڪلچر وغيره. هن ڪاليج ۾ شاگردن کي ڪرڪيٽ، بيڊمنٽن، فٽ -بال- ۽ هاڪيءَ جهڙيون رانديون پڻ ڪرايون وينديون آهن. هن ڪاليج جي لائبرريءَ ۾ چار هزار ڪتاب آهن. هن ڪاليج ۾ فزڪس، ڪيميسٽري، باٽني ۽ زولاجيءَ جي تجرباتي سکيا لاءِ ليبارٽريون پڻ موجود آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%20%DA%AA%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AC%20(%D9%BD%D9%86%DA%8A%D9%88%20%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8A%D8%A7%D8%B1) |access-date=2016-06-09 |archive-date=2024-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207151602/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%20%DA%AA%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AC%20(%D9%BD%D9%86%DA%8A%D9%88%20%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8A%D8%A7%D8%B1) |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ٽنڊو الهيار ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ ڪاليج]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ٽنڊو الهيار ضلعي جا ڪاليج]]</text>
      <sha1>qr3chepzuhpsb8f7lw6abjqutbpyxnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. ايم. آرٽس ڪاليج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22785</id>
    <revision>
      <id>383505</id>
      <parentid>100674</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1576" sha1="8xq8ur1bdmrppeftzjpomv446evvb3x" xml:space="preserve">ايس-. ايم. آرٽس، سائنس، ڪامرس ڪاليج، سنڌ مدرسي جي بورڊ 1943ع ۾ قائم ڪيو. هن ڪاليج کي اهو اعزاز حاصل آهي ته، -ان- جو افتتاح قائداعظم محمد علي جناح ڪيو هو. قيام [[پاڪستان]] کان پوءِ، ڪراچيءَ ۾ مسلمانن جو اهو واحد ڊگري ڪاليج هو. 1953ع ۾ ڪامرس جي شعبي ۽ 1957ع ۾ سائنس جي شعبي جو واڌارو ٿيو. ڪاليج سان گڏ هڪ هاسٽل به آهي. هن ڪاليج ۾ -پاڪستان- کان علاوه وچ -اوڀر-، -اوڀر- -ايشيا-، آفريڪا ۽ ٻين خطن جا شاگرد -تعليم- پرائيندا رهيا آهن. ڊاڪٽر -امير حسن- صديقي، پروفيسر اي. جي واسطي، پروفيسر اي. ايم مولوي، پروفيسر غلام مصطفيٰ شاهه ۽ پروفيسر اي. -ايس- ڪوهاٽيءَ جهڙا ممتاز تعليمي ماهر، هن ڪاليج جا پرنسپال ٿي رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايس ايم ڪاليج : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%DA%AA%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AC |access-date=2016-06-09 |archive-date=2024-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110183554/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%DA%AA%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AC |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8xq8ur1bdmrppeftzjpomv446evvb3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. ايم. بي. فاطمہ جناح گرلز اسڪول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22787</id>
    <revision>
      <id>383506</id>
      <parentid>100675</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="flxz8d6nevyzoujo05t74n4iqkpu6b4" xml:space="preserve">سيپٽمبر 1942ع ۾، سنڌ مدرسي بورڊ طرفان [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] ۾ ڇوڪرين جي -تعليم- لاءِ مسٽر عبدالرحمان جي بنگلي ۾ هڪ اسڪول کوليو ويو، جيڪو آهستي آهستي -ترقي- ڪندو هڪ مقبول اسڪول بڻجي ويو. 1947ع ۾ اسڪول جي لاءِ هڪ ايراضي حاصل ڪري، محترمه فاطمه جناح کان پيڙهه جو -پٿر- رکرائي، سندن ئي نالي سان منسوب ڪيو ويو. 1953ع ۾، هن اسڪول کي هڪ ٻي عمارت ۾ منتقل ڪيو ويو. هن وقت، انهيءَ اسڪول ۾ ٻن هزارن کان مٿي ڇوڪريون -تعليم- پرائي رهيون آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايس ايم فاطمه جناح گرلز اسڪول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%AD%20%DA%AF%D8%B1%D9%84%D8%B2%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213230214/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87%20%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%AD%20%DA%AF%D8%B1%D9%84%D8%B2%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>flxz8d6nevyzoujo05t74n4iqkpu6b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. آر. رائو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22788</id>
    <revision>
      <id>383504</id>
      <parentid>196956</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="dg62eichtf227st8ikg52o34od25wxe" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = شڪاريپورا رنگناٿ رائو
| image         = ShikaripuraRanganathaRaoPic.jpg
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    =شڪاريپورا رنگناٿ رائو
| birth_date    = {{Birth date|df=yes|1922|07|01}} 
| birth_place   = آنندپورم، ساگر تلڪ، شموگا ضلعو، اڳوڻي ميسور رياست (ڪرناٽڪا)
| death_date    = {{Death date and age|df=yes|2013|01|03|1922|07|01}}
| death_place   = 
| nationality   = انڊين
| other_names   = 
| occupation    = [[ماھر آثار قديم]]
| years_active  = 
| known_for     = 
| notable_works = 
}}
ايس-. -آر-. راءُ، [[ڀارت]] جو جديد -آثار قديمه- جو ماهر ۽ وڏو محنتي شخص هو. هن سڄي عمر قديم آثارن جي کوجنا ۽ کوٽائي ڪئي. هن لوٿل ۾ سنڌو سڀيتا بابت هڪ ڪتاب تيار ڪيو. -ان- کان سواءِ هن ڪرناٽڪ جي قديم مصوريءَ تي به معياري -تحقيق- ڪئي. هن هندستان جي سامونڊي ڪنارن وارن قديم آثارن تي به کوجنا ڪري هڪ بهترين ڪتاب تيار ڪيو. سندس هڪ ڪتاب Decipherment of Indus Script وڏي اهميت رکي ٿو. هن رکل داس کان پوءِ موهن جي دڙي تي ڪم ڪيو. -ايس-. -آر- راءُ جي اها دعويٰ آهي ته هو موهن جي دڙي مان لڌل مهرن تي لکيل اکر پڙهي سگهيو آهي. هن جو خيال آهي ته سنڌي -ٻولي- آرين جي ٻوليءَ کان وڌيڪ پراڻي آهي ۽ سنڌي -ٻولي- دراوڙي ٻوليءَ سان بلڪل واسطو نٿي رکي. هن جو هڪ ضخيم ڪتاب “Dawn and Devolutions of the Indus Civilization”1991ع ۾ دهليءَ مان شايع ٿيو. اُن ڪتاب جي هڪ باب جو ترجمو محترم عطا محمد ڀنڀري ”سنڌو لکت ۽ -ٻولي-“ جي عنوان سان ڪيو، جيڪو سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ سال 1994ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن جي راءِ آهي ته سنڌو لکت، براهمي ۽ سامي لکت کان آڳاٽي آهي. هن اهو به چيو آهي ته براهمي لکت سنڌي تصويري آئيويٽا -تان- ورتل آهي. هن کوجنا ڪري ٻڌايو آهي ته 17 نشآنيون اهڙيون آهن، جيڪي سامي ۽ سنڌو لکت ۾ ساڳيون آهن ۽ 16 نشانيون اهڙيون آهن، جيڪي سنڌو ۽ -برهمي- لکت سان هڪجهڙائي رکن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايس آر راءُ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A2%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D9%8F |access-date=2020-07-09 |archive-date=2024-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241118232216/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%D8%A2%D8%B1%20%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D9%8F |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:1922ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:ڪاناڊا ماڻهو]]</text>
      <sha1>dg62eichtf227st8ikg52o34od25wxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس. جي. ڀاڳيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22789</id>
    <revision>
      <id>383509</id>
      <parentid>269727</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="a4q60s582457wuwu8igtvjf6ek30pf8" xml:space="preserve">'''ايس. جي. ڀاڳيا''' ([[انگريزي]]:S. G Bhagia) [[سنڌ]]، [[پاڪستان]] ۾ جنم وٺندڙ [[سنڌي ٻولي]]ءَ جو ناميارو شاعر ۽ نثر نويس آهي جنهن جا ڪيترائي ڪتاب شايع ٿيل آهن.

==زندگي جو احوال==
نامياري اديب ايس. جي. ڀاڳيا جو اصل نالو سڌام چند گوڪل مل ڀاڳيا آهي. سندس جنم 6 نومبر 1955ع تي [[سکر ضلعو|سکر ضلعي]] جي شهر [[پنوعاقل]] ۾ ٿيو.

==تعليم== 
باڳيا پرائمري تعليم پنو عاقل جي گورنمينٽ مين پرائمري اسڪول مان حاصل ڪيائين ۽ مئٽرڪ ڊي سي هاءِ اسڪول مان 1976ع ڌاري ڪيائين.
==علمي ۽ عملي زندگي==
وسيع مطالعو رکندڙ -ايس. جي. ڀاڳيا پني عاقل ۾ ڊراميٽڪ سوسائٽي جو بنياد وڌو ۽ ڪيترائي ڊراما اسٽيج پڻ ڪيائين. پاڻ انهن ڊرامن ۾ ڇوڪرين جا ڪردار به خوب نڀايائين. سنڌي ادبي سنگت سان سندس تعلق 1977ع کان رهيو آهي ۽ هن وقت تائين -ان- جو سرگرم ساٿي ڪارڪن آهي. سنڌي ادبي سنگت مرڪز جي چونڊن ۾ به حصو وٺندو رهيو آهي ۽ پني عاقل شاخ جو ڪيترا ڀيرا سيڪريٽري رهي چڪو آهي. هو مهراڻ ايڊيوڪيشنل سوسائٽي جو سيڪريٽري پڻ آهي. جنهن جي پليٽ فارم -تان- اسڪول، ڪاليج ۽ ميڊيڪل سينٽر هلي رهيا آهن. -ايس- جي -ڀاڳيا- 1977ع ۾ سياست ۾ به حصو ورتو. شروع کان ئي کاٻي ڌر سان وابسته رهيو. بنيادي طور تي ڪميونسٽ -پارٽي- آف -پاڪستان- سان تعلق هئس، جڏهن ته عوامي نيشنل پارٽيءَ ۽ بي اين پي ۾ به ڪم ڪيائين ۽ هاڻ -پاڪستان- پيپلزپارٽي سان همدرديون اٿس. هن [[ايم آر ڊي]] تحريڪ ۾ به ڀرپور حصو ورتو. قومي، عوامي جدوجهد ڪندي ٻه ڀيرا جيل به ڪاٽيائين. 1985ع ۾ پني عاقل ۾ هڪ شاندار ”100 ساله جشن ڪنور -ڀڳت-“ منعقد ڪرايائين. سندس شاعري ۽ ڪالم ڪيترن ئي اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿين ٿا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايس جي ڀاڳيا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%20%D8%AC%D9%8A%20%DA%80%D8%A7%DA%B3%D9%8A%D8%A7 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409061948/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%20%20%D8%AC%D9%8A%20%DA%80%D8%A7%DA%B3%D9%8A%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.thekawish.com/beta/images/2016/June/20-06-2016/Page11/P11-14.htm|website=www.thekawish.com|access-date=2020-07-12}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>a4q60s582457wuwu8igtvjf6ek30pf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس (ڪاٺي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22791</id>
    <revision>
      <id>383513</id>
      <parentid>279991</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="fxj95hnjjl7mzk89rq18eoz2adp2yed" xml:space="preserve">'''ايس''' [[کٽ]] جي پاسي واري ڊگهي ڪاٺي کي چيو ويندو آھي، ھن کي کٽ جي ٻانھين پڻ چيو ويندو آھي. کٽ جي [[پاوان (ڪاٺي)|پاوان]] ۾ چار ڪاٺيون لڳل ھونديون آھن، جن مان ٻن کي ايسون ۽ ٻن کي [[اوپريب(ڪاٺ)|اوپريون يا اوپريب]] چيو ويندو آھي. اوپريون ايسن کان ننڍيون ٿينديون آھن، اھي سيراندي ۽ پيراندي واري پاسي لڳايون وينديون آھن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3 ايس : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

ايسون، [[آسرِي لئو]]، [[لوهيڙو|لوهيڙي]]، [[آمڻ ٻير|ٻير]]،&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%85%DA%BB%20%D9%BB%D9%8A%D8%B1 آمڻ ٻير : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; [[کٻڙ]]،  سميت ڪيترن ئي ڪاٺين مان ٺھن ٿيون،&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%B3%D8%B1%D9%90%D9%8A%20%D9%84%D8%A6%D9%88 آسرِي لئو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ان کان سواءِ موجودہ دور ۾ کٽ [[لوھ]] مان پڻ ٺھن ٿا.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fxj95hnjjl7mzk89rq18eoz2adp2yed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايزڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22792</id>
    <revision>
      <id>383503</id>
      <parentid>242858</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="51463kmkc0rg4l2ur0s4wg2pvkst38s" xml:space="preserve">'''ايزڪ''' [[سنڌ]] جي ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي رسم رواج موجب، کير سانداريءَ ۾ ڄمائين ۽ سانداريءَ ۾ ئي ولوڙين. انهيءَ سانداريءَ کي ”ايزڪ“ چون. باقي پاڻيءَ واري سانداريءَ کي ”اوئي“ چون.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايزڪ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B2%DA%AA |access-date=2016-06-09 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318123715/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B2%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>51463kmkc0rg4l2ur0s4wg2pvkst38s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايريو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22793</id>
    <revision>
      <id>383501</id>
      <parentid>273688</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="sn84gq086nq9svuzg7molehxjwg7vms" xml:space="preserve">'''ايريو''' [[ڪنوار ٻوٽي|ايريال]] جي رس مان ٻڏل ڪاري رنگ جي ٽُڪر (جيڪو ايريال جي رس کي سُڪائي جوڙيندا آهن. ڪن جي خيال ۾ جزيرن جي پيداوار آهي). سُٺو ايريو اهو آهي، جيڪو ساواڻ مائل تي هجي.  طبي خاصيت مطابق ڪيترين بيمارين ۾ مفيد آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايريو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%88 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409093814/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>sn84gq086nq9svuzg7molehxjwg7vms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايرينگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22794</id>
    <revision>
      <id>383500</id>
      <parentid>242883</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="e45t5mx2wexmetaildgmu4n6fyzve9e" xml:space="preserve">'''ايرينگ''' ڪنن ۾ پائڻ جو ڳھ. هي فئشني زيور ليکبو آهي، جيڪو ميناڪاريءَ، ڇِلائيءَ، ڄاريءَ جي جڙاءَ سان جڙندو آهي. [[جست]]، نِڪل، [[سون]] ۽ [[چاندي|چانديءَ]] مان بہ جوڙيو ويندو آهي. ڪوڏين، مڻڪن ۽ موتين مان بہ جوڙيو وڃي ٿو. هن زيور تي ايرينگ نالو انگريزيءَ جي ٻن لفظن “Ear-Ring”جي ڪري پيو، جنھن جي لفظي معنيٰ آهي ”ڪن جو ڇلو“. [[سنڌ]] ۾ اهو نالو ايرينگ تہ استعمال ۾ آيو ۽ مروج ٿي ويو، پر ان زيور جي شڪل مخصوص نموني جي متعارف ٿي، جيڪا ٻين ڪنن جي زيورن کان بلڪل مختلف آهي. 
ايرينگ ’رائيدار‘ بہ ٿين تہ ’واٽائين‘ وارا بہ جڙن. ايرينگ مختلف نمونن جا جوڙيا ويندا آهن. پر انھن جي خاص نشاني اها ٿئي تہ ڪَن ۾ پائڻ لاءِ منجهن ڪُنڍو لڳل هوندو آهي ۽ ٻي نشاني اها تہ ايرينگ کي پاپڙيءَ ۾ ننڍو موتي ۽ هيٺ سڌائيءَ ۾ ٻڙن جي جهالر لڙڪيل ٿيندي آهي. ڳيچن، سھرن ۽ لوڪ گيتن ۾ پڻ ايرينگن جو ذڪر اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86%DA%AF ايرينگ : (Sindhianaسنڌيانا)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109183555/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86%DA%AF |date=2024-11-09 }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>e45t5mx2wexmetaildgmu4n6fyzve9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايرنڊيء جو تيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22796</id>
    <revision>
      <id>383499</id>
      <parentid>100667</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="sg9xbt7c30z0bjcbipkju3zklwfqsmk" xml:space="preserve">هيرڻ جي ٻجن مان پيڙي ڪڍيل -تيل-، طبي لحاظ کان جلاب جي خاصيت رکي ٿو ۽ چمڙي نرم ڪرڻ، گاڏين جي بريڪن کي روان ڪرڻ جي -تيل-، روغن ۽ ٻين شين ٺاهڻ ۾ ڪم ايندو آهي. -ان- کان سواءِ ٻين شين ٺاهڻ ۾ ڪم ايندو آهي. -ان- کان سواءِ [[فضائي رَٿَ|هوائي جهازن]] ۽ جيٽ انجڻن ۾ استعمال ٿيندڙ گريس ۽ صابڻ ٺاهڻ ۾ به -ايرنڊيءَ جو تيل- استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D9%86%DA%8A%D9%8A%D8%A1%D9%8E%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AA%D9%8A%D9%84 ايرنڊيءَ جو تيل : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>sg9xbt7c30z0bjcbipkju3zklwfqsmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايرڪ (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22798</id>
    <revision>
      <id>383502</id>
      <parentid>100671</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="nmcdo5cvgzs3w15scftn1hbviq2c22u" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[مرزا قليچ بيگ]] جو انگريزيءَ مان ترجمو ڪيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد پڪو آهي، جنهن ۾ 449 صفحا آهن ۽ قيمت 4 رپيا 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1961ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايرڪ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%DA%AA |access-date=2016-06-09 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195225/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nmcdo5cvgzs3w15scftn1hbviq2c22u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايراني شھزادي (ناول)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22799</id>
    <revision>
      <id>383497</id>
      <parentid>256088</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="hkf7zaypy5l2odse968fes6lnrueoeo" xml:space="preserve">محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هي تاريخي ناول هفته وار ’عبرت‘ جي ڪتابي سلسلي جي 6 -آگسٽ- [[1944ء|1944ع]] واري شماري ۾ شايع ٿيو. ناول ۾ سال 16ھ ۾ ايراني -بادشاهه- يزد جرد طرفان سندس وڃايل حڪومت حاصل ڪرڻ جي سميءَ جو ذڪر آهي. خلافت راشده جي دور جي فتوحات جو هيءُ آخري معرڪو هو. ناول ۾ چاليهه صفحا آهن ۽ قيمت ڇهه -آنا- اٿس. هاشمي پرنٽنگ پريس حيدرآباد ۾ ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%D8%B4%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%8A ايراني شهزادي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي ناول]]</text>
      <sha1>hkf7zaypy5l2odse968fes6lnrueoeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايراني پير نوندو ماڳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22800</id>
    <revision>
      <id>383498</id>
      <parentid>249364</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="4blreie07fgmau43i39o5rqrwfk8zbx" xml:space="preserve">هيءَ ماڳ -پٿر- ڪمائڻ جي فيڪٽري آهي جنهن جو تعلق پيليوليٿڪ دور ( -پٿر- جي آڳاٽي دور ) سان آهي . ھي ماڳ پير نوندو درگاهه کان ڏيڍ ڪلوميٽر -اتر- ۾ روھڙيءَ واري -ٽڪر- ۾ ، سکر ضلعي ۾ آهي . ھن ماڳ جي -اتر- اولهه ۾ ھڪ ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي ايراني پير آھي . ھن ماڳ تائين پھچڻ لاءِ [[خيرپور]] کان لونگ فقير ۽ شادي شھيد واري واٽ وٺڻي پوندي . لونگ فقير ، خيرپور کان 13 ڪلوميٽر -اوڀر- ۾ آھي ، جتان شادي شھيد ھڪ ميل ، درگاهه ڇتن شاهه -ان- کان به اڳتي ھڪ ميل ، ۽ ذڪر ھيٺ آيل ماڳ ٻه ميل -اوڀر- ۾ آھي . ھتي اٽليءَ جي آرڪيالاجسٽن ڪم ڪيو آھي . ھن -ٽاڪرو- ڇت -تان- پٿرن جون ڪورون ( cores ) مليون آھن -جن- -تان- گھڻي نفاست ۽ مھارت سان ننڍيون وڏيون ڇريون ( blades ) ڇلي لاٿيون ويون ھيون . ڇريون ڇلڻ کان پوءِ انھن ڪورن جي صورت -بندوق- جي گولين جھڙي ٿي پوي ٿي . ساڳي ٽڪريءَ جي ڏاکڻي موڪري ڇت تي -پٿر- جي اوائلي دور جي اڻ ڇھيل سائيٽ ملي آھي . هتان ڪجهه ھٿ ڪھاڙيون ، بي شمار چٿڻا ، کرچڻا ، آڇر ، ڇٿڙ ۽ ڪورون ( cores ) مليون آھن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايراني پير نوندو ماڳ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1%20%D9%86%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%88%20%D9%85%D8%A7%DA%B3 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409203549/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1%20%D9%86%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%88%20%D9%85%D8%A7%DA%B3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4blreie07fgmau43i39o5rqrwfk8zbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايران ڏي اڏام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22801</id>
    <revision>
      <id>383496</id>
      <parentid>157205</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="21jaeexb87vwdogb6dvan6j3j5adb1r" xml:space="preserve">هي ڪتاب مشهور اديب ۽ سياح [[الطاف شيخ]] جو -ايران- جو سفرنامو آهي، جنهن ۾ هن پنهنجي -ايران- جي سفر جا پيرائتا تفصيل ڏنا آهن. -ايران- بابت مڪمل ڄاڻ جي حوالي سان هن ڪتاب جو مهاڳ، پروفيسر لياقت عزيز لکيو آهي، ڪتاب، مصنف پنهنجي پراڻي دوست ۽ ايراني آفيسر حسين قليزاده جي نالي منسوب ڪيو آهي، هن ڪتاب ۾ هنڌ هنڌ تي رنگين -تصويرون- شامل آهن. پڪي جلد سان ڊيمي سائيز ڪتاب جو پهريون ڇاپو، روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران سال 2008ع ۾ شايع ٿيو، هن ڪتاب جا 544 صفحا آهن ۽ -ان- جي قيمت 430 روپيا آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايران ڏي اڏام : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%DA%8F%D9%8A%20%D8%A7%DA%8F%D8%A7%D9%85 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2025-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009204253/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%DA%8F%D9%8A%20%D8%A7%DA%8F%D8%A7%D9%85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>21jaeexb87vwdogb6dvan6j3j5adb1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اير ٻولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22802</id>
    <revision>
      <id>383494</id>
      <parentid>287669</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="nx2kavi8clzuhnbisosft8cw6wfw00t" xml:space="preserve">'''اير''' (Aer) ٻولي جو لهجو جهڪريو ڳوٺ اير جيمس آباد سڏجي ٿو. هن ٻولي جو 78 سيڪڙو، ميگهواڙي ڪَڇي، ڀيلي ٻوليءَ سان ملي ٿو. جڏهن تہ 75 کان 77 سيڪڙو رٻاڙي سان، ۽ 77 سيڪڙو ڪولهي ٻوليءَ سان ملندڙ جلندڙ آهي.
هيءَ ٻولي [[سنڌ]] صوبي جي لاڙ واري خطي، حيدرآباد ۽ جيمس آباد ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هن ٻوليءَ جا گهڻا ڳالهائيندڙ ڀڄ ڪڇ ڏانهن لڏي ويا آهن. گهڻو ڪري سڀ سنڌي لکن ۽ پڙهن ٿا. اير کان سواءِ پنجابي، اردو ۽ گجراتي بہ ڳالهائين ٿا. تعليم جي نسبت 15 سيڪڙو آهي. هن ٻوليءَ جو راجستاني ٻولين سان گهرو سنٻنڌ آهي. گهڻو وقت اڳي هن جي ڳالهائڻ وارن جو هڪ جٿو نواب شاھ طرف لڏي ويو هو، پر اهي هاڻي اير ڪونہ ڳالهائين. مذهبي طور هن ٻوليءَ جي ڳالهائڻ وارن جو واسطو هندو مذهب سان آهي. 2001ع جي جائزي موجب هن ٻوليءَ جا 200 ڳالهائڻ وارا بچيا آهن. هيءَ ختم ٿيندر ٻولين مان آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اير : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409041216/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>nx2kavi8clzuhnbisosft8cw6wfw00t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايبڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22814</id>
    <revision>
      <id>383493</id>
      <parentid>100660</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="djf9kirappeqn30zpgburzifrp3u6ut" xml:space="preserve">ايبڪ غلام گهراڻي جي پهرئين -بادشاهه-، قطب الدين جو لقب، قطب الدين -ايبڪ- هو، جنهن هندستان تي 1206ع کان 1210ع تائين حڪومت ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايبڪ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A8%DA%AA |access-date=2016-06-09 |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111183510/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A8%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

==پڻ ڏسو ==
*[[قطب الدين ايبڪ]]</text>
      <sha1>djf9kirappeqn30zpgburzifrp3u6ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز قادري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22815</id>
    <revision>
      <id>383489</id>
      <parentid>100654</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="or634t14nesp9b1xmabxc0h02tk04pz" xml:space="preserve">پروفيسر ڊاڪٽر -اياز قادري- ناميارو شاعر، افسانه نگار، ڪهاڻيڪار ۽ ماهر -تعليم- هو. 19 -جنوري- 1927ع تي [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] جي مشهور قادري خاندان ۾ ڄائو. سندس پيءُ جو نالو فقير غلام سرور قادري هو. جيڪو پڻ غزل جو سٺو شاعر هو. هن صحافت جي ميدان ۾ ڪافي خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ هفتيوار -اخبار- ”-الحقيقت-“ به ڪڍي هئائين. -اياز- قادريءَ لاڙڪاڻي مدرسه هاءِ اسڪول مان مئٽرڪ ڪرڻ بعد ڪراچيءَ مان بي. اي (آنرس)، ايم. اي (فارسي)، ايم. اي (سنڌي) ۽ ايل ايل بيءَ جون ڊگريون حاصل ڪيون. هن سنڌي غزل جي -اوسر- تي پي ايڇ ڊي جو مقالو علامه غلام مصطفيٰ قاسميءَ جي نگرانيءَ ۾ لکي، ڊاڪٽريءَ جي سَند حاصل ڪئي. -اياز قادري- 1950ع کان 1970ع تائين -ايس-. ايم. ڪاليج ڪراچيءَ ۾ ليڪچرر رهيو. 1971ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي جو پهريون چيئرمئن مقرر ٿيو ۽ ڏهن سالن تائين انهيءَ عهدي تي فائز رهيو. پاڻ ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ ”شاهه لطيف چيئر“ جو باني ڊائريڪٽر پڻ رهيو. -ان- دوران سندس يادگار ڪارنامو، پروفيسر سيد وقار رضويءَ جي تعاون سان، شاهه لطيف رحه جي مڪمل ڪلام جو نثري -اردو- ترجمو آهي، جيڪو -اڪادمي ادبيات پاڪستان- طرفان چئن جلدن ۾ ڇپايل آهي. -اردو-، سنڌي ۽ فارسي زبانن جي ڀليءَ ڀت ڄاڻ هئس. ڊاڪٽرصاحب، پنهنجي شاعريءَ جو مجموعو مرتب ڪري رهيو هو، پر زندگيءَ سندس ساٿ نه ڏنو، جيڪو تازو سندس ڀاڻيجي ذوالفقار قادريءَ نئين سر ترتيب ڏئي ”زلف -اياز-“ جي نالي سان 2007ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. 

ڊاڪٽر -اياز قادري- 1950ع واري دور ۾، پنهنجي رهائشگاهه تي ’سنڌي ادبي سنگت‘ جون هفتيوار ادبي گڏجاڻيون ڪوٺائيندو رهيو. ’سنڌي ادبي سنگت‘ جي ورهاڱي کان پوءِ واري دور جو پهريون سيڪريٽري جنرل ٿيو، جنهن 1956ع ۾ سنڌي ادبي سنگت جي مرڪزي ڪنوينشن ۾ سنگت جي آئيني جوڙجڪ ۽ سڄي سنڌ ۾ تنظيمي ڍانچي کي پکيڙڻ ۾ ابتدائي ڪردار ادا ڪيو. ڊاڪٽر صاحب ’-جمعيت الشعراءِ سنڌ-‘ جو به باني ميمبر هو. پاڻ سنڌيءَ جي چوٽيءَ جي ڪهاڻيڪارن مان هو. سندس چونڊ افسانن جو مجموعو ”بِلو دادا“ جي عنوان سان 1956ع ۾ ڇپيو، جنهن جا بعد ۾ٻيا ڇاپا به پڌرا ٿي چڪا آهن. -اياز- قادريءَ ’مئڪسم گورڪيءَ‘ جي مشهور ناول ’آتم ڪهاڻيءَ‘ جا ٻه جلد پڻ سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيا، جيڪي سنڌي ادبي بورد طرفان ڇپرايا ويا. سندس تحقيقي مقالو ’سنڌي غزل جي -اوسر-‘ ٻن جلدن ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. سندس هيءَ ڪتاب سنڌي غزل جي نه صرف جامع -تاريخ- آهي، پر سنڌي شاعرن جو مستند تذڪرو پڻ آهي، جيڪو -ٽن- صدين تي مشتمل آهي. -ان- کان سواءِ پاڻ جي. الانا جي -انگريزي- ڪتاب جو سنڌيءَ ۾ ترجمو ’اسان جي آزاديءَ جا اڳواڻ‘ (1980ع) عنوان سان ڪيو، سندس ٻين ڪتابن ۾ ’مٽيءَ لڌو مانُ‘(1970ع)، ’عشقيه داستان‘(1985ع) ۽ ’پرين جون ڪهاڻيون‘ (لوڪ ادب: 1981ع) به مثالي حيثيت رکن ٿا. ڊاڪٽر -اياز قادري- 15 ڊسمبر 1997ع تي وفات ڪئي ۽ کيس لاڙڪاڻي ۾ آبائي ڳوٺ ۾ دفن ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اياز قادري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411115615/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>or634t14nesp9b1xmabxc0h02tk04pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز علي شاھ شيرازي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22816</id>
    <revision>
      <id>383488</id>
      <parentid>284441</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="o4qnsw43yu1xqgj0974bj93npe19b2e" xml:space="preserve">'''اياز علي شاھ شيرازي''' [[ٺٽو|ٺٽي]] جي سياسي گهراڻي سان تعلق رکي ٿو. هو سيد اعجاز علي شاھجو پٽ ۽ پيشي جي لحاظ کان زميندار آهي. هو 2002ع ۾ ٺٽي ضلعي جي تڪ اين اي 237 مان ۽ 2008ع ۾ اين اي 238 مان قومي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو. [[هلال پاڪستان|روزانہ هلال پاڪستان]] جو نگران بہ آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اياز%20علي%20شاهه%20شيرازي اياز علي شاهه شيرازي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112220751/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87%20%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%8A |date=2024-11-12 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:1976ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]
[[زمرو:2008ع کان 2013ع تائين جا پاڪستاني ايم اين اي]]
[[زمرو:2013ع کان 2018ع تائين جا پاڪستاني قومي اسيمبلي جا رڪن]]
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]</text>
      <sha1>o4qnsw43yu1xqgj0974bj93npe19b2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز عالم ابڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22817</id>
    <revision>
      <id>383487</id>
      <parentid>100652</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="h3prmskdmuxr7gryd7kssb0or9ghakc" xml:space="preserve">اياز- عالم، سنڌ جو نامور چترڪار، وڊيو گرافر، ڪهاڻيڪار، شاعر ۽ محقق آهي. هن 3 مئي 1950ع تي قنبر علي خان، [[لاڙڪاڻو ضلعو|ضلعي لاڙڪاڻي]] ۾، نامياري چترڪار ۽ -استاد- محمد عالم ابڙي جي گهر ۾ -جنم- ورتو. پرائمري -تعليم- گورنمينٽ پرائمري اسڪول ۽ مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول حيدرآباد مان 1966ع ۾ پاس ڪيائين. 
کيس چترڪاري ۽ فوٽوگرافي ورثي ۾ ملي. ٻالڪپڻ ۾ ئي ادبي ميدان ۾ قدم رکيائين. ڊرامي جي دنيا ۾ اسٽيج، ريڊيو ۽ ٽي ويءَ لاءِ ڪيترائي ڊراما لکيائين. سندس ٽي. وي ڊرامن ۾ ’ڏات جي ڏيهه ۾‘، ’گهايل مرڪ‘، ’پنهنجا پنهنجا سپنا‘، ’ڪُن ۽ ڪنارا‘ ۽ علامه آءِ آءِ قاضيءَ جي زندگيءَ تي لکيل ڊرامو ’انت -بحر-‘ مشهور ٿيا. سندس ريڊيو ڊرامن ۾ ’سوڀارو سانول‘، ’انت -بحر-‘ ۽ ٻيا تمام گهڻو پسند ڪيا ويا. تحقيقي ميدان ۾ -اياز- عالم، سنڌ جي پسمنظر ۾ ريڊيو ۽ ٽي ويءَ لاءِ ڪيتريون ئي فلمون ۽ دستاويزي پروگرام تيار ڪيا. 1982ع ۾ سندس تيار ڪيل دستاويزي فلم ’ميربحر‘ کي جرمنيءَ جي عالمي فيسٽيول ۾، اسڪرپٽ جي بنياد تي پهريون -انعام- مليو. سنڌ جي پسمنظر ۾ دستاويزي فلمن جا ڪيترائي اسڪرپٽ مڪمل ڪري چڪو آهي، -جن- کي وڊيو رڪارڊنگ ڪري محفوظ ڪرڻ چاهي ٿو. هيءُ -اٺ- سال ميونسپل هاءِ اسڪول قنبر علي خان ۾ آرٽس ۽ ڪرافٽس ٽيچر رهيو. انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ جي آڊيوويوئل سيڪشن ۾ فوٽوگرافر ۽ وڊيوگرافر طور 5 سال خدمتون سرانجام ڏنائين. سنڌي روزاني ”-الک-“حيدرآباد ۾ 2 سال آرٽسٽ طور ڪم ڪيائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88 |access-date=2016-06-09 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501212119/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>h3prmskdmuxr7gryd7kssb0or9ghakc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز شاھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22831</id>
    <revision>
      <id>383486</id>
      <parentid>268166</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="8ws58g7sa63diryt4sybfk5w0kuil5j" xml:space="preserve">نوجوان ڪمپيوٽر انجنيئر، اياز شاهه ولد امان الله شاهه بخاري، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ 22 آگسٽ، 1967ع تي جنم ورتو. هن جا وڏا اصل پراڻي سکر جا هئا، بعد ۾ لڏي هيرآباد، حيدرآباد ۾ اچي رهيا. ڪجهه عرصي کان پوءِ انهن لطيف آباد ۾ مستقل رهائش اختيار ڪئي. اياز شاهه انٽر سائنس، ڊگري ڪاليج لطيف آباد مان ڪئي ۽ سال 1992ع ۾ اين. اي. ڊي يونيورسٽي ڪراچيءَ مان اليڪٽرانڪس ۾ بي. اِي (B.E) ڪيائين. هن سال 1993ع کان سنڌي ڪمپيوٽر جي دنيا ۾ وڏو انقلاب آندو ۽ پنهنجي پيشرو عبدالماجد ڀرڳڙيءَ ۽ ٻين جي محنتن کي تسلسل ڏنو ۽ اڳتي وڌايو. هن نوجوان ڪمپيوٽر انجنيئر، آئی بی ایم IBM ڪمپيوٽر تي سنڌي ٻوليءَ کي متعارف ڪرائي وڏو ڪارنامو سرانجام ڏنو آهي ۽ هن وقت 100 سيڪڙو سنڌي اخبارن ۾ ڪمپوزنگ لاءِ IBM جو استعمال سان هلي رهيو آهي. يونيڪوڊ بنياد وارن ڪمپيوٽرن ۾ پهريون ڀيرو سنڌي رسم الخط کي متعارف ڪرائڻ لاءِ هن نوجوان انجنيئر يونيڪوڊ سسٽم جو مطالعو ڪري، يونيڪوڊ بنياد وارو فانٽ تيار ڪيو آهي، جنهنڪري هاڻي سڄي دنيا ۾ اسان ٽيڪسٽ کی موادي صورت ۾ سنڌيءَ ۾ لکپڙهه (E-mail) ڪري سگهون ٿا. هن وقت اياز شاهه &quot;بيٽر بزنس سسٽم&quot; ۽ &quot;ڊيٽالنڪ&quot; جي نالي سان ڪمپيوٽر جي دنيا ۾ ٻه ادارا هلائي رهيو آهي. اياز شاهه سنڌي اخبارن کان سواءِ ادبي ۽ علمي ادارن سان لاڳاپيل رهيو آهي ۽ سنڌي لینگویج اٿارٽيءَ جي ڪمپيوٽر ڪاميٽي تي سرگرم ميمبر رهيو ۽ اٿارٽيءَ جي انفارميٽڪس شعبي سان ڀرپور سهڪار ڪندو رهيو آهي. اياز شاهه ڪجهه وقت دبئيءَ ۾ به پنهنجو ڪاروبار شروع ڪيو هو. هن وقت ڪراچيءَ ۾ رهائش پذير آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 اياز شاهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8ws58g7sa63diryt4sybfk5w0kuil5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوھان جو ٻار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23496</id>
    <revision>
      <id>383468</id>
      <parentid>100631</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="923" sha1="lcrrwkx90t4y0xcmbcsoszvwn3s744v" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد حسن عالماڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ -ٻار- جي -اوسر- ۽ پالنا جو ذڪر آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 49 صفحا ۽ قيمت 1 رپيو ڄاڻايل آهي. مصنف، ڇاپو پهريون، ايڊيوڪيشنل پريس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان سال 1949ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوهان جو ٻار : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BB%D8%A7%D8%B1 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164209/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BB%D8%A7%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>lcrrwkx90t4y0xcmbcsoszvwn3s744v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوھريا جي عميق ڏي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23498</id>
    <revision>
      <id>383469</id>
      <parentid>235089</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1331" sha1="9n39yfjm7iwl5qrm3idgcddgpvhgxal" xml:space="preserve">'''اوھريا جي عميق ڏي''' ڪتاب مشھور مصنف [[الطاف شيخ]] جو [[سفرنامو]]، جنھن ۾ [[سينگاپور|سنگاپور]]، [[انڊونيشيا]] ۽ [[ملائيشيا]] جي سفر جو احوال موجود آهي. هن ڪتاب ۾ شيخ صاحب انھن ملڪن جي [[پاڪستان]] ۽ دنيا جي ٻين ملڪن سان ڀيٽ ڪئي آهي. هن ڪتاب جو ملھ 50 رپيا آهي. ڪتاب ۾ 206 صفحا آهن ۽ اُن جو ڇاپو پھريون، جون 1992ع ۾ ”نيو فيلڊس پبليڪيشن“ ٽنڊي ولي محمد، حيدرآباد مان نيو فيمس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپجي پڌرو ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D8%B1%D9%8A%D8%A7%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B9%D9%85%D9%8A%D9%82%20%DA%8F%D9%8A اوهريا جي عميق ڏي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241212034308/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D8%B1%D9%8A%D8%A7%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B9%D9%85%D9%8A%D9%82%20%DA%8F%D9%8A |date=2024-12-12 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد پھريون، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي سفرناما]]</text>
      <sha1>9n39yfjm7iwl5qrm3idgcddgpvhgxal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوھڙا مار ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23503</id>
    <revision>
      <id>383472</id>
      <parentid>100636</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="suqyw3gw6w5e519qv67y8db2zpnx70i" xml:space="preserve">تعلقي ڇاڇري، [[ٿرپارڪر ضلعو|ضلعي ٿرپارڪر]] ۾ هڪ ديهه جو نالو. ساڳيءَ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ آهي. هن ڳوٺ ۾ پرائمري اسڪول موجود آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوهڙا مار : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%DA%99%D8%A7%20%D9%85%D8%A7%D8%B1 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119162735/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%DA%99%D8%A7%20%D9%85%D8%A7%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>suqyw3gw6w5e519qv67y8db2zpnx70i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوھيرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23507</id>
    <revision>
      <id>383470</id>
      <parentid>273687</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="715" sha1="ntkznrk6za9hu4ggo3h4xq7kjc6z5la" xml:space="preserve">'''اوھيرو''' [[برسات|مينھن]] جي زوردار ڇوھن کي چئبو آھي جيڪي هوا جي زور تي لڳندا آھن. اوهيرن ۾ بوندن جو وسڪارو اهڙو هوندو آهي، جو سامهون ڪجهہ بہ نظر نہ ايندو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوهيرا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D9%8A%D8%B1%D8%A7 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410233226/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D9%8A%D8%B1%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ntkznrk6za9hu4ggo3h4xq7kjc6z5la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوھين سڀ ننگا نڪتا آھيو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23508</id>
    <revision>
      <id>383471</id>
      <parentid>187682</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="qspyk9q4qqpwhxyhmguc9886ltq65y1" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب سنڌ جي نامور ڪهاڻيڪار ۽ -ترقي- پسند اديب ۽ سنڌيت جي سڄاڻ دانشور [[ڪيرت ٻاٻاڻي|ڪيرت ٻاٻاڻيءَ]] جو لکيل آهي. 14 ننڍين ڪهاڻين تي مشتمل، ڊيمي سائيز جي 148 صفحن ۽ خوبصورت ٽائيٽل وارو هيءُ ڪتاب، مشهور اديب ۽ ڪونج رسالي جي -ايڊيٽر- هري موٽواڻيءَ جي نظرداريءَ ۾ شري بي. ڪي. ارون، -انقلاب- پرنٽنگ پريس، [[الھاس نگر|الهاس نگر]] 3 (ڀارت) مان ڇپائي، سورٺ پبليڪيشن ¾ آدرش نگر، بمبئيءَ مان پڌرو ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اوهين سڀ ننگا نڪتا آهيو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D9%8A%D9%86%20%D8%B3%DA%80%20%D9%86%D9%86%DA%AF%D8%A7%20%D9%86%DA%AA%D8%AA%D8%A7%20%D8%A2%D9%87%D9%8A%D9%88 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163218/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%88%D9%87%D9%8A%D9%86%20%D8%B3%DA%80%20%D9%86%D9%86%DA%AF%D8%A7%20%D9%86%DA%AA%D8%AA%D8%A7%20%D8%A2%D9%87%D9%8A%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qspyk9q4qqpwhxyhmguc9886ltq65y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي. ايم. قريشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23519</id>
    <revision>
      <id>383473</id>
      <parentid>100637</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="ey5ujheb82iovicxc0y7fbw9mnob6f1" xml:space="preserve">ڪراچيءَ جو مسلم ليگي رهنما. 1917ع ۾ ڪاٺياواڙ جي هڪ غريب گهراڻي ۾ ڄائو. 12 سالن جي عمر ۾ محنت مزدوري ڪرڻ شروع ڪيائين. 1939ع ۾ ڪراچيءَ ۾ ٽرانسپورٽ جو ڪم شروع ڪيائين. آهستي آهستي سندس ڪاروبار -ترقي- ڪرڻ لڳو. [[پاڪستان]] ٺهڻ کانپوءِ هن لڏي آيل بي يار و مددگار ماڻهن جي ڀرپور مدد ۽ خدمت ڪئي. هن اسلاميه سائنس ڪاليج، اسلاميه لا ڪاليج ۽ اسلاميه ڪامرس ڪاليج الڳ الڳ قائم ڪيا. سندس تعليمي خدمتن جي پيش نظر صدر -ايوب خان- کيس ”سرسيد ثاني“ چوندو هو. 1948ع ۾ ڪراچي مسلم ليگ جو صدر چونڊيو. 1949ع ۾ -پاڪستان مسلم ليگ- جو خزانچي ۽ 1954ع ۾ سنڌ صوبائي مسلم ليگ بورڊ جو ميمبر ٿيو. 1956ع ۾ ڪراچيءَ مان اولهه -پاڪستان- جي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 1962ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. هن 23 جون 1989ع تي وفات ڪئي. ڪراچيءَ ۾ پنهنجي قائم ڪيل اسلاميه ڪاليج ۾ دفن ٿيل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%20%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A اي ايم قريشي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ey5ujheb82iovicxc0y7fbw9mnob6f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي آھو چشم ڪڌر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23526</id>
    <revision>
      <id>383476</id>
      <parentid>100641</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="bq3qc9yng1my5vmti9cbj8lozkn0sjv" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب ناليواري شاعر [[شيخ اياز]] جي شاعريءَ جي ٻن ڪتابن ’هرڻ اکي ڪيڏانهن‘ ۽ ’-پتڻ ٿو پور ڪري-‘ جو منظوم -اردو- ترجمو آهي، جيڪو سنڌي ٻوليءَ جي نامياري شاعر مقصود گل ترجمو ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب ٻن ڀاڱن ۾ ورهايل آهي. جنهن مان پهريون ڀاڱو ’اي آهه و چشم کدهر‘ عنوان سان آهي، جيڪو ’هرڻ اکي ڪيڏانهن‘ جو منظوم -اردو- ترجمو ۽ ٻيو ڀاڱو ’ساحل په طلاطم‘ جي عنوان سان ڪتاب ’-پتڻ ٿو پور ڪري-‘ جو ترجمو آهي. هن ڪتاب جي نظر ثاني -اردو- جي ٻن ناميارين شاعرائن فهميده رياض ۽ ڊاڪٽر فاطمھ حسن ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اي آهو چشم ڪڌر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%A2%D9%87%D9%88%20%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%AA%DA%8C%D8%B1 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2024-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241120161339/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%A2%D9%87%D9%88%20%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%AA%DA%8C%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>bq3qc9yng1my5vmti9cbj8lozkn0sjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي. بي. آڏواڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23530</id>
    <revision>
      <id>383474</id>
      <parentid>206205</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2122" sha1="95g6z48a7jrvtm8i43cbdx2cqh4wa7r" xml:space="preserve">محقق ۽ تاريخدان، '''اي بي آڏواڻي'''، 23 ڊسمبر 1906ع تي [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ ڄائو. هن 1927ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مان گريجويشن ڪئي ۽ اتان ئي ايل. ايل. بي بہ ڪيائين. هن سينٽ ايڪسوئيرس ڪاليجز هسٽاريڪل ريسرچ انسٽيٽيوٽ ۾ راءِ فيريئر ايڇ. هرس ايس جي نگرانيءَ ۾ سنڌ جي تاريخ تي تحقيقي ڪم ڪيو. 1933ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ سندس ”سنڌ جو الحاق“ موضوع تي ايم.اي جي ٿيسز منظور ڪئي. اي. بي آڏواڻي، 1936ع کان 1941ع تايئن ايڇ. ايل. سي ماڊل هاءِ اسڪول ڪراچيءَ جو وائيس پرنسپال رهيو. هن 1934ع ۾ ڊاڪٽر [[هوتچند مولچند گربخشاڻي]]، ڊاڪٽر ڊيوئارٽ ۽ ٻين سان گڏجي ”سنڌ هسٽاريڪل سوسائٽيءَ“ جو جرنل جاري ڪيو. هن ان وقت شايع ٿيندڙ ڪيترن رسالن ۽ جرنلن ۾ بہ سهڪار ڪيو. اي. آر. پي آرگنائيزيشن ڪراچيءَ ۾ بہ شامل رهيو. سنڌ جي تاريخ تي قلمي ڪتاب گڏ ڪرڻ، سندس دلچسپين ۾ شامل هو. هن سماجي براين جي خاتمي لاءِ بہ ڪافي ڪم ڪيو. اي. بي آڏواڻيءَ 1941ع ۾ سنڌ حڪومت جي سول ڊفينس کاتي جي اي آر پي سيڪشن کي جوائن ڪيو ۽ ان ۾ ٽريننگ آفيسر پڻ رهيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اي بي آڏواڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%A8%D9%8A%20%D8%A2%DA%8F%D9%88%D8%A7%DA%BB%D9%8A |access-date=2016-06-18 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119162922/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%A8%D9%8A%20%D8%A2%DA%8F%D9%88%D8%A7%DA%BB%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1906ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>95g6z48a7jrvtm8i43cbdx2cqh4wa7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي ٽرپ ٽو آمريڪا (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23531</id>
    <revision>
      <id>383481</id>
      <parentid>281136</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="je4oafmjmu5cu1edr3a45t06jhmyh2q" xml:space="preserve">محمد انور بلوچ، ٻيلي کاتي ۾ آفيسر آهي. هو ان سلسلي ۾ ٽريننگ لاءِ سرڪاري خرچ تي [[آمريڪا]] ويو هو ۽ واپسيءَ تي ”اي ٽرپ ٽُو آمريڪا“ جي نالي سان سنڌيءَ ۾ سفرنامو لکيو هئائين. سفرنامي ۾ هن -آمريڪا- جي سير سفر کان سواءِ اها جديد زرعي ڄاڻ ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جيڪا هن -آمريڪا- ۾ ڏٺي ۽ سمجهي هئي. هيءُ ڪتاب آبادگارن لاءِ پڻ ڏاڍو ڪارائتو آهي. جنهن جو پهريون ڇاپو، مارچ 1996ع ۾ ”سچائي ڪتاب گهر“ دڙي مان ڇپيو. جيڪو يوسف سنڌيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب جو ملهه هڪ سئو رپيا آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اي ٽرپ ٽ آمريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D9%BD%D8%B1%D9%BE%20%D9%BD%20%D8%A2%D9%85%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2025-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710050709/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D9%BD%D8%B1%D9%BE%20%D9%BD%20%D8%A2%D9%85%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪتاب]]
[[زمرو:سفرناما]]
[[زمرو:سنڌي ٻولي]]</text>
      <sha1>je4oafmjmu5cu1edr3a45t06jhmyh2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي درد ھلي آءُ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23533</id>
    <revision>
      <id>383478</id>
      <parentid>100643</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="h2j0ehv8wxatftop88txz7hcgb4azvr" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[سنڌ]] جي برک ليکڪ سراج -الحق- ميمڻ جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 158 صفحا آهن، -ان- جو پهريون ڇاپو، عظيم پبليڪيشن، سنڌ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1962ع ۾ ڇاپيو، جنهن جي قيمت 2 روپيا ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%AF%D8%B1%D8%AF%20%D9%87%D9%84%D9%8A%20%D8%A2%D8%A1%D9%8F اي درد هلي آءُ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>h2j0ehv8wxatftop88txz7hcgb4azvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي سنڌ ڄائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23534</id>
    <revision>
      <id>383479</id>
      <parentid>100644</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="8u29cqbt94ph0xigfd3f1xttdum4vtt" xml:space="preserve">شهيد [[بينظير ڀٽو]] جي شهادت کان پوءِ مختلف اديبن، صحآفين، سياستڪارن ۽ ڪارڪنن جا لکيل ڪالم، مضمون، تاثر ۽ شعر گڏ ڪري ”-اي سنڌ ڄائي-“ جي نالي سان ذوالفقار هاليپوٽي جو ترتيب ڏنل هي ڪتاب، ڊيمي سائيز جي 142 صفحن تي مشتمل آهي، ۽ -ان- جي قيمت 150 رپيا آهي. هي ڪتاب سنڌي ساهت گهر حيدرآباد پاران ناز سنائيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن ڪتاب ۾ جامي چانڊيي، نثار کوکر، سيد ظفر علي شاهه، -اقبال ملاح-، ڄام ساقي، ممتاز -بخاري-، حميرا علواڻي، مرتضيٰ سيال، رئوف نظاماڻِ، زاهد ميراڻي، ستار سروهي، ناياب سرڪش سنڌيءَ ۽ ٻين جا ڪالم، مضمون، تاثر ۽ سيف ٻنوي، عزيز گوپانگ ۽ فياض چنڊ ڪليري وغيره جا شعر ڏنل آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اي سنڌ ڄائي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%20%DA%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A |access-date=2016-06-18 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119164229/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%20%DA%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8u29cqbt94ph0xigfd3f1xttdum4vtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي. ڪي. بروهي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23535</id>
    <revision>
      <id>383475</id>
      <parentid>316158</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5124" sha1="5cd0c6av2nu9yyp444zeckv2fegf6ym" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Allah Bukhsh Karim Bukhsh Brohi&lt;br&gt;الله بخش ڪريم بخش بروهي
| image       = Allah Bukhsh Karim Bukhsh Brohi.jpg
| caption     =اي.ڪي.بروھي
| birth_date  =1915&lt;ref name=cis/&gt;
| birth_place =[[شڪارپور]]،[[سنڌ]]، [[برٽش انڊيا]]
| death_date  = September 1987 at age 72&lt;ref name=cis&gt;[http://www.cis-ca.org/voices/b/brohi.htm Profile of A.K. Brohi on Center For Islamic Sciences (Canada) website] Retrieved 20 May 2018&lt;/ref&gt;
| death_place = [[لنڊن]]،[[انگلينڊ]]
| other_names =  A K Brohi
| known_for   =
| occupation  =  وڪيل ، قانوندان، سياستدان
| relatives   =
*ٽي نياڻيون
*[[علي احمد بروهي]](ننڍو ڀاء)
*حسنہ افروز زال [[قائم علي شاھ]](ڀيڻ)
| spouse      =ڪلثوم بروهي
| website     =
| footnotes   =
}}
الله بخش ڪريم بخش بروهي:  '''Allah Bukhsh Karim Bukhsh Brohi''' جيڪو
اي. ڪي. بروهي  جي نالي سان سڃاتو ويندو آھي ھڪ مشهور قانون دان، آئيني ماهر ۽ دانشور ٿي گذريو آهي.

== تفصيلي تعارف ==
سندس اصل نالو الھ بخش ڪريم بخش بروهي هو، پر اي. ڪي. بروهيءَ جي نالي سان پوريءَ دنيا ۾ سڃاتو ويندو ھيو. هو 24 ڊسمبر 1915ع تي ڳڙهي ياسين ضلعي شڪارپور ۾ ڄائو. 1937ع ۾ [[ڊي جي سائنس ڪاليج ڪراچي|ڊي. جي سائنس ڪاليج ڪراچيءَ]] مان بي. اي ڪيائين. انکان پوءِ بمبئي يونيورسٽيءَ مان ايم. اي (فلسفو) ۽ ايل ايل. بيءَ جون سندون ورتائين. تعليمہجي تڪميل کان پوءِ سنڌ مدرسي ۾ استاد مقرر ٿيو. 1941ع ۾ وڪالت شروع ڪيائين. 1950ع ۾ سنڌ جو ائڊووڪيٽ جنرل مقرر ٿيو. انهيءَ سال پاڪستاني وفد جي ميمبر جي حيثيت سان يونيسيڪو جي اجلاس ۾ شرڪت ڪيائين. اتان واپسيءَ کان پوءِ راولپنڊي سازش ڪيس ۾ دعويٰ جي وڪيل طور ڪيس وڙهيو. سندس سامهون صفائيءَ جي وڪيل طور حسين شهيد سهرورديءَ ماهرِ قانون هو. 1953ع ۾ محمد علي بوگره جي ڪابينا ۾ وزير قانون مقرر ٿيو. ان وقت پاڻ آئين- ساز اسيمبليءَ جو ميمبر هو. قانوندان ۽ پارلياماني معاملن کان سواءِ اطلاعات ۽ نشريات جو کاتو بہ هن وٽ هو. 23 آڪٽوبر 1954ع تي وزارت تان استعيفيٰ ڏيئي ٻيهر وڪالت شروع ڪيائين. 1960ع ۾ ڀارت ۾ پاڪستان جو هاءِ ڪمشنر مقرر ٿيو. 1964ع کان 1967ع تائين پاڪستان بار ائسوسيئيشن جو صدر ٿي رهيو. ڪيترين ئي بين- الاقوامي ڪانفرنسن ۾ -پاڪستان جي نمائندگي ڪيائين. گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل جي فرمائش تي ”گڏيل قومون ۽ انساني حق“ جي رپورٽ ترتيب ڏنائين. پاڻ جنرل ضياءُ الحق جي قائم ڪيل مجلس شوريٰ جو ميمبر هو. 1978ع ۽ 1979ع ۾ قانون ۽ مذهبي معاملن جي وزارت بہ هن وٽ هئي. وفات کان اڳ بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي اسلام آباد جو ريڪٽر رهيو، جتان پوءِ استعيفيٰ ڏنائين. هو پاڪستان نئشنل هجره ڪائونسل جو چيئرمئن ٿي رهيو. 12 سيپٽمبر 1987ع تي لنڊن ۾ وفات ڪيائين. هن ڪيترائي ڪتاب لکيا، جن مان هيٺيان ٻہ انگريزي ڪتاب قابل ذڪر آهن: 
(i) An Adventure in Self expression. 
(ii) The Testament of Faith. 
ان کان سواءِ علامه آءِ آءِ قاضيءَ ۽ ايلسا قاضيءَ جي ڪتابن جا فلسفياڻا مهاڳ پڻ لکيائين. 
بروهي جيئن ته علامه آءِ آءِ قاضي جو شاگرد ۽ معتقد هو، تنهنڪري علامه قاضي جي ياد ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري ۾، علامه قاضي جي مقبري جي ڀر ۾، پنهنجي خرچ سان علامه آءِ آءِ قاضي ڪلچرل سينٽر تعمير ڪرايائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%DA%AA%D9%8A%20%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%87%D9%8A |access-date=2019-12-17 |archive-date=2019-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224173054/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%DA%AA%D9%8A%20%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%87%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;پاڻ [[رام ڄيٺملاڻي]] وڪيل جو شاگرد رھيو

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي سياستدان]]
[[زمرو:سنڌي ماڻھو]]
[[زمرو:سنڌي ودوان]]
[[زمرو:1915ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1987ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>5cd0c6av2nu9yyp444zeckv2fegf6ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اي ميل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23536</id>
    <revision>
      <id>383480</id>
      <parentid>281453</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="p7x4l76ymwuxxqb49qdnkf8vyq1dfbn" xml:space="preserve">ايميل (E-mail ): اليڪٽرانڪ ميل (برقي ٽپال- اي ميل) کي عام طور -اي ميل- چيو ويندو آهي. ٽپال يا نياپو جيڪو [[انٽرنيٽ]] ذريعي موڪلجي- هڪ ڪمپيوٽر وسيلي ٻئي ڪمپيوٽر تي نياپو يا ٽپال موڪلڻ- برقي ٽپال- اي ميل. هيءَ جديد دنيا ۾ تحريري رابطي جو موثر -ترين- ذريعو آهي. اِي ميل جي شروعات 1965ع کان ٿي. پهريون -اي ميل- ميسيج (E-mail Massage) 1971ع ۾ مشهور انجنيئر ري ٽام لنڪسن مختلف ڪمپيوٽرن جي نيٽ ورڪ تي موڪليو. اي. ٽام لنڪسن اهو ميسيج @ جي نشاني استعمال ڪندي رسيونگ مشين لاءِ ڊزائين ڪيو هو. 
اي ميل ڪرڻ لاءِ اڪائونٽ جو هجڻ ضروري آهي، -ان- لاءِ مختلف سروس پرووائيڊر ويب سائيٽن -تان- -اي ميل- ايڊريس ٺاهي سگهجي ٿي يا اهڙي طرح جي ميل ۽ ياهو (yahoo) پڻ سروس مهيا ڪري ٿي. جڏهن ته آخري حصي کي (Domain name) چئبو آهي ۽ انهيءَ ذريعي ڪمپيوٽر کي خبر هوندي آهي ته ڪٿي ۽ ڪنهن کي ميل موڪلڻي آهي، جنهن [[ٽيڪنالاجي]] جي ذريعي -اي ميل- هڪ ڪمپيوٽر کان ٻئي ڪمپيوٽر کي موڪلي ويندي آهي. انهي کي S.M.T.P يعني سمپل ميل ٽرانسفر پروٽوڪول چيو ويندو آهي. جڏهن پنهنجي اڪائونٽ مان ڪنهن ٻئي ڪمپيوٽر کي -اي ميل- ڪبي آهي ته اسڪرين تي مختلف فيلڊز نظر اينديون. -جتي- To لکيل هجي، اتي -ان- ماڻهوءَ جي ايڊريس لکڻي آهي، جنهن کي -اي ميل- ڪرڻ گهربل هوندي آهي. (C.C) ([[ڪاربن]] ڪاپي) جيڪڏهن هڪ ئي ميسيج کي هڪ کان وڌيڪ ماڻهن کي موڪلڻو هجي ته سڀن جي مڪمل اِي ميل ايڊريس لکي موڪلي سگهجي ٿي. (B.C.C) (بلائينڊ ڪاربن ڪاپي) هن طريقي ۾(B.C.C) ميسيج وصول ڪرڻ وارو اهو ڏسي سگهجي ٿو ته To ۾ڪنهن کي ميسيج ڪيو ويو آهي پر To فيلڊ جو ماڻهو نٿو ڏسي سگهي ته (B.C.C) ۾ڪنهن کي ميسيج ڪيو ويو آهي. هن فيلڊ کي -ان- وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن اهڙن ماڻهن کي هڪ ئي وقت ميسيج موڪلجي جيڪي هڪ ٻئي کي نه سڃاڻن. -ان- کانپوءِ پنهنجو ميسيج لکي (send) -ٻٽڻ- کي دٻائبو ته -ان- ڏانهن ميسيج هليو ويندو. اِي ميل دنيا ۾ وڌ کان وڌ استعمال ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اي ميل : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D9%85%D9%8A%D9%84 |access-date=2019-12-14 |archive-date=2025-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131084103/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%20%D9%85%D9%8A%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:تاريخ انٽرنيٽ]]</text>
      <sha1>p7x4l76ymwuxxqb49qdnkf8vyq1dfbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز (پير سبز)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23538</id>
    <revision>
      <id>383482</id>
      <parentid>121580</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="637" sha1="d7g9by6qk9gxgwgc766cgdbfypw8sin" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}


سلطان محمود غزنويءَ جي پياري [[غلام]] جو نالو، جنهن لاهور ۾ وفات ڪئي ۽ هاڻي ”پير سبز“ جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اياز : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409205122/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>d7g9by6qk9gxgwgc766cgdbfypw8sin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز امر شيخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23539</id>
    <revision>
      <id>383483</id>
      <parentid>100648</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="e2ivq4noji3g8gag26lrc49ug9qctmb" xml:space="preserve">نوجوان شاعر -اياز امر شيخ- جو -جنم- 5 فيبروري 1977ع تي ڳوٺ گاهي خان شيخ، [[سجاول تعلقو|تعلقي سجاول]]، ضلعي -ٺٽي- ۾ ٿيو. ابتدائي -تعليم- سجاول ۾ حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هن بي.-ايس-.سي سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان ڪئي. -اياز امر شيخ- لکڻ جي شروعات 1996ع کان ڪئي. سندس شمار نئين ٽهيءَ جي سٺن شاعرن ۾ ٿئي ٿو. سندس ٽي ڪتاب (1) سونهن موڙيون آرسيون (شاعري-2005ع)، (2) سنڌ جو چنڊ (شاعري-2008ع) ۽ (3) ٽٽل ٽڪرا وجود جا (نثري ٽڪرا-2009ع) ڇپجي چڪا آهن. -اياز امر شيخ- جو پيشو زمينداري آهي ۽ سجاول ۾ رهي ٿو، کيس سنڌي ادبي سنگت طرفان شاعريءَ جو اوارڊ به مليل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%A7%D9%85%D8%B1%20%D8%B4%D9%8A%D8%AE اياز امر شيخ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>e2ivq4noji3g8gag26lrc49ug9qctmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز پاٽولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23540</id>
    <revision>
      <id>383491</id>
      <parentid>369137</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="h2fa5fwzl3nlo3jq45exmvgubf6vm5m" xml:space="preserve">سنڌيءَ ۾ ٻارن جي ادب جي سلسلي ۾ غير معمولي ڪم ڪندڙن ۾ -اياز- پاٽوليءَ جو نالو وڏي اهميت جو حامل آهي. ورهاڱي کان پوءِ، جڏهن مجموعي [[سنڌي ادب]] ۽ ٻوليءَ کي نقصان ٿيو، تڏهن ٻارن لاءِ لکندڙ ڪيترن ئي اديبن جي هندستان لڏي وڃڻ ڪري، ٻارن لاءِ لکڻ ۽ اشاعتي ڪمن جو سلسلو پڻ -بند- ٿي ويو. اهڙيءَ صورتحال ۾ -اياز پاٽولي- ئي هو، جنهن ”اداره گلشن ادب“ ۽ ”بزم گلشن سنگت“ جو قيام عمل ۾ آڻي، ٻيهر سنڌي ٻاراڻي ادب کي جياريو. 
اياز پاٽوليءَ جو -جنم- 2 -اپريل- 1939ع تي ٽنڊي محمد خان شهر ۾ ٿيو. سندس اصل نالو محمد هاشم -پاٽولي- آهي. هن 1954ع کان -اياز- پاٽوليءَ جي نالي سان لکڻ جي شروعات ڪئي. هن لکڻ جي شروعات ٻاراڻي ادب کان ڪئي ۽ اڄ ڏينهن تائين مسلسل ٻارن لاءِ لکي رهيو آهي. سڀ کان پهرين سندس واسطو ”ٻارن جي محفل“ سان رهيو. بعد ۾، -جنوري- 1957ع ۾ ”اداره گلشن ادب“ جو قيام عمل ۾ آڻي، -ان- جي پليٽ فارم -تان- ٻاراڻا اشاعتي سلسلا -جاري- ڪرڻ جو سلسلو شروع ڪيائين. هن -جولاءِ- 1960ع ۾ ”بزم گلشن ادب“ جو به قيام عمل ۾ آندو. سندس تنظيم ۽ اداري پاران ٻارن لاءِ ڇپيل ڪتابن جو تعداد تقريباً 300 (طبعزاد توڙي ترجمو/ ترتيب) آهي. هن 77- 1976 ۾ ”ٻارن جو ڊائجسٽ“ ۽ ”گلشن ڊائجسٽ“ نالي سان ٻارن جا ڊائجسٽ به -جاري- ڪيا. 
اياز -پاٽولي- سنڌي ٻاراڻي ادب لاءِ مسلسل 51 سالن کان ڪم ڪري رهيو آهي. مختلف رسالن، اخبارن ۽ ڪتابن ۾ سندس ڇپيل مواد تمام گهڻو آهي. هن نه رڳو ٻارن لاءِ لکيو آهي، پر اداره گلشن ادب ٽنڊي محمد خان طرفان ڪيترائي نوان اديب ۽ شاعر پڻ متعارف ڪرايا آهن. هن وقت هُو ٽنڊي محمد خان شهر ۾ رهائش پذير آهي ۽ پنهنجو هڪ پسارڪو دڪان هلائي رهيو آهي. سندس علمي ادبي خدمتن عيوض ڪيترن ئي ادارن ۽ تنظيمن پاران بيشمار اوارڊ مليل آهن. ٻارن لاءِ سندس لکڻيون اڄ به سنڌ جي مختلف رسالن ۾ شايع ٿينديون رهنديون آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D9%BE%D8%A7%D9%BD%D9%88%D9%84%D9%8A |access-date=2016-06-18 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409193502/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D9%BE%D8%A7%D9%BD%D9%88%D9%84%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; اياز پاٽولي 2 اپريل 1939ع تي ٽنڊو محمد خان جي پاٽولي پاڙي ۾ جنم ورتو، اصل نالو ۾ محمد هاشم پاٽولي اٿس ، سندس والد جو نالو عبدالله پاٽولي آهي،  کيس ننڍپڻ کان ئي تعليم پرائڻ جو شوق هوندو هو. اسڪول پرائڻ جو شوق هوندو هو. اسڪول ۾ به ساڻس استاد نهايت قرب ۽ محبت سان پيش ايندا هئا. ننڍپڻ ۾ کيس نه هوٽلن تي ويهي گانن ٻڌڻ جو شوق جاڳيو ۽ نه وري فلم ڏسڻ جو شوق پيدا ٿيو. سارو وقت ڪتابن پڙهڻ ۾ صرف ڪندو هو جنهن جو اثر اهو ٿيو جو آهستي آهستي منجهس لکڻ جو چاهه جاڳيو ۽ ان چاهه جي نتيجي ۾ سندس نظم ۽ ڪهاڻيون  نواءِ سنڌ، نئين سنڌ ۽ هلال پاڪستان ۾ شايع ٿيڻ لڳا.   برصغير جي ورهاست کانپوءِ جڏهن سراسري طور سنڌي ٻولي ۽ ادب کي سخت ڇيهو رسيو، ڇاڪاڻ ته ٻاراڻي ادب لاءِ لکندڙ قلمڪارن جي ڀارت لڏي وڃڻ ڪري ٻاراڻي ادب لاءِ لکڻ ۽ اشاعتي سرگرمين جو سلسلو مڪمل طور  بند ٿي چڪو هو ، سنڌي ٻاراڻي ادب جي جياپي واري اهڙي خطرناڪ موڙ تي اياز پاٽولي ئي هو ، جنهن ٻاراڻي ادب تي غير معمولي ڪم ڪري پنهنجي هڪ منفرد حيثيت جوڙي. هن ”اداره گلشن ادب“ ۽ ”بزم گلشن ادب“ قائم ڪري سنڌي ٻاراڻي ادب ۾ نئين جان وڌي. اياز پاٽولي 1954ع کان لکڻ جي شروعات ڪئي ، سڀ کان پهرين ”ٻارن جي محفل“ جو سلسلو شروع ڪيائين ، جنهن ۾ ادبي رهاڻيون ٿينديون هيون. اداره سنڌي ادب ٽنڊو محمد خان ۾ شامل رهيو ، بعد ۾ جڏهن ٻارڙن جو رسالو ”گلستان“ بند ٿيو ته ٻارن کي ادبي ماحول ميسر ڪري ڏيڻ لاءِ  جنوري 1957ع ۾ ”اداره گلشن ادب“ قائم ڪري  ٻارڙن لاءِ اشاعتي سلسلا جاري ڪيائين ،  17جولائي 1960ع تي ٻاراڻي ادب لاءِ ”بزم گلشن ادب“ جو قيام عمل ۾ آندائين . ”بزم گلشن ادب“ قائم ڪرڻ جو اهو اثر ٿيو جو ٻارن ۾ تقرير ۽ تحرير جو شوق حد کان وڌيڪ وڌيو. شهرن ۽ ڳوٺن ۾ 40- 50 شاخون قائم ٿي ويون. . هن کي فخر آهي ته بزم گلشن جا گلڙا اڄ ڪنهن منزل تي پهتل آهن. ڪي ڊاڪٽر آهن ته ڪي وڪيل، ڪي جج آهن ته ڪي انجنيئرڪي استاد آهن ته ڪي صحافي. بزم گلشن جي اثر سان سنڌ ۾ ادبي سلسلن جو ڄار پکڙيو. ٻاراڻي ادب لاءِ سندس غير معمولي ڪوششن سان طبعزاد توڙي ترجمو ۽ ترتيب ڏنل ڇپيل ڪتابن جو تعداد 300 کان مٿي آهي.1976ع ۾ ”ٻارن جو ڊائجسٽ“ ۽ ”گلشن ڊائجسٽ“ جي نالي سان ٻاراڻا رسالا به جاري ڪيائين . اياز پاٽولي اڌ صدي کان وڌيڪ ٻاراڻي ادب لاءِ خدمتون سرانجام ڏنيون. مختلف ڪتابن ، رسالن ۽ اخبارن ۾ سندس لکڻين جو تعداد بيشمار آهي. هن نه رڳو ٻاراڻي ادب لاءِ ڪم ڪيو پر ”اداره گلشن ادب“ ۽ ”بزم گلشن ادب“ ٽنڊو محمد خان پاران ڪيترائي اديب ، دانشور ۽ شاعر متعارف ڪرايا. جيڪي بهترين منزلن تي پهتا. سندس علمي خدمتن عيوض ڪيترن ئي ملڪي توڙي صوبائي ادارن ۽ تنظيمن کيس ايوارڊن سان نوازيو . لکڻ جو سلسلو جاري اٿس، اڄ به سندس لکڻيون ڪيرن ئي رسالن ۾ شايع ٿينديون رهن ٿيون . سنڌي ادبي بورڊ جو ميمبر پڻ رهيو .   ( اعظم ڀٽي ، پير محلا ، ٽنڊو محمد خان ، 03332807110 )

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي اديب]]
[[زمرو:ٻاراڻو ادب]]
[[زمرو:سنڌي ٻاراڻو ادب]]</text>
      <sha1>h2fa5fwzl3nlo3jq45exmvgubf6vm5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز حسين ابڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23542</id>
    <revision>
      <id>383485</id>
      <parentid>100650</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="90xupkwb51isn98l3wk3vw7s66knt70" xml:space="preserve">ناليوارو مصور -اياز- حسين ولد يار محمد خان ابڙو، 20 مئي 1946ع تي ڳوٺ جيئڻ ابڙي تعلقي قنبر ۾ ڄائو. سندس والد [[فارسي ٻولي|فارسيءَ]] جو ڄاڻو ۽ شاعريءَ جو شوق رکندو هو، جنهن ڪري هن جو به فنون لطيفه ڏانهن لاڙو ٿيو. هن ابتدائي -تعليم- پرائمري اسڪول جيئڻ ابڙي ۾ ورتي، مئٽرڪ هاءِ اسڪول قنبر مان ڏني ۽ -ان- کانسواءِ هن 1962ع ۾ سنڌي فائنل پاس ڪئي. -انور- ابڙو -اسڪائوٽنگ- ٽريننگ، معلم قرآن ڪورس ۽ پرائمري ٽريننگ ڪورس ڪري پهرين فيبروري 1972ع تي پرائمري -استاد- ٿيو ۽ 31 ڊسمبر 1998ع تي هيڊ ماستر جي عهدي -تان- رٽائر ٿيو. 
اياز حسين، مصوريءَ جي سکيا قنبر جي ناليواري مصور محمد عالم ابڙي کان ورتي، جنهن کان پوءِ مسلسل رنگن سان منظر چٽيندو رهيو. خاص طور هن ڪلچرل ۽ منيئيچر پينٽنگن ٺاهيون، -جن- ۾ گلن، پوپٽن، زميني منظرن ۽ جانورن وغيره جون پينٽنگس شامل آهن. هن پکين جا مٽيءَ ۽ پلاســٽر آف پئرس مان ڪيترا عمدا ماڊل پڻ ٺاهيا. -اياز حسين ابڙو- مصور سان گڏ موسيقار به هو. سارنگي، بانسري، سرندو، وائلن، بينجو، هارمونيم ۽ ڪي بورڊ وغيره مهارت سان وڄائيندو هو. جڏهن ته وائلن، سرود، سرندي، سارنگيءَ ۽ مرنا واري يڪتاري جهڙا ساز خود ٺاهيندو هو. -اياز- مصوريءَ ۽ موسيقيءَ کان سواءِ شاعري به ڪندو هو.. هن جا هيٺيان ڪتاب -اشاعت- هيٺ آهن: (1) -بحر- فراق (شاعري)، (2) بيان ساز (سازن بابت الف - ب وار ڄاڻ) ۽ (3) راڳ وديا (هنديءَ مان ترجمو). هن نامور مصور 2002ع ۾ وفات ڪئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=اياز حسين ابڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409114651/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D8%A8%DA%99%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>90xupkwb51isn98l3wk3vw7s66knt70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اياز ڏوھي آھي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23548</id>
    <revision>
      <id>383492</id>
      <parentid>271801</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="g2qpkagl9ri8m7naglsyaskoukl6qa3" xml:space="preserve">'''اياز ڏوھي آھي''' ڪتاب [[شيخ اياز]] جي شاعريءَ ۽ شخصيت بابت آهي، جنھن ۾ ڪل پنجويھ مقالا شامل آهن. هن ڪتاب جو ليکڪ مشھور شاعر مرحوم ڊاڪٽر [[ملڪ نديم]] آهي، جنھن انهن مقالن ۾ اياز متعلق پنھنجا تاثرات ظاهر ڪيا آهن. هي ڪتاب اپريل 2006ع ۾ ڊاڪٽر ملڪ نديم اڪيڊمي خيرپور/ڪنڌ ڪوٽ پاران شايع ٿيو. ڪتاب جو ٽائيٽل سندس فرزند سڪندر مھراڻ ڊزائن ڪيو آهي. پڪي جلد سان 142 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 100 روپيا آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2%20%DA%8F%D9%88%D9%87%D9%8A%20%D8%A2%D9%87%D9%8A اياز ڏوهي آهي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:2006ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>g2qpkagl9ri8m7naglsyaskoukl6qa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڇڪاڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28316</id>
    <revision>
      <id>383583</id>
      <parentid>228192</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="rgh5abo3nt413xyyl0z5g0xxs2kh7pt" xml:space="preserve">[[سنڌ]] ۾ موجود هڪ ذات جو نالو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باڇڪاڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%87%DA%AA%D8%A7%DA%BB%D9%8A |access-date=2016-06-21 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411115635/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%87%DA%AA%D8%A7%DA%BB%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ذاتيون]]</text>
      <sha1>rgh5abo3nt413xyyl0z5g0xxs2kh7pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڊڻِ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28388</id>
    <revision>
      <id>383584</id>
      <parentid>161196</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="cc7o3cn5rxppp7q27wvp807xzue44a9" xml:space="preserve">'''باڊڻِ''' [[جوئر]] جو هڪ قسم. ڀنگ جو هڪ قسم. 
”باڊڻ کان مون بس ڪئي، ههڙي جڏي جُوارِ“ 
(ڄام خان)&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%8A%DA%BB%D9%90 باڊڻِ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>cc7o3cn5rxppp7q27wvp807xzue44a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڊھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28395</id>
    <revision>
      <id>383585</id>
      <parentid>249374</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="7w139nkdvjezgsbn21gpfl86uxvwk7z" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name           = BADAH
| name                    = باڊھ
| native_name             = 
| settlement_type         = شھر
| image_skyline           = 
| imagesize               =
| image_alt               =
| image_caption           =
| image_map               =
| mapsize                 = 100px
| map_alt                 =
| map_caption             =
| coordinates             = {{coord|27|20|N|68|01|E|region:PK_type:city|display=inline,title}}
| pushpin_map             =Sindh#Pakistan 
| pushpin_label_position  = &lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_mapsize         =
| pushpin_map_caption     = 
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        =  [[پاڪستان]] 
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]] 
| subdivision_name1       =  [[سنڌ ]]
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]] 
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ضلعو ]]
| subdivision_type3       =  تعلقو 
| subdivision_name3       = [[ڏوڪري تعلقو ]]
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_est          = 
| pop_est_as_of           =
| population_footnotes    =
| area_total_km2          =  
| elevation_m             =
| elevation_m_min         =
| elevation_m_max         =
| population_density_km2  = auto
| leader_title            = 
| leader_name             =
| leader_title1           =
| leader_name1            =
| blank_name_sec2         =  پوسٽل ڪوڊ
| blank_info_sec2         =  
| area_code               =  
| area_code_type          = ڊائلنگ ڪوڊ
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1             = +5
| website                 =  
| footnotes               =
}}


'''باڊھ''': {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Badah'''}} شھر [[موهن جو دڙو]] کان 15 ڪلو ميٽر (15Km) اولھ ۾ نصير آباد جي اوڀر ۾ واقع آھي. لاڙڪاڻي ضلعي جو شهر آھي. ڪوٽڙيءَ کان ڪوئيٽا ويندڙ ريلوي لائين تي هڪ اسٽيشن واپار جي منڊي، خاص ڪري چانورن جي خريداريءَ جو مشهور مرڪز آهي. هتي هر سال شعبان جي مهيني ۾ پير تقي شاهه جيلانيءَ جو ميلو لڳندو آهي، جنهنڪري شهر جي ڪاروبار ۾ واڌارو ٿيندو آهي. -باڊهه- شهر لاڙڪاڻي، جي تعلقي ڏوڪري ۽ قمبر- شهدادڪوٽ ضلعي  تعلقي نصيرآباد جي سرحد تي آهي، -ان- کانسواءِ هيءُ شهر لاڙڪاڻي ۽ دادو ضلعن جي ميل واريءَ جاءِ تي پڻ آهي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/tree.php?Alpha=%D8%A8&amp;Alphawise=True{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
.
ڪلهوڙن جي حاڪميت ۾ باڊهه کي سرڪاري منزل گاهه جي حيثيت حاصل هئي. مقامي ماڻهن کان مليل ڄاڻ موجب ميان گاجيءَ جو مرڪز پڻ باڊهه جو شهر هو. اُن وقت باڊهه شهر ماڻهن جي نقل وحرڪت ۽ اچ وڃ جو خاص ذريعو هو.&lt;ref&gt;{ڊاڪٽر علي اڪبر اسير قريشي جو مضمون &quot;گاجي کھاوڙ: تحقيق ۽ تعارف&quot; ، مھراڻ رسالو سال 2018, شمارو ،1 ۽ 2، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}&lt;/ref&gt;

== باڊھ ۾ واقع ڳوٺ==
باڊھ ھڪ يونين ڪاؤنسل آهي جنھن جي حدن ۾ واقع ڳوٺن ۾ شامل آهن ھرھڪ: '''''[[مسڻ]]''''' , ''[[انبپور]]'' ، ٻلاڻين، جوڳي، لڌاڻين، دڙا، ننڍي وھڻين، وڏي وھڻين،   بروھي ۽ گند.

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>7w139nkdvjezgsbn21gpfl86uxvwk7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باڊھ ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28398</id>
    <revision>
      <id>383586</id>
      <parentid>101185</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="506" sha1="rgti8g4hcbm2abq39w2p9oyodd62ew7" xml:space="preserve">باڊهه: [[ڏوڪري تعلقو|تعلقي ڏوڪريءَ]] جي هڪ ديهه.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باڊهه2 : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%8A%D9%87%D9%872 |access-date=2016-06-22 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210958/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%8A%D9%87%D9%872 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rgti8g4hcbm2abq39w2p9oyodd62ew7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بازار امير بيگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28586</id>
    <revision>
      <id>383539</id>
      <parentid>255756</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="hcz9v0sf1r15tjoeptn7gygd819uyl3" xml:space="preserve">اها -بازار- ترخانن جي دور ۾ [[ٺٽو|ٺٽي شهر]] ۾ مرزا -جاني- بيگ جي لشڪر جي بخشيءَ ۽ سندس درٻار جي -امير-، مرزا -امير- بيگ جي نالي هئي. اهو -امير- سنڌ فتح ٿيڻ (1000ھ/1591ع) بعد مرزا جانيءَ بيگ سان گڏجي -اڪبر بادشاهه- وٽ به ويو هو ۽ پوءِ جڏهن وري سنڌ جو علائقو مرزا کي واپس مليو، تڏهن ٻين اميرن سان گڏجي هي به پٺتي موٽي آيو. 
پورچوگيزن جي حملي ۾ (963ھ/1555ع) -ٺٽي- اندر جيڪي شهيدن جا گنج ٿيا، انهن مان هڪ انهيءَ -بازار- ۾ به هو. پورچوگيزن انهيءَ -بازار- ۾ جيڪي مسلمان شهيد ڪيا، سي انهيءَ -بازار- ۾ ئي هڪ هنڌ دفن ڪيا ويا. پورچوگيزن جي حملي جو زور -ٺٽي- ۾ -جن- پنجن جاين تي زياده هو، -تن- ۾ اها -بازار- به هئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%20%D8%A8%D9%8A%DA%AF |access-date=2016-06-23 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163329/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%20%D8%A8%D9%8A%DA%AF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hcz9v0sf1r15tjoeptn7gygd819uyl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بازار قصايان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28588</id>
    <revision>
      <id>383540</id>
      <parentid>101087</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="8sxef542kjinkucswd8r06bzr3zq0gq" xml:space="preserve">ٺٽي شهر جي مشهور [[بازار]]، جيڪا ترخانن جي دور ۾ ٺٽي شهر جي ڏاکڻي حصي ۾ هئي. ٻاهران جيڪي ماڻهو شهر ۾ داخل ٿيندا هئا، -تن- کي هن -بازار- مان لنگهڻ کانسواءِ ٻيو گس نه هوندو هو، تنهنڪري هندو واپارين کي انهيءَ علائقي مان گذرڻ تي تڪليف ٿيندي هئي، جو عام طرح هن -بازار- ۾ ڳائي گوشت جو گهڻو وهنوار هو. 
نواب مريد خان، جيڪو نئون مسلم هو، -ٺٽي- شهر ۾ آيو، تڏهن هن شهر جي قاضي محمد حسين ڏانهن پيغام موڪليو ته مون سان گڏ راجپوت گهڻي تعداد ۾ آهن، تنهنڪري في الحال احتراماً گوشت جي -بازار- -بند- ڪرائجي. پر قاضي صاحب گوشت جي دڪانن -بند- ڪرائڻ بجاءِ دڪانن کي وڌيڪ سينگارڻ جو حڪم ڏنو. مجبور ٿي نواب صاحب کي، راجپوت لشڪر سميت انهيءَ -بازار- مان لنگهي حاڪم ڏانهن وڃڻو پيو.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%82%D8%B5%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D9%86{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8sxef542kjinkucswd8r06bzr3zq0gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باشو (باز)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28628</id>
    <revision>
      <id>383541</id>
      <parentid>101101</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="75ccxxnhlot1jzjqci55qfn2spckm3a" xml:space="preserve">”باز“ جو هڪ قسم. ’-باشو-‘ اصل ۾ ’[[بشين]]‘ [[باز]] جي مادي آهي، جنهن جون -اکيون- گلابي پيليون ٿين ۽ عام بازن کان ننڍو ٿيندو آهي. -باز- جو هي قسم به خراساني آهي، هن جا پر ننڍا ٿيندا آهن. پر اُڏام ۾ تمام تيز آهي. هن سان تترن ۽ وهين جو شڪار ڪيو ويندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن سرڻ (هِلَ) تي به ڇڏبو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باشو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88 |access-date=2016-06-23 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124183830/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>75ccxxnhlot1jzjqci55qfn2spckm3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باعد پير قبرستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28632</id>
    <revision>
      <id>383542</id>
      <parentid>101102</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="097upom8j8wbxk36adcdqi93g4chppq" xml:space="preserve">باعد پير (قبرستان): [[پنو عاقل تعلقو|پني عاقل تعلقي]] جا ڪيئي قبرستان مشهور آهن، -جن- مان پير باعد جو قبرستان به آهي، جيڪو اٽڪل 85 ايڪڙن تي مشتمل آهي ۽ چيو وڃي ٿو ته سنڌ ۾ مڪليءَ کان پوءِ قدامت ۽ ايراضيءَ جي لحاظ کان وڏو قبرستان آهي. اتي ڪيترن بزرگن، جهڙوڪ: شيخ الله، پير احمد بناري، -بگو- شير ۽ پير باعد جا پراڻا روضا آهن. -ان- کان سواءِ هتي ميان عابد جهڙي عارف جي مزار، -انڍڙ- قبيلي جي مشهور سلطانن جون مزارون، ڪامڻ پير کانسواءِ ستين جو آستان به آهي. هتان جي ڪجهه مزارن جون سرون ملتان جي پراڻي شهر ۾ ڪم آيل سرن جهڙيون آهن. روايت آهي ته پير باعد بزرگ حضرت قلندر شهباز ۽ -جلال- سرخ بخاريءَ جو همعصر هو، هتي هڪ قديم اوڏڪي مسجد به ٺهيل آهي، جنهن لاءِ چيو وڃي ٿو ته حضرت شاهه عبداللطيف، لوءِ صاحبان جي سفر دوران هتي ترسيو هو. هن قبرستان جي ويجهو لال پير ۽ مخدوم صديق سيهڙ جا قبرستان به آهن. -باعد پير- جي ڀرسان قديم راوڙي سڙڪ ۽ هاڪڙي درياهه جي ڀيٽ جا نشان اڄ به چٽا ڏسڻ ۾ اچن ٿا. هاڪڙي جي پيٽ ۾ ڍنڍ جي صورت ۾ -پاڻي- اڄ به موجود آهي ۽ -پتڻ- يا -بندر- جا نشان ۽ ڏاڪا به ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باعد پير : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%AF%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1 |access-date=2016-06-23 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411052204/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%AF%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>097upom8j8wbxk36adcdqi93g4chppq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باعيد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28633</id>
    <revision>
      <id>383543</id>
      <parentid>157225</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1181" sha1="ct3g8wxq2f4zkqnisti7oyaiqxd275t" xml:space="preserve">'''''باعيد'''، دادو ضلعي ۾ هن نالي سان ٻه ديهون آهن: هڪڙي [[سيوهڻ شريف تعلقو|تعلقي سيوهڻ]] ۾، جنهن ۾ ڄاڻايل ڳوٺ موجود آهن: ’جمالي‘ ’گل شير‘، علي حسن شاهاڻي‘، ’مڪيڪي‘، ’پيرزادو‘، ’آدرشيرو‘، ’کڏي‘، ’جرات‘، ’تاجو جي‘، ’ميرمحمد شيرو‘، ’طيب پيرزادو‘ ۽ ’حيات شاهه‘. ٻي ديهه تعلقي خيرپورناٿن شاهه ۾ آهي، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن؛ ’باعيد‘، ’احمد خان لغاري‘، ’شاهي خان لغاري‘، ۽ ’گولي جو ديرو‘.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%AF ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409144308/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%AF |date=2016-04-09 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ديھون]]</text>
      <sha1>ct3g8wxq2f4zkqnisti7oyaiqxd275t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28635</id>
    <revision>
      <id>383546</id>
      <parentid>101107</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="dsfw4r0g1lskxt6tagmf6y8wtfcd8er" xml:space="preserve">هن نالي سان [[لاڙڪاڻو ضلعو|ضلعي لاڙڪاڻي]] جي تعلقي قنبر ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’-بٺي- لشڪر خان‘، ’لَئو‘، ’بختيار ٻرڙو‘، ’علي محمد شابراڻي‘، ’راضي خان -بجاراڻي-‘ ۽ ’-باغ- -بنگلو-‘.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باغ (ديهه) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20(%D8%AF%D9%8A%D9%87%D9%87) |access-date=2016-06-23 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409041245/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%28%D8%AF%D9%8A%D9%87%D9%87%29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>dsfw4r0g1lskxt6tagmf6y8wtfcd8er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ آئينہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28639</id>
    <revision>
      <id>383544</id>
      <parentid>248720</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="lnbqitmdu6bmv9zbg46ykt6dzyomxh3" xml:space="preserve">شهنشاھ همايون، جڏهن (1542ع ۾) تباھ حال ٿي، ٿورن رفيقن ۽ عيال سميت اچي [[عمرڪوٽ]] پهتو، تڏهن عمرڪوٽ جي حاڪم راڻي ’ويرسال‘ سوڍي سندس آجيان ڪئي ۽ کيس پنهنجو ڪوٽ خالي ڪري ڏنائين. هن ئي ڪوٽ ۾ 14 آڪٽوبر 1542ع (رجب مهيني جي آچر ڏينهن 949ھ) تي [[جلال الدين اڪبر|شهنشاھ جلال الدين اڪبر]] ڄائو. عمرڪوٽ ۾ ڪجهه وقت رهڻ کان پوءِ همايون موجوده [[بدين ضلعو|بدين ضلعي]] جي ’جوڻ‘ شهر ۾ اچي رهيو، جتي جي باغن ۾ ميون کان سواءِ سلامتيءَ ۽ سڪون وارو ماحول ڏسي پنهنجي حرم کي عمرڪوٽ مان گهرائي، ’جوڻ‘ ۾ '''باغ آئينہ''' ۾ اچي رهايائين. اهو تاريخي باغ پوءِ بہ ٻہ صديون آباد هو، جنهن جا انب، هر سال اڪبر بادشاھ کي [[دهلي|دهليءَ]] ۾ موڪليا ويندا هئا.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%87 باغ آئينه]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>lnbqitmdu6bmv9zbg46ykt6dzyomxh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ جو پتڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28646</id>
    <revision>
      <id>383545</id>
      <parentid>101106</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="8vrx645qutbl7l86mta5z6k307kwalx" xml:space="preserve">بدين ضلعي ۾ هڪ قديم شهر ۽ -پتڻ- جو نالو. پراڻ درياهه جي ڪناري تي -باغ- جي -پتڻ- (-ٻنگار- شهر) جا کنڊر موجود آهن. -باغ جو پتڻ-، پراڻ جي الهندي طرف هو ۽ مشهور واپاري -بندر- هو. [[1819ء|1819ع]] واري زلزلي کان پوءِ جڏهن درياهه پنهنجو وهڪرو ڦيرايو ته هي علائقو ويران ٿي ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باغ جو پتڻ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D8%AA%DA%BB |access-date=2016-06-23 |archive-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114185622/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D8%AA%DA%BB |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8vrx645qutbl7l86mta5z6k307kwalx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ شرڌانند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28672</id>
    <revision>
      <id>383548</id>
      <parentid>101108</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="avr0esge62m75dmax74381fznmcw4ct" xml:space="preserve">باغ شرڌانند: [[سکر]] ۾ ميونسپل ڪارپوريشن جي آفيسن وارين حدن ۾ هڪ باغيچو آهي، جيڪو هن وقت ميونسپل پارڪ سڏبو آهي. -ان- جو اڳ ۾ مشهور نالو ”-باغ شرڌانند-“ هو. سکر جي -ان- -باغ- جي -ان- ڪري اهميت آهي، جو -ان- تي اڪثر نالا تبديل ٿيندا رهيا آهن. جڏهن اهو -باغ- ويهين صديءَ جي شروع ۾ قائم ٿيو ته -ان- جو نالو ’منگل -باغ-‘ رکيو ويو، ڇوته شهري اڪثر ڪري تفريح يا ڪچهرين خاطر -ان- -باغ- ۾ ايندا هئا، -ان- جو ڪارڻ اهو هو ته اهو اوچو -باغ- هو ۽ درياهه جي هوائن جي رخ تي هو. 1947ع کان پوءِ -ان- -باغ- تي نالو ”غازي عبدالرشيد“ رکيو ويو، پر هوريان هوريان اهو نالو به نه هلي سگهيو. هاڻي عام طور هن -باغ- کي ”ميونسپل پارڪ“ سڏبو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باغ شرڌانند : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%B4%D8%B1%DA%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF |access-date=2016-06-24 |archive-date=2024-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241117183623/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%B4%D8%B1%DA%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>avr0esge62m75dmax74381fznmcw4ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ علي خان خائف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28673</id>
    <revision>
      <id>383550</id>
      <parentid>279775</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="cqyvamsd8xf35yrhxenwlf3vwyxl6ey" xml:space="preserve">باغ- علي خان ’خائف‘ 12 صديءَ هجري جو، [[سنڌ]] جو فارسي شاعر ٿي گذريو آهي، [[نبي بخش خان بلوچ|ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ]] پنهنجي -تحقيق- ۽ -تصنيف- ’تڪملة التڪملة‘ (سنڌ ۾ فارسي شاعريءَ جو آخري دور) ۾ -باغ- علي خان ’خائف‘ بابت ڄاڻايو آهي ته: 
”-باغ- علي خان جي زندگيءَ جو احوال دستياب نه ٿي سگهيو آهي، البته سندس -تصنيف- ’نامه مغز‘ ملي ٿي، جيڪا 12 صدي هجريءَ ۾ لکي وئي. هو سنڌ جي حاڪم ميان نور محمد ڪلهوڙي (وفات 1167ھ/1753ع جو نوازيل شخص هو ۽ فارسي ۾ شاعري ڪندو هو ۽ ’خائف‘ تخلص رکندو هو. خائف، فردوسيءَ جي شاهنامي جي -بحر- ۾ ڪلهوڙن جي منظوم -تاريخ- نامه مغز، نالي 1155ھ/1742ع ۾ لکڻ شروع ڪئي ۽ نادر شاهه جي قتل واري سال 1160ھ/1747ع ۾ لکي پوري ڪئي، ’نامه مغز‘ ۾ ميان نصير محمد ڪلهوڙي، ميان دين محمد ڪلهوڙي، ميان يار محمد ڪلهوڙي، سندس فرزند ميان مير محمد ڪلهوڙي ۽ ميان نور محمد ڪلهوڙي جي شان ۾ مواد موجود آهي. -ان- کانسواءِ ”نامه نغز“ ۾ -باغ- علي خائف نادر شاهه افشار ۽ درانين جي ڦرلٽ جا اکين ڏٺا احوال قلمبند ڪيا آهن ۽ آخر ۾ نادر شاهه جي قتل واري واقعي کي بيان ڪري ڪتاب لکي پورو ڪيائين. يعني هي مثنوي 1155ھ/1742ع کان لکڻ شروع ڪيائين ۽ 1160ھ/1747ع ۾ لکي پوري ڪيائين -تاريخ- سنڌ [[ڪلهوڙا شاهي گهراڻو|ڪلهوڙا دور]] ۾ غلام رسول مهر ڄاڻائي ٿو ته، ”-باغ- علي خائف پنهنجي هن مثنوي کي -ٽن- حصن ۾ ورهايو آهي، مثنوي جي پهرين حصي ۾ 4048 شعر، ٻئي حصي ۾ 817 شعر ۽ ٽئين حصي ۾ 384 شعر موجود آهن، يعني سڄي مثنوي ۾ ڪل 6249 شعر موجود آهن، سندس مثنويءَ مان خدا -آباد- بابت هڪ شعر هيٺ ڏجي ٿو: 
هوا خوش دل و باغيان دلپذير 
خدا -آباد- شهر -است- -جنت- نظير 
] خدا -آباد- جو شهر سچ پچ -جنت- جو نمونو آهي، هن شهر جي هوا دل کي خوش ڪري ٿي ۽ هن جا -باغ- دل وندرائيندڙ آهن[ .&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%20%20%D8%AE%D8%A7%D8%A6%D9%81 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163439/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%20%20%D8%AE%D8%A7%D8%A6%D9%81 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>cqyvamsd8xf35yrhxenwlf3vwyxl6ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ علي شاھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28674</id>
    <revision>
      <id>383552</id>
      <parentid>101111</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="fy6qgh0s5idlqa2uz7txkog7t0i63vv" xml:space="preserve">هيءُ شاهه صاحب، سيد ڏنل شاهه ڀِڪ واري ([[شڪارپور تعلقو|تعلقي شڪارپور]]) جو طالب هو، جيڪو وري شاهه نصيرالدين نقشبندي نوشهري فيروز واري جو طالب هو. -باغ علي شاهه- سلوڪ وارو فقير هو. سندس ڪي ڪافيون ڊاڪٽر نبي بخش خان -بلوچ- جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 باغ علي شاهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fy6qgh0s5idlqa2uz7txkog7t0i63vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ فردوس، خدابخش لغاري ڳوٺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28675</id>
    <revision>
      <id>383553</id>
      <parentid>101112</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="gjcp228309fmopdopgj5mnkfl2d7t3c" xml:space="preserve">ضلعي جيڪب -آباد- ۾ ڳوٺ خدابخش لغاريءَ جي سامهون، محمد شفيع شجري هڪ -باغ- ٺهرايو هو، جيڪو ’-باغ فردوس-‘ نالي سان مشهور آهي. شجري ڪو وقت [[افغانستان]] ۽ -ايران- ۾ گذاريو هو. فارسي -ٻولي- اُتان سکي آيو هو. شجري جو لقب به پاڻ تي اُتان رکائي آيو. عام طرح -آغا- شجري سڏيندا هئس. ڪجهه وقت کان پوءِ هن کي -باغ- تيار ڪرڻ جو شوق ٿيو، سو مرحوم محمد امين کوسي کيس پنهنجي ڪڙين جي ڪناري تي هڪ کوهه کڻائي ڏنو ۽ زمين -باغ- لاءِ منظور ڪرائي ڏني. کوهه جو افتتاحي ڪوڏر لپو حضرت پير شيخ عبدالرحمان صاحب ڀرچونڊي شريف واري اچي هنيو ۽ اهڙيءَ طرح هيءُ -باغ- ٺهيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3 باغ فردوس : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>gjcp228309fmopdopgj5mnkfl2d7t3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغبان پرڳڻو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28678</id>
    <revision>
      <id>383554</id>
      <parentid>256219</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="2797e207ad36yitlfa4lsy4cwmrl9xo" xml:space="preserve">سترهين صدي عيسويءَ ۾ سيوهڻ سرڪار جي هٿ هيٺ آيل پرڳڻو. [[دادو تعلقو|تعلقي دادوءَ]] ۾ هڪ آڳاٽو ڦٽل تاريخي شهر، -جتي- مخدوم -بلاول- رحه جو مقبرو آهي. آڳاٽي وقت ۾ -باغبان- پرڳڻي ۾ ٻه وڏا ڳوٺ هئا: هڪڙو -ٽڳڙ- ۽ ٻيو -باغبان-. ٻئي ڳوٺ گڏ ”-ٽڳڙ- -باغبان-“ سڏبا هئا، حالانڪ ٻئي ڳوٺ هڪٻئي کان پري هئا. -ٽڳڙ- ميهڙ تعلقي ۾ آهي ۽ -باغبان- ضلعي ۽ تعلقي دادوءَ کان ڇهه ميل پري -اتر- اولهه طرف آهن. 
ارغونن ۽ ترخانن جي دور ۾ -باغبان- پرڳڻي ۾ مَلڪ، پنهور، ابڙا، دَل، کيبر، اوٺا، لاکيا، راڄپر ۽ سميجن مان ٽي قبيلا جوڻيجا، پريا ۽ -ٻگهيا- پرامن شهري سڏبا هئا. اُهي ڪنڌڪوٽ، ڇني ۽ ٿيٻن جي ڳوٺ ۾ رهندا هئا. سميجن جو چوٿون قبيلو هو ٿيٻا، جيڪي ارڏا هوندا هئا. مٿن شاهه بيگ -ارغون- گهڻو ڏاڍ ڪيو هو. امن پسند خواجا به پرڳڻي ۾ رهندا هئا. ’-باغبان-‘ وارو علائقو سيوهڻ کان -اتر- طرف آهي. ’ڳاها‘ نالي ٻي جُوءِ، سيوهڻ کان ايڪيهه ميل -اتر- اولهه طرف هئي. تاريخن ۾ ’ڳاهن‘ کي ’ڪاهان‘ ڪري لکيو ويو آهي. سر هينري اليٽ جو چوڻ آهي ته ’ڪاهان‘ جي علائقي واري جوءِ، ”مري“ قبيلي جي قبضي هيٺ ايراضيءَ ۾ موجود آهي. سال 1840ع ۾ -بمبئي- ريجمنٽ جي اتي رهڻ وقت اهو تجربو ٿيو ته اهو علائقو بچاءَ جي نقطهءِ نگاهه کان اهم هو. -باغبان- ۽ ڳاها ٻئي -آئين- اڪبريءَ موجب سيوهڻ سرڪار جا محال (تعلقا) هوندا هئا. -باغبان- ڳوٺ جي ڀرسان ئي مخدوم -بلاول- جو مقبرو آهي. 1522ع ۾ -باغبان- جي رهاڪن مخدوم -بلاول- جي چوڻ تي شاهه بيگ -ارغون- جو مقابلو ڪيو. انهيءَ ڪري شاهه بيگ (-ارغون-) مخدوم -بلاول- رحه کي گهاڻي ۾ پيڙائي شهيد ڪرايو هو. گهاڻي ۾ پيڙجڻ کان پوءِ کيس هتي ئي دفن ڪيو ويو، اُتي هر ماهه پهرئين جمعي جي رات ميلو لڳندو آهي. دادوءَ کان لاڙڪاڻي ڏانهن سفر ڪندي، جيڪا پهرين -اسٽيشن- اچي ٿي، سا به ”مخدوم بلال هالٽ“ سڏجي ٿي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D9%86 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2022-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101041323/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
باغبان
سنه 914ھ (سنه 1508ع) ۾ جڏهن [[مرزا شاه بيگ ارغون]] جي [[ دولھ دريا خان]] سان ويڙهه ٿي هلي، تڏهن مرزا شاه حسن باغبان ۾ آيو، جتي جا ماڻهو هن سان شامل ٿيا ۽ جن جي همت ڏيڻ تي هو ٺٽي تائين ويو. جڏهن پوءِ مرزا شاه حسن دريا خان سان وڙهڻ لاءِ [[ٽلٽي]]ءَ ۾ آيو، جتي دريا خان جي پٽن مرزا جا ماڻهو ماريا هئا، تڏهن باغبان جي بزرگ [[مخدوم بلال]] جنهن کي شاه حسن جي مغلن گهڻي تڪليف ڏني هئي، تنهن جي چورت تي، آسپاس جا ماڻهو دريا خان جي طرف وڙهيا. مرزا مٿن ڪاهي ويو ۽ [[ٽلٽيءَ جو قلعو]] ورتائين ۽ هن کي شڪست ڏنائين،. پوءِ باغبان جا سردار مرزا شاه حسن سان ٺاهه ۾ آيا ۽ کيس مدد ڪندا رهيا. سنه 930ھ (سنه 1523ع) ۾ جڏهن مرزا شاه حسن بابر جو سلام ڪيو ۽ خليفي حمادالدين ميرڪ جي نياڻيءَ سان شادي ڪيائين ۽ [[ڪنئار]] وٺي [[بکر]] ۾ آيو، تڏهن هن [[حمادالدين ميرڪ]] کي [[پاٽ]] ۽ باغبان جو پرڳڻو انعام ۾ ڏنو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2797e207ad36yitlfa4lsy4cwmrl9xo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغي (فلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28680</id>
    <revision>
      <id>383556</id>
      <parentid>101119</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="dw1b1abouf47sb6tym2lk79vc0p5cp4" xml:space="preserve">حبيب فلمز جي طرفان پيش ڪيل هيءَ سنڌي فلم 3 -اپريل- 1992ع تي رليز ٿي. هن فلم جي ڪهاڻي لکندڙ محمد بخش چانگ، پروڊيوسر ۽ هدايتڪار حبيب ۽ موسيقي ترتيب ڏيندڙ وزير علي هو. هن فلم ۾ سونيا، بابر، حنا شاهين، جهانزيب، طالش، همايون قريشي، غلام محي الدين، سلطان راهي ۽ حبيب اداڪاري ڪئي. هيءَ فلم هنن سئنيمائن ۾ رليز ڪئي وئي: [[ايمپائر سئنيما (لاڙڪاڻو)|ايمپائر سئنيما لاڙڪاڻو]]، شاهه ٽاڪيز سئنيما -ٽنڊو آدم-، شهباز سئنيما -ٽنڊوالهيار-، ريڪس سئنيما -ٽنڊو محمد خان-، -تصوير- محل سئنيما ميرپورخاص، ڪاڪ محل سئنيما مورو، پي. ايف سئنيما -بدين-، شمس سئنيما نوشهروفيروز، مغل سئنيما هالا، نشاط سئنيما نوابشاهه ۽ نيشنل سئنيما -ٺٽو- وغيره شامل آهن. هيءَ سنڌي سماج جي مزاج ۽ رهڻي ڪهڻيءَ جي عڪاسي ڪندڙ بهترين فلم هئي، جيڪا گهڻو مشهور ٿي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430161541/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>dw1b1abouf47sb6tym2lk79vc0p5cp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغي ڍوري وارو دڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28686</id>
    <revision>
      <id>383559</id>
      <parentid>215604</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="5dmaq2x9qv7apgrwsl22ihrpedyef3s" xml:space="preserve">'''باغي ڍوري وارو دڙو''': هيءُ دڙو ديهه ”-باغي- ڍوري“ [[ٺري ميرواھ تعلقو|تعلقي ميرواهه]]، ضلعي خيرپور ۾ [[ٺري ميرواھ|ٺري]]ءَ جي شهر کان پنجن ميلن جي فاصلي تي آهي. هتي ڪافي ٺڪراٺو موجود آهي. هن دڙي جي هيٺان ڪِيڻ وهائيندي ٽي پراڻا کوهه هٿ آيا آهن. اهو دڙو ۽ کوهه شرف الدين پنجابيءَ ڳوٺ جي ڀرسان آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باغي ڍوري وارو دڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A%20%DA%8D%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%AF%DA%99%D9%88 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409160736/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A%20%DA%8D%D9%88%D8%B1%D9%8A%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%AF%DA%99%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5dmaq2x9qv7apgrwsl22ihrpedyef3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغي شاعر شيخ اياز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28693</id>
    <revision>
      <id>383557</id>
      <parentid>248488</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1704" sha1="bfjy8uirogmtkq09q2xuqho6lvt3vd4" xml:space="preserve">ڪتاب '''باغي شاعر شيخ اياز''' اياز ابڙي جو ترتيب ڏنل آهي. ڪتاب ۾ [[شيخ اياز]] جي ڪجهه شاعريءَ کان سواءِ، سندس سوانحي خاڪو بہ ڏنو ويو آهي ۽ سندن جي فن ۽ شخصيت تي مختلف عالمن ۽ اديبن جا مضمون ڏنا ويا آهن، جن ۾: ڊاڪٽر [[عبدالجبار جوڻيجو]]، [[آغا سليم]]، ڊاڪٽر [[انور فگار هڪڙو]]، فياض لطيف، آفتاب سومرو، نسيم بخاري، وحيد محسن، همير چانڊيو ۽ ٻيا شامل آهن. 48 صفحن تي مشتمل، هڪ رنگي ٽائيٽل سان پڪي جلد واري، ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب جي قيمت 30 روپيا آهي. ۽ ھن ڪتاب جي ڪور کي ڊاڪٽر انور فگار هڪڙو جي ڀائٽي آفاق احمد هڪڙو پڻ ڊزائن ڪيو آهي. جڏهن تہ هن ڪتاب کي نئين دنيا پبليڪيشن. شڪارپور پاران 2011ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باغي شاعر شيخ اياز : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%20%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2024-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241120160456/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%20%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%B2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:2011ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>bfjy8uirogmtkq09q2xuqho6lvt3vd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغي منڊل ڪراچي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28694</id>
    <revision>
      <id>383558</id>
      <parentid>101121</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="m6btz1v5yubqptgd1rw0raeenzbhi7i" xml:space="preserve">باغي- منڊل جي نالي سان هڪ ادبي ادارو، [[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] جي اديبن، شاعرن، موهن پنجابي، شيخ -اياز- ۽ ٻين دوستن 1947ع جي ابتدا ۾ فريئر روڊ ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو. هن اداري پاران پهريون ڪتاب، شيخ -اياز- جي ڪهاڻين جو مجموعو ”سفيد وحشي“ جي نالي سان -اپريل- 1947ع ۾ موهن پنجابيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز جي 65 صفحن تي مشتمل هو، جنهن جي ابتدا ۾ شيخ -اياز- جو هڪ حقيقت افروز مهاڳ ڏنل آهي. جون 1947ع ۾ ساڳئي اداري پاران شيخ -اياز- جو ترتيب ڏنل موهن پنجابي، شيخ -اياز-، امرلعل پنجواڻي، ڪيرت ٻاٻاڻي ۽ ٻين جي ڪهاڻين تي مشتمل ڪتاب ”-اسان جي سنڌ-“ ڇپايو ويو. ڪتاب ”-اسان جي سنڌ-“ ۾ شيخ -اياز- جيڪو فڪري مهاڳ لکيو آهي، -ان- کي پڙهي، سندس -ان- وقت جي ادبي، سماجي، اقتصادي ۽ قومي شعور کي داد ڏيڻو پوي ٿو. -باغي- منڊل جا هي ڪتاب سنڌي -ترقي پسند ادب- جي دنيا ۾ وڏو مقام رکن ٿا.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%8A%20%D9%85%D9%86%DA%8A%D9%84%20%DA%AA%D8%B1%D8%A7%DA%86%D9%8A{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>m6btz1v5yubqptgd1rw0raeenzbhi7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باقراڻي مدرسو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28702</id>
    <revision>
      <id>383560</id>
      <parentid>101129</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="fv3dvwlrbtfwes6svec3b3wdf8livds" xml:space="preserve">هيءُ مدرسو پراڻي -آباد- ڳوٺ -باقراڻي- [[لاڙڪاڻو ضلعو|ضلعي لاڙڪاڻي]] ۾ قائم آهي. -جتي- قرآن شريف جي -تعليم- ڏني وڃي ٿي. هن مدرسي مان ڪيترا حافظ فارغ ٿيا. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ مولوي نورمحمد دايي هيءُ مدرسو -باقراڻي- ڳوٺ ۾ قائم ڪيو. سال 68- 1967ع ۾ سندس وفات کان پوءِ سندس پٽ حافظ محمد اها جاءِ سنڀالي. مدرسي ۾ پري پري جا شاگرد به حصول درس لاءِ ايندا آهن، -جن- جي کاڌي ۽ رهائش جو انتظام پڻ ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باقراڻي مدرسو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%88 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163349/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fv3dvwlrbtfwes6svec3b3wdf8livds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باقرو ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28703</id>
    <revision>
      <id>383561</id>
      <parentid>163821</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="2r86e13wyf7apydloijsfe0u7o8i8w3" xml:space="preserve">[[گھوٽڪي تعلقو|تعلقي گهوٽڪيءَ]] ۾ هڪ ديهه.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باقرو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%D9%88 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409105422/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2r86e13wyf7apydloijsfe0u7o8i8w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باقيات از احوال ڪلھوڙه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28704</id>
    <revision>
      <id>383562</id>
      <parentid>101131</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="3p6jskbgx1x0vqzz54d3x9cwuaj6wjz" xml:space="preserve">فارسي ٻوليءَ جو هيءُ ڪتاب [[نبي بخش خان بلوچ|ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ]] جي محنت سان ترتيب ڏنل آهي، جنهن ۾ سنڌ جي ڪلهوڙا حدن بابت متفرقه مواد ڏنل آهي. هن ڪتاب ۾ ميان نورمحمد جي هڪ وڌيڪ تاليف، غلام شاهه جي دور ۾ جدا جدا پرڳڻن جي پيدائش ۽ ڪلهوڙا حاڪمن جي اولاد مان ميان محمد ڪلهوڙي جي، ڪمپني سرڪار کي حڪومت جي واپسيءَ لاءِ ڏنل درخواست ۽ ڪي ٻيا عنوان شامل آهن. هيءُ ڪتاب پهريون ڀيرو، سال 1994ع ڌاري ڇپجي پڌرو ٿيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باقيات از احوال ڪلهوڙه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84%20%DA%AA%D9%84%D9%87%D9%88%DA%99%D9%87 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210639/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84%20%DA%AA%D9%84%D9%87%D9%88%DA%99%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>3p6jskbgx1x0vqzz54d3x9cwuaj6wjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28705</id>
    <revision>
      <id>383587</id>
      <parentid>234678</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="7pg8306obdashmqopx3hyznhp34eff8" xml:space="preserve">'''پرڀات''' يا '''باک''' هيءُ لفظ [[فجر]] جي مهل لاءِ ڪم ايندو آهي، جو ان مھل [[سج]] جا ڪرڻا اُهاءُ ڏيندا آهن ۽ ڪرڻن جو سھاو ٿيندو آهي. انھيءَ مھل کي ’باک‘ انھيءَ ڪري چوندا آهن، جو ’باک‘ جي معنيٰ آهي پرھ، اهڃاڻ، سج اُڀرڻ جو اُهاءُ، يعني اُهو اُهاءُ، سج اُڀرڻ جو اڳواٽ ڄڻ تہ اطلاع آهي يا اهڃاڻ آهي. 

:ڦُٽي باک، ڦاڪون ٿي ڦولار ۾ ([[تاجل بيوس]]) 

عموماً اصطلاح آهي ’باک ڦُٽڻ‘، معني‘ ڏينھن جي روشنيءَ جو ڦوٽهڙو، صبح صادق جو اُهاءُ، سج جي ڪرڻن جي پکيڙ وغيره. ان مھل کي ”پرھ ڦٽيءَ“ بہ چوندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9 باک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160410185417/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9 |date=2016-04-10 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (ويبسائيٽ)، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد سنڌ&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{ڏينھن جا حصا}}</text>
      <sha1>7pg8306obdashmqopx3hyznhp34eff8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باک اشاعت گھر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28713</id>
    <revision>
      <id>383589</id>
      <parentid>101187</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="6pp286lelk2ilwlenec36abw0ozd3kk" xml:space="preserve">سنڌ جي علمي ادبي شهر [[مورو|موري]] مان 1976ع ۾، ڪجهه اديبن ۽ ادب دوستن ’-اشاعت- گهر'&gt;-باک -اشاعت- گهر-‘ جي نالي سان هڪ علمي ادبي سلسلو شروع ڪيو هو، جنهن طرفان ڇهه پرچا نڪتا. هنن پرچن جو مرتب مشهور اديب ۽ -استاد- نذير قاضي هو، جڏهن ته سندس -ٻانهن- ٻيلي سنڌ جو ناميارو شاعر راشد مورائي هو. ڪتابي سلسلي لاءِ مواد هٿ ڪرڻ ۾ -تاج- جويي، حاجي خان ڪيريي، عظيم سنڌيءَ ۽ ٻين جو ساٿ رهيو. -اشاعت- گهر'&gt;-باک -اشاعت- گهر- جو پهريون پرچو، ”پيڙا جي پروڙ“ ۽ آخري پرچو ”سج سڀاڻي جا ڪري“ جي عنوان سان شايع ڪيو ويو هو. هر پرچو 40 کان 48 صفحن تي مشتمل هو ۽ هر پرچي جي قيمت ٻه رپيا رکيل هئي. هن ڪتابي سلسلي سان وڏن کان وٺي ننڍن اديبن تائين هرهڪ جو ساٿ رهيو. هي ڪتابي سلسلو، نامياري اديب ظفر حسن سيد جي پريس، پرفيڪٽ پرنٽرس 474، صدر مان ڇپجندو هو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باک اشاعت گهر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%20%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%AA%20%DA%AF%D9%87%D8%B1 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409144423/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%20%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%AA%20%DA%AF%D9%87%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>6pp286lelk2ilwlenec36abw0ozd3kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باکرو ڏاڙھون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28714</id>
    <revision>
      <id>383590</id>
      <parentid>101189</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="joe2q8vv81k90yxsfnbe9s6c6w4yv4w" xml:space="preserve">قنڌاري ڏاڙهن مان نڪتل -تازي- ڪَڻِ کي سُڪائي رکندا آهن، جيڪو پوءِ پسارڪي وکر طور به ڪم اچي ۽ ٻوڙ ڀاڄيءَ ۾ [[مصالحو|مصالحي]] طور به ڪم آڻيندا آهن. اُن کي ڏاڙهونءَ جا ڪڻ به چوندا آهن. -باکرو ڏاڙهون- مختلف ڀاڄين ۾ کَٽاڻ طور استعمال ڪرڻ کان سواءِ، ڪيترين ڦَڪين ڦُوڪارن ۾ استعمال ٿئي ٿو. هي ذائقي ۾ کٽو مٺو ٿئي ۽ پسارڪي وکر طور ڪم ايندو آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%88%20%DA%8F%D8%A7%DA%99%D9%87%D9%88%D9%86 باکرو ڏاڙهون : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>joe2q8vv81k90yxsfnbe9s6c6w4yv4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باکريجي ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28744</id>
    <revision>
      <id>383591</id>
      <parentid>101190</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="bohyu5ql5zy5r6pwyn2xmeq3ehx6n0t" xml:space="preserve">ضلعي سانگهڙ جي [[کپرو تعلقو|تعلقي کپري]] ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ ’گل حسن مڱريو‘ ۽ ’خان محمد گجو‘ نالي ڳوٺ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باکريجي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%8A%D8%AC%D9%8A |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210852/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%8A%D8%AC%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>bohyu5ql5zy5r6pwyn2xmeq3ehx6n0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باکڙا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28745</id>
    <revision>
      <id>383595</id>
      <parentid>270925</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="3ogcptijifb25jbmre4b1nhbxlghkpl" xml:space="preserve">'''باکڙا''' [[لسٻيلو ضلعو|لس ٻيلي]] جي هڪ ذات، جيڪي ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي ’ٻُرن‘ جا ڀائر آهن. انهن مان ”وٽ باکڙو“ مشھور شاعر ٿيو.

هي اصل ۾ ’بزنجي ‘ ذات جي نسل مان آهن. براهم بزنجي جي اولاد مان باکڙو ٿيو، جيڪو پنھنجو علائقو ڇڏي آخر ۾ اچي تيل بِڪَڪ جي پاڙي ۾ رهيو ۽ شادي بہ بڪڪ راڄ مان ڪيائين. کيس چار پٽ ٿيا: ’علي‘، ’زنگي‘، ’مَھُوندُ‘ ۽ ’سحاق‘. جن مان چار پاڙا ’علي پوٽا‘، ’زنگي پوٽا‘، ’مَھُوند پوٽا‘ ۽ ’سحاق پوٽا‘ ٿيا. باکڙي کي هڪ ڌيءُ ٿي، جيڪا موٽئي جي گهر ۾ آئي، جنھن مان ’موٽيو‘ قبيلو ٿيو، جن ۾ ’ڪيڪُو پوٽا‘ شامل آهن. ڪجهہ وقت باکڙا، چنا ذات جي راڄ سان ڀيڙا رهيا، پر صاحب نالي ٻُري کين ڪنھن خون جي عيوض ۾ امداد ڏني ۽ ان وقت کان وٺي باکڙا ٻرنُ جي راڄ سان شامل ٿيا. سندن خاص ماڳ مڪان سون مياڻي علائقي ۾ تارا ڊگهہ، مٺڙي ۽ پٻوڻي آهن. ’علي پوٽا‘ سندن وڏيرا آهن. شاعر، وٽ باکڙو ’سحاق پوٽن‘ مان هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%DA%99%D8%A7 باکڙا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412101823/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%DA%99%D8%A7 |date=2016-04-12 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>3ogcptijifb25jbmre4b1nhbxlghkpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باکوڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28746</id>
    <revision>
      <id>383594</id>
      <parentid>240863</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="eer9pwqgaxpsgucb37t6s14ci2olwqt" xml:space="preserve">ضلعي ۽ [[سانگهڙ تعلقو|تعلقي سانگهڙ]] ۾ هڪ ديهه جو نالو. جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’ڪمال الدين ناريجو‘، ’جانب لانڊر‘، ’مولوي عبدالقادر‘، ’جعفر جي مياڻ‘، ’منٺار وساڻ‘، ’يوسف جي مياڻ‘، ’دٻي‘، ’مولوي فتح‘، ’-الياس- لغاري‘، ’پادريءَ جو ڳوٺ‘، ’موٽو ڀيل‘ ۽ ’سائين بخش ڳوٺ‘.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باکوڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%DA%99%D9%88 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409081642/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%DA%99%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}ڳوٺ حاجي احمد لغاري حاجي صالح لغاري فوجي فتح محمد لغاري ڪيوڙو ملاح ء پڻ ڪيترا ڳوٺ شامل آھن جنھن ۾ گڻي قوم لغاري ۽ ملاح برادري ملي ٿي</text>
      <sha1>eer9pwqgaxpsgucb37t6s14ci2olwqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باکونڀو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28747</id>
    <revision>
      <id>383592</id>
      <parentid>139233</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="cm0xljs0vanzinswuzff4wc3oinz0kr" xml:space="preserve">باکُونڀو/ واکُنڀو هڪ قسم جو پسارڪو وکر. هي هندي وڻ جو ڦر آهي، جنهن جو نمونو ڏاڙهونءَ جي مکڙين جهڙو ۽ رنگ ڀُورو ٿئي ٿو. پن شهتوت جي پنن جهڙا، مگر ٿورا وڏا ٿين. [[بھار|بهار]] جي موسم ۾ ڦر جهليندو آهي. حڪيم هي وکر ٻاراڻين سُتين ۽ ڦڪين طور ڪم آڻيندا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%DA%80%D9%88/%20%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%DA%80%D9%88 باکونڀو/ واکنڀو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:پسارڪا وکر]]</text>
      <sha1>cm0xljs0vanzinswuzff4wc3oinz0kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگاڻا ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28748</id>
    <revision>
      <id>383597</id>
      <parentid>101195</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="5h96htrscne7gxdqpimfu271scvuxjc" xml:space="preserve">[[شاه بندر تعلقو|تعلقي شاهبندر]] ۾ هڪ ديهه.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باگاڻا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D8%A7%DA%BB%D8%A7 |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409183221/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D8%A7%DA%BB%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5h96htrscne7gxdqpimfu271scvuxjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگاڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28749</id>
    <revision>
      <id>383598</id>
      <parentid>101196</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="aizahqkxj4a0rub9z5tjhvsxou8u72h" xml:space="preserve">جروار- بلوچن جو هڪ -پاڙو-. هن پاڙي جا ماڻهو [[ٽنڊو الهيار تعلقو|تعلقي ٽنڊي الهيار]] جي ڳوٺ ’-بيگن جروار-‘ ۾ وڏي تعداد ۾ -آباد- آهن. لغارين جي هڪ پاڙي جو نالو، هڪ ذات، جيڪا باگي خان لغاريءَ جي نالي پٺيان مشهور ٿي، جيڪو تعلقي موري جي هڪ ڳوٺ جو نالو پڻ آهي. جتان جو مشهور اديب مشتاق -باگاڻي- مشهور شاعر ۽ اديب آهي ۽ سندس ڪيترا ڪتاب ڇپيل آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باگاڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D8%A7%DA%BB%D9%8A |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411094133/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D8%A7%DA%BB%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>aizahqkxj4a0rub9z5tjhvsxou8u72h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگراڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28750</id>
    <revision>
      <id>383600</id>
      <parentid>302242</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1931" sha1="eow6x64pmx56cxgnup6sp1xttkpugb9" xml:space="preserve">{{infobox ethnic group|
| group =باگراڻي (بلوچ)
| image = 
| caption = 
| ref2 =
| languages = [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[سرائڪي ٻولي|سرائڪي]]
| rels =[[اسلام]]
| related = 
}}

ٽالپرن جي هڪ پاڙي جو نالو. بلوچن جو هڪ قبيلو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A باگراڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; باگراڻين جا سنڌ ۾ وڏا راڄ هئا. سندن سردارن مان سوائي خان ۽ ميوا خان شهداداڻي سرڪار وٽ عهديدار هئا&lt;ref name=&quot; مولائي شيدائي &quot;&gt;[http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book85/Book_page4.html ]{{مئل ڳنڍڻو|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  ڪتاب جو  نالو: سنڌ ۾ رهندڙ بلوچ قبيلا؛ مصنف: رحيمداد خان “مولائي شيدائي”؛ ايڊيشن:2012؛ ڇپائيندڙ:
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;. ڪرم خان سهراباڻي سرڪار وٽ عهديدار هو. علي مراد خان جيڪو ميوا خان جي ٻي پيڙهي مان هو، تنهن کي خدمتن جي عيوض پهرئين چؤياري پاران سوني ترار ملي&lt;ref name = &quot; مولائي شيدائي &quot;/&gt;. هر هڪ بلوچ سردار کي سندس رتبي موجب جاگير ۽ عهدا مليا. ڇاڪاڻ جو جنگ وقت ٽالپر فوجن کي امداد ڏيندا هئا. مير نصير خان جي زماني ۾ علي مراد خان باگراڻي ڪاردار هو. کيس شهدادپور ۾ جاگير مليل هئي. سنه 1860ع ۾ هن وفات ڪئي&lt;ref name = &quot; مولائي شيدائي &quot;/&gt;.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>eow6x64pmx56cxgnup6sp1xttkpugb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگڙ ديس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28751</id>
    <revision>
      <id>383621</id>
      <parentid>101206</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="784uvybshln6fu0l8qy7gloh6cyh9d0" xml:space="preserve">ڪننگهام پنهنجي ڪتاب ”ائنشنٽ -انڊيا-“ (Ancient India) جي صفحي 247 تي بيان ڪيو آهي ته ”جنهن ملڪ جي راڄڌاني هاڻي [[بيڪانير]] آهي، اُن کي قديم زماني ۾ ”باگڙديس“ سڏيو ويندو هو، جنهن جو مطلب آهي باگڙين يا ويڙهاڪن جو ديس. سندن اڳواڻ باگڙ راءِ هوندو هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%20%D8%AF%D9%8A%D8%B3 باگڙ ديس : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>784uvybshln6fu0l8qy7gloh6cyh9d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگڙجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28752</id>
    <revision>
      <id>383625</id>
      <parentid>101207</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="7e403muafywv06alwytz9t76cglnzoq" xml:space="preserve">ي: سکر ۽ -بدين- تعلقن ۾ هڪ ديهه جو نالو. شڪارپور ضلعي جي [[لکي تعلقو|تعلقي لکيءَ]] جي هڪ ديهه. جنهن ۾ هيٺ ڄاڻايل ڳوٺ موجود آهن: ’-باگڙجي-‘، ’گهمرا‘، ’ڪلهڙي‘، ’ريلوي -اسٽيشن- -باگڙجي-‘، ’مزار گنج علي‘، ’صبا‘ ۽ ’پيارو خروس‘. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول آهن. هتي ڇوڪرين لاءِ مڊل اسڪول ۽ ڇوڪرن لاءِ هاءِ اسڪول به آهي. هتي اسپتال موجود آهي. سنڌ جو مشهور تعليمدان -آغا- -تاج- محمد اصل هن ڳوٺ جو رهاڪو هو. ضلعي سانگهڙ جي تعلقي کپري ۾ هڪ ديهه جو نالو به -باگڙجي- آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%D8%AC%D9%8A |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411094115/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%D8%AC%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7e403muafywv06alwytz9t76cglnzoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگڙي ٻولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28753</id>
    <revision>
      <id>383632</id>
      <parentid>250371</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="0uozdkkeu8ggrty2s6xz9h9ywnkhq2t" xml:space="preserve">باگري / -باگڙي- (Bagri) (-ٻولي- ):هيءَ -ٻولي- -باگڙي-، باگڙيا، بورياس ۽ بهگڙي جي نالن سان سڃاتي وڃي ٿي. 
هن ٻوليءَ جو 62 سيڪڙو لهجو هندي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو هريانوي ٻوليءَ سان، 66 سيڪڙو مارواڙي ٻوليءَ سان، 75 سيڪڙو [[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] سان، 76 سيڪڙو شيخاوتي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو ڌنواري ٻوليءَ سان، 47 سيڪڙو گڊواري ٻوليءَ سان، 60 سيڪڙو ميواتي ٻوليءَ سان، 70 سيڪڙو جند واري ٻوليءَ سان هڪجهڙائي رکي ٿو. هيءَ هڪجهڙائي لفظي، لهجاتي ۽ وياڪرڻي آهي. 
هي -ٻولي- هندوستان جي پنجاب، فيروزپور ضلعن، راجستان، هنومان ڳڙهه، شري گنگا نگر، هريانه، سرسا، هسار، مڌيه پرديش کان سواءِ -پاڪستان- جي سنڌ صوبي جي -ٿر- واري حصي ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي لاڏائو قبيلن جي -ٻولي- آهي، -ان- ڪري اتان جي مقامي زبانن جو مٿس گهڻو اثر رهي ٿو. هي قبيلا گهڻو ڪري هندو مذهب سان تعلق رکن ٿا. ڪي ڪي انگريزن جي سنڌ ۾ صاحبيءَ کان پوءِ عيسائي به ٿيا آهن، پر ثقافتي طور هو هندو مذهب سان لاڳاپيل آهن. سندن پيشو زراعت آهي. 2000 جي آدمشماريءَ جي انگن اکرن موجب هندوستان ۾ هن ٻوليءَ جي ڳالهائيندڙن جو تعداد 1899000 هو. 
هيءَ -ٻولي- هند- يورپي، هند ايراني، هند آريائي راجستاني ٻولين جي خاندان مان آهي. هن ٻوليءَ جي ڪابه لپي ڪانه ملي آهي. مذهبي -جنتر- منتر علائقي جي حساب سان اتان جي لپيءَ ۾ لکيا وڃن ٿا. گهڻو ڪري ديوناگري لپيءَ جو استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باگڙي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%D9%8A |access-date=2016-06-24 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410042920/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>0uozdkkeu8ggrty2s6xz9h9ywnkhq2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگڙي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28754</id>
    <revision>
      <id>383629</id>
      <parentid>212172</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30140" sha1="7rwmoxqbmhijsqkai1kwtp8t7fq71ez" xml:space="preserve">ھندن جو هڪ خانه بدوش قبيلو. هيءُ قبيلو ڪاٺياواڙ ۽ مارواڙ مان [[سنڌ]] ۾ داخل ٿيو. هيءُ سنڌو ماٿريءَ جو قديم قبيلو آهي. -پاڪستان- کان اڳي هيءُ ڏوهاري قبيلو ليکبو هو، ڇاڪاڻ ته 18 ۽ 19 صدي عيسويءَ ۾ هن قبيلي وارا ٻين ڏوهارين ذاتين سان گڏجي واٽهڙن، مسافرن يا قافلن سان دوستي ڳنڍي، انهن کي نشيدار شيون کارائي، وٽانئن سڀ مال متاع ڦري وٺندا هئا ۽ مسافرن کي قتل ڪري کڏن ۾ پوري ڇڏيندا هئا، تنهنڪري انگريزن جي حڪومت ۾ هيءُ قبيلو ڏوهاري ليکبو هو ۽ خانه بدوش ٿي گذاريندا هئا. هنن کي ڪنهن به هنڌ تي -ٽن- مهينن کان وڌيڪ عرصو رهڻ جي اجازت نه هئي.
لفظ باگڙيءَ جو استعمال، هر انهيءَ هندو، راجپوت يا جت/ -جٽ- لاءِ ٿيندو آهي، جيڪو باگڙيا، سرسا ۽ حصار جي ڏکڻ اولهه ۾ واقع -بيڪانير- جي پاسي جو رهاڪو آهي. گرداسپور جا -باگڙي- سهلريا آهن، جيڪي پنهنجو قبيلو باگڙيا ڀاگڙ ٻڌائيندا آهن. جڏهن ته ”ناگري“ جي دعويٰ آهي ته اهو قبيلو علاءُالدين غوريءَ جي دؤر ۾ دهليءَ مان هجرت ڪري اچڻ وارن راجپوتن مان آهي. پنجاب ۾ سيالڪوٽ واري علائقي ۾ به ڪيترائي -باگڙي- خاندان رهندڙ آهن. معاشي ۽ اقتصادي حوالي سان، هندو نيچ ذاتين ۾ -باگڙي- نسل ٻين کان سرس آهي. هاڻي ته وقت گذرڻ سان گڏ سنڌ جي باگڙين ۾ به مختلف تبديليون رونما ٿيون آهن، جڏهن ته سندن شرح خواندگي به وڌڻ لڳي آهي. -پاڪستان- ٺهڻ کان پوءِ هن -اقليت- واري قبيلي کي -آزادي- حاصل آهي. اڄ سنڌ ۾ باگڙين جا ڪيئي ڳوٺ -آباد- آهن ۽ کين ڌنڌي ڌاڙيءَ جي -آزادي- آهي. کين ووٽ جو حق به حاصل آهي. هند ۽ سنڌ ۾ رهندڙ قديم قبيلو باگڙي، جيڪو پنهنجي ريتن رسمن آڌار، اڄ تائين هڪ الڳ سڃاڻپ برقرار رکندو پيو اچي. عام ماڻهن کان دوريءَ سبب، هن وقت تائين هن قبيلي جون ريتون رسمون پراسرار بڻيل آهن!

هڪ روايت مطابق- ”باگڙي قبيلو ڪاٺياواڙ ۽ مارواڙ مان [[سنڌ]] ۾ داخل ٿيو. هيءُ سنڌو ماٿريءَ جو قديم قبيلو آهي. پاڪستان کان اڳي هيءُ ڏوهاري قبيلو ليکبو هو، ڇاڪاڻ ته 18 ۽ 19 صدي عيسويءَ ۾ هن قبيلي وارا ٻين ڏوهارين ذاتين سان گڏجي واٽهڙن، مسافرن يا قافلن سان دوستي ڳنڍي، انهن کي نشيدار شيون کارائي کانئن سڀ مال متاع ڦري وٺندا هئا. مسافرن کي قتل ڪري کڏن ۾ پوري ڇڏيندا هئا، تنهنڪري انگريزن جي حڪومت ۾ هيءُ قبيلو ڏوهاري ليکبو هو ۽ خانه بدوش ٿي گذاريندا هئا. هنن کي ڪنهن به هنڌ تي ٽن مهينن کان وڌيڪ عرصو رهڻ جي اجازت نه هئي(1).“

هندو مت سان تعلق رکندڙ باگڙي برادري پاڪستان سميت سنڌ جي هر ننڍي وڏي ضلعي ۾ صدين کان آباد آهي. هن برادريءَ کي سنڌ جا اصل وارث به چوندا آهن.

باگڙي برادريءَ جي رهڻي ڪهڻي، ثقافت  ۽ کائڻ پيئڻ سنڌ ۾ وسندڙ ٻين قبيلن ۽ برادرين کان مختلف آهي. هن بيحس سماج ۾ باگڙي برادريءَ کي گهٽ سمجهيو وڃي ٿو ، جڏهن ته دنيا جي ٻين ملڪن ۾ اهڙن قومن کي معزز ۽ معتبر قوم سمجهيو وڃي ٿو. جهڙيءَ ريت باگڙي برادريءَ  کي عام انسانن کان مختلف تصور ڪيو وڃي ٿو، تهڙي ئي ريت باگڙي برادري ماڻهن جو لهجو ۽ ڳالهائڻ جو انداز به ڪجهه ائين ئي مختلف آهي. عام طور تي زيادتي ڪنهن تشدد ۽ ظلم وغيره کي چيو ويندو آهي، پر هتي وڏي زيادتي اها آهي ته ان کي گهٽ ذات تصور ڪيو ويندو آهي. عام خيال موجب، باگڙي برادري هڪ ئي وقت انيڪ مسئلن کي منهن ڏنو آهي.

مفروضو:

ڊاڪٽر انور فگار هڪڙي ٽماهي ’مهراڻ‘ ۾ ڇپيل پنهنجي هڪ مضمون ۾ لکيو آهي ته ”هي ڪتاب پنجاب جي انهن تاريخدانن ۽ دانشور ۽ حڪمرانن لاءِ منهن ٽوڙ جواب آهي، جن اهو نظريو قائم ڪيو آهي ته، اصل سنڌي فقط باگڙي ۽ ڀيل آهن، پر هي ڪتاب انهن لاءِ پيغام آهي ته، سنڌ ۾ موجوده وقت ۾ رهندڙ اڪثر قبيلا اصلي سنڌي آهن(2).“

پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ هن اقليت واري قبيلي کي آزادي حاصل آهي. اڄ سنڌ ۾ باگڙين جا ڪيئي ڳوٺ آباد آهن ۽ کين ڌنڌي ڌاڙيءَ جي آزادي آهي. کين ووٽڏيڻ جو حق به حاصل آهي. هن وقت باگڙي ٻنين ۾ مزدوري ڪن يا ٺيڪي تي کيتي ٻاڙيءَ جو ڪم ڪندا آهن، پر افسوس جو انهن کي پنهنجو اصل مانُ مرتبو نه ملي سگهيو آهي.

لفظ ’باگڙيءَ‘ جو ڇيد:

”لفظ باگڙيءَ جو استعمال هر انهيءَ هندو راجپوت يا جت/ جٽ لاءِ ٿيندو آهي، جيڪو باگڙيا، سرسا ۽ حصار جي ڏکڻ اولهه ۾ واقع بيڪانير جي پاسي جو رهاڪو آهي. گرداسپور جا باگڙي سهلريا آهن، جيڪي پنهنجو قبيلو باگڙيا ڀاگڙ ٻڌائيندا آهن. جڏهن ته هڪ دعويٰ آهي ته اهو قبيلو علاءُالدين غوريءَ جي دؤر ۾ دهليءَ مان هجرت ڪري اچڻ وارن راجپوتن مان آهي. پنجاب ۾ سيالڪوٽ واري علائقي ۾ به ڪيترائي باگڙي خاندان رهندڙ آهن. معاشي ۽ اقتصادي حوالي سان، هندو نيچ ذاتين ۾ باگڙي نسل ٻين کان سرس آهي. هاڻي ته وقت گذرڻ سان گڏ سنڌ جي باگڙين ۾ به مختلف تبديليون رونما ٿيون آهن، جڏهن ته سندن شرح خواندگي به وڌڻ لڳي آهي(3).“

هڪ ٻئي خيال مطابق ”واڳونءَ“ کي جين ڌرم ۾ پوڄا لائق ڄاتو ويندو آهي ۽ کيس سنسڪرت ۾’مڪارا يا سنسارا‘ چيو ويندو آهي. شاسترن ۾ واڳونءَ کي پرستش جي قابل لاءِ ڄاڻايو ويو آهي. ڇاڪاڻ ته واڳون اڪيلو جانور آهي، جنهن کي زبان نه ٿيندي آهي ۽ انڪري کيس ’جگ ماتا‘ جي علامت سمجهيو ويندو آهي. جيئن ته پرم هستيءَ کي به زبان جي ضرورت نه آهي ۽ سڀ ڪجهه سندس مرضي يا آگيا مطابق ٿيندو ٿو رهي. واڳونءَ جي رضامنديءَ لاءِ  ’ٻليدان‘  يا ٻڪريءَ جي رت جي ڀيٽا ڏني ويندي هئي. هڪ اندازي مطابق،ڪراچيءَ کان ڪوهستان تائين، ويهارو کن اهڙا ماڳ هئا، جتي پاليل واڳن جا آکاڙا هئا. دراصل واگهري، باگڙي، بگهاڙ ۽ واگهيرا قومن جا نالا واڳونءَ جي پوڄا ۽ عقيدت جي نسبت رکندڙ هئا(4).“

باگڙين جي ٻولي:

”باگڙين جي ٻولي باگڙي، باگڙيا، بورياس ۽ بهگڙي جي نالن سان سڃاتي وڃي ٿي. هن ٻوليءَ جو 62 سيڪڙو لهجو هندي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو هريانوي ٻوليءَ سان، 66 سيڪڙو مارواڙي ٻوليءَ سان، 75 سيڪڙو [[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] سان، 76 سيڪڙو شيخاوتي ٻوليءَ سان، 65 سيڪڙو ڌنواري ٻوليءَ سان، 47 سيڪڙو گڊواري ٻوليءَ سان، 60 سيڪڙو ميواتي ٻوليءَ سان، 70 سيڪڙو جند واري ٻوليءَ سان هڪجهڙائي رکي ٿو. هيءَ هڪجهڙائي لفظي، لهجاتي ۽ وياڪرڻي آهي. هيءَ ٻولي هندستان جي پنجاب، فيروزپور ضلعن، راجستان، هنومان ڳڙهه، شري گنگا نگر، هريانه، سرسا، هسار، مڌيه پرديش کان سواءِ پاڪستان جي سنڌ صوبي جي ٿر واري حصي ۾ ڳالهائي وڃي ٿي(5).“

هي لاڏائو قبيلن جي ٻولي آهي، انڪري اتان جي مقامي زبانن جو مٿس گهڻو اثر رهي ٿو. هي قبيلا گهڻو ڪري هندو مذهب سان تعلق رکن ٿا. ڪي ڪي انگريزن جي سنڌ ۾ صاحبيءَ کان پوءِ عيسائي به ٿيا آهن، پر ثقافتي طور هُو هندو مذهب سان لاڳاپيل آهن. سندن پيشو زراعت آهي. 2000 جي آدم شماريءَ جي انگن اکرن موجب هندستان ۾ هن ٻوليءَ جي ڳالهائيندڙن جو تعداد 1899000 هو.

باگڙي ٻولي هند يورپي، هند ايراني، هند آريائي راجستاني ٻولين جي خاندان مان آهي. هن ٻوليءَ جي ڪابه لپي ڪانه ملي آهي. مذهبي جنتر منتر علائقي جي حساب سان اتان جي لپيءَ ۾ لکيا وڃن ٿا. گهڻو ڪري ديوناگري لپيءَ جو استعمال ٿئي.

ڊاڪٽر غلام علي الانا پنهنجي ڪتاب ’سنڌي ٻولي جو بڻ بڻياد‘ ۾ لکي ٿو ته”پوادي، پنجابي ٻوليءَ جو هيءُ لهجو، پنجاب جي اوڀر واري سرحدي علائقي ۾، ستلج کان وٺي، اولهه طرف بياس نديءَ تائين، ڏکڻ ۾ گهگهر درياءَ جي وچئين خطي تائين ڳالهائيو ويندو آهي. هيءَ ٻولي سراءِ وڻجارن کان وٺي، سرهند ۽ انبالا تائين ڳالهائي ويندي آهي. هن تي باگڙي ۽ هنديءَ جو به اثر آهي(6).“

ڀٽيالي رياست بيڪانير ۾ رائج ٻولي:

هيءَ ٻولي پنجاب جي فاضلڪا تحصيل، فيروز پور تائين پکڙيل آهي. راجپوتانا جي اُتر- ولهه ۽ اُتر بيڪانير ۾ آباد مسلمان راجپوت ۾ هيءَ ٻولي ڳالهائيندا آهن. بهاولپور جي راجسٿاني سرحد سان ملندڙ علائقي ۾ ڀٽياليءَ جو وڏو اثر آهي. هن حصي ۾ ڀٽياليءَ کي راٺي، راٺوڙي ۽ باگڙي به ڪوٺيندا آهن.

- جالنڌري- اڳوڻي ضلعي لانڌر جي ٻولي

- جاند- اڳوڻي رياست جنيد جي ٻولي

- باگڙي-

اڳوڻي ضلعي فيروز پور ۽ اڳوڻي بيڪانير رياست جي اُتر- اوڀر واري خطي ۾ هتي جي اصلوڪن رهاڪن جي ٻولي آهي.

”هتي جا مقامي ماڻهو، ڪا قديم مقامي ٻولي ڳالهائيندا هئا، اُن ٻوليءَ جو نالو غالباً ’سئنڌوئي ٻولي‘ هو. واديء سنڌ جي مختلف خطن ۽ علائقن جهڙوڪ: ’لوڻ وارين پهاڙين وارو علائقو‘ (Salt range)، سنڌو ماٿر جو اُلهنديون علائقو، سنڌو- ماٿر جو ڏاکڻيون علائقو، راجسٿان جا ڌار ڌار علائقا (جوڌپور، جيسلمير، ميواڙ، مارواڙ ۽ جئپور)، گجرات، ڪڇ، ڪاٺياواڙ وارو علائقو، هريانا، ڪشمير، داردي علائقو، بلوچستان ۽ اوڀر ايران جا علائقا، انهن سارن علائقن ۾ سنڌو- ماٿر جي تهذيب ڇانيل هئي ۽ هر علائقي ۾ سئنڌوئي ٻوليءَ جي شاخ، اُن علائقي مطابق استعمال ٿيندي هئي. اِهي ٻوليون ڌار ڌار شاخن جي نالن سان مشهور هيون؛ جيئن: لهندي، جيسلميري، مارواڙي، ميواڙي، هڙوتي، پنجاب جون ٻوليون، گجراتي، ڀيلي، ڪڇي، ڪاٺياواڙي، باگڙي، ڪشميري، داردي ۽ اوڀر ايران جي خوزستان خطي جون مقامي ٻوليون، سئنڌوئي ٻوليءَ جون شاخون آهن. اهوئي سبب آهي جو سنڌي ۽ انهن سڀني ٻولين ۾ تمام گهڻي هڪجهڙائي اڄ به قائم آهي. انهيءَ ڪري هر ماڻهوءَ جي ذهن ۾ اهو سوال ٿو پيدا ٿئي ته سنڌيءَ ۽ سنڌو- ماٿر جي ٻين ٻولين ۾ گهڻي مشابهت جو ڪارڻ ڇا آهي؟ جواب ۾ اهو ٿو سمجهيو وڃي ته سنڌي ٻوليءَ ۽ واديءَ سنڌ جون ٻيون ٻوليون  هند- آريائي نسل جون ٻوليون آهن، پر اُن جي بدران اهو ڇو نٿو تسليم ڪيو وڃي ته سنڌي ۽ سنڌو- ماٿر جي ٻين ٻولين جي مشابهت جو وڏو سبب هيءُ آهي ته اهي سڀ ٻوليون آرين جي سنڌو- ماٿر ۾ اچڻ کان اڳ، سنڌو- ماٿر ۾ رائج ’سئنڌوئي ٻوليءَ‘ جون شاخون آهن، جيڪي جڳان جڳ هن واديءَ ۾ استعمال ٿينديون ۽ قائم رهنديون اچن(7).“

مذهبي حيثيت:

منوسمرتي موجب هندومت چئن جاتين ۾ ورهايل آهي، جن ۾ سڀ کان مٿانهون طبقو برهمڻ، ٻئي نمبر تي کتري، ٽئين نمبر تي ويئش ۽ چوٿين نمبر تي شورد اچن ٿا. انهن چئن طبقن کان سواءِ جيڪي انسان ٻچن ٿا، تن کي اڇوت سڏيو ويو. برهمڻ سماج، اڇوتن کي انسان نٿو سمجهي، تنهنڪري پنهنجن بنيادي انساني حقن کان محروم هي طبقو سدائين پيڙهيل ۽ استحصال جو شڪار رهيو آهي، اڳي کين اڇوت سڏيو ويندو هو، پر بعد ۾ هنن پنهنجي لاءِ دلت جو اصطلاح اختيار ڪيو، ڀارت ۽ پاڪستان جي ائين ۾ کين شيڊيول ڪاسٽ لکيو ويو آهي. ڀيل، ڪولهي، ميگهواڙ، اوڏ، باگڙي، چمار، بازيگر، ڀنگي، ڏيڍ ماڙيچا، رامداسي، شڪاري، سرکنڊ، سوچي، واگيص، ڪلال ۽ ڪيئي ٻيون ذاتيون شيڊيول ڪاسٽ ۾ شامل آهن. هي ذاتيون هندومت مان خارج ڪيل اڇوتن جون آهن، هي ذاتيون هندومت مان خارج ڪيل اڇوتن جون آهن، هندن جي برهمڻ ۽ سيٺيا ڪلاس سدائين کين حقارت سان ڏسندي سندن استحصال ڪيو آهي. هڪ اندازي موجب سنڌ ۾ وسندڙ هندن منجهان 90 سيڪڙوشيڊيول ڪاسٽ آهن. هن طبقي جي بهتري ۽ ترقي سياسي سماجي ۽ معاشي سجاڳيءَ ۾ آهي.

هڪ پهاڪو:

”مايا ۽ موههُ، جيئن باگڙي ۽ ڳوهَه.“

باگڙي قبيلي جا ماڻهو ڳوههَ جو گوشت شوق سان کائيندا آهن. جيئن ڳوهه کي ڦاسائڻ لاءِ باگڙي جهنگ ۾ رلندا آهن تيئن دولت جا پوڄاري دولت جي حرص ۾ هٿ پير هڻي مري ويندا آهن(8).

اصل رهاڪو:

”جيئن اسان وٽ چيو وڃي ٿو ته سنڌ جا اصل باشندا ته باگڙي، ڀيل، ميگهواڙ، ڪولهي يا برهمڻن جي ذاتين مان لوهاڻا، ڀاٽيا وغيره آهن يا کڻي چئجي ته اوڏ به هتي جا اصل سنڌي آهن. سما، سومرا ۽ ڪلهوڙا وغيره به پنجاب کان سنڌ ۾ آيا، پر کڻي چئجي ته اهي ۽ ٻيا سماٽ قومن جا ماڻهو به کڻي ڪجهه ڪجهه جهونا سنڌي سڏجن. ٻين جي مقابلي ۾ کڻي نه ته به بلوچ قومن کان، جيڪي بلوچستان کان آيون، دراني، پٺاڻ، لوڌي وغيره جيڪي افغانستان کان آيون.قريشي، صديقي، شاهه، سيد جيڪي ذاتيون وچ ايشيا، عرب ملڪن ۽ ايران پاسي کان آيون يا ڀٽي، ڀٽا، سيال، کرل، ملڪ وغيره جيڪي پنجاب کان آيون. آمريڪا ۾ سالن کان جمهوري حڪومت، پريس ۽ خيالن جي آزادي ۽ حقن جي بحالي هجڻ ڪري هتي جا اصلوڪي باشندا ريڊ انڊين پڙهي لکي وڏين نوڪرين ۽ ڌنڌن ڌاڙين ۾ اچي ويا آهن ۽ هاڻ ڏندين ڏاند آهن. هاڻ ڪو سندن نالو ته وٺي ڏيکاري، اکيون ٿا ڏيکارين. اسان وٽ سنڌ جا اصلي ماڻهو باگڙي، ڀيل، ڪولهي ميگهواڙ، تعليم يا سرڪاري ۽ خانگي نوڪرين ۾ ايترو نه وڌي سگهيا آهن، جيتوڻيڪ پئسي ڏوڪڙ، Savings ۽ انويسٽمينٽ ۾ گهڻن کان اڳيان آهن. ڪيترا اڇن ڪپڙن وارا سندن قرضي آهن. بهرحال انهن جي ته ڇا ان بعد ٻيا جيڪي سنڌ جا شاهه حاڪم ٿيا اهي به پنهنجي ملڪ ۾ پٺتي پئجي ويا آهن، نه تعليم نوڪري ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي اٿن ۽ نه  صحت ۽ بزنس ۾. ان جو اندازو ان مان لڳائي سگهجي ٿو ته آمريڪا جي ٻهراڙين ۾ نه فقط سرڪار طرفان ٺهرايل اسڪول قائم ڪيا وڃن ٿا پر هي So called جنهگلي ماڻهو ريڊ انڊين انهن اسڪولن ۽ اسپتالن کي پنهنجي طرفان به وڌائين ويجهائين ٿا ۽ انهن جو معيار اعليٰ رکڻ جي ڪوشش ڪن ٿا(9).“

کاڌ خوراڪ:

”سنڌ ۾ ڀيل ۽ باگڙي (گدڙ، ٻلا)، ڳوهون ۽ نانگ ماري کائيندا آهن. سماجي علمن جي خيال کان هن قسم جو عمل هنن ماڻهن ۾ رائج جمالياتي ۽ اخلاقي طريقن ۽ نظامن ڏانهن اشارو ٿو ڪري. ڏٺو وڃي ته هنن ماڻهن جي گهرن ۾ کرپيون، رنبا، بگليون ۽ رسيون اهڙيءَ طرح رکيون آهن، جهڙيءَ طرح ساهتي پرڳڻي جي ماڻهن جي گهرن ۾ اجرڪ، لويون، سوسيون، لونگيون ۽ رلهيون. هن طرح هڪڙي ئي هنڌ تي جمالياتي  ۽ اخلاقي قدرن جو اختلاف ظاهر ٿي ٿو سگهي، پر ڇاڪاڻ ته هڪڙي ڌر انهيءَ حيثيت ۾ نه آهي جو اها تصادم کي قبول ڪري، انڪري اهڙن حصن ۾ ۽ اهڙن هنڌن تي ڪلچرل تصادم جي ڪري نقصان ڪو نه ٿو ٿئي(10).“

مشهور ڪهاڻيڪار علي بابا پنهنجي هڪ ڪهاڻيءَ ۾ باگڙين جو ذڪر ڪجهه هنن لفظن ۾ ڪيو آهي. ھُو ڏوجھرا کائيندو، سوچيندو ھلندو ٿو وڃي، مانجھند جي پراڻي سنسان مندر ڏانھن. اڃا دريا جو بچاءُ بند نئون نئون پيو ٻڌجي. درياھ مٿان مير بحرن جو ٻيڙياتو ڳوٺ آھي. ويچارا ميربحر ڄمنِ به ٻيڙين ۾، مرن به ٻيڙين ۾! ۽ باگڙين جا ڇنا ۽ منھن آھن، جي درياه جي پيٽ ۾ پيدا ٿيندڙ لئي جي لاڪڙ مان کارا ٺاھي پيٽ گذر ڪندا آھن. اھو زميندارن جو مال ٿي ويندو آھي انڪري ته لاڪڙ جا ڌڻي زميندار ھوندا آھن نه باگڙي. ويچارا باگڙي ته رڳو ايترو ڄاڻندا آھن ته لاڪڙ مان ڇا ڇا ٺاھي سگھجي ٿو؟

ويچارا مير بحر به سدائين ڊناڻا.

ويچارا باگڙي به سدائين ڊناڻا(11).

باگڙين جو سماج:

باگڙين جو سماج مادراڻو سماج آهي. صدين کان اهو ان سماج جي پوئواري ڪندا اچن ٿا. اڄ به باگڙين جي خاندانن ۾ توهان کي عورت طاقتور ملندي. هوءَ ڪمائڻ جي ذميدار آهي، حساب ڪتاب به هن جي هٿ ۾ آهي. برادريءَ ۾ تڪرار جي صورت به نبيرا ڪرائڻ ان جي ذميداري بڻجي ٿي. فيصلي ۾ مکي جو ڪردار مرد وٽ جڏهن ته امين عورتون ئي هونديون آهن، جن جي صلاح کان پوءِ مرد مکي ڪو فيصلو ٻڌائي سگهي ٿو. شديد ڏوهن جن ۾ قتل ڪرڻ آهي، باگڙين جي سماج ۾ نه هجڻ جي برابر آهي. باقي ڏوهن جي صورت هنن وٽ وڏي سزا (CAPITAL PUNISHMENT)  پئسن جي صورت ۾ ڏنڊ آهي. گهڻو ڪري هنن جا ننڍا نبيرا پاڻ ۾ ٿيو وڃن، جيڪڏهن ڳالهه جرڳي تائين پهچي ته ڏوهه ثابت ٿيڻ جي صورت هنن وٽ مخصوص ڪيل رقم جو ڏنڊ آهي، جيڪي به هن ايڪيهن صديءَ ۾ چند سون تي آهي.

ڪجهه ڏينهن اڳ جڏهن باگڙين جي ڪجهه ريتن رسمن تي تحقيق جي سلسلي ۾ انهن وٽ وڃڻ ٿيو ته ڪجهه شيون ڏسي سچ ته حيرت ٿي مثال طور: قبيلي جي ڪا عورت ڪنهن ٻئي مرد سان پڪڙجي پوي ٿي ۽ ان جا مائٽ مکي وٽ داد لاءِ فريادي ٿين ٿا ته هنن کي اها ڳالهه ثابت ڪرڻي پوندي، جيڪا شاهدن جي صورت هوندي، ٻي صورت ۾ اهو فرياد ٻڌڻ جوڳو نه هوندو، ان صورت جيڪڏهن ڏوهه ثابت ٿئي ٿو ته جوابدار ڌر تي فقط ٻارهن سو ڏنڊ وڌو ويندو.

هڪ عجيب دستور:           

باگڙي هر صورت پنهنجون عورتون پئسن تي وڪرو ڪن ٿا، هنن وٽ ڪنوارين عورتن جا اگهه مختلف ته شادي شده، مطلب بيواه جا طلاق يافته لاءِ ان جو اگهه ٻيڻ تي آهي. منهنجي اسرار ڪرڻ تي ته ائين ڇو، جڏهن ته اصول مطابق ڪنواريءَ جو اگهه وڌيڪ هجڻ گهرجي هنن عجيب منطق بيان ڪيو. هنن مطابق هُو عورت کي پهرين کپائن ٿا، بيواه يا طلاق جي صورت مائٽن کي اهي پئسا ساهراڻي ڌر کي واپس ڪرڻا هوندا آهن، هاڻي جڏهن نئين پارٽي ايندي ته هُو ان کان اهي پئسا به وصول ڪندا ته نوان پئسا به ان صورت عورت جي قيمت ٻيڻي ٿي وڃي ٿي. هن ڳالهه مان اهو به ثابت ٿئي ٿو ته ان سماج ۾ عورتن جي اهميت وڌيڪ آهي.

باگڙين وٽ مرد جي حيثيت مفت خور (Parasite)  جي آهي. مرد، عورت جي ڪمائي مٿان پلجي ٿو. گهڻو ڪري نشي ۽ جوا جا عادي آهن، شام ڌاري عورتن جو انتظار ڪن ٿا. ڏهه رپيا ڏيڻ تي به راضي ٿيو وڃن. باگڙين جي سماج ۾ نام نهاد غيرت جو ڪو تصور ناهي، هُو پنهنجي معاشري ۾ پيار جي مڪمل ڇوٽ ڏين ٿا. جنهن لاءِ جسماني لاڳپن تي به ڪي اعتراض نه ٿا وارين، اعتراض جوڳي حالت ۾ ڏسڻ کانپوءِ گهڻو ڪري نظرانداز ڪري ڇڏين، جي نه ته وڌ ۾ وڌ معاملو جرڳي ۾ وڃي، جتي به معاملو خوش اسلوبيءَ سان نبريو وڃي. غلام رباني هڪ جاءِ تي لکيو آهي ته:

”سوئر مئو ته واهه واهه ٿي ويندي. ڪاريا، اڪالي سک، باگڙي ۽ چهڙا شڪاري ته خوشيءَ ۾ نه پيا ماپندا. جتي به سوئر جي شڪار جو ڏس پين اتي اچي منهن ڪڍندا. هُتان سوئر مئو، هُتان ميڙ ڪن، ان جا ڀاڱا ڀاڱا ڪري کڻي ويندا جو هُو سوئر کائيندڙ قومون آهن(12).“

باگڙي ۽ ڀاڄين جا فصل:

         سنڌي معاشري جي ذراعت ۾ ڀاڄين جو تصور شروع کان گهٽ رهيو آهي، جنهن جو سبب ٻهراڙين ۾ مالوند ماڻهو، گهڻو ڪري کير، مکڻ ۽ لسيءَ تي گذران ڪن ٿا. باگڙين پاران زراعت ۾ انقلابي قدم کڻڻ کانپوءِ هاڻي سنڌي آبادگار به زراعت ڏانهن قدم وڌايو آهي، پر باگڙي هاڻي به ڀاڄين جي پوک ۾ سڀ کان اڳڀرا آهن. ان حوالي سان الطاف شيخ لکيو آهي ته ”ڪئناڊا جي حڪومت آفريقا ۽ ايشيا جي غريب ملڪن مان ماڻھن کي اميگريشن جي لالچ ڏئي گھرائي ٿي ۽ دنيا کي اھو ئي ٻڌائين ٿا ته ھُو انسانيت خاطر سريلنڪا جي دربدر تاملن کي، صدام جي ظلم ھيٺ آيل عراقين کي، صوماليا جي ڏڪارين کي اَجھو، اَٽو ۽ لـَـٽو ڏئي رھيا آھن جيڪو اصل ۾ ان نيڪيءَ پيٺيان ھنن جو پنھنجو مقصد، سستا مزور ھٿ ڪرڻ، آھي. جيئن اسان وڏيرو ڦٽيءَ جي چونڊي، ڀاڄي ڀتي پوکرائڻ ۽ ٻيا ھيٺانھين درجي جا سستي اگھ تي ڪم وٺڻ لاءِ پنھنجي زمين تي، ضرورت مطابق، ھڪ مقرر تعداد باگڙي ڀيلن جو رکي ٿو. ھن جي ڪا باگڙي ڀيلن سان  مائٽي يا ھمدردي ناھي، پر ھنن کي گھر ٺاھي رھڻ جي اجازت ڏيڻ پويان سـَـستي مزوري حاصل ڪرڻ آھي. اھوئي حال ھنن ملڪن جو آھي. بئفن ۽ ڪئناڊا جي ٻين ڀروارن ٻيٽن وڪٽوريا، ڊيوان (Devon) ۽ بئنڪ جي پاري جھڙي ٿڌ ۽ اونداھن ڏينھن ۾ اسان جي ٽين دنيا جا ماڻھو مڪاني ماڻھن کان وڌيڪ نظر اچن ٿا(13).“

نتيجو:

         صدين کان سنڌ ۾ آباد باگڙي برادريءَ جي رهڻ جو انداز ئي پنهنجو آهي، باگڙي برادريءَ جا ماڻهو هڪ سادي طريقي سان پنهنجي زندگي گذارن ٿا، خاص ڪري باگڙي برادري جا ماڻهو پنهنجا گهر ڪچا ۽ گهرن ۾ جهوپڙيون ٺاهڻ پسند ڪن ٿا . سندن گهرن ۾ جهوپڙي نه هجي ته انهن جي گهر جي خوبصورتي ئي نامڪمل آهي. باگڙي برادريءَ جا ماڻهو اڪثر ڪري هڪ شهر کان ٻئي شهر ڏانهن لاڙو ڪندا رهندا آهن ته جيئن هُو پنهنجي ٻچن جو پيٽ گذر ڪري سگهن، باگڙي برادري جي ماڻهن کي اڪثر ڪري خانه بدوش به چيو ويندو آهي. باگڙي اڪثر ڪري محنت ۽ مشڪلاتون ڏسي پنهنجي ٻچن جو گذر سفر ڪن ٿا، زماني سان گڏ ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي ۾ به فرق نظر اچي ٿو، پر هي برادري اڄ به ساڳئي ئي نموني سان زندگي گذاري رهي آهي

حاصل مطلب ته باگڙي سنڌ جي قديم برادري آهي، جنهن جون پاڙون ڌرتيءَ ۾ کتل آهن. هُو پرامن برادري آهي، جنهن ۾ جهيڙي جهٽي جو تصور ئي نه آهي، عورتاڻي معاشري جي ڪري عورتون هنن جي اڳواڻي ڪن ٿيون. عورت فطرت جي بلڪل ويجهو آهي، انڪري هن قدرت جي انهن سڀني فياضن کان واقف آهن ۽ انهن کي استعمال ڪرڻ جو ڏانوءَ به رکن ٿا. سماج ۾ مذهبي ڪٽرپڻي ڪري هُو مختلف پريشانين جو شڪار به ٿين ٿا ته آزاد منش زندگي به گذارين ٿا.

آخر ۾ محقق گل حسن ڪلمتي جي هيءَ ڳالهه لکي پنهنجو مختصر مقالو پورو ڪندس ته:

”جوڳي، ڀيل، باگڙي ۽ ڪولهي سنڌ جا اصلي رهاڪو آهن، هي دراوڙن جي ان نسل مان آهن، جن حملو ڪندڙ آريائن جي آڻ نه مڃي. جبلن، صحرائن ۽ جهنگلن جو رخ ڪيو ۽ روپوش ٿيا ته جيئن پاڻ کي مضبوط ڪري دشمن سان مقابلو ڪري ان کي ڀڄائي ڪڍجي پر طاقتور دشمن هميشه لاءِ حاوي ٿي ويو. انهن جي سچائي ۽ ڌرتيءَ سان محبت جو اهو لاحاصل سفر اڄ به جاري آهي(14).“

هن وقت -باگڙي- ٻنين ۾ مزوري ڪندا آهن، يا ٺيڪي تي کيتي ٻاڙيءَ جو ڪم ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%D9%8A%20%28%D9%82%D8%A8%D9%8A%D9%84%D9%88%29 |access-date=2019-12-17 |archive-date=2016-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219133853/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%DA%99%D9%8A%20(%D9%82%D8%A8%D9%8A%D9%84%D9%88) |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جا معاشرتي گروه]]
[[زمرو:سنڌي ذاتيون]]</text>
      <sha1>7rwmoxqbmhijsqkai1kwtp8t7fq71ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28755</id>
    <revision>
      <id>383603</id>
      <parentid>101198</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="440" sha1="drg7f7ajnydiwdwogfn0rvaz1cgey5h" xml:space="preserve">مرد جو نالو. عموماً بلوچن ۾، جيئن ’باگوخان‘ وغيره. انهيءَ نالي سان ڪي مشهور ديهون ۽ [[ڳوٺ]] به آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88 باگو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>drg7f7ajnydiwdwogfn0rvaz1cgey5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگو ديرو ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28820</id>
    <revision>
      <id>383606</id>
      <parentid>101199</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="9j0mgdir5rldc3dv0m4126hgvektou2" xml:space="preserve">لاڙڪاڻي ضلعي جي [[قنبر علي خان تعلقو|تعلقي قنبر]] جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ آهن: ’-باگو ديرو-‘، ’سجاول‘، ’فضل‘، ’راهوجا‘، ’علي محمد گاڏهي‘، ’علي شير کوسو‘، ’وزير شيخ‘ ۽ ’هوندو مغيري‘. ڳوٺ باگي ديري جي آبادي لڳ ڀڳ ٻه هزار آهي. هتي ڇوڪرين ۽ ڇوڪرن لاءِ جدا جدا پرائمري اسڪول آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%88 باگو ديرو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>9j0mgdir5rldc3dv0m4126hgvektou2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگو ڊھو ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28821</id>
    <revision>
      <id>383614</id>
      <parentid>101203</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="bfwzsxc96tjk3zrtmmx0a2qeb1zv2ra" xml:space="preserve">[[گهوٽڪي تعلقو|تعلقي گهوٽڪيءَ]] جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ؛ ’-باگو ڊهو-‘، ’غلام رسول‘، ’-امير- بخش ڪولاچي‘، ’جان وزير مرڻاس‘، ’محمد مٺل ڊکڻ‘، ۽ ’صاحبڏنو ڍانڍو‘ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باگو ڊهو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%DA%8A%D9%87%D9%88 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409132301/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%DA%8A%D9%87%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>bfwzsxc96tjk3zrtmmx0a2qeb1zv2ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگو واھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28823</id>
    <revision>
      <id>383609</id>
      <parentid>147860</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="p7puvmwgwopoi3p8xfjt10s1t9asevy" xml:space="preserve">باگو واهه-، مير باگي خان -ٽالپر- ٻَڌايو هو. جڏهن مير باگي خان سنڌ حڪومت مان حصو پتي ڇڏي ڏنو هو، تڏهن سنڌ راڻيءَ کي ساڻ وٺي پنهنجن ماڻهن سان گڏ ٺريءَ آيو ۽ راڄن جي مدد سان هڪ شاهي واهه کوٽايائين، جنهن تي هزارين [[ايڪڙ]] زمين -آباد- ٿي. اڳتي هلي هي واهه سندس نالي سان ’-باگو واهه-‘ سڏجڻ لڳو. ڪيترا غريب ماڻهو لڏي اچي سندس ڪوٽ وٽ ويٺا ۽ اهو هڪ شاهي ڳوٺ بنجي ويو، جيڪو اڳتي هلي مير باگي جي نالي سان ”-ٽنڊو باگو-“ سڏجڻ لڳو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باگو واهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%87 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163246/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;باگو واهه سائينڏني اڍيجي، سونيتيءَ جي ڀاءُ ڇيڙون ڪرائي ڪڍايو هو ۽ رڻ پٽ واري غير آباد زمين کي آباد ڪيو. اهو رڻ پٽ هينئر تعلقو ٽنڊو باگو سڏجي ٿو. اڳي اهو ويران ميدان ۽ پوٺو لڳو پيو هوندو هو، آهستي آهستي ڪري اتي آبادي ٿيڻ لڳي. اڄ ته سڄو ٽنڊو باگو شاد ۽ آباد لڳو پيو آهي. سائين ڏني  اڍيجي جي مدد کان پوءِ باگي واهه تي خود مير باگو نظرداري ڪرڻ لڳو. آبادي خاصي ٿيڻ لڳي ۽ هو ڪيٽين کي ڇڏي، اچي موجوده ٽنڊي باگي ۾ ر هيو. اِهو شهر به پاڻ ٻڌايو هئائين&lt;ref name =&quot;  سومار&quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛ لاڙ جا ماڳ مڪان مصنف؛ محمد سومار شيخ ايڊيشن؛ پهريون 2006ع ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>p7puvmwgwopoi3p8xfjt10s1t9asevy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگو وگھامل ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28824</id>
    <revision>
      <id>383612</id>
      <parentid>101202</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="p73lj7l27uv8p7ucd7x63oeehojqqek" xml:space="preserve">[[لاڙڪاڻو تعلقو|تعلقي لاڙڪاڻي]] ۾ هڪ ديهه جو نالو -باگو- وگهامل آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باگو وِگهامل : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%D9%88%D9%90%DA%AF%D9%87%D8%A7%D9%85%D9%84 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409150349/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%20%D9%88%D9%90%DA%AF%D9%87%D8%A7%D9%85%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>p73lj7l27uv8p7ucd7x63oeehojqqek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگواھ ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28825</id>
    <revision>
      <id>383618</id>
      <parentid>101204</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="363" sha1="p7ajclb60h2bx5qm9jqbrh428gdl3ha" xml:space="preserve">[[شاه بندر تعلقو|تعلقي شاهبندر]] ۾ هڪ ديهه.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%87 باگواهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>p7ajclb60h2bx5qm9jqbrh428gdl3ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باگواھ ڍنڍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28826</id>
    <revision>
      <id>383619</id>
      <parentid>101205</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="nbezwisejsspdmizhlfqxbbx001cxyk" xml:space="preserve">[[شاه بندر تعلقو|تعلقي شاه بندر]] ۾ ھڪ ڍنڍ.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%87 باگواهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nbezwisejsspdmizhlfqxbbx001cxyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28828</id>
    <revision>
      <id>383563</id>
      <parentid>158114</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2161" sha1="5du48r7ghbpeiiz49v32b1ne8ibhf4z" xml:space="preserve">[[فائل:Ball.png|thumb]]
'''''بال''' نالو [[انگريزي ٻولي|انگريزي ٻوليءَ]] مان سنڌيءَ ۾ رائج ٿيو. بال اڪثر رٻڙ مان ٺهندو آهي، جنهن ۾ ٽپ کائڻ يا ٿيڙ کائڻ جي خاصيت هوندي آهي. بال هيمشه گول هوندو آهي، پوءِ چاهي اهو ننڍو هجي يا وڏو. البت هرهڪ راند جي بال جي بناوت جدا جدا ٿيندي آهي. جيئن ته [[ٽينس]] راند جي رئڪيٽ سان کيڏڻ وارو بال ننڍي لڏونءَ يا ننڍي ڏاڙهونءَ جيترو ٿيندو آهي. اندران رٻڙ جا تهه هوندا اٿس ۽ مٿان بَج وارو ڪپڙو چڙهيل ٿيندو اٿس. سٺو بال چين ۾ ٺهندو آهي. سنڌ ۾ رٻڙ واري انهيءَ بال کي ’سَت کَلو‘ بال به چوندا آهن.''

''ڪرڪيٽ جو بال اندران ڪاڪ (ٻوچ) جي ذرن جو گولڙو هوندو آهي، جنهن مٿان سُتلي ويڙهيل ۽ صفا مٿان چمڙي جو تهه چڙهيل هوندو آهي. اهڙيءَ طرح پنگ پانگ، [[ٽيبل ٽينس]]، والي بال ۽ فٽ بال جا بال جدا جدا مواد جا ۽ جدا جدا ماپ جا ٿيندا آهن. سنڌ ۾ اڳ راند روند ۾ کيڏڻ وارو بال جدا جدا قسمن جو هوندو هو، جيڪو اڳڙين ٽڳڙين کي ويڙهي مٿان آنڪ جي ڀرت واري ڄاريءَ سان بند ڪري ڇڏبو هو. انهيءَ قسم جي بال کي ”ڏڙهو“ يا ”کينهُون“ چوندا هئا.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409143703/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:راندين جو سامان]]</text>
      <sha1>5du48r7ghbpeiiz49v32b1ne8ibhf4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بال ٺاڪري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28829</id>
    <revision>
      <id>383564</id>
      <parentid>349825</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3861" sha1="cpcxgcn04yt2y6vfw89l9vakkbz0ybj" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''بال ٺاڪري''' هندستان جي رياست مهاراشٽر جو با اثر ماڻهو سمجهيو وڃي ٿو، -بال ٺاڪري- ابتدا ۾ ڪارٽون ٺاهيندو هو ۽ پوءِ اڳتي هلي [[سياستدان]] بڻيو. هن 30 سال اڳ هندو انتهاپسند تنظيم ’شِوسينا‘ قائم ڪئي. 93- 1992ع جي مذهبي فسادن کانپوءِ هن تي وڏي -تنقيد- ٿي ۽ مٿس اهي فساد ڪرائڻ جو الزام هنيو ويو. هي شِوسينا، اقليتن ۽ خاص ڪري مسلمانن کي نشانو بڻائڻ مذهبي ۽ نسلي مت ڀيد وڌائڻ جي الزامن جي ڪري مشهور آهي. -بال ٺاڪري- 1950ع واري ڏهاڪي ۾ بمبئيءَ جي هڪ -اخبار- لاءِ سياسي ڪارٽونسٽ طور پنهنجي عملي زندگيءَ جو سفر شروع ڪيو. 1966ع ۾ هن مهاراشٽر جي مقامي رهواسين جي حقن جي حاصلات لاءِ شوسينا قائم ڪئي. هن پارٽيءَ بمبئيءَ ۾ ڏکڻ هندستانين کي نشانو بڻايو ۽ تشدد ڀري مهم هلائي، ساڳئي نموني گجراتي ۽ مسلمان برادرين کي پڻ نشانو بڻايو ويو. -بال ٺاڪري- جي پارٽيءَ جا ميمبر هن سان جنون جي حد تائين عقيدت رکندا آهن. توڙي جو هو پاڻ ڪڏهن به چونڊ ۾ ناهي بيٺو، پر پارٽيءَ جي منظم نيٽ ورڪ ذريعي سندس هر حڪم تي عمل ٿيندو آهي. ڪجهه عرصو اڳ شوسينا جي ڪارڪن عورتن تڪراري فلم ”فائر“ خلاف سئنيمائن تي حملا ڪيا ۽ سندن مالڪن کي اها فلم نه هلائڻ تي مجبور ڪيو. شيوسينا بالي ووڊ جي مسلمان اداڪار يوسف عرف دليپ ڪمار کي به نشانو بڻايو، ڇو ته کيس -پاڪستان- جو اعليٰ -ترين- شهري اوارڊ ڏنو ويو هو. جڏهن هندو انتهاپسندن، -ايوڌيا- ۾ سورهين صديءَ جي -بابري مسجد- کي غير قانوني طور شهيد ڪيو، -ان- کان پوءِ شروع ٿيندڙ گروهي فسادن جي جاچ ڪندڙ عدالتي ڪميٽيءَ -بال ٺاڪري- بابت اها رپورٽ ڏني ته هن بمبئيءَ ۾ مسلمانن خلاف فساد شروع ڪرايو، جنهن ۾ 1000 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا. -بال ٺاڪري-، -پاڪستان- جو عوام -ان- جي شخصيت کي نفرت جي نگاهه سان ڏسندو آهي. هن ماضيءَ ۾ پاڪستاني فنڪارن توڙي رانديگرن کي ڌمڪيون به ڏنيون ته هو ڀارت جي سر زمين تي نه اچن. -بال ٺاڪري- انتهاپسنديءَ ۾ مشهور آهي. هن سان مشابهت رکندڙ ڪهاڻيءَ تي ڀارتي فلمساز رام گوپال ورما هڪ فلم ’سرڪار‘ ٺاهي، جنهن جو مرڪزي ڪردار اميتاڀ بچن ادا ڪيو. فلم ۾ سندس نالو ٺاڪري بجاءِ ’ناگري‘ رکيو ويو. سندس پوٽي نيها ٺاڪري ڪجهه عرصو اڳ هڪ مسلمان ڇوڪري محمد نبي سان شادي ڪئي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بال ٺاڪري : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%20%D9%BA%D8%A7%DA%AA%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044209/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%20%D9%BA%D8%A7%DA%AA%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:1927ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>cpcxgcn04yt2y6vfw89l9vakkbz0ybj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالاچ ذات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28830</id>
    <revision>
      <id>383567</id>
      <parentid>123256</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="mt6gyi256zx6bogmputhdfftm990gam" xml:space="preserve">هڪ ذات جو نالو، بلوچن جو هڪ قبيلو. هن نالي سان [[ڪنڌڪوٽ تعلقو|ڪنڌڪوٽ تعلقي]] جي ”بجالڪاني“ ديهه ۾ هڪ ڳوٺ -آباد- آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالاچ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%86 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411153511/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>mt6gyi256zx6bogmputhdfftm990gam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالاچ گرگيج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28831</id>
    <revision>
      <id>383568</id>
      <parentid>101137</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="1vhbl6r25wg1pgdt4ql5otssyjhvzln" xml:space="preserve">بلوچن ۾ گوريلا لڙائي وڙهندڙ پهرئين شخص ’-بالاچ-‘ جو تعلق بلوچن جي ’گرگيج‘ قبيلي سان هو. هو ننڍو هو ته سندس -ڀاءُ- ”دودي“ کي سردار ’بيورغ‘ قتل ڪري ڇڏيو. -ان- وقت سندس والده کانئس -ڀاءُ- جي قاتلن کان بدلي وٺڻ ۽ ’سميءَ‘ جي لٽيل مال واپس آڻڻ جو وعدو ورتو هو. واضح رهي ته سمي نالي عورت وڏي دولتمند هوندي هئي، کيس ڪوبه اولاد نه هو. سردار ’بيورغ‘ سندس دولت ڦٻائڻ جي ڪوشش ڪئي، ته سميءَ دولت سميت دودي وٽ پناهه ورتي. بيورغ انا جو مسئلو بنائي، ’سَميءَ‘ کي زوريءَ ’دودي‘ وٽان کڻي ويو. دودي کي جڏهن ’سَميءَ‘ جي اغوا جي خبر پئي ته، ’بيورغ‘ سان وڙهڻ ويو. جيئن ته هو اڪيلو هو، -ان- ڪري بيورغ ۽ سندس ساٿين کيس قتل ڪري ڇڏيو. 
دودي جي قتل کان پوءِ -بالاچ- پنهنجو علائقو ڇڏي ويو ۽ ڪجهه عرصي کان پوءِ -ڀاءُ- جي قتل جي بدلي ۽ سميءَ جي مال واپس وٺڻ لاءِ بيورغ ۽ سندس ساٿين تي موت بڻجي آيو. هو رات جي وقت بيورغ جي علائقي ۾ داخل ٿيو، حملو ڪري ڪيترن ئي ماڻهن کي قتل ڪري ڇڏيندو هو. اهڙيءَ طرح سندس سموري حياتي بيورغ خلاف وڙهندي گذري ۽ پاڻ به قتل ٿي ويو. ڪجهه -بلوچ- اديبن جو خيال آهي ته -بالاچ- خان لسٻيلي ۽ پٻ واري علائقي ۾ سرگرم ۽ روپوش هو ۽ اهو به ممڪن آهي ته اهو ئي -بالاچ- اڳتي هلي ’-بلاول-‘ جي صورت ۾ مقبول ٿيو. جيڪو هاڻي نوراني -باغ- وارو بزرگ آهي. -ان- راءِ جي حق ۾ بهرحال ڪنهن وٽ به ڪو دليل نه آهي. 
بلوچن ۾ اهو نالو رکڻ جو رواج ڏسڻ ۾ اچي ٿو. قومپرست -بلوچ- اڳواڻ نواب خير بخش مريءَ جي پٽ جو نالو به ’-بالاچ-‘ هو، جيڪو 2007ع ۾ [[پاڪستان]] ۽ -افغانستان- جي سرحد تي مارجي ويو هو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالاچ گرگيج : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%86%20%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%8A%D8%AC |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430200605/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%86%20%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%8A%D8%AC |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>1vhbl6r25wg1pgdt4ql5otssyjhvzln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالاچاڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28832</id>
    <revision>
      <id>383569</id>
      <parentid>84338</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="3arr7zgz5r9vq1xlixf5xr7aa4vhhjw" xml:space="preserve">'''''بالاچاڻي''' لغاري قبيلي جي سيرڪاڻي شاخ جو هڪ پاڙو آهي. [[سنڌ]] جو مشهور شاعر خليفو نبي بخش به هن پاڙي سان تعلق رکندڙ هو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%86%D8%A7%DA%BB%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409190401/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%86%D8%A7%DA%BB%D9%8A |date=2016-04-09 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:بلوچ ذاتيون]]</text>
      <sha1>3arr7zgz5r9vq1xlixf5xr7aa4vhhjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالاحصار قلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28833</id>
    <revision>
      <id>383565</id>
      <parentid>297619</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4564" sha1="ishgxlt2pbze292xzsy45iojlbe1guw" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name                = Bala Hissar Fort
| native_name         = {{lang|ur|قلعہ بالاحصار}}&lt;br/&gt;{{lang|ps|د بالاحصار قلعه}}
| image               = Balahisar-peshawar.jpg
| image_alt           = 
| image_size          = 
| caption             = 
| former_names        = 
| alternate_names     =
| map_type            =Khyber Pakhtunkhwa# Pakistan
| map_alt             = 
| map_caption         = خيبرپختونخوا ۽ پاڪستان ۾ مقام
| building_type       = 
| architectural_style = 
| structural_system   = 
| cost                = 
| location            = [[پشاور]],[[خيبر پختونخوا]], [[پاڪستان]]
| client              = 
| owner               = 
| current_tenants     = 
| landlord            = 
| location_country    = پاڪستان
| latd                = 
| latm                = 
| lats                = 
| latNS               = 
| longd               = 
| longm               = 
| longs               = 
| longEW              = 
| altitude            = 
| start_date          = 
| completion_date     = 
| inauguration_date   = 
| demolition_date     = 
| height              = 
| diameter            = 
| other_dimensions    = 
| floor_count         = 
| floor_area          = 
| architect           = 
| structural_engineer = 
| services_engineer   = 
| civil_engineer      = 
| other_designers     = 
| quantity_surveyor   = 
| main_contractor     =
| awards              =
| parking             =
| url                 = {{URL|epeshawar.com}}
| references          = 
}}
[[فائل:Balahisar-peshawar.jpg|thumb|right|342px|پاڪستان'جو [[فرنٽيئر ڪور]] هيڊڪوارٽر [[بالاحصار, ڪابل| بالاحصار قلعو]], [[پشاور]], [[خيبر پختونخوا]], [[پاڪستان]].]]
پشاور جو قديم جنگي قلعو. بالاحصار جي قلعي جو شمار [[پاڪستان]] جي تاريخي ۽ قديم عمارتن ۾ ڪيو وڃي ٿو. انهيءَ قلعي جو نالو افغان -بادشاهه- ”تيمور شاهه دُراني“ سال 1793ع ۾ رکيو. سکن جڏهن -پشاور- تي سوڀ ماڻي، ته سال 1834ع ۾ -ان- جو نالو ’سامر ڳڙهه‘ پئجي ويو، پر اهو نالو گهڻي دير تائين هلي نه سگهيو. هيءُ قلعو -پشاور- جي اتر- اولهه ۾ جوڙايو ويو هو، هاڻي آباديءَ جي وڌڻ ڪري شهر سان گڏجي ويو آهي ۽ -ان- جو ئي حصو معلوم ٿئي ٿو. قلعي جي جُڙڻ ۽ جوڙيندڙ جي -باري- ۾، -تاريخ- ۾ ڪوبه -پتو- نٿو پوي. پر عام خيال اهو آهي، ته اهو قلعو مغل بادشاه اڪبر ٺهرايو. سال 630ع ۾ -ٻڌ- ڌرم جي مذهبي زيارتن لاءِ آيل چيني سياح ”هيون سانگ“ پڻ انهيءَ قلعي کي فوجي آماجگاهه طور لکيو آهي. 
بالاحصار هڪ تمام وڏي ٽڪريءَ نما مٽيءَ جي دڙي تي ٺهيل آهي. همايون -بادشاهه- جي جلاوطنيءَ کان پوءِ، افغانين انهيءَ قلعي کي وڏو نقصان رسايو، پر ڪابل ويندي همايون -بادشاهه- قلعي کي ٻيهر اڏائي اتي قيام ڪيو هو. نادرشاهه جڏهن هندستان تي ڪاهه ڪئي، ته خيبر پاس وٽان ئي ننڍي کنڊ ۾ داخل ٿي، -پشاور- فتح ڪري، بالاحصار تي قبضو ڪيائين. سال 1834ع ۾، سکن پنجاب کان پوءِ -پشاور- تي قبضو ڪري بالاحصار ۾ سِک فوج کي رهايو. جڏهن ته 1930ع ۾ آفريدي پٺاڻن بالاحصار تي قبضو ڪيو ۽ ورهاڱي کان پوءِ بالاحصار تي پاڪستاني جهنڊو ڦڙڪايو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالاحصار قلعو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%B1%20%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%88 |access-date=2020-12-04 |archive-date=2024-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109183547/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%B1%20%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{Commons category|Bala Hisar Fort}}{{Cultural heritage sites in Khyber Pakhtunkhwa|state=autocollapse}}{{Castles in Pakistan}}{{حوالا}}
[[زمرو:خيبر پختونخواهه ۾ ڪوٽ]]</text>
      <sha1>ishgxlt2pbze292xzsy45iojlbe1guw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالادي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28834</id>
    <revision>
      <id>383566</id>
      <parentid>101135</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="dl3uobpdspkr3rb6dfqy00lvmdupfqp" xml:space="preserve">”جَت“ قبيلي جي هڪ ذات جو نالو. هن ذات مان رسول بخش -بالادي- قاضي احمد وارو مشهور -استاد- ٿي گذريو آهي، ۽ ڪنڊياري جو نوجوان سياستدان [[آصف بالادي]]، جيئي سنڌ هلچل جو اهم رڪن آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالادي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%8A |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410174201/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>dl3uobpdspkr3rb6dfqy00lvmdupfqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالزاڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28836</id>
    <revision>
      <id>383570</id>
      <parentid>255703</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="9oq72hquisl8uunbdzwx9wjly93rerh" xml:space="preserve">بالزاڪ- 1799ھ/[[1850ء|1850ع]] ڌاري فرانس جو جڳ مشهور ناول نويس -بالزاڪ- هڪ غريب گھراڻي ۾ پيدا ٿيو. هن قانون جي -تعليم- حاصل ڪئي. -تصنيف- ۽ تاليف جو پيشو اختيار ڪيائين ۽ پيرس ۾ رهڻ لڳو. هن شروع ۾ سنسني خيز ناول ڇپائي زبردست شهرت حاصل ڪئي. هن باسٽيل جي زوال کان 1848ع جي -انقلاب- تائين فرانسيسي معاشري جي ڀرپور عڪاسي ڪئي ۽ هر طبقي ۽ هر پيشي جي فردن جي جذبن کي اجاگر ڪيو. سندس مشهور ناول ويران ۽ انڌايرا گھر آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالزاڪ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%DA%AA |access-date=2020-06-29 |archive-date=2025-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223020604/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:1850ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>9oq72hquisl8uunbdzwx9wjly93rerh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالشيوزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28837</id>
    <revision>
      <id>383572</id>
      <parentid>273987</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="1uumzp5anivna8ffg1f933mo6vev8q9" xml:space="preserve">بالشويزم (Bolshevism) جو اصطلاح سڀ کان اڳ [[1903ع]] ۾ استعمال ٿيو، جڏهن لنڊن ۾ روسي ”سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ“ جو اجلاس ٿيو، ان اجلاس ۾ مارڪسي اشتراڪيت جي ٻن نظرياتي شاخن بالشويڪن ۽ مينشويڪن ۾ چٽو فرق نظر آيو. روسيءَ ۾ ”بالشويزم“ جو مطلب ”اڪثريت وارا(گهڻائي وارا)“ ۽ مينشويزم“ (Menshevism) جو مطلب ”ٿورائيءَ وارا“ آهي. 
بولشويڪن (گهڻائيءَ وارن) جو اڳواڻ لينن هو. هنن جي ڪاميابيءَ  کانپوءِ ڪميونسٽ پارٽيءَ کي ”بالشويڪ پارٽي“ سڏيو ويو. 
لينن ۽ سندس ساٿين جو مقصد ڪارل مارڪس جي تعليمات جي روشنيءَ ۾ مزدورن کي متحد ڪري روسي بادشاهه '''زار''' (Tzar) جو انقلاب (Revolution) رستي تختو اونڌو ڪري، سچي معنيٰ ۾ ”پورهيتن جي حڪومت“ قائم ڪري، ملڪ ۾ ڪميونسٽ نظام لاڳو ڪرڻ هو. ٻئي طرف مينشويڪن (ٿورائيءَ وارن) جو اڳواڻ پلي خان نوف (1857-1918ع) هو، جيڪو اعتدال پسند هو ۽ ان جو خيال هو ته روس ۾ انقلاب آڻڻ کان اڳ ان ۾ ٻين يورپي ملڪن وانگر وچولي قسم جي جمهوريت آندي وڃي، هو انقلاب لاءِ رڳو پورهيتن کي نه پر سموري عوام کي ڪتب آڻڻ جو حامي هو. نيٺ 1903ع جي لنڊن اجلاس ۾ لينن جي حامين کي گهڻائي حاصل ٿي، ان ڪري کين بولشويڪ سڏيو ويو ۽ انهن ئي نومبر 1917ع ۾ روس ۾ ”پورهيت انقلاب“ آندو. 1918ع ۾ لينن ۽ سندس ساٿين بالشويڪ پارٽي جو نالو بدلائي ان کي ”ڪميونسٽ پارٽي“ سڏيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالشويزم : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%85 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409121958/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==عظيم آڪٽوبر انقلاب==
25 آڪٽوبر 1917ع ۾ روس منجهه آيل بالشويڪ انقلاب  يا ”عظيم آڪٽوبر انقلاب“ (Bolshevik Revolution) ڪميونسٽ اڳواڻ ولادي مير لينن (1924ع - 1870ع) ۽ سندس ساٿين جي اڳواڻيءَ ۾ آيو. اِن انقلاب کي روس جي ٻين سياسي حلقن دل سان قبول نه ڪيو، جنهنڪري 1917ع کان 1922ع تائين ملڪ ۾ گهرو ويڙھ هلندي رهي. ان گھَرُو ويڙھ جو خاتمو 1922ع ۾ سوويت يونين جي وجود ۾ اچڻ سان ٿيو. پهرين عالمي جنگ دوران روس معاشي طور تي تباهه ٿي چڪو هو، جنهن ڪري فوج ۽ عوام سميت هر طبقو تڏهوڪي روسي شهنشاھ نڪولس ٻئي جي سرڪار ۽ وزير اعظم ڪيرنسڪي منجهان سخت بيزار هو. روس جي ڪميونسٽن انهيءَ گھوٽالي واري صورتحال جو فائدو وٺندي، جرمن مُفڪر ڪارل مارڪس جي ويچارن منجهان ڪڍيل سياسي نظام پُرتشدد انقلاب ذريعي پهريون ڀيرو دنيا جي هڪ علائقي اندر لاڳو ڪيو. بالشويڪ، سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جو اهو گروهه هو، جيڪو جمهوري تبديليءَ بدران ڏاڍ واري طريقي سان انقلاب آڻڻ جو حامي هو. انقلاب کانپوءِ ولادي مير لينن ڪميونسٽ حڪومت جو سربراهه ٿيو ۽ سندس اڻٿڪ ڪوششن سان تباهه حال روس دنيا جي عظيم سياسي ۽ فوجي طاقت بڻجي اُڀريو. جيئن ته لينن جو لاڳاپو به ڪميونسٽ پارٽيءَ جي بالشويڪ گروپ سان هو، تنهڪري آندل انقلاب مٿان به اهو نالو مشهور ٿيو.
&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/Bolshevik%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پوليٽڪل سائنس]]
[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:سماج]]
[[زمرو:انقلاب]]</text>
      <sha1>1uumzp5anivna8ffg1f933mo6vev8q9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالغن جي تعليم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28838</id>
    <revision>
      <id>383573</id>
      <parentid>344658</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1105" sha1="2jielrwsafzs25mpsokguybjee3dhp1" xml:space="preserve">اسڪول يا مدرسي ۾ وڃڻ واريءَ عمر کان وڏيءَ عمر (گهٽ ۾ گهٽ 18 سالن جي عمر) وارن ماڻهن جي -تعليم-. [[سنڌ]] جي مدرسن ۾ آڳاٽي زماني کان وٺي خصوصي طور وڏيءَ عمر وارن (بالغن) کي پڙهائڻ جو سلسلو هلندڙ هو، جنهن مان ڪيترائي اهڙا ماڻهو پيدا ٿيا، -جن- وڏيءَ عمر ۾ -تعليم- حاصل ڪري، سنڌ جي خدمت ڪئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالغن جي تعليم : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85 |access-date=2019-12-17 |archive-date=2024-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107165052/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:اعليٰ تعليم]]
[[زمرو:تعليمي مرحلا]]</text>
      <sha1>2jielrwsafzs25mpsokguybjee3dhp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالغن جي تعليم جي واٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28839</id>
    <revision>
      <id>383574</id>
      <parentid>101142</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="e7g69zlhqei0or2wi42apmzatpoqh6j" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 114 صفحا ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. چندن پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد]] مان ڇپيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالغن جي تعليم جي واٽ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%88%D8%A7%D9%BD |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409093831/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%88%D8%A7%D9%BD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>e7g69zlhqei0or2wi42apmzatpoqh6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالغن جي تعليم لاءِ استادن جو رھبر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28840</id>
    <revision>
      <id>383575</id>
      <parentid>101143</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="aqhpo5v4akycmmvqpmf5ruxez3emzng" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب [[محمد ابراهيم جويو|محمد ابراهيم جويي]] جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ 103 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بروڊ حيدرآباد طرفان، دي نائيمس پريس، ڪراچيءَ مان سال 1973ع ۾ ڇپايو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالغن جي تعليم لاءِ استادن جو رهبر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409150838/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>aqhpo5v4akycmmvqpmf5ruxez3emzng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالغن جي تعليم لاءِ پھريون ڪتاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28841</id>
    <revision>
      <id>383576</id>
      <parentid>238026</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="t0oyb9jztw37r5e0vpjmdsk8jf80g5o" xml:space="preserve">'''بالغن جي تعليم لاءِ پھريون ڪتاب''' [[عمر بن محمد دائود پوٽو|ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي]] جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ 88 صفحا آهن. هيءُ ڪتاب سنڌي ٻوليءَ ۽ نصاب واري ڪميٽيءَ طرفان ڇپيو. ڇاپو پھريون، ماڊرن سنڌ پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ وارن پاڪستان پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1949ع ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D9%BE%D9%87%D8%B1%D9%8A%D9%88%D9%86%20%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8 بالغن جي تعليم لاءِ پهريون ڪتاب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>t0oyb9jztw37r5e0vpjmdsk8jf80g5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالغن جي تعليم لاءِ ڪتاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28842</id>
    <revision>
      <id>383577</id>
      <parentid>101145</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="0kdhj5o2w75fer2uw1mhw9xw1bkyxin" xml:space="preserve">هيءُ ڪتابڙو محمد صديق ”مسافر“ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن. ڇاپو ٽيون، ماڊرن سنڌ پبلشنگ هائوس طرفان، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1939ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالغن جي تعليم لاءِ ڪتاب : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210827/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%BA%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%20%D9%84%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0kdhj5o2w75fer2uw1mhw9xw1bkyxin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالو جا قبا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28844</id>
    <revision>
      <id>383578</id>
      <parentid>289457</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="5rnvtswin2nd9bxnv9ezpla5syhlhll" xml:space="preserve">'''بالو جا قبا''' (Baloo Ja Quba) ڪلهوڙن جي جنگي جرنيل بلاول زرداريءَ جو مقبرو آهي، جنهن جي وفات 800 ھجري ۾ ٿي ۽ جنهن جو مقبرو 18 ھين صديءَ ۾ ٺھيو.
 
بالوءَ جو مقام، ديھ 23 داد، تعلقي ۽ ضلعي نواب شاهه (ھاڻي [[شهيد بينظيرآباد ضلعو]]) جي، حاجي مٺي خان زرداري ڳوٺ کان اٽڪل 2 ڪلو ميٽر اولھ ۾ آھي. جڏهن ته زوار ڪوڙي جو ڳوٺ اٽڪل ھڪ ڪلو ميٽر ڏکڻ ۾، ٻانڌي-نواب شاھه روڊ اٽڪل ڏيڍ ڪلو ميٽر اوڀر ۾ ۽ [[نوابشاھه|نواب شاھه شھر]] کان اٽڪل 12 ڪلو ميٽر ڏکڻ-اوڀر ۾ آھي. ھي ماڳ ويڪرائي ڦاڪ &quot;94'12°60 اتر ۽ ڊگھائي ڦاڪ '56&quot;80°21 اوڀر تي واقع آھي. 

بالوءَ جو مقبرو ڊيگھ ۽ ويڪر ۾ 6.60x6.60 ۽ اوچائيءَ ۾ 13 ميٽر آھي. ان جي اڏاوت ۾ چيرولي، پڪيون سرون، سيمنٽ، گارو ۽ شيشو استعمال ٿيل آھي. مقبرو چورس رٿيل آھي. لنگھ اوڀر طرف وڌاوڙي نموني ونگيل در (corbel arched) سان آھي، دروازو ڪاٺ جو لڳل آھي. وڏو کڻ ونگو (Recessed Arched) پانيل ۽ اندر تي ھڪ مستطيل پانيل لنگھ وٽ ٺھيل آھي. مھاڙيءَ کان سواءِ ٽن پاسن تي 15 عدد مستطيل پانيل ٽن قطارن ۾ ٺھيل آھن. ڪنڊن وٽ ٻيڙ ٻني تي ڪنگرا ٺھيل آھن. مھاڙيءَ ۾ ڪنگرن کان سواءِ چار برجيون ٺھيل آھن، جن کي وري چار دريون ڏنل آھن. اٺڪنڊي ڳچ کي چار روشندان ۽ اٺ برجيون ۽ ھر پاسي سيمنٽ جون ڄاريون لڳل آھن. ڳچ جي مٿان اڌ گول گنبذ ۽ ان جي مٿان ڪاشيءَ جو ڪلس ٺھيل آھي. گنبذ جي ٻاھران شيشي جو ڪم ٿيل آھي. گنبذ جو نمونو ھوسانگ جي مقبري، جيڪو منڊو (Mandu) ۾ سال 1440ع ۾ ٺاھيو ويو ھو، جھڙو آھي. مقبرو پانيلن سان ھر پاسي سينگاريل آھي. ڇتين تي ٽي عدد مستطيل پانيل به ٺھيل آھن. مٿي ڪنڊن وٽ ڪنڊ جوڙ ٺھيل آھن، جيڪي مقبري کي اٺڪنڊو گچ ٺاھڻ ۾ مدد ڏين ٿا. اندران مقبرو ڳچ سان پلستر ٿيل آھي. حجري ۾ ٻه قبرون ماربل جون ٺھيل آھن. 

بلاول زرداريءَ جي قبر تي ڪتبو لڳل آھي. هيءُ ڪلھوڙن جو جنگي جرنيل ۽ سفارتڪار ھو. مقبري جي سنڀال ھئڻ ڪري تمام سٺي حالت ۾ آھي. حڪومت 89-1988ع ۾ ھتي ڪجهه مرمت جو ڪم به ڪرايو آھي. هنجي نالي سان &quot;بلاول انسٽيٽيوٽ&quot; قائم ٿيل آهي، جنهن جو ڊائريڪٽر پروفيسر ڊاڪٽر محمد لائق زرداري آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالوءَ جا قبا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A1%D9%8E%20%20%D8%AC%D8%A7%20%20%D9%82%D8%A8%D8%A7 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410044305/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A1%D9%8E%20%20%D8%AC%D8%A7%20%20%D9%82%D8%A8%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ]]</text>
      <sha1>5rnvtswin2nd9bxnv9ezpla5syhlhll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالي اقبال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28845</id>
    <revision>
      <id>383579</id>
      <parentid>163845</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5356" sha1="se28zof09ds2q1yy7r0uw5hwjmwhtvw" xml:space="preserve">بالي لاهور جي هيرا منڊيءَ جي مشهور ڳائڻي هئي، هن جو پورو نالو اقبال بيگم هو ۽ عام طرح هوءَ ’بالي‘ جي نالي سان معروف هئي. لاهور جي هيءَ مشهور ڳائڻي اڪثر نوابن ۽ رئيسن جي تقريبن ۾ ڳائڻ لاءِ ويندي هئي. سندس حسن جي هاڪ -ٻڌي- خيرپور جو مير علي نواز ’ناز‘ مٿس عاشق ٿي پيو، عشق به اهڙو جنهن کي واقعي عشق چئجي. بالي، مير صاحب کي پنهنجي عشق ۾ اهڙو ته گهايل ڪري ڇڏيو جو هوءَ جڏهن لاهور هلي ويندي هئي ته مير صاحب مجبور ٿي وڇوڙي ۾ غزل ۽ ڪافيون ويهي لکندو هو. باليءَ سان مير صاحب 24-1923ع ڌاري شادي ڪئي. شاديءَ کان اڳ مير صاحب کي ڏاڍا ڪشالا ڪڍڻا پيا. وڏي محنت کان پوءِ باليءَ جا ڀائر بَبو خان ۽ فيروز خان راضي ٿيا ۽ باليءَ به ڳالهه مڃي. شاديءَ ۾ مير صاحب دل کولي خرچ ڪيو. مهمانن لاءِ ڪئمپون لڳي ويون، گرميءَ جو زمانو هو، تنهنڪري ڪکايون لانڍيون ٺاهيون ويون، -جن- تي -پاڻي- ڇڻڪاريو پئي ويو ته جيئن ٿڌيون رهن. خيرپور ريلوي -اسٽيشن- واري ڦاٽڪ کان وٺي شهر تائين يڪي ميدان ۾ لانڍيون ۽ ڪئمپون لڳايون ويون. مير علي نواز خان جي رهائش ۽ شاديءَ جي تقريب لاءِ خاص لانڍيون به انهيءَ ميدان ۾ ٺاهيون ويون. لاهور، امرتسر، دهلي ۽ بمبئيءَ مان 80 کن طائفا گهرايا ويا، -جن- جي رهائش لاءِ هاءِ اسڪول ۽ بورڊنگ هائوس جون بلڊنگون خالي ڪرايون ويون. بورڊنگ هائوس جي ڪنڊ ڪڙڇ مان طبلي جي ٿاڦ ۽ سارنگيءَ جي رون رون ٻڌڻ ۾ ٿي آئي. ناچ، گانا، آتشبازيون، مشاعرا، قصيده خوانيون، وڏن ماڻهن ۽ آفيسرن جون دعوتون، مطلب ته وڏا انتظام ڪيا ويا. مختيار بيگم امرتسريءَ شادي جي موقعي تي خاص -ٺمري- ڳائي. 
”مين توسي ناهين بولون ري!“ 
ڪيترا ڏينهن مجلسون هلنديون رهيون ۽ شاهي خزانو بيدرديءَ سان لُٽايو ويو. 
هڪ ٻي روايت مطابق مير علي نواز ولي عهد ٿيڻ کان پوءِ ولايت گهمڻ ويو ۽ ولايت کان سير تفريح ڪري اچڻ بعد سندس والد مير -امام- بخش سندس شاديءَ جون تياريون شروع ڪيون. خاندان مان رشتو طئي ڪيو ويو. شاديءَ واري ڏينهن رياست ۾ چلهه -ٻارڻ- جي اجازت نه هئي، سڀني لاءِ شاهي کاڌو عام هو. رسم شروع ٿي. آخر ۾ هڪ ڳائڻي (بالي) اڳتي وڌي آئي، ڏسڻ وارن کيس ڳائڻي نه پئي سمجهيو. اها ڳائڻي جڏهن اسٽيج تي آئي، تڏهن شاهي خاندان جي فرد مير علي نواز جون -اکيون- -ان- جي چهري -تان- هٽيون ئي نه پئي. ڳائڻ وڄائڻ جي محفل کان پوءِ جڏهن نڪاح جو وقت ويجهو آيو ته مير علي نواز خان پنهنجي پيءُ جي هٿ تي هٿ رکي نهايت آهستگيءَ سان چيو ته، ’بابا! آءٌ شادي ڪندس ته -ان- ڳائڻيءَ سان ڪندس‘. مير -امام- بخش -ان- پريشانيءَ جي عالم ۾ هڪدم ڏاهپ کان ڪم ورتو ۽ پنهنجي شال ڳائڻي جي ماءُ آڏو اڇلائي حڪم ڪيائين ته هنن کي حرم سرا ۾ وٺي وڃو. -ان- بعد پنهنجي پٽ سوڌو اندر اچي کانئس وعدو ورتائين ته ’ٺيڪ آهي تون پهرين ڀلي هن سان نڪاح ڪر، ليڪن بعد ۾ توکي طئي ٿيل خانداني ڇوڪريءَ سان به نڪاح ڪرڻو پوندو‘. مير علي نواز راضي ٿيو. نڪاح بعد مير -امام- بخش پنهنجي نُنهن کي ”هر رائل هائينيس“ جو خطاب عطا ڪيو. اهڙيءَ طرح بالي هڪ ڳائڻيءَ مان ملڪه اقبال بيگم بنجي وئي. 
مير علي نواز 35 ڊسمبر 1935ع ۾ وفات ڪئي ۽ سندس لاش ڪربلا معليٰ ۾ دفن ڪيو ويو، سندس وفات کان پوءِ باليءَ گوشه نشيني اختيار ڪئي ۽ [[1967ع]] ۾ گذاري وئي. سندس گذارڻ کان پوءِ سندس لاش کي به ڪربلا معليٰ ۾ مير علي نواز ’ناز‘ جي ڀر ۾ دفن ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410234904/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>se28zof09ds2q1yy7r0uw5hwjmwhtvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالي شاھ ڳوٺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28846</id>
    <revision>
      <id>383580</id>
      <parentid>101148</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="idwgg8urk55uru305fksg95qd56j68p" xml:space="preserve">دادو ضلعي جو هڪ ڳوٺ، دادو ۽ [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] جي وچ تي شاهه پنجي جي ويجهو ريلوي -اسٽيشن- به آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بالي شاهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410234838/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>idwgg8urk55uru305fksg95qd56j68p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالي عرف گولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28847</id>
    <revision>
      <id>383581</id>
      <parentid>101149</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="k3xggq300u34fh4ssj6zvujizyovc1b" xml:space="preserve">سنڌ ۾ ڪنهن دور ۾ بالي عرف ”گولي“ مشهور گائڪا ٿي گذري آهي. جيڪا [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] جي رهواسي ۽ -استاد عاشق علي خان- جي مکيه شاگردن مان هڪ هئي. سندس ڳائڻ جو انداز به -استاد عاشق علي خان- جهڙو هو. -ٺمري-، سندس پسنديده راڳ هو ۽ -ان- تي کيس ملڪو حاصل هو. ڪلاسيڪي موسيقيءَ جي کيس سٺي ڄاڻ هئي. سٺي ڳائڻي هئڻ ڪري کيس اڪثر محفلن ۾ مدعو ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A/%DA%AF%D9%88%D9%84%D9%8A بالي/گولي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>k3xggq300u34fh4ssj6zvujizyovc1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باليڏيرو ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28848</id>
    <revision>
      <id>383582</id>
      <parentid>101150</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="mfrrvmki8jehzdf3h37bqtj8pjdh4lp" xml:space="preserve">تعلقي (ڪڪڙ) [[خيرپور ناٿن شاه تعلقو|خيرپور ناٿن شاهه]] ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ’رضا محمد ڏيرو‘، ’رحم علي اوٺوال‘، ’مبارڪ ڀرڳڙي‘، ’ڪليارا‘، ’قائم ڇڳڙو‘، ’يار محمد ڀرڳڙي‘ ۽ ’مبارڪ ڀرڳڙي‘.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باليڏيرو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%DA%8F%D9%8A%D8%B1%D9%88 |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409125746/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%DA%8F%D9%8A%D8%B1%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>mfrrvmki8jehzdf3h37bqtj8pjdh4lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باھڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28930</id>
    <revision>
      <id>383642</id>
      <parentid>101210</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="8nkfvniprdh7erv7lf7t0bekrziqt2s" xml:space="preserve">بَهَڻُ/ باهڻ: هڪ قسم جو وڻ، جنهن جو ڪاٺ نرم ٿئي، جنهنڪري -ان- تي جنڊيءَ جو ڪم سُٺو ٿيندو آهي. هيءُ وڻ خاص ڪري جنڊيءَ جي سامان جوڙڻ ۾ ڪم ايندو آهي. هيءُ وڻ سڄيءَ [[سنڌ]] ۾ ، درياهه جي ڪچي واري ايراضيءَ جي ٻيلن ۾ ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باهڻ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%87%DA%BB |access-date=2016-06-26 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409211035/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%87%DA%BB |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8nkfvniprdh7erv7lf7t0bekrziqt2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ببلو ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28935</id>
    <revision>
      <id>383648</id>
      <parentid>101212</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="312" sha1="nr7twyuezdy0lfsiycao44n0a8qd3tm" xml:space="preserve">[[شاه بندر تعلقو]]۾ هڪ ديهه.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A8%D9%84%D9%88 ببلو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nr7twyuezdy0lfsiycao44n0a8qd3tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ببليوگرافي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28936</id>
    <revision>
      <id>383650</id>
      <parentid>267254</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="chhp6ldbvpvmv4o2jiqof43o9y5rh6k" xml:space="preserve">[[فائل:Library-shelves-bibliographies-Graz.jpg|thumb|آسٽريا جي گراز يونيورسٽي لائبريري جي ببلوگرافي]]

'''ببليوگرافي''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Bibliography}} لفظ يوناني ٻوليءَ جي ٻن لفظن”ببلس“ (Biblious) معنيٰ ”[[ڪتاب]]“ ۽ ”گرافو“ (Grapho) معنيٰ ٿي ”ڪتاب لکڻ يا نقل ڪرڻ.“
'''ڪتابيات''' (Bibliography) اهڙن ڪتابن، رسالن يا مواد جي فھرست جي سڌ ڏيڻ، جن جي مدد سان ڪو بہ مضمون، ڪتاب يا پيپر وغيره لکيو ويو هجي. اهڙي لسٽ هميشہ لکيل مواد جي آخر ۾ ڏني ويندي آهي، جنھن ۾ کنيل حوالي جو نالو ، صفحو، ليکڪ ۽ شايع ڪندڙ اداري جو نالو ۽ سال وغيره ڏنو ويندو آهي.&lt;ref&gt;ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

[[فائل:Pn-samara-n-a-2000-11.jpg|thumb|کاٻو|روس ۾ ھڪ عورت ببلوگرافي جي ڪم ڪندي]]

== مطلب ==

موجوده وقت ۾ ببليو گرافيءَ جا ٻہ مکيہ مطلب ورتا ويندا آهن: (1)ڪتابن جي سلسلي وار ترتيب ۽ (2) ڪتابن بابت مستند ڄاڻ.

# '''ڪتابن جي سلسليوار ترتيب''': هن قسم جي ببليو گرافيءَ ۾ ڪتابن جي فهرست يا ترتيب اهڙي نموني رکي ويندي آهي، جو محققن، شاگردن ۽ استادن کي ڪتابن حاصل ڪرڻ ۽ حوالا چونڊڻ ۾ آساني ٿئي.
# '''ڪتابن بابت مستند ڄاڻ''': هن قسم جي ببليوگرافيءَ کي تجزياتي ببليوگرافي به چئجي ٿو. هي جديد طريقو آهي, جيڪو 20 هين صدي عيسوي ۾ ترقيءَ تي پھتو.

== وضاحت ==

ببليوگرافي ڪنھن بہ ٻولي ۾ لکيل ڪتابن جي فھرست کي چئجي ٿو. ببليوگرافيءَ هڪ قسم جو آرٽ بہ آهي تہ سائنس بہ، ڇاڪاڻ تہ هن ۾ اهي سڀئي ڳالهيون شامل آهن. جيڪي ٻنهي علمن لاءِ لازمي ٿين ٿيون. جيئن تہ هن وقت دنيا جي هر ترقي يافتہ ٻوليءَ ۾ روزانو سوين ڪتاب پيا ڇپجن. ان ڪري ببليوگرافيءَ کي پڻ مختلف شاخن ۾ ورهايو ويو آهي. مثلاً سائنسي ڪتابن جي جدا ببليوگرافي تيار ڪئي ويندي آهي ته وري ديني، ادب جي جدا، تاريخي ڪتابن، ناولن، شاعريءَ، رسالن ۽ ٻاراڻي ادب جون جدا جدا ببليوگرافيون تيار ڪيون وينديون آهن. موجوده وقت ۾ هن علم اڃا بہ وڌيڪ ترقي ڪئي آهي، جنهن موجب ڪتاب جو نالو، ليکڪ/ مترجم/ مرتب جو نالو، ڪتاب ۾ ڪم آندل پني، جلد بندي، صفحن، ڇپائيءَ جي تاريخ ۽ سال وغيره جي معلومات درج ٿيندي آهي.''

''[[سنڌي ٻولي|سنڌي ٻوليءَ]] ۾ بہ پاڪستان کان اڳ هندو عالمن، سنڌي ڪتابن جون ببليوگرافيون تيار ڪيون هيون. تازو ڪجهه ادارن سنڌي ڪتابن جون ببليوگرافيون شايع ڪيون، جن ۾ [[انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي|انسٽيٽيوٽ آف ”سنڌالاجي“]] ۽ ”[[سنڌي ادبي بورڊ]]“ وغيره شامل آهن. جن مان شاگردن، استادن ۽ عام ماڻهن کي سنڌي علم ۽ ادب بابت سٺي ۽ مفيد معلومات حاصل ٿي رهي آهي. مطلب تہ ببليوگرافي ڪتابن بابت هڪ قسم جي ڊائريڪٽري هوندي آهي، جنھن مان پڙهيل طبقو چڱو لاڀ حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ آسانيءَ سان گهربل موضوع بابت ڪتاب آسانيءَ سان ڳولي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ببليوگرافي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241115030027/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A8%D9%84%D9%8A%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A |date=2024-11-15 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد پھريون، [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سماجي علم]]
[[زمرو:ڪتاب ڊزائين]]
[[زمرو:ڪتابي اصطلاعون]]</text>
      <sha1>chhp6ldbvpvmv4o2jiqof43o9y5rh6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ببوئي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28937</id>
    <revision>
      <id>383651</id>
      <parentid>101213</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="2cteq43717oulaaajxebfcudjxxgm7q" xml:space="preserve">بَبُوئِي: بَبُئي. مسافريءَ ۾ [[پاڻي]] ساڻ کڻڻ لاءِ ڌاتوءَ جي گُهگهي، جيڪا -بادامي- شڪل جي بيضوي يا چپٿري ٿيندي آهي ۽ بيهارڻ لاءِ ترو ڪونه ٿيندو اٿس.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A8%D9%88%D8%A6%D9%8A ببوئي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>2cteq43717oulaaajxebfcudjxxgm7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ببون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28938</id>
    <revision>
      <id>383652</id>
      <parentid>101214</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="345" sha1="55jdat0si4qmm27whrvo15yhqd21ibe" xml:space="preserve">باندر- جو هڪ قسم (Baboon). [[آفريڪا]] جو وڏو -باندر.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A8%D9%88%D9%86 ببون : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>55jdat0si4qmm27whrvo15yhqd21ibe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بتيلائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28942</id>
    <revision>
      <id>383654</id>
      <parentid>101216</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="513" sha1="6dpxkdgzg6aarm0783mmkpdzlbzbxqm" xml:space="preserve">[[بُگٽي]] ۽ مزاري بلوچن جو هڪ قبيلو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بتيلائي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AA%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A |access-date=2016-06-26 |archive-date=2016-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219075448/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AA%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>6dpxkdgzg6aarm0783mmkpdzlbzbxqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بتيلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28943</id>
    <revision>
      <id>383655</id>
      <parentid>101217</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="sxekewiz559piogao87c42rt5255vud" xml:space="preserve">[[ٻيڙي|ٻيڙيءَ]] جو هڪ قسم. ننڍي -ٻيڙي-، جنهن ۾ پنج ست ماڻهو ويهي سگهن. بَتيلو 8 کان 12 فٽ ڊگهو ٿئي، جنهن جي اڳيان چُهنب، وچ ويڪرو ۽ ڇَيڙو 3 / 4 فوٽ ويڪرو ٿئي ٿو. اِن ٻيڙيءَ جي اڳين ۽ پُٺين پاسن تي، مٿان ڪاٺ سان ٻَڌل -تخت- ٿين ۽ وچ وارو باقي حصو خالي رهي ٿو. اڳئين -تخت- کي ”آڳل“ يا ”آڳيل“، پوئين -تخت- کي ”پاڇل“ ۽ وچ واري خالي جاءِ کي ”لَڪ“ سڏين ٿا. خالي لَڪ جي مٿان آڳل واري پاسي هڪ ٿلهي چورس گهڙيل ڪاٺي ٿئي، جنهن کي ميربحر ”اَڏو“ چون. اڏي جي مٿان، ٻنهي طرفن ڪاٺ جا ٻه وڏا ۽ ٿلها ٽُڪر ٿين، -جن- کي ”گُٽڪا“ چئبو آهي، -جن- سان چَپا يا هاليسا (بَتيلي کي هلائڻ واريون شيون) -ٻڌي-، -ٻيڙي- هلائبي آهي. هن قسم جا بتيلا عام طرح مڇي ۽ پَلي مارڻ جي ڪم اچن ٿا. ڪن بتيلن تي سِڙَهه به رکن ۽ هوا هئڻ جي صورت ۾ هاليسن يا چپن سان -ٻيڙي- ڇِڪڻ بدران سِڙَهه کڻي، منزل ڏانهن ڪَهندا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AA%D9%8A%D9%84%D9%88 |access-date=2016-06-26 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409144510/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AA%D9%8A%D9%84%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>sxekewiz559piogao87c42rt5255vud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجاجين جو ناٽڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28963</id>
    <revision>
      <id>383656</id>
      <parentid>101218</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="na4g9jvxu86qo2mkdcnk0xwha3n8vti" xml:space="preserve">هيءُ [[ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي|ڀيرومل مهرچند آڏواڻيءَ]] جي لکيل ٻن ننڍن ناٽڪن مان هڪ جو نالو آهي، جيڪو هن 1921ع ۾ لکيو ۽ ٻيو ناٽڪ ”پنگتي مقدمو“ 1927ع ۾ لکيائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجاجين جو ناٽڪ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%AC%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D9%BD%DA%AA |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409165128/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%AC%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D9%BD%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>na4g9jvxu86qo2mkdcnk0xwha3n8vti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجار پوٽا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28964</id>
    <revision>
      <id>383667</id>
      <parentid>238147</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="pa8j6v9ydh2i0oia66pzw1jfrrz9g85" xml:space="preserve">هيءَ سنڌ ۽ [[ڪڇ]] جي جتن جي هڪ اوڙڪ آهي. بجار پوٽن جو وڏيرو پاڻ کي ’بجار خان‘ جي لقب سان سڏائيندو آهي. هن کي ڪڇ جي گاديءَ جي هنڌ [[لکپت]] ۾ جاگيرون مليل هيون. -ان- کان سواءِ ’کاري ڇاڻ‘ ۾ به هن جون زمينون هونديون هيون. سرحد -بند- ٿيڻ کان پوءِ هنن ڪڇ ۾ ئي رهڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجار پوٽا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D9%BE%D9%88%D9%BD%D8%A7 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409093536/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D9%BE%D9%88%D9%BD%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>pa8j6v9ydh2i0oia66pzw1jfrrz9g85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجار جوکيو ۽ راڻو ارجن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28967</id>
    <revision>
      <id>383657</id>
      <parentid>101219</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5195" sha1="sdxjhm3uhjuev77yx2bbnoh7heozji4" xml:space="preserve">جوکيا اصل شاهه بلاول جي ڀرسان ڪنگور جي علائقي جا هئا. پوءِ ملير ۾ اچي ٺڪاڻو ڪيائون. انهن مان بجار وڏيءَ همت وارو ساماڻو ۽ وڃي ٺٽي ۾ ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي نواب شيخ شڪرالله وٽ ملازم ٿيو. ان وقت ميرپور ساڪري ۾ ٻُهارن کان اولهه ۾ راڻو ارجن ڌاريجو راڄ ڪندو هو. ميان غلام شاهه ڪلهوڙي [[ٺٽو|ٺٽي]] جي نواب، شيخ شڪرالله کي راڻي ارجن کي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو. جڏهن ٺٽي وارو ڀاڱو ميان نورمحمد ڪلهوڙي کي مليو ته نئين حڪومت اڳئين دؤر جي سردارن کي مڃائڻ لاءِ ملير جي ڪرمتي بلوچ سردارن تي لشڪر چاڙهيو ته جيئن ڪرمتي هيڻا ٿين ۽ راڻي جو زور به ڀڄي. ملير ۾ ڪرمتين جو سردار ”ملڪ طوطا“ هو. ملير تي خدا آباد طرفان موڪليل لشڪر جو حملو به ٿي چڪو هو. بجار، دانائي ڪري ملڪ طوطا وٽ لنگهي ويو ۽ چيائينس ته مون تي ميان حاڪم جو بار آهي، انهيءَ ڪري آءٌ راڻي تي حملو ڪندس. اوهان راڻي جي پاران ٻيو ڪو قدم نه کڻجو ۽ نڪي سندس مدد ڪجو. ملڪ طوطا، اها ڳالهه مڃي. هوڏانهن راڻي ۽ سندس ماسات رحمت الله ”مُلين پوٽي“ کي جڏهن ڄام ڪريم داد جو پيغام پهتو، ته هنن پرواهه ڪانه ڪئي، جو ڀانيائون ته جڏهن ملڪ طوطا اسان جو ڀرجهلو آهي ته بجار ڇا ڪندو؟ ٻئي طرف ساڪري طرف وارا ڪرمتي راڻي کي وڌيڪ ويجها هئا، تن کي جڏهن خبر پئي، ته راڻي تي حملو ٿيڻ وارو آهي. تڏهن هنن پاڻ ۾ مصلحت ڪئي. هنن سردارن پنهنجا ٻه وزير سڏيا. هڪ عيسب، جو بگهياڙ جي پاڙي مان مک هو، جيڪو پوءِ مڪليءَ واري جنگ ۾ ماريو ويو ۽ ٻيو ڪيڪو، جيڪو هديهه پاڙي مان مک هو. هنن راءِ ڏني ته اسين ساڪري واري راڻي جا ويجها پاڙيسري آهيون ۽ اصل کان وٺي راڻي سان ڀيڙا آهيون. اسين هر حال ۾ راڻي جي مدد ڪنداسين. پر نوتڪ اها ڳالهه قبول نه ڪئي، جو بجار سان سندس دوستي هئي ۽ بجار ان کي پنهنجي پاسي ڪري ڇڏيو هو. سو بجار جي طرفان وڙهيو هو. ملڪ طوطا خان، نه ڪي راڻي جي طرفان وڙهيو ۽ نه ڪو نوتڪه جي مدد ڪيائين. ڪيڪو هديه عيسب بگهياڙ ۽ راڻي ارجن جو ماسات، رحمت الله مُلين پوٽو، پنهنجن ماڻهن سميت راڻي سان ڀيڙا ٿي بيٺا ۽ کيس همٿايائون. مردن مقابلو ڪيو، پر حملو وڏو هو ۽ راڻو، رحمت الله، ڪيڪو هديهه نوتاڻي ۽ سندس ٻيا گهڻائي ساٿي مارجي ويا. ٽن مڙسن قول ڪيا، ته اسين لشڪر چيري وڃي بجار کي ڌڪ هڻنداسون. انهن قول پاڙيا، پر بجار جو بخت زور هو، جو هو سلامت رهيو. انهن مان بنبي بگهياڙ ، جنهن بندوق هنئي، ٻيو ڇٽو منداڻي هو، جنهن ڀالو هنيو. ان وقت بجار ۽ تڳيو ٻئي ڀائر ڀڄي ويا، باقي سندن ڀاڻيجو ”ڪالا“ مڙس ٿي بيٺو ۽ مارجي ويو. بجار پوءِ ملير جا 80 کوسا ساڻ ڪري، لاهري بندر ڏانهن ڪاهيو. راڻو ارجن ان وقت ويهن ماڻهن سان ”رتي ڪوٽ“ ۾، جيڪو هڪ ٻيٽ تي هو، شڪار لاءِ لٿل هو. وهاڻي ٿي، رات جو جڏهن، راڻو ارجن، پنهنجي تنبوءَ ۾ ڏيئو ٻاريو ستو پيو هو ته بجار ۽ سندس ساٿي ترارون هٿ ۾ ڪري ”سيڻاهن“ تي تري وڃي مٿس ڪڙڪيا ۽ ماري ڇڏيائونس. ميان غلام شاهه انهيءَ فتح جي عيوض، بجار جوکئي کي ”ڄام“ جو لقب ڏيئي، جوکين جو سردار مقرر ڪيو. ڄام بجار پوءِ زور ورتو ۽ ڪرمتين ۽ برفتن سان جنگيون ڪيائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجار جوکيو ۽ راڻو ارجن : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D8%AC%D9%88%DA%A9%D9%8A%D9%88%20%DB%BD%20%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%88%20%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%86 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2020-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529091749/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D8%AC%D9%88%DA%A9%D9%8A%D9%88%20%DB%BD%20%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%88%20%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]</text>
      <sha1>sdxjhm3uhjuev77yx2bbnoh7heozji4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجار خان ٽالپر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28970</id>
    <revision>
      <id>383661</id>
      <parentid>256038</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="nrnoyxvap2z6xnl8ylecfhrslh0sp36" xml:space="preserve">مير -بجار خان ٽالپر- ، مير -بهرام- خان جو پٽ ۽ مير صوبدار خان -ٽالپر- جو -ڀاءُ- هو . جڏهن مير -بهرام- خان کي ميان سرفراز ۽ راڄو ليکيءَ جي سازش جي خبر پئي ، تڏهن مير -بهرام- خان پنهنجي پٽ مير بجار کي حرمين شريفين موڪلي ڇڏيو ، پٺيان ميان سرفراز خان ، مير -بهرام- ۽ مير صوبدار خان کي قتل ڪرائي ڇڏيو . مير بجار جڏهن حرمين کان واپس آيو ، تڏهن راڄو ليکي سندس ڊپ کان زهر کائي خودڪشي ڪري ڇڏي . راڄو ليکيءَ جو پٽ -تاجو ليکي- پنهنجي پيءُ جي جڳهه تي ويٺو . -تاجو ليکي- ميان غلام نبي کي ورغلائي مير بجار سان -جنگ- ڪرڻ لاءِ تيار ڪيو . ٻنهي ڌرين ۾ ” لانياري “ واري -جنگ- لڳي ، جنهن ۾ مير بجار کي فتح حاصل ٿي . -تاجو ليکي- موقعو ملندي ئي لانياري واري -جنگ- ۾ ميان غلام نبيءَ کي قتل ڪرائي ڇڏيو . ميان غلام نبيءَ کانپوءِ ميان عبدالنبي -تخت- تي ويٺو . جڏهن -تاجو ليکي- -ڀاءُ- ۽ پٽن سوڌو گرفتار ٿيو ته ميان عبدالنبي سندس قتل جو حڪم ڏنو ، پر مير بجار خان سفارش ڪري کين بچايو . عزت يار خان ڪلهوڙي جڏهن افغانن جي مدد سان پنهنجي چاچي ميان عبدالنبيءَ تي حملو ڪيو ، تڏهن مير بجار خان لشڪر وٺي سندس مقابلي لاءِ نڪتو ۽ ميان عزت يار خان کي شڪست ڏئي [[سنڌ]] مان ڀڄائي ڪڍيو . ميان عبدالنبي کي -تاجو ليکي- ورغلايو ۽ تاجو ليکيءَ -جوڌپور- جي راجا کي عمرڪوٽ جي قلعي جي لالچ ڏئي مير -بجار خان ٽالپر- کي قتل ڪرائي ڇڏيو . اهو واقعو 1194ھ/1780ع ۾ ٿيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D9%BD%D8%A7%D9%84%D9%BE%D8%B1 بجار خان ٽالپر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nrnoyxvap2z6xnl8ylecfhrslh0sp36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجار خان ڊومبڪي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28973</id>
    <revision>
      <id>383664</id>
      <parentid>101221</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="5el7lcqj5b68qpj372wjyzg2a0ucdcs" xml:space="preserve">بجار خان ڊومبڪي- اصل ۾ قلات جي هڪ حصي ”ڪڇيءَ“ جي -بلوچ- خاندان مان هو. شروع ۾ هو خانه بدوش ٿي رهيو، پر پوءِ [[دادو ضلعو|ضلعي دادوءَ]] جي ڦلجيءَ ۾ اچي -آباد- ٿيو. هتان ئي هن فوجي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. سنڌ کي انگريزن جي قبضي کان بچائڻ خاطر گوريلا -جنگ- ڪيائين. سندس هٿ هيٺ خاصي تعداد ۾ -بلوچ- فوج هئي، جنهن سان گڏجي هو وڙهندو رهيو. کيس -انگريز- سرڪار طرفان ڪيتريون ئي آڇون ڪيون ويون، پر هي -بهادر- -انسان- نه مڙيو. نيٺ مجبور ٿي انگريزن، ڪيهرن ۽ کوسن جي مدد سان ڦلجيءَ تي حملو ڪيو ۽ درياهه خان جکراڻيءَ سان گڏ هيءُ مجاهد به گرفتار ٿيو. 1870ع ۾ -انگريز- فوج کي -افغانستان- جي محاذ تي شڪست ملي ۽ بجار خان آزاد ٿيو. هو 1872ع کان 1875ع تائين ڪڇيءَ جو بي -تاج- -بادشاهه- ٿي رهيو. 13 -جنوري- 1875ع تي سر وليم ميري ويدر، مير علي مراد خان جي مدد سان، بجار خان سان وڙهيو، جنهنڪري 17 جون 1875ع تي هو گرفتار ٿيو ۽ نيٺ جيل ۾ وفات ڪيائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%DA%8A%D9%88%D9%85%D8%A8%DA%AA%D9%8A |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430232453/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%DA%8A%D9%88%D9%85%D8%A8%DA%AA%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5el7lcqj5b68qpj372wjyzg2a0ucdcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجاراڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28976</id>
    <revision>
      <id>383670</id>
      <parentid>304926</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="sbg98ztqmszr3ykn9293ti9wj1xralx" xml:space="preserve">'''بجاراڻي''' بلوچن جو هڪ قبيلو آھي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجاراڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219133935/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[سنڌ]] ۾ ھن قبيلي جا اڪثر ماڻھو [[جيڪب آباد ضلعو|جيڪب آباد ضلعي]] ۾ رھن ٿا.

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جون ذاتيون]]
{{بلوچ قبيلا}}</text>
      <sha1>sbg98ztqmszr3ykn9293ti9wj1xralx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجاراڻي ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28977</id>
    <revision>
      <id>383673</id>
      <parentid>101224</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1025" sha1="8y7xg6re6oy6nmpbdgqcjp69chfln08" xml:space="preserve">تعلقي شڪارپور ۾ هڪ ديهه. [[جيڪب آباد ضلعو|جيڪب آباد ضلعي]] جي ڪنڌڪوٽ تعلقي جي هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن؛ ’شاه مراد‘، ’نظر خان‘، ’سعيد خان -بجاراڻي-‘، ’بجار -بجاراڻي-‘، ’باجڪ باجڪائي‘، ’گاڏهي‘، ’دلاور ڀنگوار‘، ’-بهرام- کوسو‘، ’من دوست ملڪ‘ ۽ ’عبدالڪريم -بجاراڻي-‘.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجاراڻي (ديهه) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20(%D8%AF%D9%8A%D9%87%D9%87) |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409152510/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20(%D8%AF%D9%8A%D9%87%D9%87) |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>8y7xg6re6oy6nmpbdgqcjp69chfln08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجر (تماڪ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28983</id>
    <revision>
      <id>383676</id>
      <parentid>255038</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="447" sha1="9to2nzsmhgwl215jqhf6wq5c94a6t1p" xml:space="preserve">تماڪ جو هڪ قسم. [[تماڪ]] جي پوک جو ٻيو تُور، جيڪو گهٽ تکو ٿيندو آهي، هلڪو تماڪ. تماڪ جي هلڪي مورَ.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%B1 بجر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==

{{حوالا}}

[[زمرو:فصل]]</text>
      <sha1>9to2nzsmhgwl215jqhf6wq5c94a6t1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجر ڀٽون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28985</id>
    <revision>
      <id>383680</id>
      <parentid>267965</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="jkz6puvg0wwpr8x5cxgywkkn1rwiebr" xml:space="preserve">'''بجر ڀٽون''' ٻج جو ھڪ قسمُ آھي، جيڪو گول [[بادام|بادامي]]ءَ جھڙو ٿيندو آهي. کرٽئي جي بيماريءَ ۾ دوا طور ڪم ايندو آهي، گهڻو ڪري [[جوڳي (ذات)|جوڳي]] فقيرن وٽان هٿ ايندو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجر ڀٽون : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%B1%20%DA%80%D9%BD%D9%88%D9%86 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2024-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111184019/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%B1%20%DA%80%D9%BD%D9%88%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>jkz6puvg0wwpr8x5cxgywkkn1rwiebr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجراڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28990</id>
    <revision>
      <id>383685</id>
      <parentid>101227</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="4um3n5fno4ztzx8bzwqeh5akfzb5n5o" xml:space="preserve">بلوچن جو هڪ -پاڙو-، جيڪي اڪثر نواب شاهه، [[سکر]] ۽ حيدرآباد ضلعن ۾ -آباد- آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%8A بجراڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4um3n5fno4ztzx8bzwqeh5akfzb5n5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجڪو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28999</id>
    <revision>
      <id>383701</id>
      <parentid>267929</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="dmd8pl7a4u8g5em72bp1gwmm39b3odo" xml:space="preserve">'''بجڪو''' [[ڪپڙو|ڪپڙي]] مان ٺھيل ٿيلهو، جنھن ۾ ڪپڙا ۽ ڪتاب وغيره وجهي کڻجن. رئيس [[شمس الدين بلبل|شمس الدين ”بلبل“]] جي ”ڪريمان“ نظم تي ٺھيل پيروڊيءَ جي شروعات هن سِٽ سان آهي: 
”ڪَريمان جو بُجڪو، کڻِي ويا ڇهہ چور“&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%DA%AA%D9%88 بجڪو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[File:Tote bag.jpg|thumb|مختلف بجڪا]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>dmd8pl7a4u8g5em72bp1gwmm39b3odo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجلي پرکڻو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29007</id>
    <revision>
      <id>383689</id>
      <parentid>372037</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1070" sha1="8v9hc002fwpr5f3noo3t504qgz9w8o8" xml:space="preserve">هيءُ پرکڻو اهڙو -اوزار- آهي، جنهن سان [[بجلي|بجليءَ]] جي ڀرتي معلوم يا چڪاس ڪري سگهجي ٿي. اهو -پتل- جي لٺ جو ٺهيل آهي، جنهن جي مٿئين ڇيڙي تي -ٿالهي- يا گولو ٺهيل آهي ۽ هيٺئين ڇيڙي تي ٻه سنها سونا ورق لڳل آهن. -بجلي- پرکڻي ۾ اليمونيم جا ورق، سون جي ورقن بدران پڻ استعمال ڪيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجلي پرکڻو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%84%D9%8A%20%D9%BE%D8%B1%DA%A9%DA%BB%D9%88 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411101212/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%84%D9%8A%20%D9%BE%D8%B1%DA%A9%DA%BB%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اوزار]]
[[زمرو:برقي اوزار]]
[[زمرو:سائنسي اوزار]]</text>
      <sha1>8v9hc002fwpr5f3noo3t504qgz9w8o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجلي گھر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29014</id>
    <revision>
      <id>383690</id>
      <parentid>340424</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="nb6kv1fl3nbrx6rz3grblih1sn7e84l" xml:space="preserve">[[File:Taichung Thermal Power Plant.JPG|thumb|بجلي گھر]]

[[بجلي|بجليءَ]] جي وڌندڙ کپت کي نظر ۾ رکندي. ان ڳالھ جي سخت ضرورت محسوس ٿي تہ بجليءَ کي وڏي پئماني تي محفوظ ڪري اُن کي ضروت آهر استعمال ڪجي، اُن مقصد جي پورائي لاءِ جنوري، 1882ع ڌاري [[لنڊن]] ۾ دنيا جو پهريون '''بجلي گهر''' قائم ڪيو ويو. ساڳئي ئي سال [[نيويارڪ]] شهر ۾ بہ بجلي گهر قائم ٿيو. ٻنهي بجلي گهرن ڊائريڪٽ ڪرنٽ سسٽم (D.C) تحت ڪم ڪرڻ شروع ڪيو، اُن کان پوءِ، 1890ع جي شروعات ڌاري ”لافن پاور اسٽيشن جرمني، Lauffen Power Station Germany پاران A.C ”الٽرنيٽنگ ڪرنٽ سسٽم“ جنريٽر ٺاهيو ويو.

== سنڌ ۾ بجلي گھرن جي تاريخ ==
[[سنڌ]] ۾ 1922ع ڌاري [[سکر]] ۾ بجلي گهر قائم ڪيو ويو، جيڪو 1962ع تائين سکر شهر ۽ قدري آسپاس جي علائقن جون ضرورتون پوريون ڪندو رهيو. پر [[پاڪستان]] جي قيام کان پوءِ نون ڪارخانن کلڻ ڪري شهر ۾ بجليءَ جو کاپو وڌڻ لڳو، تنهن ڪري مارچ 1962ع ۾ [[ڪولمبو منصوبو|ڪولمبو پلان]] موجب ٿرمل پاور جي تعمير لاءِ معاهدي تي صحيحون ٿيون. هن رٿا موجب اتر سنڌ جي مکيہ شهرن سان گڏ سوين ننڍن ننڍن ڳوٺن ۾ بجلي مهيا ڪئي وئي آهي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي بجلي گهر گڊو ٿرمل جو تعميراتي ڪم، 1969ع ۾ شروع ٿيو ۽ 1980ع تائين هن بجلي گهر 439 ميگا واٽ تائين بجلي پيدا ڪرڻ شروع ڪئي ۽ اڄڪلھ هتان 1655 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجلي گهر : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%84%D9%8A%20%DA%AF%D9%87%D8%B1 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2024-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103080457/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%84%D9%8A%20%DA%AF%D9%87%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== سنڌ ۾ موجود بجلي گهر ===
#ڄامشورو پاور جنريشن ڪمپني (GENCOI). هي بجلي گهر [[حيدرآباد سنڌ|حيدرآباد]] کان 18 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي دادو روڊ تي، [[سنڌو درياھ]] جي ساڄي ڪپ تي واقع آهي، جنهن ۾ 4 يونٽ آهن. هن بجلي گهر مان 850 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.
#سينٽرل پاور جنريشن ڪمپني (GENCOII) گڊو، جيڪو [[جيڪب آباد ضلعو|ضلعي جيڪب آباد]] ۾ گڊو بئراج وٽ واقع آهي. جنهن مان 1655 ميگا واٽ بجلي پئدا ڪئي وڃي ٿي.
#لاکڙا پاور اسٽيشن (GENCOIV)، کاڻوٺ، [[دادو ضلعو|ضلعي دادو]] ۾ واقع هن بجلي گهر ۾ 50 ميگا واٽ جا 3 يونٽ 150 ميگا واٽ تائين بجلي پئدا ڪري سگهن ٿا.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڍانچو]]
[[زمرو:توانائي]]
[[زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>nb6kv1fl3nbrx6rz3grblih1sn7e84l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجورڙو ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29017</id>
    <revision>
      <id>383695</id>
      <parentid>101231</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="342" sha1="0xlu1tkn2qzkd5eomx3evve48uso5vf" xml:space="preserve">[[بدين تعلقو|تعلقي بدين]] ۾ هڪ ديهه.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%88%D8%B1%DA%99%D9%88 بجورڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0xlu1tkn2qzkd5eomx3evve48uso5vf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29022</id>
    <revision>
      <id>383696</id>
      <parentid>101232</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="7a6p4odvx28x1oe3gfck3d3mic772a2" xml:space="preserve">ٿر- ۾ رهندڙ هڪ ذات. اها ذات [[ٿر]] ۾ مسلمانن توڙي هندن ٻنهي ۾ آهي. -ٿر- ۾ هن ذات جا ماڻهو ٺَڪُرَن جا نوڪر ٿي رهندا آهن، -جن- کي َٺڪُرن جا گولا به چوندا آهن. بجيرن جون عورتون، ٺڪُرن جي نياڻين کي، شاديءَ جي موقعن تي گوليون ڪري ڏاج ۾ ڏيندا آهن. هاڻي اهو رواج ختم ٿيندو پيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بجير : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%8A%D8%B1 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410233233/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%8A%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7a6p4odvx28x1oe3gfck3d3mic772a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحالڪاڻي ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29066</id>
    <revision>
      <id>383705</id>
      <parentid>101234</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="qp9bhqpe1anc3zmuyrm2po0gycb6nvy" xml:space="preserve">جيڪب آباد- ضلعي جي [[ڪنڌڪوٽ تعلقو|تعلقي ڪنڌڪوٽ]] جي هڪ ديهه، جنهن ۾ ’-بالاچ-‘ ۽ ’سليم -بجاراڻي-‘ ڳوٺ -آباد- آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D9%84%DA%AA%D8%A7%DA%BB%D9%8A بحالڪاڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qp9bhqpe1anc3zmuyrm2po0gycb6nvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحر العميق (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29070</id>
    <revision>
      <id>383708</id>
      <parentid>105111</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6046" sha1="dasn3wkys55wndfpu9rgwo7l98v30o0" xml:space="preserve">'''بحر العميق''' هي ڪتاب سنڌ جي صوفي شاعر سيد چيزل شاهه قادر يءَ جي شاعريءَ جو ڪتاب آهي، جيڪو حڪيم اعجاز حسين چانڊيي ترتيب ڏيئي، روشني پبليڪيشن [[ڪنڊيارو|ڪنڊياري]] پاران 2006ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي. هن کان اڳ ”بحر العميق“ جا ٽي ڇاپا 1987ع 2001ع ۽ 2004ع ۾ ڇپجي چڪا آهن، پهريون ڇاپو فتح چند ڪنيا لعل ڪارڙا جيڪب آباد واري ڇپايو هو، ٻيو ڇاپو به انهيءَ عقيدتمند ڇپرايو هو ۽ ٽيون ڇاپو پڻ ساڳئي ئي شخص ڇپائي پڌرو ڪيو هو. جڏهن ته هي چوٿون ڇاپو نئينءَ ترتيب سان سنواري سڌاري، روشني پبليڪيشن ڪنڊياري پاران شايع ڪيو ويو آهي. هن 269 صفحن واري ڊيمي سائيز ڪتاب جي قيمت 150 رپيا آهي، هن ڪتاب جي سر ورق تي سيد چيزل شاهه جي روشني جي تصوير ڏنل آهي، جڏهن ته اندرين صفحن ۾ سيد رکيل شاهه، سيد چيزل شاهه ۽ سيد صادق علي شاهه صوفيءَ جون رنگين تصويرون ڏنل آهن.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%8A%D9%82 |access-date=2016-06-27 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409224957/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%8A%D9%82 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

بحر العميق (سيد چيزل شاهه صوفي القادري جو ڪلام)، سيد چيزل شاهه رح، سجاده درگاهه فتح پور، بلوچستان جي ڪلام جو هيءُ مجموعو (قافيون ۽ بيت)، هن درگاهه جي پشت به پشت معتقدن ۽ مريدن فتح چند ۽ گرڌاري لعل جيڪب آباد وارن پنهنجي مرشد سيد چيزل شاهه رح سان بيحد عقيدت جي اظهار طور 1987ع ۾ ڇاپائي پڌرو ڪيو. مرحوم سيد چيزل شاھ سنه 1984ع ۾ 72- ورهين جي عمر ۾ وفات ڪئي. سلسلي طريقت ۾ قادري طريقي جو خانوادو آهي. کيس معرفت جي موج پنهنجي والد سيد رکيل شاهه قادري کان ملي، جيڪو شاهه عنايت الله شهيد جهوڪ واري جي سلسلي مان حضرت عبدالستار شاهه رح کان فيضياب ٿيو. سيد رکيل شاهه رح پاڻ مشهور اهل دل ۽ وڏو شاعر هو، جنهن جو ڪلام ”بحر العشق (رسالو: حضرت سيد رکيل شاهه صوفي القادري) جي نالي سان آڳاٽو ڇپيل آهي. سيد چيزل شاهه پڻ سلوڪ ۽ طريقت جي راهه واريون منزلون طيءِ ڪري الاهي انوار جو مشآهدو ماڻي چڪو هو، تنهن پنهنجي ڪيفيت ۽ تصوف جي نڪتن جي اُپٽار ۽ اظهار قافين ۽ بيتن ذريعي ڪيو، ۽ انهيءَ ڪلام جو نالو پڻ پنهنجي والد جي رسالي جي مطابقت سان ”بحر العميق“ رکيائين.

اڪثر راڳ جي محفلن ۾ سائين چيزل شاهه جو رندي ڪلام محفل کي مست ڪري ڇڏيندو هو، پر افسوس جو اهو ڪلام دستياب نه هو. ”بحر العميق“ جي ڇپجڻ سان هڪ طرف اها ڪمي پوري ٿي آهي، ته ٻئي طرف ڪلام جي مهڙ ۾ چيزل شاهه جي سوانح عمريءَ ۾ نسبتي سلسلي توڙي طريقت جي سلسلي بابت ڏنل معلومات نهايت ئي مفيد آهي. خصوصاً چيزل شاهه رح جي شاعري، حق ۽ حقيقت، روح ۽ نفس، قلب ۽ تنقيح، اسم ۽ جسم، عروج ۽ نزول، حسد ۽ لاحد، مڪان ۽ لامڪان، علم ۽ حلم، 
نفي ۽ اثبات، قرب ۽ بعد، اسرار ۽ مسائل ۽ ٻيا تصوف جا نڪتا، جيڪي طالبن جي طرفان پڇيا ويا ۽ سيد چيزل شاهه مرشداڻي مام ۾ سولي نموني سان سمجھايا آهن، سي سالڪن ۽ طالبن جي لاءِ چڻ ته راهه هدايت آهن.

سائين چيزل شاهه جو ڪلام روايتي انداز سان جدا جدا سُرن ۽ راڳڻين جي عنوانن هيٺ ورڇيل آهي، سندس ڪلام ۾ هيٺين راڳڻين تي ڪلام شامل آهي: شام ڪلياڻ، تلنگ، پيلو، ضلعو، ڪلنگڙو، ڀيروي، جوڳ، ڪونسيو، سهڻي، ڪوهياري، بلاولي، راڻو، سورٺ، لوڙائو، مانجھ، پهاڙي، آسا، صبوحي، ٽوڙي، ڌناسري ۽ بسنت. انهن راڳڻين هيٺ جملي 188 قافيون شامل آهن. ان کان سواءِ مختلف عنوانن هيٺ 70 بيت به شامل آهن، جن ۾ هڪ ٽيهه اکري به آيل آهي.

البت قافين جي فهرست مناسب طريقي سان نه ڏني وئي آهي. هيءُ ديوان ڪونهي جنهن جي نموني سان الف- ب وار ترتيب سان قافيون نروار ڪجن. جيئن ڪتاب ۾ قافيون راڳڻين جي عنوان سان ڇپيل آهن، انهيءَ سلسلي سان فهرست رکجي ها ته بهتر ٿئي ها.

مجموعي طور سان ”بحر العميق“ پنهنجي ڪلام، سوانح عمري، شاعري ۽ فرمودات (تصوف جي نڪتن جي اُپٽار، مڪالمي جي انداز ۾) جي مواد سان سنڌي ادب ۾ هڪ قابل قدر ۽ سهڻو اضافو آهي.&lt;ref&gt;تبصرا: ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيمھراڻ رسالو؛ جلد 36؛ 1987؛ [[سنڌي ادبي بورڊ]] ڄامشورو&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{Cleanup bare URLs}}</text>
      <sha1>dasn3wkys55wndfpu9rgwo7l98v30o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحر وڇاڻي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29071</id>
    <revision>
      <id>383710</id>
      <parentid>267892</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="lyuc7g3kyecxenwjciap25eh1e6nc3s" xml:space="preserve">'''بحر وڇاڻي''' [[لاڙ]] جي چئن مشھور درويشن (ابراهيم ناگوراڻي ۽ ساٿين) مان هڪ [[درويش]] جو نالو آھي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%20%D9%88%DA%87%D8%A7%DA%BB%D9%8A بحر وڇاڻي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>lyuc7g3kyecxenwjciap25eh1e6nc3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحرالدين سگھڙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29072</id>
    <revision>
      <id>383715</id>
      <parentid>101239</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="rsvijjylsh9ezibv1mn3ye47i4v3bsm" xml:space="preserve">بحرالدين ولد ڪؤڙو خان شنباڻي، تخلص ”-بحر-“، 1950ع ۾ ڳوٺ درياءُ خان شنباڻيءَ ([[خيرپور ضلعو|ضلعي خيرپور]]) ۾ ڄائو. اڻ پڙهيل آهي. سندس ڌنڌو هارپو آهي. بهترين سگهڙ آهي. ڳوٺ -جسڪاڻي-، تعلقي ڪوٽ ڏجيءَ، ضلعي خيرپور ۾ رهي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86%20%D8%B3%DA%AF%D9%87%DA%99 بحرالدين سگهڙ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rsvijjylsh9ezibv1mn3ye47i4v3bsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحرالعشق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29123</id>
    <revision>
      <id>383719</id>
      <parentid>101240</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1913" sha1="82d5oc5yyglujc5cexor7bc9qt57fnd" xml:space="preserve">هيءُ ڪتاب صوفي رکيل شاهه قادريءَ جو رسالو آهي. ڊيمي سائيز ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ 410 صفحا آهن ۽ قيمت 10 رپيا اٿس. هن رسالي جو پهريون ڇاپو، نٿو پٽ لوڪومل گرناڻيءَ، ڪرائون سائيز ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جي ٻئي ڀاڱي ۾ صوفي رکيل شاهه قادريءَ جو ڪلام ڏنل آهي. رايل سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 172 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، فقير پير بخش ابڙي، رهندڙ ڳوٺ طيب، تعلقي رتيديري، سال 1952ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڇاپو ٽيون، هرگنداس ولد ڪندن مل، ٽيڪنيڪل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1968ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. جڏهن ته هن جو تازو ڇاپو روشني پبليڪيشن پاران 2005ع ۾ ڇپرايو ويو آهي. -ان- کان سواءِ هڪ ڇاپو جيڪب -آباد- جي فتح چند ڪنيا لعل ڪارڙا ڇپايو هو، جنهن کي ٿوريءَ ڦير گهير ۽ نئين ترتيب سان روشني پبليڪيشن [[ڪنڊيارو|ڪنڊياري]] پاران 2005ع ۾، خوبصورت ٽائيٽل سان، ڊيمي سائيز ۾ ڇپايو ويو آهي. هي رسالو 485 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت 200 روپيا آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بحرالعشق : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B4%D9%82 |access-date=2016-06-28 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409215358/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B4%D9%82 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>82d5oc5yyglujc5cexor7bc9qt57fnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحري باز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29187</id>
    <revision>
      <id>383723</id>
      <parentid>200547</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="annb8z9iq3emxnbfr8fa83xk5iolk3n" xml:space="preserve">هيءُ باز، ڪارَ اَکيو [[سنڌ]] جو شڪاري پکي آهي، دنيا جي گهڻن حصن ۾ ٿيندو آهي، هيءُ -باز- عام طرح وڏين ڍنڍن جي ويجهو ڏسڻ ۾ ايندو. کنڀ پکڙيل هوندا اٿس. هن جي وسيلي -تلور- ۽ ٻيلائي پکين جو شڪار ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بحري باز : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2 |access-date=2016-06-30 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124183847/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پکي]]</text>
      <sha1>annb8z9iq3emxnbfr8fa83xk5iolk3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحري باشو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29188</id>
    <revision>
      <id>383726</id>
      <parentid>101242</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="h4s5j2jbdtg7a4va858lexsosxqdvmk" xml:space="preserve">’باز‘ پکيءَ جو هڪ قسم، ”ڪلهيو باز“، (بحري -ٻچي- جي مادي، مٿو اڇو ۽ وڏو، ڪلهن تي [[ڳاڙهو]] رنگ، سياه چشم، ڳچيءَ ۾ ڪارو -پٽو-، اڏامڻ جو تيز).&lt;ref&gt;{{Citation |title=بحري باشو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88 |access-date=2016-06-30 |archive-date=2025-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119163838/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%20%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>h4s5j2jbdtg7a4va858lexsosxqdvmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحري تار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29190</id>
    <revision>
      <id>383728</id>
      <parentid>350465</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="rdqir2u9s06jm4lwqy38lxzglbcfpoe" xml:space="preserve">'''بحري تار''' اڃا وائرليس ايجاد ڪونہ ٿيو هو ته سمنڊن ۾ پيغام ڏيڻ وٺڻ جو ذريعو ھئي، انهن کي '''سامونڊي تار''' چيو ويندو آهي. وائرليس جي ايجاد ٿيڻ جي باوجود اڄ بہ اهي تارون ڪارائتيون آهن. انهن سان بحري پيغام رسائيءَ جو ڪم سرانجام ڏنو وڃي ٿو. انهن تارن جو 1884ع ۾ پهريون ڪامياب تجربو ٿيو. جيڪو هر هنڌ استعمال ڪيو پيو وڃي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1 بحري تار : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سامونڊي پٽي اڏاوت]]</text>
      <sha1>rdqir2u9s06jm4lwqy38lxzglbcfpoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحري جھاز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29191</id>
    <revision>
      <id>383730</id>
      <parentid>299770</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5058" sha1="j50816ij4t8rlushoh2fifri8xztrro" xml:space="preserve">{{short description|Large watercraft}}
{{Infobox Settlement
| caption = فيڊر شپ، &quot;آئرس بولٽن&quot; ڪنٽينر ٽرمينل، التينوردر، [[هيمبرگ]]، [[جرمني]] جي [[بندرگاهه]] تي
| image = Containerterminal Altenwerder (Hamburg-Altenwerder).Iris Bolten.4.phb.ajb.jpg
| image size = 300px
| tonnage = Greater than {{DWT|500}}
| sail plan = For [[sailing ship]];– two or more masts,variety of sail plan
| propulsion = [[steam turbine]] ([[fossil fuel]], [[Nuclear fuel|nuclear]]), [[Diesel engine|diesel]], [[gas turbine]], [[Stirling engine|sterling]], [[Steam engine|steam]]
}}
[[سمنڊ]] ۾ هلندڙ جهازن کي '''بحري جهاز''' چيو ويندو آهي. انساني ارتقا دوران جڏهن [[انسان]] وڌيڪ سمجهدار ٿيو ۽ ڪاٺيءَ کي پاڻيءَ ۾ ترندي ڏٺائين، ته پوءِ هو ڪاٺين ذريعي دريائن ۽ سمنڊن ۾ ترڻ لڳو. انسان جيئن جيئن ترقي ڪندو ويو، تيئن هن ڪاٺين کي گڏي کُڏ جيان ٻيڙيءَ جو بنياد وڌو ۽ ان تي ويهي سفر ڪرڻ لڳو ۽ ان ذريعي سامان کڻڻ شروع ڪيائين. اهڙيءَ طرح انسان ترقي ڪري ٻيڙي ٺاهي. 

هڪ بحري جهاز هڪ وڏي گاڏي آهي جيڪا دنيا جي سمنڊن ۽ ٻين بحري رستن تي، سامان يا مسافرن کي کڻڻ يا خاص مشن، جهڙوڪ دفاع، تحقيق ۽ مڇي مارڻ لاء سفر ڪري ٿي. بحري جهاز کي عام طور تي ٻيڙين کان، سائيز، شڪل، لوڊ گنجائش ۽ مقصد جي بنياد تي، ڌار ڪيو ويندو آهي. بحري جهازن جي ڳولا، واپار، جنگ، لڏپلاڻ، نوآباديات ۽ سائنس جي حمايت ڪئي آهي. دنيا جي واپار جي سڀ کان وڏي حصي لاء بحري جهاز جي ٽرانسپورٽ ذميوار آهي. لفظ جهاز (Ship) جا معنيٰ، زمان ۽ مڪان جي لحاظ کان مختلف آهن، يا ته فقط هڪ وڏو جهاز يا خاص طور تي ٽن يا وڌيڪ مستول سان ڀريل جهاز، جنهن مان هر هڪ چورس رگيل هوندو آهي.  

ٻيڙين جو قديم ترين تاريخي ثبوت مصر ۾ چوٿين صدي قبل مسيح ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica - History of ships2&quot;&gt;[https://www.britannica.com/technology/ship/History-of-ships Britannica – History of ships]&lt;/ref&gt; سال 2024ع ۾، جهازن جي عالمي سامان جي گنجائش  2.4 ارب ٽن هئي.  ٽن وڏن قسمن سان گڏ، جهاز خشڪ بلڪ سامان (43 سيڪڙو)، آئل ٽينڪر (28 سيڪڙو) ۽ ڪنٽينر جهاز (14 سيڪڙو) آهن.&lt;ref name=&quot;UNCTAD20242&quot;&gt;{{cite web|url=https://unctad.org/publication/review-maritime-transport-2024|title=Review of Maritime Transport 2024|date=2024-10-22|website=UNCTAD|access-date=2024-11-07}}&lt;/ref&gt; 

تاريخ مان پتو پوي ٿو ته 6300 ق.م ۾ پهرين ٻيڙي ٺاهي ويئي، جنهن جا آثار ماهرن ڳوليا. 400 ق.م ۾ مصرين ڊگهين ٻيڙين ٺاهڻ جو رواج وڌو ۽ پوءِ سڙهن جو استعمال ڪيو. ان سان اهو فائدو ٿيو، جو ٻيڙي درياءُ جي اوڀاري طرف به هلڻ لڳي. ان کان پوءِ جنگين ۾ به ان جي اهميت وڌي وئي. واپار جي لحاظ سان پڻ ڪارائتي ثابت ٿي. 

سال 1200 ق.م ۾ يونانين ۽ فونيشيئن، [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|رومي سمنڊ]] تي قبضو ڪري وڏن ٻيڙن سان واپار شروع ڪيو. جڏهن ته 100 ق.م ۾ رومين هڪ وڏو بحري ٻيڙو ٺاهيو هو. جنهن جي ڊيگهه 180 فٽ ۽ ويڪر 45 فٽ هئي. [[سنڌو ماٿريءَ جي تھذيب|سنڌو تهذيب]] جي آثارن مان پڻ پتو پوي ٿو ته تڏهوڪي دور ۾ به سنڌي ماڻهن جو ٻيڙن ذريعي پرانهن ملڪن سان واپاري رستو هو. 

سال 1736ع ۾ ٻيڙيءَ جي اهميت ۾ واڌارو ٿيو ۽ ان کان پوءِ ته [[فرانس]] ۽ [[برطانيه]] ۾ ٻيڙين ٺاهڻ جون ڪمپنيون کلي پيون. رابرٽ فلٽن ارڙهين صديءَ ۾ [[آبدوز شڪن|تارپيڊو]] ۽ [[آبدوز]] ٻيڙيون تيار ڪيون. هاڻوڪي دؤر ۾ پاڻيءَ جا جهاز مسافرن ۽ واپار لاءِ ڪارامد ذريعو آهن. ان کان سواءِ فوجي سگهه لاءِ به بحري جهاز ڪتب اچن ٿا، جنهن جو مثال پهرين ۽ ٻي مهاڀاري لڙائي آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بحري%20جهاز بحري جهاز : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جهاز]]
[[زمرو:سامونڊي]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ]]</text>
      <sha1>j50816ij4t8rlushoh2fifri8xztrro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بحيرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29194</id>
    <revision>
      <id>383740</id>
      <parentid>101246</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="659" sha1="29ljiw2ru0jkagpvjcdxb2e2p6c4b1b" xml:space="preserve">هڪ نسطوري عيسائي راهب، جنهن حضرت [[محمد]] صلي -الله- عليه وسلم -جن- کي حضرت ابوطالب سان گڏ ڏسي کين سڃاتو هو ته پاڻ آخري زماني جو نبي آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بحيرا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7 |access-date=2016-07-01 |archive-date=2025-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613010549/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>29ljiw2ru0jkagpvjcdxb2e2p6c4b1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخارا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29196</id>
    <revision>
      <id>383744</id>
      <parentid>255854</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19281" sha1="9562grrqercnhg5ygwgyr25k74xbsei" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = بخارا
| other_name                     = بوخارا ، بخورو
| native_name                     = {{lang|uz|Buxoro}}
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a = 2012 Bukhara 7515821196.jpg
| photo2a = Le minaret et la mosquée Kalon (Boukhara, Ouzbékistan) (5658826884).jpg
| photo2b = Ark Citadel.jpg
| photo3a = Mir-i-Arab madrasa outside general view.JPG
| photo3c = La médersa Tchor Minor (Boukhara, Ouzbékistan) (5675552866).jpg
| size = 280
| spacing = 2
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 1.ڪوڪ گنبذ مسجد ،  2.ڪلون مينار.  4.مير عرب مدرسو ۽  5.چار مينار، 
| image_flag                      = 
| image_seal                      = 
| image_map                       = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = Uzbekistan
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_mapsize                 = 250
| pushpin_map_caption             = ازبڪستان ۾ مقام
| subdivision_type                = [[دنيا جا خودمختيار ملڪ|ملڪ ]]
| subdivision_type1               = [[ازبڪستان جا خطا|خطو]] 
| subdivision_name                = {{flag|ازبڪستان}}
| subdivision_name1               = [[بخارا وارو خطو ]]
| subdivision_type2               = 
| subdivision_name2               = 
| established_title               = قائم ٿيو
| established_date                = 6ھين صدي ق م 
| established_title2              =  پھريون ذڪر
| established_date2               = 500
| government_type                 =  شھري انتظاميه
| leader_title                    =حاڪم (ميئر)
| leader_name                     =ڪريم جمالووچ ڪمالوف 
| area_magnitude                  = 
| area_total_sq_mi                = 55.213
| area_total_km2                  = 143.0
| area_land_sq_mi                 = 
| area_land_km2                   = 
| area_urban_sq_mi                = 28.2
| area_urban_km2                  = 73.0
| area_metro_km2                  = 
| area_metro_sq_mi                = 
| population_as_of                = 2017
| population_footnotes            = 
| population_total                = 272000
| population_urban                = 
| population_metro                = 
| population_density_sq_mi        = 
| population_density_km2          = 2702
| timezone                        = GMT +5
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = {{coord|39|46|N|64|26|E|region:UZ|display=inline}}
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 225
| elevation_ft                    = 
| postal_code_type                = پوسٽ ڪوڊ
| postal_code                     = 2001ХХ
| area_code                       = (+998) 65
| registration_plate              = 20  شروع کان 2008 تائين) &lt;br&gt; 80-84 ( 2008 ۽ پوء)
| website                         = http://www.buxoro.uz/
| footnotes                       = 
| name                            = 
}}

ھيءُ شهر هن وقت [[ازبڪستان]] ۾ شامل آهي، جيڪو آڳاٽي وقت ۾ عالم -اسلام- ۽ وچ -ايشيا- ۾، خصوصاً اسلامي -تهذيب- ۽ تمدن جو عظيم الشان مرڪز رهيو آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. هيءُ شهر زوافشان درياهه جي نشيبي وهڪري واري وڏي نخلستان ۾ آباد  آهي. هيءُ علائقو ”ماوراءَالنهر“ جي جاگرافيائي اصطلاح سان به سڃاتو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. ھن تاريخي شھر ۾ قديم آثارم وارا 140 ھنڌ آھن&lt;ref&gt; Cities of Uzbekistan, Tash .. 1965;  Ashurov Y. S., Gelakh T.F., Kamalov U.H., Bukhara, Tash., 1963;  Sukhareva O. A., Bukhara XIX — beginning of XX centuries., M., 1966;  Pugachenkova G.A., Samarkand, Bukhara, 2nd ed., [M, 1968];  Bukhara.  Quick Reference, 4th ed., Tash., 1968. {{in lang | ru}} &lt;/ref&gt;. 2016 ۾ ھن شھر جي آبادي. 247644 ھئي&lt;ref&gt;{{cite web|title=Uzbekistan - Largest Cities|url=http://www.geonames.org/UZ/largest-cities-in-uzbekistan.html|website=GeoNames|publisher=GeoNames|accessdate=31 August 2016}}&lt;/ref&gt;.ھن شھر جي اڪثريتي ابادي جي مادري ٻولي تاجڪ آھي&lt;ref&gt;Rahim Masov, ''The History of the Clumsy Delimitation'', Irfon Publ. House, Dushanbe, 1991 {{in lang|ru}}. English translation: [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Masov/frame.html ''The History of a National Catastrophe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210165837/http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Masov/frame.html |date=2016-12-10 }}, transl. [[Iraj Bashiri]], 1996.&lt;/ref&gt;. ھن شھر جا ڪيترائي مدرسا ۽ مسجدون يونيسڪو پاران عالمي ورثو قرار ڏنل آهن&lt;ref&gt;
{{cite news
|title= 21 World Heritage Sites you have probably never heard of
|url =https://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/10999939/21-World-Heritage-Sites-you-have-probably-never-heard-of.html
|newspaper= Daily Telegraph}}
&lt;/ref&gt;.

[[File:Boukhara 4654a.jpg|thumb|left|upright|ازبڪستان جي شھر بخارا ۾ مصالحن ۽ ريشم جو جشن ]]

==تاريخ==

===اسلام کان اڳ===
ھن شھر جو قيام پنجين کان چوٿين صدي قبل مسيح ۾ ٿيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 117, &lt;/ref&gt;.
اسلام  کان اڳ  بخارا  جو ذڪر ورلي ملندو هو.  بخارا  جو آڳاٽو ذڪر ستين صدي عيسويءَ جي چيني ماخذن ۾ ملي ٿو، پر شهر جو نالو ”پوهر“ ڄاڻايل آهي، جيڪو اڳتي هلي ”وِهارا“ (خانقاه) ٿيو ۽ جڏهن عربن جي فتح کان پوءِ هن شهر جي تاريخ عربن مرتب ڪئي ته ” بخارا “ ۾ تبديل ٿي ويو&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;.
چيو وڃي ٿو ته عربن جو پهريون لشڪر 54ھ/ 674ع ۾ عبدالله  بن  زياد جي قيات ۾ بخارا  تي حملي آور ٿيو.  ان  زماني ۾ بخارا  تي -ترڪ- بيواهه راڻي ’قُبح خاتون‘ حڪمران هئي، جيڪا پنهنجي نابالغ پٽ جي طرفان قائم مقام هئي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;.

===اسلام کان پوءِ===

ھي شھر 709ع ۾ خلافت بنو اميه جي قبضي ۾ آيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;.91ھ/ 710ع ۾ قُتيبه -بن- مسلم پنهنجن دشمنن کي شڪست ڏيئي،  شاه  بخارا  جي حيثيت سان  خار خدات (شاه بخارا ) مقرر ٿيو. اهوئي قُتيبه  بن  مسلم هو، جنهن  بخارا  ۾  اسلامي حڪومت  کي مضبوط بنيادن تي استوار ڪيو هو. رمضان 121ھ/ 738ع تائين ڪيترائي ڀيرا ترڪن بخارا  تي حملا ڪيا، پر بخارا  تي عربن جو قبضو جاري رهيو&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. عربن جي فتح کان پوءِ لاڳيتو ست سؤ سال جي شھر عربن ، فارسين، ترڪن ۽ منگولن جي حاڪميت ۾ ۾ رھندو آيو. چوڏھين صدي عيسويءَ ۾ [[تيمورلنگ]] جي قبضي هيٺ رھيو ۽ اسلامي سکيا جو مرڪز ٿي ويو. خاص طور تي چوڏھين صدي ۾  [[بھاء الدين نقشبند]] جي ڪري جنھن صوفين جي نقشبندي سلسلي کي شروع ڪيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. 
شاه بخارا  شروع شروع ۾ هڪڙي سٺي مسلمان وانگر زندگي بسر ڪندو رهيو. جيتوڻيڪ بخارا سنڌ جي سرحدن کان ڪافي پري آهي، ان هوندي به بخارا تي منگول حملن، اندروني فسادن ۽ رياستي افراتفريءَ سبب اتان اُپکنڊ ڏانهن وڏيون هجرتون ٿيون آهن. انهن هجرتن سبب سنڌ جي سياسي ۽ مذهبي وايو منڊل تي هڪ خاص اثر پيو آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. ڪربلا جي واقعي کانپوءِ ايران  ۽ بخارا طرف لڏي ويل اڪثر سادات ڪٽنب وقت به وقت ٿيندڙ سياسي اٿل پٿل ۽ قتل غارت سبب  افغانستان  رستي ڪشمير ۽ پنجاب کان ٿيندا سنڌ يا دهليءَ طرف لڏيندا ويا&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. جديد فارسي ادب جو فروغ -بخارا- مان ئي ٿيو.  ايران  جي گهڻن شهرن وانگر جاگرافيدانن  بخارا  کي  ٽن  وڏن حصن ۾ ورهايو آهي: (1) قلعه، (2) خاص شهر يعني شهرستان، ۽ (3) مضافات شهر، جيڪو قديم شهر ۽ اسلامي عهد ۾ تعمير ڪيل فصيل جي وچ ۾  آباد  هو. قلعو قديم  ترين  زماني ۾ انهيءَ هنڌ هو،  جتي  هينئر به موجود آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. هيءُ قلعو 716 هجريءَ ۾ ڪئين ڀيرا تباهه ٿي، ٻيهر ٺهندو رهيو. زوال واري زماني ۾ به  بخارا ، اسلامي علم ۽ دانش جو مرڪز رهيو ۽ انهيءَ حيثيت سان ئي  ان- جي مشهوري ۽ ناموري قائم رهي. 6 صدي هجري/ 12 صدي عيسويءَ ۾ علماءَ جو هڪ معزز خاندان ’آل برهان‘  بخارا  ۾ هڪ قسم جي ديني حڪومت قائم ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ هيءُ علائقو ٿوري عرصي لاءِ آزاد ٿي ويو&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. 604ھ/ 1207ع ۾ جڏهن هڪڙي عوامي (شيعا) بغاوت جي ڪري، انهن کي شهر کان نڪرڻو پيو ته کين غيرمسلم آقائن 
وٽ پناهه وٺڻي پئي. انهيءَ سال هيءُ شهر، محمد 
بن ترڪش خوارزم شاهه 
جي حڪومت ۾ اچي ويو. هُن قلعي جي نئين سر مرمت ڪرائي ۽ ٻيون عمارتون اڏايون&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. 
ابن الاثير جي بيان مطابق 4 ذوالحج 616ھ/ 10 فيبروري 1220ع تي -بخارا- شهر، چنگيز خان جي لشڪر جي اطاعت قبول ڪئي. قلعي تي قبضو ٻارهن ڏينهن کان پوءِ ٿيو. شهر کي تاراج ڪيو ويو.  جامع مسجد  ۽ چند محلاتن کي ڇڏي، سڄي شهر کي  باهه  ڏيئي ساڙيو ويو، پر -بخارا- جلد ئي پنهنجي اصلي حالت تي اچي ويو، تنهنڪري چنگيز خان جي جانشين جي عهد ۾ شهر جو ذڪر ڳتيل آباديءَ واري شهر ۽ علم و دانش جي مرڪز طور ڪيو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. 905ھ/ 1500ع جي لڳ ڀڳ -بخارا- تي شيباني خان جي سرڪردگيءَ ۾ اُزبڪن جو قبضو ٿي ويو ۽ ٻن مختصر دورن ۾ (916ھ/1510ع کان پوءِ شيباني قتل ٿيو ۽ ٻئي دور (1153ھ/1740ع) ۾ روس جي  انقلاب  تائين انهن جي هٿ هيٺ رهيو&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;.1557 ۾ [[عبدالله ابن اسڪندر خان]] (وفات:1598) [[بخارا خانيٽ]] ٺاھي شھر کي پنھنجو گادي جو هنڌ بڻايو. ان[[خانيٽ]] واري دؤر ۾ ھي شھر پنھنجو تاريخي عروج ڏٺو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. بعد ۾ داخلي تڪرارن خانيٽ کي ڪمزور ڪري ڇڏيو ۽ 1740 ۾ ھن شھر تي فارس جي نادر شاھ قبضو ڪيو ۽ فارس کان 1753 ۾ آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;.  ازبڪن جي قبضي هيٺ آيل سڀ علائقا، حڪمران خاندان جي ملڪيت سمجهيا ويندا هئا. خان جو تختگاهه سمرقند هو. شيباني خاندان جي ٻن حڪمرانن عبيدالله -بن- محمود ۽ عبدالله  بن  اسڪندر جو دارالسلطنت  بخارا- هو، سندن ئي طفيل -بخارا- ٻيهر سياسي ۽ فڪري زندگيءَ جو مرڪز بنجي ويو. انهن کان پوءِ ايندڙ حڪمرانن به -بخارا- کي حڪومت جو مرڪز بنايو. اهڙيءَ طرح سمرقند جي اهميت ختم ٿي وئي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. 10 صديءَ هجري/ 16 صدي عيسويءَ ۾ روس ۽ -ازبڪ- رياستن جي وچ ۾ واپاري تعلقات قائم ٿيا&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;. 17 ۽ 18 صديءَ ۾ وچ -ايشيا- مان ايندڙ واپارين ۽ تارڪين وطن جون بستيون، جيڪي نوبوسڪ ۾  آباد  هيون، اهي به روس ۾ بخارست جي نالي سان مشهور هيون. 1868 ۾ ھن خانيٽ تي روس قبضو ڪيو ان کي پنھنجع زيرنگراني علائقو (protectotate) بڻائي ڇڏيو جنھن ۾ حڪمراني روسي حاڪمن جي ھئي. بعد واري آيل صديءَ ۾ مسلم ڏاھپ جي سڌارن جي تحريڪ ۽ ملائيت خلاف '''نوجوان بخاري''' نالي تحريڪ جي جدوجھد اڀرڻ لڳي.
===سوويت يونين ۾ ===
 [[File:Prokudin-Gorskii-19.jpg|thumb|[[محمد عالم خان (بخارا)|امير عالم خان]] بخارا خانيٽ جو آخري امير 1911ع ۾ ]]
1917 ۾ روسي انقلاب کانپوءِ روس جي بخارا خانيٽ تي گرفت ختم ٿي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. 1920 ۾ نوجوان بخارين جي مدد سان سوويت فوجون بخارا ۾ داخل ٿي ويون ۽ آخري امير جلاوطن ٿي ويو. بخارا پيپلز سوويت ريپبلڪ وجود ۾ آئي جيڪا 1924 تائين قائم رهي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. 1924 ۾ بخارا جي ان ريپبلڪ کي ثوڙي ٽن ريبلڪن ۾ ورھايو ويو جن ۾  ازبڪ، تاجڪ ۽ ترڪمان سوويت سوشلسٽ ريپبلڪون شامل ھيون. بخارا شھر ازبڪ سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ ۾ رھيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;.


.

===ازبڪستان ۾  ===
 
وقت سان  بخارا  سوويت يونين جو حصو ٿي ويو ۽ هاڻي  ازبڪستان  جو هڪ اهم شهر آهي&lt;ref name =&quot; سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بخارا بخارا : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-&lt;/ref&gt;.  &lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.visit-uzbekistan.com/ |accessdate=2016-07-01 |archive-date=2016-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714000647/http://www.visit-uzbekistan.com/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
==بخاري==

بخارا جي ماڻھن کي بخاري سڏيندا آهن. ازبڪستان سرڪار جي انگ اکرن مطابق شھر جي 82 سيڪڙو آبادي ازبڪ، 6 سيڪڙو روسي، 4 سيڪڙو تاجڪ،  3 سيڪڙو تاتاري، 1 سيڪڙو ڪوريائي، 1 سيڪڙو ترڪمان، 1سيڪڙو يوڪريني ۽ 2سيڪڙو باقي ٻيا آھن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://buxoro.uz/post/buxoro-shahri-76019|title=Viloyat haqida - Shahar va tumanlar (About the province - Cities and districts)|language=Uzbek|accessdate=March 4, 2014|publisher=Buxoro Region administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315053153/http://buxoro.uz/post/buxoro-shahri-76019|archive-date=March 15, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; پر مغربي ذريعن مطابق شھر جي غالب آبادي تاجڪ ٻولي ڳالھائيندڙن جي آھي جن جو شمار از ڪن ۾ ڪيو وڃي ٿو &lt;ref&gt;
Karl Cordell: Ethnicity and Democratisation in the New Europe, Routledge, 1998. Pg. 201: ''&quot;… Consequently, the number of citizens who regard themselves as Tajiks is difficult to determine. […] Samarkand State University (SamGU) academic and international commentators suggest that there may be between six and seven million Tajiks in Uzbekistan, constituting 30% of the republic's 22 million population, rather than the official figure of 4.7% (Foltz 1996;213; Carlisle 1995:88)…&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PB&quot;&gt;[[Paul Bergne]]: ''The Birth of Tajikistan. National Identity and the Origins of the Republic''. International Library of Central Asia Studies. [[I.B. Tauris]]. 2007. Pg. 8 ff.&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;diss&quot;&gt;B. Rezvani: &quot;Ethno-territorial conflict and coexistence in the Caucasus, Central Asia and
Fereydan. Appendix 4: Tajik population in Uzbekistan&quot; ([http://dare.uva.nl/document/469926]). Dissertation. Faculty of Social and Behavioural Sciences, [[University of Amsterdam]]. 2013&lt;/ref&gt;

==بخارا جا تاريخي ماڳ==

==بخارا جي معيشت== 

==بخارا جي تعليم==

==بخارا ۾ صحت سھولتون==

== بخارا جو انتظام==

==بخارا جون شخصيتون==
بخارا جون ھيٺيون مشھور شخصيتون رھيون آھن:

* محمد ابن اسماعيل [[ امام بخاري]]
*[[بوعلي سينا]]
* [[ابو منصور حسن قمري]]
* [[اميرڪ بلعمي]]
*[[ابوبڪر نرشخي]]
*[[سديدالدين محمد عوفي]]
*[[سيد جلال الدين سرخ پوش بخاري]]
*[[ بھاء الدين نقشبند ]] بخاري
*[[امير ڪلال]]
*[[ڪرام بخارائي]]
*[[ان لوشان]]
*[[صدرالدين عيني]]
*[[فيض الله خوجائيف]]
*[[ عبدالرؤف فطرت ]] 
*[[اوڪسانه چوسوويتينا]]
*[[سيد اجل شمس الدين عمر]]
*[[محمد جان شڪوري]]
*[[ابراھيم مومنوف]]

==بخارا جا روڊ ۽ رستا==

بخارا ايم 37 ھاءوي ذريعي ترڪمانستان جي شھر اشق آباد سان ڳنڍيل آهي. سيم-39 ھاء وي ذريعي افغانستان جي شھر مزار شريف سان ڳنڍيل آهي. ھتي ھڪ بين الاقوامي ايئرپورٽ پڻ آهي.
'''&lt;span style='color: Indigo'&gt;بخارا ۽ ٻين شھرن وچ  فاصلا&lt;/span&gt;'''&lt;br&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! شھر
! شھر
! فاصلو: ڪ.م.
!روڊ 
|-
|بخارا
| اندزھان
| 919
|ھا
|-
|بخارا
|سمرقند 
| 268
| ھا
|-
|بخارا
|فرغانه
|905
|ھا
|-
|بخارا
|ڪارشي
|161
|ھا
|-
|بخارا
|خيوا
|470
|ھا
|-
|بخارا
|ڪوقند
|804
|ھا 
|-
|بخارا
|نوڪوس
| 556
|ھا
|-
|بخارا
|شکري سبز
|284
|ھا
|-
|بخارا
|تاشقند
|557
|ھا
|-
|بخارا
|طرميز
|383
|ھا
|-
| بخارا
|ارگينچ
|435
|ھا
|}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]</text>
      <sha1>9562grrqercnhg5ygwgyr25k74xbsei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29200</id>
    <revision>
      <id>383748</id>
      <parentid>90034</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="ioqcdv7zt9wogs24u9av3yw6vkhpovv" xml:space="preserve">سنڌ جي ساداتن جي مشهور قبيلن (لڪياري، مٽياري،-بخاري-) مان هڪ قبيلي جو نالو، -جن- جا وڏا [[بخارا]] مان آيل هئا. سنڌ ۽هند جا سمورا -بخاري- سادات، -جلال- الدين سرخ پوش -بخاري- رحمة -الله- عليه جو اولاد آهن. کين 3 فرزند هئا. (1) سيد احمد ڪبير، (2) سيد -بهاؤالدين-،(3) سيد محمد.سيد سرخ بخاريءَ سيد بدرالدين رضويءَ جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هئي. -بخارا- کان سڌو -بکر- آيو ۽ پوءِ ملتان ڏانهن ويو ۽ حضرت شيخ -بهاؤالدين- ذڪريا ملتانيءَ جي دست مبارڪ تي -بيعت- ڪري، خلافت جو خرقو ڍڪيائين. سکر، -بخاري- ساداتن جو قديم مسڪن هو، تنهنڪري گهڻا -بخاري پير- هن شهر ۾ ئي آرامي آهن: جهڙوڪ مخدوم نوح -بخاري-، جيڪو قلعي -بکر- اندر ستل آهي، سيد سومر شاهه -بخاري- ۽ سيد بقا شاهه وغيره.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-07-01 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409144634/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ioqcdv7zt9wogs24u9av3yw6vkhpovv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخاري ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29201</id>
    <revision>
      <id>383752</id>
      <parentid>101249</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="7601l7j6navihyztz7862a7vgcvaonv" xml:space="preserve">هن نالي سان ضلعي ۽ [[شڪارپور تعلقو|تعلقي شڪارپور]] جي هڪ ديهه، جنهن ۾ ’-بخاري-‘، ’گدا علي‘، ’لوهر‘، ’علي نواز لوهر‘، ’رسول بخش -بروهي-‘ ۽ ’دافتي مسجد‘ ڳوٺ -آباد- آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20(%D8%AF%D9%8A%D9%87%D9%87) بخاري (ديهه) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>7601l7j6navihyztz7862a7vgcvaonv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخاري پير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29202</id>
    <revision>
      <id>383755</id>
      <parentid>101250</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="430gvmx60pb1dtxrmr3z2zpx2o0pbg5" xml:space="preserve">[[ڪنڊيارو|ڪنڊياري]] شهر جي پوليس ٿاڻي جي ڀرسان پير -بخاري- آرامي آهي. عام روايت آهي ته پاڻ پنهنجي دور جو ولي، ڪامل، متقي، فضيلت ۽ ڪمال وارو ۽ حال ۽ قال جو ڌڻي هو. سندس آخري آرامگاهه جي ڀرسان مسجد شريف پڻ اڏيل آهي.سندس -باري- ۾ ٻي ڪا به معلومات نه آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بخاري پير : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1 |access-date=2016-07-01 |archive-date=2016-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211162207/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D9%8A%20%D9%BE%D9%8A%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>430gvmx60pb1dtxrmr3z2zpx2o0pbg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخت سان ڪنھن جي ريس (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29238</id>
    <revision>
      <id>383756</id>
      <parentid>101251</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="n7zzdbjx6x5je3pi1l5qykn0ee0f7ur" xml:space="preserve">هيءُ ٻاراڻي ادب جو ڪتاب -اياز- پاٽوليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 34 صفحا آهن ۽ قيمت 50 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، گلشن ادب [[ٽنڊو محمد خان تعلقو|ٽنڊي محمد خان]] طرفان ڇپيو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%20%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%DA%AA%D9%86%D9%87%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B1%D9%8A%D8%B3 بخت سان ڪنهن جي ريس : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>n7zzdbjx6x5je3pi1l5qykn0ee0f7ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخت نصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29239</id>
    <revision>
      <id>383758</id>
      <parentid>260436</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="0pvth9urw9kta4lmx1dmtxi0m0375gt" xml:space="preserve">'''بخت نصر''' قديم زماني جي هڪ سرڪش حڪمران جو نالو، جيڪو [[بابل]] جو بادشاھ هو ۽ جنھن يروشلم کي ٻہ دفعا تباھ ڪيو هو. هن کي ”نبوڪد نصر“ بہ چوندا آهن. هن عيسويءَ سال کان 562 سال اڳ وفات ڪئي. پنھنجي عھد حڪومت ۾ مصري فوج کي، جيڪا فرعون جي ڪمان هيٺ هئي، شڪست ڏنائين. 597 ق. م ۾ هن يھوديہ جي بغاوت کي ختم ڪري، ’صدقياه‘ کي تخت تي ويھاريو. بخت نصر جي دور ۾ بابل کي عروج حاصل ٿيو، جنھن جا هن وقت محل، مندر ۽ کوهن وغيره جا آثار کوٽائي ڪري نروار ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%20%D9%86%D8%B5%D8%B1 بخت نصر : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0pvth9urw9kta4lmx1dmtxi0m0375gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختاور پليجو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29269</id>
    <revision>
      <id>383763</id>
      <parentid>101256</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="9nvpj0ikv3uvw1dq82uqzkavb6tondd" xml:space="preserve">بختاور ڌيءَ غلام قادر پليجو ۽ -اختر بلوچ-، 2 سيپٽمبر 1976ع تي [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] ۾ -جنم- ورتو. ڪراچي يونيورسٽيءَ مان ماس ڪميونيڪيشن ۾ ايم. اي ڪئي اٿس. سندس سڃاڻپ هڪ شاعره ۽ آرٽسٽ جي حيثيت سان آهي. شاعريءَ ۾ -آزاد نظم- سندس پسنديده صنف آهي. هن ڪيترائي خوبصورت -آزاد نظم- لکيا آهن ۽ ڪجهه ڪهاڻيون به لکيون اٿس. هن وقت ناپا (NAPA) ڪراچيءَ ۾ ڊرامي جي فن تي تربيت وٺڻ سان گڏ اتي تدريس جو ڪم پڻ ڪري رهي آهي. سندس ڀيڻ سَسئي پليجو، -ثقافت- ۽ سياحت جي صوبائي وزير آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بختاور پليجو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%D9%84%D9%8A%D8%AC%D9%88 |access-date=2016-07-09 |archive-date=2016-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211222012/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%D9%84%D9%8A%D8%AC%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>9nvpj0ikv3uvw1dq82uqzkavb6tondd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختاور پور ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29270</id>
    <revision>
      <id>383764</id>
      <parentid>101257</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="bn17872e7bjym3c9e38k7j9bzhhlpph" xml:space="preserve">[[ٺل تعلقو|تعلقي ٺل]] ۾ هڪ ديهه آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%D9%88%D8%B1 بختاور پور : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>bn17872e7bjym3c9e38k7j9bzhhlpph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختاور ڀٽو زرداري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29271</id>
    <revision>
      <id>383765</id>
      <parentid>269168</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="4zmscna5dhqs7epfae1o5f295k62vjs" xml:space="preserve">[[File:Bakhtawar_Bhutto_Zardari_in_Karachi.jpg | thumb | 220x124px | right | بختاور ڀٽو-زرداري]]پاڪستان- جي اڳوڻي وزيراعظم شهيد [[بينظير ڀٽو]] جي وڏي نياڻي بختاور جو -جنم- 1990ع ۾ ٿيو، هوءَ -بلاول- ڀٽو زرداريءَ کان ننڍي ۽ آصفه ڀٽو زرداريءَ کان عمر ۾ وڏي آهي. هن وقت اسڪاٽ لينڊ جي مشهور يونيورسٽي ’ايڊنبرگ‘ ۾ [[زير -تعليم-|تعليم پرائي رهي]] آهي. هوءَ -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ جي عورتن واري ونگ جي اڳواڻ پڻ آهي، -ان- حوالي سان هن جي والد آصف علي زرداريءَ، -پاڪستان- جي صدر چونڊجڻ [[بعد|کانپوءِ]] سندس وڌيڪ همت افزائي ڪئي. بختاور پنهنجي والده جي شهادت وقت -پاڪستان- آئي هئي. -ان- کان پوءِ هن جو پنهنجي وطن ڏانهن -اچ- وڃ جو سلسلو -جاري- آهي. تازو هن شهيد ماءُ جي ڏک ۾ پنهنجي انگريزيءَ ۾ ڪيل شاعريءَ کي جديد موسيقيءَ ۾ پاڻ ڳائي، کيس [[خراج|ڀيٽا]] پيش ڪئي آهي، -ان- گيت کي تمام گهڻو ساراهيو ويو، جنهن جو عنوان آهي ”I would take the pain away ...’...“ هيءُ گيت 6 -جنوري- 2009ع تي [[رليز|جاري]] ٿيو. بختاور ڀٽو في الحال [[زير -تعليم-|تعليم پرائي رهي]] آهي ۽ هڪ ذهين شاگردياڻي آهي. سندس والد -آصف علي زرداري- هن وقت -پاڪستان- جو صدر، ۽ سندس وڏو -ڀاءُ- -بلاول ڀٽو زرداري-، -پاڪستان- پيپلز پارٽيءَ جو چيئرمئن آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%DA%80%D9%BD%D9%88%20%D8%B2%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-07-09 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430154514/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%DA%80%D9%BD%D9%88%20%D8%B2%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:1990ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]</text>
      <sha1>4zmscna5dhqs7epfae1o5f295k62vjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختاور خان ملڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29273</id>
    <revision>
      <id>383759</id>
      <parentid>101253</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="rxjsnsp51he1satdggvholaq4l912od" xml:space="preserve">بختاور خان ملڪ اصل [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] جو هو ۽ سيويءَ جو حاڪم هو. شڪارپور وارو پاسو به انهيءَ سان هو. جڏهن ميان يارمحمد ڪلهوڙو شڪارپور تي ڪاهي آيو، تڏهن بختاور خان ڀڄي شهزادي محمد معزالدين وٽ ملتان ۾ ويو، شهزادي سندس پرڳڻي ۾ وڃڻ گهريو، پر هن نٽايو، تنهن تي شهزادي هن سان وڙهي کيس مارايو ۽ پوءِ سگهوئي سندس ڀاءُ ملڪ الهه بخش کي سيويءَ جو حاڪم ڪيائين.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بختاور خان ملڪ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D9%85%D9%84%DA%AA |access-date=2016-07-09 |archive-date=2025-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313190322/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D9%85%D9%84%DA%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>rxjsnsp51he1satdggvholaq4l912od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختاور لاشاري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29274</id>
    <revision>
      <id>383762</id>
      <parentid>376317</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7530" sha1="jmfrb42xgimry28m7mmbqukm2rsnrhl" xml:space="preserve">
[[File:Grave of Mai Bakhtawar.jpg|thumb|سنڌ ھاري تحريڪ جي پھرين شھيد عورت مائي بختاور لاشاري جي قبر]]

سنڌ جي پهرين شهيد هارياڻي ’بختاور‘، ذات جي لاشاري هئي ۽ [[عمرڪوٽ تعلقو|تعلقي عمرڪوٽ]] جي هڪ ننڍڙي شهر ”ٽالهيءَ“ جي ڀر ۾ ’هئدي لاشاريءَ‘ جي ڳوٺ ۾ جنم ورتو هئائين. اهو ڳوٺ قاديانين جي اسٽيٽ جو حصو هو، جن کي اڳوڻي ٿرپارڪر ضلعي ۾ چاليهه هزار ايڪڙن تي مشتمل جاگير هئي، جيڪا ’احمدي اسٽيٽ‘ جي نالي سان سڏي ويندي آهي. هنن کي اها جاگير، انگريز سرڪار، 1914ع ۾ ڪعبي تي گوليون هلائيندڙ ۽ انگريزي فوج ۾ ڀرتي ٿيل پنجابي فوجين جي اُتي مارجي وڃڻ تي انعام طور عطا ڪئي هئي. 
مائي بختاور جي شهادت جو پسمنظر هن ريت آهي ته 1930ع ۾ سائين جي. ايم. سيد، ڄيٺمل پرسرام، جمشيد نسروانجي، پروفيسر گوڪلي، ڪامريڊ عبدالقادر ۽ ٻين ميرپورخاص ۾ سنڌ هاري ڪاميٽيءَ جو بنياد وڌو هو. ان جي ڪم کان متاثر ٿي، ڪامريڊ حيدربخش جتوئي، جڏهن ڊپٽي ڪليڪٽريءَ جي ملازمت ڇڏي، سنڌ جي هارين لاءِ جدوجهد شروع ڪئي ته اُن هاري تحريڪ جو هڪ اهم مطالبو اهو هو ته هارين کي بٽئيءَ جو اڌ حصو ڏنو وڃي. اڌو اڌ بٽئيءَ جي مطالبي کي مڃرائڻ لاءِ سڀ کان پهريائين نوابشاهه ۾ تحريڪ هلي، جنهن ۾ ڊاڪٽر هاسارام، قاضي فيض محمد، ڪامريڊ محمد لاکي (سڪرنڊ واري)، بالاچ خان بروهيءَ، مولوي محمد معاذ ۽ ٻين ڀرپور حصو ورتو ۽ هنن تحريڪ کي زور وٺايو، هارين زميندارن کان اڌ بٽئيءَ جو حق گهريو ۽ نه ڏيڻ جي صورت ۾ پنهنجي سگهه ۽ ٻل تي وٺڻ جي ڪوشش ڪئي. هيءَ تحريڪ پوريءَ سنڌ ۾ پکڙجي وئي. ٻين ضلعن وانگر هن تحريڪ جو ٿرپارڪر ضلعي تي به اثر پيو. ٿرپارڪر ۾ هن تحريڪ ۾ جان محمد پلي، ڪامريڊ غلام محمد لغاري، پير عبدالغفور جان سرهندي، محمد ابراهيم مومن ڪُنريءَ واري، ڪامريڊ امولک اوڏ ۽ ٻين ڪيترن هاري ورڪرن حصو ورتو. هن تحريڪ کي زور وٺائڻ لاءِ ڪامريڊ حيدربخش جتوئيءَ 20 جون 1949ع تي جُهڏي (موجوده ضلعي ميرپورخاص) ۾ هاري ڪانفرنس گهرائي، جنهن ۾ اٽڪل ڏهه هزار هارين ۽ ورڪرن حصو ورتو. سنڌ جي سورهيه مائي بختاور جي ڳوٺ جا سمورا مرد به هن ڪانفرنس ۾ شريڪ ٿيڻ ويا. پويان اَنَ جي راهه تي هڪڙي پوڙهي شخص پنيي لاشاريءَ ۽ مائي بختاور کي سنڀال لاءِ ڇڏي ويا. ڪانفرنس جي آخري ڏينهن، 22 جون 1949ع تي خبر آئي ته ٽالهي شهر لڳ، هئدي لاشاريءَ جي ڳوٺ ۾ پنجابي زميندارن هڪ عورت کي بندوقن جا فائر ڪري شهيد ڪري ڇڏيو. ڪامريڊ حيدربخش جتوئي ساٿين سان گڏ، 23 جون تي صبح جو سوير لاشارين جي ڳوٺ پهچي ويو. ساڻس ٻين کان سواءِ ڪامريڊ غلام محمد لغاري ۽ ڪامريڊ ميرمحمد ٽالپر به گڏ هئا. هنن اَن جي کري تي شهيد بختاور لاشاريءَ جو لاش وڃي ڏٺو. اتي کين خبر پئي ته کري تي اٽڪل ٽي هزار مڻ ڪڻڪ هئي. ڳوٺ جا سمورا مرد ڪانفرنس ۾ شرڪت لاءِ ويل هئا ۽ پنجابي زميندارن موقعي جو فائدو وٺي ڪڻڪ کڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر مائي بختاور ۽ هڪ پيرسن پنيي فقير ۽ ٻين عورتن هنن کي ائين ڪرڻ کان روڪيو. مائي بختاور لوهي ٽيانگ کڻي کين للڪار ڪئي ته ”هٽي پري ٿيو، اَنَ جو ڪڻو به کڻڻ نه ڏينديس“. مائي بختاور جو مزاحمتي انداز ڏسي زميندارن کي ڪاوڙ لڳي ۽ هڪ ظالم چوڌري سعدالله ۽ سندس مئنيجر چوڌري خالد، مائي بختاور تي بندوق جا سڌا فائر ڪيا ۽ نتيجي طور مائي بختاور اَن جي ديرن جو بچاءُ ڪندي شهيد ٿي وئي ۽ پير مرد پنيو فقير زخمي ٿي پيو، جنهن جي ڄمار سٺ ورهين کان مٿي هئي. ڪُنري ٿاڻي جو صوبيدار عنايت علي خان ابڙو ۽ ڊي ايس پي ديوان تلجارام پهچي چڪا هئا، هنن ڪامريڊ حيدربخش جتوئيءَ جي موجودگيءَ ۾ ڪيس لکيو. ڪجهه ورڪر ڪامريڊ حيدربخش جتوئيءَ جي حڪم تي لاش کي پوسٽ مارٽم لاءِ ساماري کڻائي ويا، جتي گهڻي وقت گذري وڃڻ ڪري مائي بختاور کي آخر دفن ڪيو ويو. سندس تربت ساماري جي هڪ مقام ۾ واقع آهي. ڪيس ٿرپارڪر سيشن ڪورٽ ميرپورخاص ۾ هليو. ڪيس جي پيروي سنڌ هاري ڪاميٽيءَ جي طرفان وڪيل ديوان انبارام ڪئي. سرڪاري وڪيل خان بهادر مرزا سڪندر بيگ هو، جنهن کي ان وقت جي سنڌ جي وزير داخلا، قاضي فضل الله خاص حيدرآباد کان اُماڻيو هو، اُن پڻ فريادي ڌُر (مائي بختاور واري ڌر) جي مدد ڪئي، جڏهن ته جوابدارن جي پيروي ديوان ڏيئل مل ۽ لاهور مان گهرايل هڪ بئريسٽر ڪئي. ان وقت سيشن جج شنڪر سنگهه آڏواڻي هو. هن صاحب حق جو فيصلو ڏنو ۽ چوڌري سعدالله (جيڪو اُن وقت جي پاڪستان جي وزير خارجه سر ظفرالله خان جو ڀاڻيجو هو) کي 25 ۽ چوڌري خالد کي 20 سال ٽيپ ڏني، جڏهن ته ٻين مجرمن کي پنجن کان ڏهن ورهين تائين سزائون ڏنائين. ٻيا ته اپيلن مان آزاد ٿي ويا، ليڪن چوڌري سعدالله 25 سال ٽيپ برابر ڪاٽي. 
اهڙيءَ طرح سنڌ جي هاري جدوجهد ۽ شهيد بختاور سنڌ جي غريب عوام کي سبق ڏنو ته پنهنجي حق لاءِ جان ڏئي سگهجي ٿي، پر پنهنجو حق نه ٿو ڇڏي سگهجي. مائي بختاور شهيد جي ريٽي رت جي قرباني سنڌ جي تاريخ ۾ صدين تائين لازوال رهندي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF |access-date=2016-07-10 |archive-date=2016-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604100016/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>jmfrb42xgimry28m7mmbqukm2rsnrhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشڻ مهراڻوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29342</id>
    <revision>
      <id>383788</id>
      <parentid>297843</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="eljrozka087pt08b8qfmg89l0zsaauz" xml:space="preserve">'''بخشڻ مهراڻوي''' سنڌي ٻوليءَ جو شاعر ۽ ڪمپيئر، 18 آڪٽوبر 1964ع تي سانگهڙ ۾ فقير محمد رحيم مهر جي گهر ۾ جنم ورتو. سندس اصل نالو محمد بخش آهي، پر ادبي دنيا ۾ بخشڻ مهراڻويءَ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
سندس شعری مجموعو &quot; التجا &quot; نالی سان شایع ٿیل آھی ان کان علاوہ کیترا ئی کال ۽ سندس شاعری مختلف اخبارن ۽ رسالن ۾ شایع ٿیل آھن

==تعليم==
سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام مان بي ايس سي ڪيل اٿس. سنڌ یونیورسٽی مان ایم ای سنڌی ۾ کیل اٿس

==فني سفر==
گذريل 14 15 سالن کان ريڊئي، ٽي. وي، اسٽيج ۽ سيٽلائيٽ چئنلن جي ڪيترين ئي پروگرامن جي ڪمپيئرنگ ڪندو رهندو آهي. هو هڪ سُٺي شاعر هئڻ سان گڏ سريلو گائڪ به آهي. سنڌي ادبي سنگت شاخ سانگهڙ جو ڪافي سال سيڪريٽري رهي چڪو آهي. 
==ايوارڊ ۽ مڃتا==
کيس ڪيترائي اَوارڊ ملي چڪا آهن، جن ۾: 
* بهترين صداڪار جو قليچ بيگ اوارڊ، 
* بهترين ڪمپئر جو لاڙ عوامي اوارڊ، 
* سچل اوارڊ، 
* لطيف اوارڊ، 
* سگهڙ ڪانفرنس اوارڊ، 
* بهترين شاعر جو يوٿ اوارڊ (1989) ۽ ٻيا شامل آهن.
*
 تمغہ حسن ِ کارکردگی ( صدارتی ایوارڊ )

==منتظم طور==
هن سانگهڙ ۾ ڪيترائي اهم ادبي پروگرام ڪرايا، جن مان (1) لطيف ميڙ، (2) رنگ رتي سانجهه: نوجوان شاعرن جون تاريخي مشاعرو (3) سانگهڙ سيمينار 1992ع تمام اهم آهن. بخشڻ مهراڻويءَ مختلف رڪارڊنگ ڪمپنين طرفان سنڌي فنڪارن جي -جاري ٿيل ڪيترين ڪئسٽن ۾ ڪمپيئرنگ پڻ ڪئي آهي. بخشڻ نظم، [[آزاد نظم]] ۽ غزل جو سٺو شاعر آهي. ڪي ٽي اين ۽ سنڌ ٽي وي چئنلن تي مختلف پروگرامن جو آرگنائيزر ۽ ڊائريڪٽر به رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=بخشڻ مهراڻوي : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%88%D9%8A |access-date=2016-07-14 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430214617/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%DA%BB%D9%88%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالو==
{{Latif Award|state=collapsed}}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>eljrozka087pt08b8qfmg89l0zsaauz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29560</id>
    <revision>
      <id>383495</id>
      <parentid>375101</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62063" sha1="ak52h01ie8thrl0ibi7cva93ish0mvg" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = اسلامي جمھوريہ ايران&lt;br&gt; Islamic Republic of Iran
| common_name =ايران 
| native_name = {{nobold|{{native name|fa|جمهوری اسلامی ایران|italics=off}}}}&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{transl|fa|Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān}}&lt;/small&gt;
| image_flag = File:State flag of Iran (1964–1980).svg
| image_coat = Nadir Shah Flag.svg
| symbol_type = Emblem
&lt;!-- maps ----&gt;| national_motto = &lt;br/&gt;{{lang|fa|استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی}}&lt;br/&gt;{{small|{{transl|fa|Esteqlāl, Āzādi, Jomhuri-ye Eslāmi}}}}
| national_anthem = &lt;br/&gt;{{lang|fa|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران}}&lt;br/&gt;{{small|{{transl|fa|Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān}}}}&lt;br/&gt;{{small|({{lang|en|&quot;[[National Anthem of the Islamic Republic of Iran]]&quot;}})}}&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[فائل:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (Philharmonic Orchestra).ogg]]&lt;/center&gt;
| image_map = Iran (orthographic projection).svg
| capital = [[تھران]]
| coordinates = {{Coord|35|41|N|51|25|E|type:city}}
| largest_city = تھران
| official_languages =[[فارسي ٻولي|فارسي]]  
| regional_languages =  #[[فارسي ٻولي|فارسي]](%53 )  
#[[آذربائيجاني ٻولي|آذربائيجاني]] ۽ ٻيون  ترڪ لھجن واريون ٻوليون (%18) جن ۾ :
([[قشقائي ٻولي|قشقائي]] ،[[ترڪماني ٻولي|ترڪماني]] ) شامل آهن 
#[[ڪردش ٻولي|ڪردش]](%10 ) 
#[[گيلاڪ ٻولي|گيلاڪ]](%7 )۽  [[مزندراني ٻولي|مزندراني]]
#[[لوري ٻولي|لوري]](%6)
#[[بلوچي ٻولي|بلوچي]](%2) 
#[[عربي ٻولي|عربي]](% 2)
#[[آرمينيائي ٻولي|آرمينيائي]] ،[[اشوري]],[[جارجيائي]],[[لاڪي]],[[سيمناني]]،[[طلاش]]۽ [[ٽيٽي]](%2) 
| ethnic_groups = * [[فارسي نسل جا ماڻهو|فارسي]](%61)
*[[آذربائيجاني نسل جا ماڻهو|آذربائيجاني]](%16)
*[[ڪرد]](%10)
*[[بختياري نسل جا ماڻهو|بختياري]](%6)
*[[ترڪمان]] (%2)
*[[بلوچ]](%2)
*[[عرب]](%2) 
| religion = سرڪاري مذھب اسلام: &lt;br&gt; 
* [[اثنا عشري]]
*[[حنفي]]
*[[شافعي]]
*[[مالڪي]]
*[[حنبلي]]
#ٻيا مذھب : [[عيسائيت]]، [[يھوديت]] ۽ [[پارسي]]
&lt;!-- government ----&gt;| demonym = ايراني&lt;br&gt;فارسي(تاريخي)&lt;br&gt;ايرانين(يورپي ٻولين ۾)
| government_type =يونيٽري صدارتي اسلامڪ ريپبلڪ &lt;br&gt;  ديني رياست يا ٽوٽليٽيرين رياست 
| leader_title1 =[[ايران جو سپريم ليڊر]] 
| leader_name1 =vacant
| leader_title2 =[[ايران جو صدر]] 
| leader_name2 = [[حسن روحاني]] 
| leader_title3 =[[ايراني پارليامينٽ جو اسپيڪر]]  
| leader_name3 = [[علي لاريجاني]] 
| leader_title4 =[[ايران جو چيف جسٽس]]  
| leader_name4 = [[صادق لاريجاني]] 
| lower_house = [[اسلامڪ ڪنسلٽيٽو اسيمبلي]]
| upper_house =[[اڪسپيڊينسي ڊسسرنمينٽ ڪائونسل]] 
&lt;br&gt;[[گارجين ڪائونسل آف ايران]]  
| sovereignty_type = يونيفڪيشن
| established_event1 = [[ميڊين ايمپائر]] 
| established_date1 = c. 678 BC
| established_event2 
= [[اڪئمنيڊ ايمپائر]]
| established_date2 = 550 BC
| established_event3 = [[پارٿين ايمپائر]]
| established_date3 = 247 BC
| established_event4 = [[ساساني ايمپائر]]
| established_date4 = 224 AD 
| established_event5 =باعد ايمپائر 
| established_date5 = 934 AD
| established_event6 = [[صفوي ايمپائر]] 
| established_date6 = 1501 
| established_event7 = [[اسلامڪ ريپبلڪ]] 
| established_date7 = 1 April 1979
| established_event8 = [[موجودہ آئين]]
| established_date8 = 24 October 1979
| established_event9 = [[ايراني آئيني ريفرنڊم]]
| established_date9 = 28 July 1989
| area_km2 = 1,648,195
| area_rank = 17th
| area_sq_mi = 636,372 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water = 7.07
| population_estimate = 81,672,300&lt;ref name=&quot;amar.org.ir&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amar.org.ir/دادهها-و-اطلاعات-آماری|title=داده‌ها و اطلاعات آماری|website=www.amar.org.ir}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2018
| population_estimate_rank = 18th
| population_density_km2 = 48
| population_density_sq_mi = 124 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 162nd &lt;!--Wiki source[?]--&gt;
| GDP_PPP = $1.749 trillion&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2016&amp;ey=2023&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=75&amp;pr1.y=16&amp;c=429&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a= |dead-url=yes |archive-date=2017-10-10 |title=Report for Selected Countries and Subjects}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_rank = 18th
| GDP_PPP_per_capita = $21,241&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| GDP_nominal = $438.3 billion&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_rank = 27th
| GDP_nominal_per_capita = $5,383&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;/&gt;
| Gini = 37.4 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = 2013
| Gini_change = {{decrease}}&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = 
| Gini_rank = 
| HDI = 0.766 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = 2014&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=Human Development Report 2015 |year=2015 |publisher=United Nations |accessdate=15 December 2015}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 69th
| currency = [[ايراني ريال]]
| currency_code = IRR
| time_zone = [[Iran Standard Time|IRST]]
| utc_offset = +3:30
| utc_offset_DST = +4:30
| time_zone_DST = IRDT
| date_format = 
&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;yyyy/mm/dd&lt;/span&gt; ([[Solar Hijri calendar|SH]])
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in Iran|+98]]
| iso3166code = IR
| cctld =  
| englishmotto = خودمختياري، آزادي ، اسلامي جمھوريہ
| quote=  
| official_religion = شيعہ اسلام
| area_magnitude = 1 E12
}}


'''ايران (Iran)''' اسلامي جمهوريا ايران (Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān)، [[ايشيا]] ۾ واقع آهي. ايران  کي فارس ءِ سرڪاري طور تي اسلامي جمهوريا ايران پڻ سڏيو ويندو آهي جيڪو اولھہ ايشياءَ ۾ واقعي آهي.جنهن جو سرحدون اتر اوله ۾ امريڪا ،[[آذربائيجان]]،ڪاذڪستان ءِ [[روس]] سان لڳن ٿيو. اتر۔اولھہ ۾ ترڪمانستان، [[افغانستان]] ء [[پاڪستان]] سان جڏهن ته ڏکڻ ۾ [[پيرس|فارس جی نار]] ء اومان ءِ اولھہ ۾ [[ترڪي]] ۽ [[عراق]] سان لڳن ٿيو. ايران جو مجموعي رقبو 16,48,195 چورس ڪلوميٽر آهي، جيڪو وچ اوڀر جو ٻيو وڏو ملڪ ءِ دنيا جو 18ھون وڏو ملڪ آهي ءِ آباديءَ جي لحاظ سان 17ھون وڏو ملڪ آهي.  هن وقت سرڪار جو گاديءَ وارو شهر ’[[تهران]]‘ آهي، جڏهن ته ملڪ جي ٻين مشهور شهرن ۾ اصفهان، شيراز، تبريز ۽ مشهد شامل آهن، جيڪي مختلف وقتن تي، ايران جا گادي جا هنڌ رهيا آهن. 

ايشيا کنڊ جو مشهور ملڪ ء جي پراڻي تهذيبن مان آهي. اتر ۽ اولهه وارا حصا، جابلو ايراضيءَ وارا آهن؛ اتر ڏانهن، ’البرز‘ ۽ ’دماوند‘ اتانهيون جابلو چوٽيون آهن. ايران جو گهڻو حصو صحرائي (رڻ پٽ) آهي. هڪڙي ريلوي لائين، ايراني نار کان هلي قزوين سمنڊ (Caspian Sea) تائين ويندي آهي؛ ٻي مشهد کي تهران سان ملائي ٿي. سڄي ملڪ ۾ رستن جو ڄار وڇايل آهي. هتي ميوو جام ٿيندو آهي، خاص ڪري انگور، بادام، صوف ۽ شفتالو وغيره جام پوکبا آهن. ڪڻڪ، چانور، تماڪ ۽ پُست جي ڏوڏي پڻ پوکبي آهي. ملڪ جي آمدني جو وڏو ذريعو تيل (پيٽرول) آهي.

== لفظ ايران ==
لفظ ’ايران‘، پروٽو ايرانين  (آريانه) مان نڪتو آهي جنهن جو مطلب '''”آرين جي سرزمين“''' آهي. اساطيري روايتن موجب، هوشنگ بن ڪيومرث، پنهنجي ملڪ جو نالو ايران رکيو ۽ جڏهن سندس پٽ ’پارس‘ تخت تي ويٺو ته ملڪ پڻ ’پارس‘ چوائجڻ لڳو. اها سلطنت بلوچستان، ڪش، مڪران، ڪرمان، غور، باميان، هندوڪش، سيستان، خراسان، ماوراءِ النهر، دشت، اصفهان، مازندران، استر آباد، گرگان، فارس، لارستان، خوزستان، افغانستان، ڪابل، پنجاب، ڪردستان، شيروان، بابل، موصل ۽ ديار بڪر تي مشتمل هئي.

عهد اسلامي ۾، شاهنامي جي ذريعي، جڏهن قديم روايتون اچارجڻ لڳيون، ته ايران جو نالو وري مقبول ٿي ويو. هندستان ۾، خاص طور تي مغليا دؤر ۾ گهڻو ڪري ايران جو نالو ملي ٿو. سلطنت ايران جي باشندن، پاڻ کي سال 1890ع ۾ ايراني چوائڻ تي اصرار ڪيو، تڏهن سال 1935ع ۾ سرڪاري طور، هن ملڪ جو نالو، ’ايران‘ رکيو ويو.

== ايران ۽ فارس ==
پارس یا فارس کي ايران چئبو آهي ۽ اُتي جا رهاڪو پاڻ کي ”ايراني“ سڏائين ٿا ۽ سندن ٻوليون به ايراني ٻوليون سڏجن ٿيون. ”فارس“ مان ”فارسی“ (Persian) لفظ ٺاهيو اٿن، پر اصل ۾ اها سڄي ايران جي ٻولي نه آهي. اها اصل ايران جي گهڻن پرڳڻن مان فقط پارس يا فارس نالي هڪ پرڳڻي جي ٻولي آهي: پر انهيءَ پرڳڻي ۾ عيسوي سن کان ڇهه صديون اڳي ڪياني بادشاهه (Achaemenian Kings) دارا وغيره (330 ق ۔م کان 550 ق. م)، ۽ عيسوي ٽين صديءَ ۾ ساساني بادشاهه (Sasanian Kings) پيدا ٿيا، جي سڄي فارس (ايران) جا والي ٿيا، ته سندين ٻولي ”فارسی“ سڏجڻ ۾ آئي، جيڪا اصل ۾ فارس پرڳڻي جي ٻولي آهي  عربيءَ ۾ ”پ“ اکر ڪونهي، تنهن ڪري عربن پارس ۽ پارسي لفظن جا اچار ڦيرائي فارس ۽ فارسي ڪيا.

== فارسيءَ جا قسم ==
فارسيءَ جا ٽن قسمن جا درجا آهن: آڳاٽي، وچولي ۽ پڃاڙڪي. '''قديم فارسي''' دارا بادشاهه جي وقت جي ٻولي آهي، ۽ '''وچولي''' ”پهلوي“ آهي؛ '''پڇاڙڪي درجي واري فارسي'''  (Classical Persian) اها آهي، جا اڄڪلهه اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ پاڙهڻ ۾ اچي ٿي. ف'''ارسي ۽ سنسڪرت آريا ٻوليون آهن ۽ هڪ ٻئي کي گهڻو ويجهيون آهن'''.&lt;ref&gt;[http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/Lasaniyat/Book1/Book_page12.html#باب_ٻارهون سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ، پهريون ڇاپو 1956ع، ليکڪ؛ ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017204311/http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Lasaniyat/Book1/Book_page12.html#باب_ٻارهون |date=2017-10-17 }} پاران سنڌي ادبي بورڊ&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
[[فائل:Cave_painting_in_Doushe_cave,_Lorstan,_Iran,_8th_millennium_BC.JPG|thumb|هڪ غار ۾ تهيل نڪش]]

=== آڳاٽو نالو ===
ايران جو قديم نالو ’پرسس‘ يا ’پرشيا‘ هو. ’پرشيا‘، يوناني رومن لقب ’پرسي‘ مان نڪتل آهي، جيڪو هخامنشين لاءِ استعمال ٿيندو هو. صحيح معنيٰ ۾ ’پريشيا‘ مان مراد اهو علائقو آهي، جتي جا رهاڪو ’پرشين‘ چوائيندا هئا؛ يعني قديم عهد جو ’پرسس‘ ۽ موجوده زماني جو ”فارس“. مسلم دؤر ۾ ’فارس‘، انهيءَ ’پرسس‘ خطي کي چيو ويندو هو، ليڪن اهو لفظ، ايراني صوبن ۾ ڳالهائجڻ وارين ٻولين مان هڪڙي ٻوليءَ جو نالو پڻ هو. اها ٻولي، جنهن کي اسين ’پرشين‘ (فارسي) چئون ٿا، سا نائين صدي عيسويءَ ۾ ڪتابي ٻولي ٿي وئي هئي.

'''[[سائرس اعظم|سيروش اعظم]]''' (ڪوروش ڪبير يا ڪيخسرو) ڇهين صديءَ ق. م ۾ [[اڪئمنيڊ|هخامنشي]] حڪومت جو بنياد رکيو، جيڪا گهڻو ڪري دنيا جي پهرين بادشاهت هئي. اهو ئي حاڪم، قرآن شريف ۾ مذڪور ذوالقرنين هو. اها سلطنت سال 331 ق. م ۾ '''سڪندر''' جي هٿان ختم ٿي. پوءِ  پارٿي (Pathenian) برسر اقتدار آيا، جن کي ’اشڪاني‘ چيو ويندو آهي. سال 229ع ۾ [[اڪئمنيڊ|هخامنشي]] خاندان جي هڪ فرد ’اردشير بابڪان‘ ساساني سلطنت جو بنياد رکيو. شاپور، بهرام گور، خسرو اول (نوشيروان) ۽ خسرو ٻيو (پرويز) هن گهراڻي جا وڏا بادشاهه هئا. قادسيه (پهرين جون 637ع) ۽ نهاوند (641ع) جي جنگين ۾ ساساني سلطنت جو خاتمو ٿيو. جنهن بعد، ايران اسلامي نظام جي جهوليءَ ۾ آيو. ان کان پوءِ هيءُ ملڪ، سڄي جو سڄو، جزوي طرح وڏين اسلامي سلطنتن، ديلمي، غزنوي، سلجوقي، خوارزم شاهي، تاتاري، ايلخاني ۽ تيموي وغيره جو مرڪز رهيو. ترڪن (سال 1038ع) ۽ منگولن (سال 1387ع) جي ايران تي ڪاهن دؤران، ملڪ وڏي سياسي ڏڦيڙ جو شڪار رهيو.

سال 1502ع ۾ '''صفوي سلطنت''' جو قيام عمل ۾ آيو، جنهن ۾ '''شاهه اسماعيل'''، شاھہ '''طهماسپ''' ۽ شاھہ '''عباس اعظم وڏ'''ا بادشاهه هئا. وري ٿوري ٿوري عرصي لاءِ افغان، افشار ۽ زند اقتدار ۾ رهيا. سال 1794ع ۾ قاچاري حڪومت قائم ٿي. انهيءَ دؤر ۾ ايران جي عظمت ۽ اوج ختم ٿي ويا، تنهنڪري ايران، [[روس]] ۽ [[برطانيا]] جي هٿن ۾ ورهائجي ويو هو. سال 1736ع ڌاري، نادرشاهه ايراني تخت تي ويٺو. سال 1738ع ۾ هن، هندستان تي ڪاهه ڪري، وڏي دولت هٿ ڪئي. سال 1747ع ۾ هن ظالم حڪمران کي قتل ڪيو ويو. سال 1797ع ۾ قاچار قبيلي جو هڪ سردار آغا محمد خان تخت تي ويٺو.

=== ايران جو ورهاڱو ===
ملڪ جو سرڪاري نظام سال 1904ع تائين مطلق العناني (بادشاهت) تي ٻڌل هو، جنهن کان پوءِ مشروط دستوري حڪومت قائم ٿي. 31 آگسٽ 1909ع تي روس ۽ برطانيا جي وچ ۾، ايران بابت هڪڙو ڳجهو ٺاهه ٿيو، جنهن مطابق ايران کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو: اتريون حصو روس جي اثر هيٺ، ڏاکڻيون حصو برطانيا جي سنڀال هيٺ ۽ وچ وارو حصو اڻڌريو رکيو ويو؛ گڏوگڏ اهو به فيصلو ٿيو ته [[افغانستان]]، روسي حلقي جي اثر کان ٻاهر رهندو ۽ امير سان سڀئي معاملا، برطانيا جي ذريعي طيءِ ڪيا ويندا. ان کان سواءِ، ”تبت“ تي چين جي حاڪميت تسليم ڪئي وئي. هن ٺاهه سان گڏ، ٻه ٻيون به يادداشتون شامل هيون، جن مان هڪڙي جو تعلق دره دانيال سان، اهڙيءَ طرح هو، جيڪو روس لاءِ فائديمند هو. ٻئي ضميمي جو تعلق ايراني نار سان هو، جنهن ۾ برطانيا جو گهڻو حصو تسليم ڪيو ويو.

سال 1921ع ۾ ايراني فوجي جنرل رضا خان، قاچار خاندان جي بادشاهه جو تختو اونڌو ڪري ’رضا شاهه‘ جو لقب اختيار ڪرڻ بعد '''پهلوي خاندان''' جو بنياد وڌو. رضا شاهه سڄي عرصي ۾ ئي، ملڪ ۾ ترقياتي ڪمن کي زور وٺرائي، ملڪ جون حالتون بدلائي ڇڏيون.

=== ايران، 20 صدي ۾ ===
سال 1921ع ۾ ايران کي فوجي انقلاب جو منهن ڏسڻو پيو. رضا شاهه پهلوي، هڪ فوجي آفيسر ايران تي قبضو ڪيو. ساڻس سيم ضياءُ الدين تباتاني پڻ شامل رهيو. سال 1925ع ۾ رضا شاهه ايران جو بادشاهه بڻجي پهلوي خاندان جو بنياد رکيو. هن قوميت، فوجي آمريت، معتدل مزاجي ۽ ڪميونزم مخالف عنصر کي ملائي ملڪ ۾ معاشي سڌارا، انتظامي سڌارا ۽ معاشرتي سڌارا آندا، پر هن جي جدت پسندي تي گهڻي ٽيڪاٽپڻي ڪئي ويئي. ان کان سواءِ هن تي ڪرپشن جا گهڻا الزام لڳا. هن تي اهو به الزام لڳو ته هن خاص پوليس جوڙي مخالفن تي بدترين تشدد ڪيو آهي. 19 آگسٽ، 1953ع تي سندس پٽ محمد رضا شاهه پهلوي اقتدار ۾ آيو، جڏهن ٻي جنگ عظيم هلي رهي هئي ته محمد رضا شاهه پهلوي به ڪافي سڌارا آندا، جن ۾ جديد رستن تي ايران کي معاشي طور سگهارو بڻائڻ به شامل هو. تنهن هوندي به عوامي سطح تي انهن سڌارن جو اثر ڪو نه پيو. هن تي اسلامي مذهبي تحريڪن ۽ ٻين سياسي گروهن وڏي تنقيد ڪئي. جن ۾ آيت الله روح الله خميني سڀني کان اڳيان هو، جنهن کي سال 1963ع ڌاري گرفتار ڪيو ويو. شاهه محمد رضا پهلوي، حسن علي منصور جي اڳواڻي ۾ ساواڪ (SAVAK) نالي هڪ تنظيم ٺاهي ته جيئن مخالفن سان منهن ڏئي سگهجي. هن تنظيم ٻن سالن جي اندر سياسي مخالفن ۽ سياسي قيدين جا وڏي تعداد ۾ ماڻهو ماري ڇڏيا ۽ ڪيترن کي تشدد جو نشانو بڻايو.

سال 1964ع کان ماڻهو '''آيت الله روح الله خميني''' کي پنهنجو سياسي اڳواڻ سمجهڻ لڳا. سال 1970ع تائين خميني کي گهڻي پٺڀرائي حاصل ٿي وئي. سال 1971ع ۾ عراق ايران جنگ لڳي. سال 1973ع ۾ شاهه ايران تيل کي حڪومتي قبضي ۾ وٺي ڇڏيو. سال 1973ع ڌاري عربن جو ساٿ نه ڏنو، پر هن تيل جون قيمتون به وڌائي ڇڏيون. ايران ۽ عراق جي سرحدن جو فيصلو 5 مارچ 1975ع تي ٿيو. سال 1977ع ۾ آمريڪي صدر '''جمي ڪارٽر''' جي چوڻ تي شاهه ايران ڪن قيدين کي آزاد ڪيو ۽ ريڊ ڪراس کي اجازت ڏني ته هو ڀلي قيدين جو جائزو وٺن. انهيءَ وچ ۾ '''مجاهدين خلق''' ۽ رستاخیز نالي سياسي پارٽين ايران ۾ پنهنجا پير پختا ڪري ورتا. هنن شاهه جي کليل مخالفت ڪرڻ شروع ڪري ڏني. ساڳي سال مشهور اسلامي اڳواڻ '''علي شريعتي''' '''ساواڪ''' جي تشدد سبب مارجي ويو. هي ايران جو تمام مشهور اڳواڻ هو، جنهن ڪري شريعتي جي پوئلڳن ۾ شاهه جي خلاف ڪاوڙ پيدا ٿي. ساڳي ورهيه '''خمينيءَ جو پٽ مصطفيٰ هڪ حادثي ۾ مارجي ويو'''. ماڻهن ۾ اڃا غصو وڌيو ۽ خمينيءُ سان همدرديون ٿيون.

جنوري 1978ع ۾ ايران ۾ اسلامي انقلاب آيو. محمد رضا شاهه کي هٽائي اسلامي ريپبلڪ ايران جي نالي سان ملڪ تي آيت الله روح الله خمينيءَ جو قبضو ٿيو. خميني ملڪ جي ڪاروبار هلائڻ لاءِ هڪ '''سپريم ڪائونسل''' قائم ڪئي. پهرين فيبروري 1979ع ۾ آيت الله خميني، جيڪو ملڪ بدري جي زندگي گذاري رهيو هو واپس تهران پهتو ته سندس شاندار استقبال ڪيو ويو ۽ شاهه محمد رضا پهلوي کي ملڪ ڇڏڻو پيو. '''آيت الله روح الله خميني''' 1979ع کان سپريم ليڊر آف ايران جي اڳواڻ طور پنهنجي وفات تائين خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. سندس دور ۾ ملڪ ۾ اسلامي نظام لاڳو ٿيو. آيت الله خمينيءَ جو لاڏاڻو 3 جون 1989ع ۾ ٿي. هن وقت به ڪجهه ترميمن سان ايران ۾ اسلامي نظام نافذ آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايران : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 |access-date=2019-12-18 |archive-date=2019-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928102723/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ٻولي،ادب ۽ تاريخ ===
ايران هڪ آڳاٽو ملڪ آهي، جنهن جي پنهنجي رسم الخط (لپي) ۽ ادب هو. ان جو گهڻو حصو زماني جي ڦيرگهير جو شڪار ٿي ويو، پر '''يوناني'''، '''يهودي'''، '''اسلامي''' ۽ خود ايراني ماخذ ان جي نشاندهي ڪن ٿا ته ايرانين، حضرت عيسيٰ کان اڳ '''”ماد“''' بادشاهن جي اقتدار واري دؤر ۾ (708 550 ق. م) '''بابل''' جو ميخي خط (مٽيءَ جي ڦرهين تي لوهه يا ڪاٺيءَ جي ڪلين سان لکڻ جو طريقو) اختيار ڪيو. اهو خط، ميخي خط جي ٻين سڀني نمونن کان سادو ۽ متوازن هو. هخامنشي دؤر (550 330 ق. م) جا ڪتبا انهيءَ خط کي ”پارسي باستان“ يا قديم فارسيءَ جو نالو ڏين ٿا. انهيءَ دؤر ۾، ايران ۾ هڪ ٻيو خط ”اويستائيءَ“ جي نالي سان پڻ هلندڙ هو، جيڪو '''زردشتي مذهب''' جي ڪتابن لاءِ هو.

=== اشڪاني دؤر (348 224 ق. م) ===
اشڪاني دؤر (348 224 ق. م) ۾ ملندڙ ٻوليءَ ۽ رسم الخط کي ”پهلوي“ نالي سان سڏيو ويو آهي. ساساني دؤر (224 651 ق. م) ۾ پڻ ساڳيو ئي رسم الخط رائج هو.

پهلوي لپيءَ جا ٻه قسم ٻڌايا وڃن ٿا: هڪڙو '''قديم خط''' يا '''’خط ڪنده‘''' جي نالي سان، جيڪو ڪتبن کان سواءِ ٻئي ڪنهن به هنڌ نٿو ملي؛ ٻئي خط کي ساساني يا پهلوي چوندا آهن. ساساني دؤر جون باقي سڀ لکتون ۽ تحريرون، هن خط ۾ لکيون ويون آهن.

قديم ايران جي انهن سڀني ٻولين جو واسطو، ٻولين جي '''هند يورپي گروهه''' سان آهي. اهڙيءَ طرح ايران جي ٻولين ۽ تمدن جو، دنيا جي ٻين ٻولين، مثلاً: [[سنسڪرت]]، '''يوناني''' ۽ '''لاطيني''' وغيره سان گهرو تعلق آهي. پهلوي زبان جي ڪن اهڙن ڪتابن جو ذڪر، قديم ايراني ۽ عربي زبان جي ڪتابن ۾ موجود آهي، جيڪي يوناني يا سنسڪرت ٻولين مان، پهلوي ٻوليءَ ۾ منتقل ڪيا ويا هئا. '''پهلوي زبان''' جي ادب جو وڏو حصو، ايران تي عربن جي تسلسلي ۽ پهلوي رسم الخط جي متروڪ ٿي وڃڻ ڪارڻ، هوريا هوريا ناپيد ٿي ويو. ايران ۾ اسلام جي اچڻ کان اڳ جي ادبي تاريخ جو اختصار انهن ڪجهه جملن سان ڪري سگهجي ٿو ته: قديم دؤر ۾ ايراني ادب ڏاڍو وسيع نه هو؛ ادب رڳو درٻارين ۽ مذهبي اڳواڻن تائين محدود هو. انهيءَ ۾ ڪو شڪ ڪونهي ته ساساني دؤر سان شاندار روايتون سلهاڙيون وڃن ٿيون. ان دؤر جي آخري ڏينهن ۾، درٻارين ۽ مذهبي طبقن ۾ اخلاقي پستي گهر ڪري وئي هئي، تنهنڪري درٻار فتنن جو آکاڙو بڻجي وئي هئي. نوان نوان مذهبي فرقا وجود ۾ اچڻ لڳا ۽ عام زندگي به زوال جي اثر کان بچي نه سگهي، تنهنڪري چئي سگهجي ٿو ته ايران ۾ اسلام جي آمد وقت، ايراني ادب جي حيثيت قابل ذڪر نه هئي.

عرب، اسلام جو جهنڊو کڻي اٿيا؛ '''نهاوند''' وٽ بادشاهه '''يزدگرد''' ٽئين کي هار ڏيئي، 21ھ/ 642ع ۾ ساساني حڪومت جو خاتمو آندائون. انهيءَ فتح کان پوءِ ٻن سون ورهين تائين، عرب خليفا ايران تي صاحبي آيا. اهو عرصو ايران جي لاءِ، هر لحاظ کان انقلاب جو دؤر هو. ايراني سماج، زبان، ادب، مطلب ته زندگيءَ جي هر شعبي ۾، [[اسلام]] جي اثر هيٺ، هڪ نئين صورت جنم ورتو. اها تبديلي، فارسي ادب جي مختصر خاڪي سان پيش ڪجي ٿي.

عربن جي حملي وقت، ايران جو عام زبان پهلوي هئي. اها به حقيقت آهي ته ساساني دؤر ۾، ايران جي مختلف حصن ۾ جدا جدا ٻوليون ڳالهايون وينديون هيون؛ جيئن: '''خوزلي'''، '''ديملي'''، '''طبري'''، '''ڪوچي'''، '''ڪُردي''' ۽ '''آذيري''' وغيره. ان کان سواءِ، ايران جي اتر ۾، '''سمرقند''' جي علائقي ۾ ’ختني‘ ٻولي هلندي هئي.

=== اسلامي دؤر ۾ ===
'''اسلامي دؤر ۾، ايران اندر هڪ نئين ٻوليءَ جنم ورتو'''. ٽيئن صدي هجريءَ جي وچ ۾ ايران جي ٻولي کي '''دري'''، '''پارسي دري'''، يا رڳو پارسي يا فارسي نالو ڏنو ويو. اهو هڪ عام لهجو هو، جيڪو ساساني عهد جي آخر ۾ ۽ اسلامي دؤر جي شروعات ۾، ايران ۾ هلندڙ هيو ۽ هڪڙي مستقل ٻوليءَ جي صورت ورتائين. ٽيئن ۽ چوٿينءَ صدي هجريءَ ۾، سيستان، خراسان، ماوراءُ النهر، گرگران، ري ۽ ٻين مرڪزن ۾ شاعرن ۽ اديبن انهيءَ زبان کي خيال جي اظهار جو ذريعو بڻايو. اُها ئي اها زبان هئي، جنهن تي اسلامي عهد ۾، پهريون دفعو اوڀر ايران جي شاعرن ۽ نثرنگارن جي نظر پئي.

اسلامي دؤر جي ايران ۾ انهيءَ دري، فارسي دري ۽ فارسيءَ جو ادبي ۽ علمي حلقن ۾ مرتبو وڌيو. اسلامي دؤر جي شروع کان اڄ تائين،ا ها ئي ٻولي، ايران جي علمي ۽ ادبي ٻولي آهي. اهو پهلو به اهم آهي ته گذريل يارهن ٻارهن صدين جي، طويل سفر جي باوجود فارسي زبان ۾ ڪو خاص فرق نه آيو.

=== طاهري دؤر (820 872ع ) ===
هن دؤر ۾ ايران تي عرب مسلط رهيا. عباسي '''خليفي مامون''' جي حڪم سان، ظاهر کي خراسان جي امارت ملي. ان سان ايرانين ۾ قومي طرفداريءَ جو اظهار به ملي ٿو. عربن جي خلاف، ايرانين جي تحريڪ جو مرڪز [[خراسان]] هو. اهوئي علائقو، ايندڙ صدين تائين فارسي زبان ۽ ادبي توسيع جو مرڪز رهيو. چيو وڃي ٿو ته حنظله بادغيسي (835ع) ۽ محمود وراق (836ع) هن دؤر جا شاعر آهن.

=== صفاري دؤر (862_ 900 ) ===
'''يعقوب بن ليث صفار'''، پهريون ايراني شخص آهي، جنهن مڪمل طور آزاد ۽ مستقل حڪومت جو بنياد رکيو. صفاري سربراهه، فارسي زبان ۽ ادب سان گهڻو تعلق رکندا هئا. ان دؤر جا معروف شاعر فيروز مشرقي (896ع) ۽ '''ابوسليڪ گرگائي''' هئا. اهي ٻئي عمرو بن ليث (782ھ) جا معاصر چيا وڃن ٿا.

=== ساساني دؤر (900_ 998 ) ===
ساساني بادشاهن جو هي دؤر فارسي ادب جو ترقيءَ جو زمانو آهي. سندس تخت گاهه '''بخارا''' هو، پر '''ماوراءَ النهر'''، '''سيسان''' ۽ '''خراسان''' کان وٺي، اوڀر صحرائي علائقي تائين، هن خاندان جي صاحبي هئي. انهن باشاهن، ايران جي تهذيبي روايتن جو احياءَ ڪيو ۽ ايراني رسمن رواجن کي فروغِ ڏنو. هن دؤر جا مشهور شاعر مسعود مروزي ۽ رُودڪي، شهيد بلخي، شاعر بخاري ۽ دقيقي آهن.

=== غزنوي دؤر (976 1039ع ) ===
فارسي ادب لاءِ هيءُ ترقي، ترويج ۽ واڌاري جو زمانو هو. غزنوي بادشاهن، فارسي ادب جي دل کولي سرپرستي ڪئي. هن گهراڻي جي ناليواري حڪمران '''سلطان محمود غزنوي''' (1030ع) جي ادب دوستي ۽ علم پروريءَ جي ڪري، هڪ روايت مطابق سندس درٻار سان چار سؤ شاعر لاڳاپيل هئا ۽ '''بخارا'''، '''غزنا'''، '''سمرقند''' ۽ ٻيا شهر علم ۽ ادب جا مرڪز هئا.

غزني دؤر جي فارسي شاعريءَ جو گهڻو حصو قصيدي تي آهي. اهي قصيدا، تاريخي، سماجي ۽ خود ادبي لحاظ کان وڏي اهميت رکن ٿا. '''ابوالقاسم بن احمد عنصري بلخي''' (1039ع) جا گهڻا قصيدا '''سلطان محمود غزنوي'''ءَ، '''سلطان مسعود''' ۽ '''امير يوسف''' جي دؤر جا چيل آهن. هو سلطان سان هر جنگي معرڪي ۾ گڏ هوندو هو. ٻين شاعرن ۾ '''ابوالحسن بن لوغ'''، '''ابو نصر عبدالعزيز بن منصور مروزي'''، '''ابوالنجم''' ۽ '''احمد منوچهر''' شامل هئا.

'''شاهنامي''' جو خالق '''ابوالقاسم منصور بن حسن فردوسي''' (1025ع) ايرانين جو قومي شاعر آهي. شاهنامو نه صرف ساساني ۽ غزنوي عهد جو عظيم شعري ڪارنامو آهي، اصل ۾ اها فارسيءَ جي عظمت جي اهم سند آهي ۽ قديم ايران جي شاندار تهذيب ۽ ثقافت جو آئينيدار آهي. فردوسي 365ھ/ 975ع يا 380ھ/1009ع ۾ يا ان کان ڪجهه پوءِ مڪمل ڪيو. شاهنامي جو بنيادي مقصد قديم زماني کان مسلمانن جي آمد تائين، ايران جي تاريخ نظم ۾ لکڻ آهي. شاهنامه فردوسي ۾ '''دقيقيءَ''' جا هڪ هزار شعر پڻ شامل آهن. ان کان علاوه 50 فرمانروارئن جا احوال، ايران جي افسانوي بادشاهه ”ڪيومرث“ ۽ ساساني بادشاهه '''يزد گرد سوم''' جي عربن هٿان هارائڻ جو احوال، ايران تي عربن جي فتح، '''ڪيڪائوس''' جي دؤر ۾ حڪومتن جو بيان ۽ رستم ۽ سندس پٽ سهراب وچ ۾ جنگ ڪرڻ جا احوال پڻ شامل آهن.

هن دؤر ۾، ايراني شاعرن ۽ اديبن، عربيءَ کي فارسيءَ تي ترجيح پئي ڏني آهي؛ باوجود ان جي ڪي ڪتاب فارسي نثر ۾ پڻ لکيا ويا آهن. 
'''ابو علي حسن عبدالله ابن سينا''' جو شمار، دنيا جي مشهور فلسفين ۾ ٿيندو آهي. هن جدا جدا موضوعن تي هڪ سؤ کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ڪيا. سندس گهڻا ڪتاب عربي ۾ آهن، جڏهن ته فارسي ۾ به ڪي ڪتاب ملن ٿا. ابو ريحان محمد بن احمد البيروني ۽ شيخ ابوالحسن فرقاني به هن دؤر جا وڏا عالم ٿي گذريا آهن.

=== سلجوقي دؤر (1039 1230 ) ===
هي دؤر غز، ترڪن جي هڪ سردار '''”سجلوق“''' سان ڳنڍيل آهي، جنهن '''سلجوقي سلطنت''' جو بنياد وڌو. سندس ٻن پوٽن: چغري ۽ طغري خراسان ۾ غزنوين کي هارايو. ان کان پوءِ هيءُ خاندان، پنهنجي سلطنت ۾ اضافو ڪندو رهيو.

سلجوقي دؤر، عظيم شاعرن، اديبن، مؤرخن، فقيهن ۽ مشائخن جو دؤر آهي. هن دؤر ۾ فارسي ادب ۾، عارفانه عقيده به عام ٿيا. هن زماني ۾ غوري، خوارزم شاهي ۽ غزنويءَ کان سواءِ ٻيون به حڪومتون موجود آهن. هن دؤر ۾، شيخ ابو سعيد ابن الخير (1048ع)، خواجه عبدالله انصاري هروي (1088ع)، ابوالمجيد مجدد بن آدم سنائي (1150ع)، شيخ فريد الدين عطار (229ع)، وغيره اهڙا صوفي هئا، جن فارسي غزل کي توجه جو مرڪز بڻايو. 
هن دؤر جو، فارسيءَ جو عظيم شاعر عُمر خيام آهي. ابوالفتح بن ابراهيم نيشاپوري، (1133ع) سلجوقي دؤر جو اهو عظيم دانشمند، عالم ۽ شاعر آهي، جيڪو ’عمر خيام‘ جي نالي سان ادب جي دنيا ۾ مشهور آهي. هو نجوم، حڪمت ۽ هيئت جو ماهر هو. سندس شهرت جو باعث، سندس رباعيون آهن. هن دؤر ۾ فخرالدين اسعد گرگاني (1054ع) حڪيم ابو محمد الياس بن يوسف بن زڪي بن مريد نظامي گنجوي (1217ع)، جنهن جون 5 مثنويون ادب جي دنيا ۾ بي مثال آهن. پنجئي مثنويون جدا جدا بحرن ۾ چيل آهن. پهرين مثنوي، مخزن الاسرار آهي، جنهن جو موضوع زهد ۽ تقويٰ آهي: ٻي مثنوي ”خسرو ۽ شريف“ آهي، جنهن ۾ فرهاد، ڪوهه بي ستون کي ٽُڪي، کير جي نهر ٺاهي ٿو ٽين مثنويءَ جو موضوع ”ليليٰ مجنون“ آهي، ۽ چوٿين مثنويءَ جو نالو ”هفت پيڪر“ آهي، جنهن ۾ بادشاهه بهرام گور جي سرمستين ۽ سرشارين جا قصا بيان ڪيل آهن. هن کي ”هفت گنبذ“ پڻ چوندا آهن. پنجين ۽ آخري مثنوي ”سڪندرنامه“ آهي. 
ايلخاني ۽ تيموري دؤر (1230 1505ع ):هيءُ دؤر پاڻ سان قيامت خيز هنگامه کڻي آيو. هن صديءَ جي آغاز ۾ ئي '''چنگيز خان'''، وچ اوڀر تي ڪاهه ڪئي. ان ڪاهه ۾ '''خوارزم شاهي''' فنا ٿي وئي. هن ايران ۽ ان جي پاڙيسرين جي قتل عام کان پوءِ اڳتي هلي، عباسي خلافت کي به پاڙئون ڪڍي ڇڏيو. چنگيز خان ۽ '''هلاڪو خان''' جي اولاد مان هڪ فرمانروا '''غازن خان''' اسلام قبول ڪيو. '''ايلخاني''' 1329ع تائين حڪومت ڪندا رهيا،ان کانپوي 50 ورهين کان پوءِ '''تيمور خان''' ايران کي فتح ڪيو، جنهن جي اولاد 16 هين صديءَ تائين ايران ۾ حڪومت ڪئي.

ايران تي '''منگولن''' ۽ '''تيمورين''' جي ڏهڪائيندڙ ڪاهن، شهر جا شهر ۽ علائقن جا علائقا ويران ڪري ڇڏيا؛ اڻڳڻ عالم، فاضل، شاعر ۽ اديب ماريا ڪيا ويا؛ مدرسا ۽ مسيتون ڊاٺيون ويون؛ زندگيءَ جي هر شعبي تي ڏهڪاءُ ڇانيل هئو. ان کان پوءِ جڏهن منگول مسلمان ٿيا ته امن امان جي فضا قائم ٿي ۽ ادب جي اجراءَ جو سلسلو وري شروع ٿي ويو. منگولن جي اسلام قبولڻ کان اڳ وارين ڪاهن ۾ ڪيترائي شاعر ۽ اديب، ڀر وارن ملڪن ۾ هجرت ڪري ويا. ان لڏپلاڻ جي ڪري فارسي ادب ۾ وسعت ٿي. ايران کان ٻاهر فارسي مرڪزن ۾، هندستان کي وڏي اهميت حاصل آهي، جتي '''امير خسرو دهلوي''' ۽ '''امير حسن سنجري''' ۽ ٻين فارسي ادب ۽ ٻوليءَ جي وڏي خدمت ڪئي.

فارسيءَ جي ٽن عظيم شاعرن: '''مولانا جلال الدين روميءَ'''، '''شيخ سعديءَ''' ۽ '''خواجا حافظ''' جو لاڳاپو به انهيءَ دؤر سان آهي. اهو پڻ اتفاق آهي ته فارسيءَ جي عظيم ڪلاسيڪي شاعري به انهيءَ دؤر ۾ ختم ٿئي ٿي. '''شرف الدين مسلم بن عبدالله سعدي شيرازي''' (1291) '''گلستان بوستان''' کان سواءِ غزل، رباعيون ۽ قطعا وڏي انداز ۾ چيا آهن. '''مولانا جلال الدين رومي''' (1273) فارسيءَ جو عظيم شاعر آهي؛ منگولن جي ڪاهن کان پوءِ هجرت ڪري [[ترڪي]] هليو ويو ۽ اتي سندس ملاقات هڪ درويش '''شمس تبريزيءَ''' سان ٿي. ان ملاقات، سندس زندگيءَ ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو؛ درس ۽ تدريس ڇڏي، '''معرفت ۽ طريقت''' جي راهه تي هلڻ لڳو. سندس مشهور مثنوي جا ڇهه دفتر آهن، جن کي '''”هفت قرآن در زبان پهلويءَ“''' جو درجو ڏنو ويندو آهي. '''خواجا شمس الدين محمد حافظ شيرازي''' (1390ع) غزل جو ٺاهڪو شاعر ٿي گذريو آهي، جنهن جو بدل اڄ تائين فارسي شاعريءَ ۾ ملي نه سگهيو آهي.

=== صفوي ۽ قاچاري دؤر (1501 1906ع ) ===
ايران ۾ '''تيموري سطلنت''' جي خاتمي کان پوءِ صفوي بادشاهن جو سلسلو شروع ٿيو. هن خاندان، ايران تي ٻن سؤ ورهين کان وڌيڪ عرصو حڪمراني ڪئي. صفوين کي نادرشاهه افشار ختم ڪيو. اصلي بندانگشتي|قجر بادشاھن جي دور ۾ تھران جو نقشو

[[فائل:Tehrannasa.jpg|بندانگشتي|چپ|250px||تصویر ماهواره‌اي تهران]]
[[فائل:Tehran expansion.webm|بندانگشتي|260px|در این ویدئو گسترش تهران و وضعیت دروازه‌های آن در سه زمان بارو شاه طهماسبی (ساخته شده در زمان شاه طهماسب صفوی)، باروی ناصری (در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار) و وضعیت امروزی شهر به نمایش درآمده‌است.]]
{{اصلي|تاريخ تهران}}
[[فائل:Streets of Tehran 2 by Eugène Flandin.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|قجر بادشاھن جي دور ۾ تھران جو نقشو]]

=== مغل دؤر (1526 1857ع ) ===
هن دؤر ۾ شعر جو مرڪز ايران مان منتقل ٿي هندستان ۾ آيو. دهلي ۽ آگري، شيراز ۽ [[افغانستان]] جي جاءِ والاري. مغل دؤر جي شاعرن، قصيدي ۽ غزل ۾ ڪمال حاصل ڪري ورتو. مغل بادشاهن پنهنجن درٻارن ۾ ملڪ الشعراءَ مقرر ڪيا. مغلن جا امير ۽ وزير به فارسي ٻوليءَ ۽ ادب جا شيدائي هئا. امير خسروءَ کان پوءِ فيضي، عرفي، نظيري، بيدل ۽ غالب غزل جي شمع روشن رکندا آيا. ناصر علي سرهندي، مُلا طغريٰ شهري، ابو طالب عليم همداني، صائب، فطرت موسوي قمي، عاقل خان رازي، بينش ڪاشميري، نعت خان عالي، اشرف مازند راني ۽ مير عبدالجليل بلگرامي به مغل دؤر جا وڏا نالا هئا. 
نظم نسق: ايران هيٺين تيرهن صوبن ۾ ورهايل آهي: (1) گيلان، جنهن ۾ زنجان، قزوين ۽ ارڪ شامل آهن. هن جو صدر مقام ’دشت‘ آهي. (2) مازندران، جنهن ۾ گورخان، دامغان ۽ شاهه رُود شامل آهن، ’سُودي‘ هن جو گادي وارو هنڌ آهي، (3) مشرقي آزربائيجان؛ هن جو صدر مقام تبريز آهي، (4) مغربي آزربائيجان، جنهن جو صدر مقام ”رضائيه“ آهي؛ (5) ڪرمان شاهه، جنهن ۾ همدان شامل آهي، صدر مقام ”ڪرمان شاهه“ اٿس؛ (6) خوزستان، هن ۾ لرستان شامل آهي، صدر مقام ”اهواز“ اٿس؛ (7) فارس، جنهن جو صدر مقام ”ڪرمان“ آهي؛ (9) خراسان، هن جو صدر مقام مشهد آهي؛ (10) اصفهان، جنهن جو صدر مقام پڻ ”اصفهان“ آهي؛ (11) ڪردستان، جنهن جو صدر مقام '''”سَنندج“''' آهي؛ (12) '''سيستان'''  ۽ بلوچستان، جنهن جو صدر مقام '''”زاهدان“''' آهي ۽ (13) وچ واري صوبو '''تهران''' ۽ سمنان، جنهن جو صدر مقام تهران شهر آهي.

===عربن جي ايران تي ڪاهه===
سال 634-637ع ڌاري عربن ايران تي ڪاهه ڪئي. ان وقت ايران جي پارس پرڳڻي مان ڪيترا پارسي (پارس جا رهاڪو) لڏي، هندستان ۾ گجرات طرف اچي رهيا، جنهنڪري هينئر سندين مادري زبان گجراتي آهي. عربن جي ڪاهه وقت ايران ۾ پهلوي يعني پهلوُ (پرٿوُ-آرين) لوڪن جي ٻولي چالو هئي. انهيءَ پهلويءَ تي عربيءَ جو ايترو اثر ٿيو، جو اها رفتي رفتي ڦري هاڻوڪي عربيءَ گاڏڙ پارسي ٻولي ٿي پيئي.

===نادر شاهه جي دهلي کانپوءِ سنڌ تي ڪاهه===
دنيا جي تاريخ جو مشهور فاتح نادر شاهه افشار، ننڍپڻ ۾ ٻڪرار هو ۽ جواني ۾ ايندڙ ويندڙ قافلن کي پيو ڦريندو هو. بهادر به هو، صفوي حڪمرانن جي دشمنن سان وڙهڻ ۾ تمام گهڻي مدد ڪيائين. جنگجو مزاج رکڻ سبب گهڻو اُڀري آيو ۽ '''شاهه عباس صفوي ثالث''' جي مرڻ کان پوءِ قسمت 1148ھ/1736ع ۾ '''نادر شاهه''' کي افشار ايران جو بادشاهه بڻايو. ايران جي اندروني معاملن کان آجو ٿي هن [[قنڌار]] فتح ڪيو، ان کان پوءِ هندوستان تي ڪاهه ڪيائين، جنهن ۾ نادر شاهه سوڀ حاصل ڪئي ۽ [[دهلي]] ۾ وڏو قتل عام ڪرايائين. صلح طور '''محمد شاهه''' پنهنجي ڌيءَ نادر جي پٽ '''نصر الله''' سان نڪاح ڪري ڏني. دهلي جا معاملا نبيري '''ميان نور محمد ڪلهوڙي''' ڏانهن پيغام موڪليائين ته، باقاعدي خراج موڪليندو رهي ۽ ٻيو ته پنهنجو پٽ ڏهه هزار فوج سان گڏ روانو ڪري. ميان نور محمد جي ماٺ تي نادر شاهه [[سنڌ]] تي ڪاهه ڪئي، ميان نور محمد حملي جو ٻڌي عمرڪوٽ ڀڄي ويو، پر پوءِ پنهنجي ڌيءَ نادر شاهه جي پٽ '''نصرالله''' کي نڪاح ڪرائي ڏني، جنهن کانپوءِ نادر شاهه، [[ميان نور محمد]] کي '''”شاهه قلي خان“''' جو خطاب عطا ڪيو ۽ سالياني خراج لاءِ نادر شاهه، ميان نور محمد جا ٻه پٽ '''محمد مرادياب''' ۽ '''غلام شاهه''' يرغمال ڪري پاڻ سان وٺي ويو. ڪجهه عرصي کان پوءِ نادر شاهه، ميان نور محمد جو ٽيون پٽ عطر خان به پاڻ وٽ گهرائي ورتو. 1160ھ/1747ع ۾ نادر شاهه جي قتل ٿيڻ بعد احمد شاهه ابدالي بادشاهه ٿيو، جنهن ميان نور محمد کي ”شاهنواز خان“ جي لقب سان نوازيو. ميان نور محمد اٺن سالن تائين پنهنجن پٽن جي وڇوڙي ۾ پيو تڙپندو هو، پر آخرڪار نادر جي مرڻ کان پوءِ اهي ٽيئي پٽ اچي پنهنجي پيءُ ميان نور محمد سان مليا.

20 صدي جي آخر ۾ '''قاچارين جي صاجبي''' ڊانوان ڊول ٿي وئي. آخرڪار رضا شاهه پهلويءَ جي هٿان حڪومت جي تابوت ۾ آخري ڪوڪو لڳو. 
صفوي بادشاهه ڪٽر مذهبي هئا؛ تن مذهب ڏانهن گهڻو ڌيان ڏنو، جنهنڪري ديني عالمن کي عروج حاصل ٿيو؛ فقہ اسلام تي گهڻا ڪتاب لکجڻ لڳا ۽ ٿوري گهڻي شاعريءَ جي پڻ گونج اچڻ لڳي. هن دؤر جي مشهور شاعرن ۾ مرزا حبيب قانيءَ (1853ع) جو نالو شامل آهي. قانيءَ کي فارسيءَ جو آخري قصيده گو شاعر چيو وڃي ٿو.

===ايران جو سنڌ تي اثر===
لڳ ڀڳ ٻن ورهين تائين، [[سنڌ]] ۽ ايران هڪ ٻئي کان متاثر ٿيندا رهيا آهن. زندگيءَ جي هر شعبي ۾، ٻنهي مُلڪن هڪ ٻئي کي ڪجهه نه ڪجهه ڏنو ورتو آهي، پر مجموعي طور تي ايران، سنڌ کي گهڻو ڪجهه ڏنو آهي، ڇوته ايران کي حڪمراني واري حيثيت حاصل هئي ۽ سنڌ سدائين ڏن ڀريندڙ رهندي آئي آهي.

ٻولي، ادبي ۽ علمي سرمايي، ثقافتي روين، مصوري ۽ هنرمندي، فنِ سنگتراشي، نقشِ نگاري ۽ ڪاشي، عمارت سازي، باغ ۽ باغباني، اهڙا موضوع ۽ ڪارج آهن، جن جا اثر اڄ به سنڌ تي ساڳيا آهن.

ايران جي تاريخي، تهذيبي، تمدني، ثقافتي، جاگرافيائي، مذهبي ۽ لساني حالتن سميت ايران جي سماجي ۽ گهرو ڀڃ ڊاهه جو اثر، وقت بوقت سنڌ تي پوندو رهيو آهي. سنڌ جا ٻيڙياتا، سامونڊي وڻج واپاري قافلا وٺي، ايشيا، يورپ، انڊونيشيا، چين، جپان، سيلون ۽ ٻين مُلڪن تائين ويندا هئا. انهيءَ ڪري گهڻن ملڪن جي ماڻهن کي ”سنڌ“ بابت گهڻي ڄاڻ هُئي. خود سنڌ جا ماڻهو به علم ۽ تجارتي مقصدن لاءِ [[مصر]] ۽ ٻين ملڪن تائين ويندا هئا. سنڌ جا جت قبيلا اسلام کان اڳ مصر، عربستان ۽ ايران مان گهڻي قدر واقف هئا. انهيءَ لحاظ سان سنڌ جو لاڳاپو عرب اسلامي دؤر کان گهڻو اڳ جو آهي، تنهنڪري جڏهن تاتارين، ايران ۾ تباهي مچائي، تڏهن ايران جي عوام توڙي عالمن جو رُخ سنڌ ڏانهن ٿيو. هنن هتي مستقل رهائش اختيار ڪئي. ان ئي دؤر ۾ ايراني طرزِ تعمير تي مسيتون، مزارون، ڇتين تي گول بيضوي گنبذ، مُنارا ۽ قبا تعمير ڪرڻ جي روايت جنم ورتو. ايرانين هتي اچي ڇتين ۽ ڀتين کي نقشن سان سينگاريو، جاين تي رنگين پٿرن جي جڙاوت ڪئي. سنڌ ۾ ڪاشيءَ جون سرون به ايراني فنِ تعمير مان آندل آهن.

ايراني شاعرن جي طرز تي، سنڌي شاعرن به قصيدا غزل، رباعيون ۽ مثنويون چيون. ڪيترائي سنڌي شاعر درٻارن سان منسلڪ ٿيا ۽ قضا جي عهدن تي قاضي مقرر ٿيا. فارسي نظامِ تعليم ”درس نظامي“ اڄ تائين سنڌ جي ديني درسگاهن ۾ نصاب طور پڙهايو وڃي ٿو.

لڙاين ۽ ويڙهن ۾ استعمال ٿيندڙ جنگي ساز، مثلاً: ڪرنايون، پيريون، ۽ نغارا وغيره به ايراني اثر هيٺ سنڌ اندر رائج ٿيا، گڏوگڏ گهوڙيسواريءَ، تلواربازيءَ، ڪمانگريءَ، نيزي بازي ۽ تيراندازيءَ جا طريقا ۽ گُر، چالون ۽ انداز پڻ ايرانين ئي آندا. ساقي خانه، ساز وسرود جون محفلون، ذڪر فڪر ۽ سماع جو سلسلو، شاهي لباس، رزق برق ٽوپ ۽ پٽڪا، عماما، قبائون ۽ شيروانيون پڻ ايراني تهذيب ۽ ثقافت جو هڪ نمونو آهن.

'''[[سنڌي ادب]]'''، خاص طور تي سنڌي شاعريءَ ۾ پڻ ايرانين جو اثر وڌيڪ رهيو آهي. پنهنجي نالي سان گڏ ”تخلص“ رکڻ پڻ ايران جي روايت آهي، جڏهن ته پنهنجي شهر جي حوالي سان ڪي سڃاڻپ رکڻ وارن شاعرن جو انداز به ايراني آهي؛ جيئن: بخشاپوري، حيدرآبادي، لاڙڪاڻوي، خيرپوري ۽ هالائي وغيره. خود ”پور“ فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي اولاد. اهڙيءَ طرح شڪارپور، خيرپور، خانپور، نصرپور، شاهپور وغيره پڻ فارسي ٻوليءَ جي اثر جو نمونو آهن.

شاعريءَ ۾ تشبيهون ۽ استعارا پڻ فارسي شاعرن جي فن جو نمونو آهن، خاص طور تي ”تشبيهه“ ڏيڻ، فارسي شاعرن جي فن جو ڪمال آهي. ساڳيءَ طرح سنڌي شاعرن به، فارسي شاعريءَ جي اثر هيٺ گهڻي وقت تائين ’رخِ ماهتاب‘، ’شيرين بدن‘، ’غنچه چمن‘، ’رخسار‘، ’لب شيرين‘، ’گل و بلبل‘، ’جانِ بهاران‘ ۽ ’چشمِ تر‘ جهڙا اصطلاح، پنهنجي شاعريءَ ۾ ڪم آندا آهن. اهو سلسلو ڪافي عرصي تائين هلندو رهيو، ڪيترن ئي شاعرن، درٻاري شعر چئي، قصيدا ۽ رباعيون پڙهي، وقت جي حڪمرانن کان انعام ۽ اڪرام پئي وصول ڪيا آهن.
 
مطلب ته فارسي ادب ۽ فارسي ٻوليءَ جو سنڌي ادب ۽ سنڌي ٻوليءَ تي وڏو اثر رهيو آهي، جڏهن ته ايران جي سياسي، سماجي، مذهبي ۽ لساني ڀڃ ڊاهه پڻ، سنڌ جي سياست، مذهب، ادب، ۽ معاشري تي گهڻي قدر اثرانداز ٿيندي رهي آهي.

==جاگرافي==
ايران جي ايراضي 16,48,195 چورس ڪلوميٽر (6,36,372 چورس ميل) آهي. اهو مڪمل طور تي ايشيا ۾ ڇهين نمبر وڏو ملڪ آهي ۽ اولهه ايشيا ۾ ٻيو نمبر وڏو ملڪ آهي. اهو ويڪرائي ڦاڪ °24  ۽ °40 اتر، ۽ ڊگھائي ڦاڪ °44 ۽ °64 اوڀر جي وچ ۾ آهي. هن جي سرحد اتر اولهه ۾ آرمينيا (35 ڪلوميٽر يا 22 ميل)، نخچيوان جو آذري ايڪسليو  (179 ڪلوميٽر يا 111 ميل) ۽ جمهوريه آذربائيجان (611 ڪلوميٽر يا 380 ميل) آهي. ڪئسپين سمنڊ جي اتر طرف؛ ترڪمانستان کان اتر اوڀر طرف (992 ڪلوميٽر يا 616 ميل)؛ اوڀر طرف افغانستان (936 ڪلوميٽر يا 582 ميل) ۽ پاڪستان (909 ڪلوميٽر يا 565 ميل)؛ ڏکڻ طرف فارس جی نار ۽ اومان جی نار ۽ اولهه طرف عراق (1,458 ڪلوميٽر يا 906 ميل) ۽ ترڪي (499 ڪلوميٽر يا 310 ميل) آھن. ايران زلزلي جي لحاظ کان سرگرم علائقو آهي. سراسري طور تي، ريڪٽر اسڪيل تي ست جي شدت جو زلزلو هر ڏهن سالن ۾ هڪ ڀيرو ٿيندو آهي. اڪثر زلزلا اٿل-فڪس هوندا آهن ۽ تمام گهڻو تباهي آڻي سگهن ٿا، جهڙوڪ سال 2003ع جو بام شھر جو زلزلو.

== گورنمنٽ ء سياست ==
[[فائل:Lula_Khamenei_Teerã_2010.jpg|thumb|سپريم ليڊر [[علي خامنئي]] سابق وزير برازيل جي صدر سان ڳالهائينڊي.]]
اسلامي جمهوريه ايران اسلامي انقلاب کان ٿورو پوءِ وجود ۾ آيو. شاهه محمد رضا پهلويءَ جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ارادي سان پهريون وڏو مظاهرو جنوري، 1978ع ۾ شروع ٿيو، جنهن ۾ هڪ نئون، اسلام تي ٻڌل، نظرياتي آئين ڊسمبر، 1979ع ۾ منظور ڪيو ويو، جنهن سان بادشاهت جو خاتمو ٿيو. 

اسلامي انقلاب جي فتح کان پوءِ 30 ۽ 31 مارچ، 1979ع تي ايران جي عبوري حڪومت طرفان ريفرنڊم ڪرايو ويو، جنهن ۾ ماڻهن کي چيو ويو ته هو &quot;يا&quot; یا &quot;نه&quot; ۾ اسلامي جمهوريه کي ووٽ ڏين. ريفرنڊم جي نتيجن جو اعلان جلد ئي آيت الله خميني 2 اپريل، 1979ع تي ڪيو، جنهن ۾ 98.2 سيڪڙو ايراني شهرين اسلامي جمهوريه جي حق ۾ ووٽ ڏنا.

===آئين=== 
2-3 ڊسمبر، 1979ع تي، اسلامي جمهوريه ايران جو آئين هڪ مشهور ريفرنڊم ذريعي منظور ڪيو ويو. ان ريفرنڊم ۾ 99.5 حاضر ايراني ووٽرن آئين جي منظوري ڏني. ڏهن سالن بعد، سال 1989ع جي اونهاري ۾، ايراني ووٽرن هڪ ٻئي ريفرنڊم ۾ 1979ع جي آئين ۾ ترميمن جو هڪ سيٽ منظور ڪيو. آئين کي ”اسلامي ۽ جمهوري عنصرن“ جو ”هائبرڊ“ سڏيو ويو آهي. جڏهن ته آئیں جو آرٽيڪل 1 ۽ 2 &quot;اللہ جي حڪمراني&quot;، آرٽيڪل 6 &quot;صدارت ۽ مجلس يا پارليامينٽ لاءِ مشهور چونڊون لازمي قرار ڏئي ٿو&quot;. بهرحال، سڀئي جمهوري طريقا ۽ حق گارڊين ڪائونسل ۽ سپريم ليڊر جي ماتحت آهن، جن جا اختيار باب اٺين (آرٽيڪل 107-112) ۾ بيان ڪيا ويا آهن.

===اصول=== 
اسلامي جمهوريه ايران جي حڪومت سرڪاري طور تي هڪ نظرياتي جمهوريه آهي. آئين جو آرٽيڪل 2 اسلامي جمهوريه ايران جي حڪومت جي اصولن جي وضاحت ڪري ٿو: 
آرٽيڪل 2 
اسلامي جمهوريه هڪ اهڙو نظام آهي جنهن جو بنياد ايمان تي آهي: 
1. هڪ خدا (جيئن ته ”الله کان سواءِ ڪو به معبود ناهي“ جي جملي ۾ بيان ڪيو ويو آهي)، ان جي خاص حاڪميت ۽ قانون سازي جو حق، ۽ ان جي حڪمن جي تابعداري ڪرڻ جي ضرورت. 
2. وحي الهي ۽ ان جو بنيادي ڪردار قانونن کي ترتيب ڏيڻ ۾. 
3. آخرت ۾ خدا ڏانهن موٽڻ، ۽ خدا ڏانهن انسان جي چڙهڻ ۾ ان عقيدي جو تعميري ڪردار. 
4. تخليق ۽ قانون سازي ۾ خدا جو انصاف. 
5. مسلسل رهبري (امام) ۽ دائمي رهنمائي، ۽ اسلام جي انقلاب جي اڻ کٽ عمل کي يقيني بڻائڻ ۾ ان جو بنيادي ڪردار. 
6. انسان جو اعليٰ وقار ۽ قدر، ۽ سندس آزادي خدا جي آڏو ذميواري سان گڏ؛ جنهن ۾ برابري، انصاف، سياسي، معاشي، سماجي ۽ ثقافتي آزادي، ۽ قومي ايڪتا محفوظ آهن: 
1. مسلسل ’فقهاءَ جو اجتهاد‘ جنهن ۾ ضروري صلاحيتون هجن، جن کي قرآن ۽ سنت معصومه جي بنياد تي استعمال ڪيو وڃي، جن تي سلام هجي. 2. سائنس ۽ فنون ۽ انساني تجربن جا سڀ کان وڌيڪ جديد نتيجا، گڏجي انهن کي اڳتي وڌائڻ جي ڪوشش.

==معیشت==
ايران جي معيشت مرڪزي منصوبابندي، تيل جي رياستي ملڪيت ۽ ٻين وڏن ادارن، ڳوٺن جي زراعت، ۽ ننڍي پيماني تي نجي واپار ۽ خدمت جي منصوبن جو هڪ مرکب آهي. خدمت جو شعبو GDP جو سڀ کان وڏو حصو ڏئي ٿو، ان کان پوءِ صنعت (کان کني ۽ پيداوار) ۽ زراعت. ايران جو مرڪزي بئنڪ ايراني ريال، ملڪ جي ڪرنسي کي ترقي ۽ برقرار رکڻ جو ذميوار آهي. حڪومت اسلامي ليبر ڪائونسلن کان سواءِ ٻين ٽريڊ يونينن کي تسليم نٿو ڪري، جيڪي ملازمن ۽ سيڪيورٽي سروسز جي منظوري سان مشروط آهن. سال 1997ع کان وٺي بيروزگاري 10 سيڪڙو کان مٿي رهي آهي، ۽ عورتن جي بيروزگاري جي شرح مردن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٻيڻي آهي. سال 2006ع ۾، حڪومت جي بجيٽ جو اٽڪل 45 سيڪڙو تيل ۽ قدرتي گئس جي آمدني مان آيو، ۽ 31 سيڪڙو ٽيڪس ۽ فيس مان. ايراني بجٽ خسارو هڪ دائمي مسئلو رهيو آهي، گهڻو ڪري وڏي پئماني تي رياستي سبسڊيز جي ڪري، جنهن ۾ خوراڪ جون شيون ۽ خاص طور تي پيٽرول شامل آهن، مجموعي طور تي سال 2008ع ۾ توانائي جي شعبي لاءِ 84 بلين يو ايس ڊالر کان وڌيڪ. 
سال 2010ع ۾، اقتصادي سڌارن واري منصوبي کي پارليامينٽ طرفان منظور ڪيو ويو ته جيئن سبسڊي کي بتدريج گھٽايو وڃي ۽ ان کي ھدف واري سماجي امداد سان تبديل ڪيو وڃي. مقصد پنجن سالن جي عرصي ۾ آزاد بازار جي قيمتن ڏانهن وڌڻ ۽ پيداوار ۽ سماجي انصاف کي وڌائڻ آهي. انتظاميه اڳئين ھڪڙي جي مارڪيٽ سڌارن جي منصوبن تي عمل جاري رکي ٿي، ۽ اشارو ڪري ٿو ته اھو ايران جي تيل تي ٻڌل معيشت کي متنوع بڻائيندو. 
ايران بايو ٽيڪنالاجي، نانو ٽيڪنالاجي، ۽ دواسازي جي صنعت پڻ ترقي ڪئي آهي. هن وقت حڪومت انهن صنعتن کي پرائيويٽ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي. ايران وچ اوڀر ۾ گاڏين جي پيداوار، نقل و حمل، تعميراتي مواد، گھر جي سامان، کاڌي ۽ زرعي سامان، هٿيار، دواسازي، انفارميشن ٽيڪنالاجي، ۽ پيٽروڪيميڪل جي شعبن ۾ صنعتن جي اڳواڻي ۾ آهي. فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن جي سال 2012ع جي انگن اکرن موجب، ايران زرداني، چيري، ڳاڙهي چيري، ڪڪڙين ۽ گرڪن، کجور، بينگن، انجير، پستا، quinces، اخروٽ ۽ تربوز جي دنيا جي پنجن مٿين پيداوارن ۾ شامل آهي. 
ايران خلاف اقتصادي پابندين معيشت کي نقصان پهچايو آهي. سال 2015 ۾، ايران ۽ P5+1 ايٽمي پروگرام تي هڪ ڊيل تي پهچي ويا جنهن 2016ع تائين ايران جي ايٽمي پروگرام سان لاڳاپيل بنيادي پابنديون هٽائي ڇڏيو. ٽرمپ انتظاميه جي تحت آمريڪا، 8 مئي، 2018ع تي معاهدي کان واپس ورتو، جنهن جي واپسي، پابندين جو سبب بڻيو.

== ڳالهائيندڙ زبانون ==
ايران ۾ سرڪار طور تي فارسي زبان ڳالهائي وينڌي آهي

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{OIC}}
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ملڪ]]
[[زمرو:المشرق]]
[[زمرو:خدائي راڄَ]]
[[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اسلامي رياستون]]
[[زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ]]
[[زمرو:اولھه ايشيا جا ملڪ]]
[[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]]
[[زمرو:فارسي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:بلوچي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]
[[زمرو:براهوي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>ak52h01ie8thrl0ibi7cva93ish0mvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪوئيٽا ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30287</id>
    <revision>
      <id>383709</id>
      <parentid>329791</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12650" sha1="l9n32wjk98n5vdzpqzt1e1p56fcrz9k" xml:space="preserve">{{Short description|District in Balochistan, Pakistan}}
{{Infobox settlement
| name = ڪوئيٽا ضلعو
| official_name = Quetta District
| native_name = {{lang|ur|{{nq|ضلع کوئٹہ}}}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Bolan mosque.jpg
|photo2a = Hanna lake quetta.jpg
}}
| image_alt = 
| image_caption = مٿيان: [[بولان مسجد]]، [[ڪوئيٽا]] &lt;br&gt;
هيٺان: [[هنه ڍنڍ]]
| image_map = Pakistan - Balochistan - Quetta.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو جن ۾ ڪوئيٽا ضلعو هائي لائٽ ڪيل آهي
| coordinates = {{coord|30|10|N|67|00|E|region:PK_type:adm3rd_source:GNS-enwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_name2 = [[ڪوئيٽا ڊويزن]]
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = اپريل، 1983ع
| founder = 
| seat_type = انتظامي هيڊ ڪوارٽر
| seat = [[ڪوئيٽا]]
| parts_type = انتظامي ٽائون
| parts_style = coll,para
| parts = 5
| p1 = ڪوئيٽا شھر تعلقو &lt;br&gt;
ڪوئيٽا صدر تعلقو&lt;br&gt;
ڪچلاڪ تعلقو&lt;br&gt;
سرياب تعلقو&lt;br&gt;
پنجپائي تعلقو
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title1 = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name1 = ليفٽيننٽ (ريٽائرڊ) سعد بن اسد
| leader_title2 = قومي اسيمبلي جو تڪ
| leader_name2 = [[این اي-263 (ڪوئٽا-2)]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3447
&lt;!-- Elevation --------------------------&gt;| elevation_footnotes = 
| elevation_max_m = 
| elevation_min_m = 
| elevation_m = 1680
| elevation_ft = 
| population_total = 22,72,290
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref name=PBS/&gt;&lt;ref name=&quot;census2023&quot;/&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 
| population_rural = 
| demographics_type1 = Literacy
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = Literacy rate
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset1 = +05:00
| timezone1_DST = [[DST]] ''is not observed''
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = ZIP Code
| postal_code = [[Postal codes in Pakistan|87300]]
| area_code_type = [[List of dialing codes in Pakistan|NWD]]  (area) code
| area_code = [[Telephone numbers in Pakistan|081]]
| iso_code = [[ISO 3166-2:PK|PK-BA]]
| blank_name_sec1 = [[CNIC (Pakistan)|CNIC]] Code of Quetta District
| blank_info_sec1 = 54400
| blank1_name_sec1 = 
| blank1_info_sec1 = 
| website = {{URL|http://www.balochistan.gov.pk}}
| demographics1_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(56.29%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(65.06%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(46.96%)
}}
}}
'''ڪوئيٽا''' (Quetta District) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي اتر اولهه واري حصي ۾ هڪ ضلعو آهي. سال 2023ع جي پاڪستاني مردم شماري مطابق ڪوئيٽا ضلعي جي آبادي 22,72,290 (2.2 ملين) آهي. 

اهو ڪوئيٽا ڊويزن جو حصو آهي. ضلعو پنهنجي زرعي پيداوار لاءِ مشهور آهي، خاص طور تي ميوي جا باغ، جن ۾ سيب ۽ انگور شامل آهن. هنه وادي هڪ اهڙو علائقو آهي جتي بادام پوکيا ويندا آهن. 1998ع جي مردم شماري ۾ آبادي 7,60,000 هئي، جڏهن ته سال 2010ع ۾ ان جو اندازو 12,35,000 هو ۽ سال 2023ع ۾ 2,272,290 ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;PBS&quot;&gt;{{cite web |title=District And Tehsil Level Population Summary - Quetta District |url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/balochistan/QUETTA_SUMMARY.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827094331/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/bwpsr/balochistan/QUETTA_SUMMARY.pdf |archive-date=27 August 2018 |access-date=8 February 2024 |website=Pakistan Bureau of Statistics, Government of Pakistan website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Screenshot of Itunes Library - Archived Platform Itunes 2010 |url=http://dx.doi.org/10.3998/mpub.11435021.cmp.6 |access-date=2024-01-26 |doi=10.3998/mpub.11435021.cmp.6 }}&lt;/ref&gt;
==تاريخ==
ڪوئيٽا جو قديم نالو شالڪوٽ هو، هڪ اصطلاح جنهن سان اهو اڃا تائين ملڪ جي ماڻهن ۾ مشهور آهي. هن علائقي تي غزنوين، غوري، ارغونن ۽ مغلن جي حڪومت رهئي آهي. پندرهين صديءَ جي آخر ۾، اهو هرات جي حڪمران شاهه بيگ ارغون کي عطا ڪيو ويو، مغلن جي وڌندڙ طاقت اڳيان ٿوري دير ۾ ئي رستو ڇڏڻو پيو. آئين اڪبري ۾ شال ۽ پشين ٻنهي جو ذڪر آهي جيڪي اڪبر کي فوجي خدمت ۽ آمدني فراهم ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي علائقا قنڌار سان گڏ صفوين جي حوالي ٿي ويا. ارڙهين صديءَ جي شروعات ۾ قنڌار ۾ خلجي طاقت جي عروج تي، ساڳئي وقت قلات ۾ بلوچن جي طاقت سان، ڊيورنڊ جي معاهدي ذريعي ڪوئيٽا ۽ پشين انگريزن جي هٿ ۾ ڪينٽ بڻجي ويا.&lt;ref name=&quot;IGI2&quot;&gt;{{Citation |title=Quetta-Pishin - Imperial Gazetteer of India, v. 21, p. 13-14 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |accessdate=2025-03-07 |archive-date=2024-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605084448/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== برطانوي دور ===

19 صدي دوران ڪوئيٽا (شالڪوٽ) تي سال 1879ع جي ٻي اينگلو-افغان جنگ دوران برطانوي فوج قبضو ڪيو. &lt;ref name=&quot;IGI3&quot;&gt;{{Citation |title=Quetta-Pishin - Imperial Gazetteer of India, v. 21, p. 13-14 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |accessdate=2025-03-07 |archive-date=2024-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605084448/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;  1839ع ۾ سنڌو درياءَ جي برطانوي فوج جي اڳڀرائي تي، ڪيپٽن بين کي شالڪوٽ ۾ پهريون پوليٽيڪل ايجنٽ مقرر ڪيو ويو ۽ ملڪ جو انتظام شاهه شجاع الملڪ جي طرفان هن جي طرفان ڪيو ويو. 1876 ۾ سر رابرٽ سنڊيمن جي قلات جي مشن کان پوءِ، ڪوئيٽا قلعي تي سندس محافظ قبضو ڪيو ويو ۽ ملڪ جو انتظام خان آف قلات جي طرفان 1883 تائين ڪيو ويو، جڏهن ان کي خان ۽ برطانوي سلطنت جي وچ ۾ هڪ معاهدي ذريعي 25,000 رپين جي سالياني ڪرائي تي برطانوي حڪومت کي ليز تي ڏنو ويو. 1883ع ۾ پشين ۽ شورارود سان گڏ هڪ انتظامي چارج ۾ ان کي قائم ڪيو ويو. 1888ع تائين پراڻو چمن سرحد تي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته پوسٽ هئي؛ پر، خواجه امران جي پار ريلوي جي واڌ تي، ٽرمينس ان جي موجوده جڳهه تي مقرر ڪيو ويو، ان جڳهه کان 7 ميل (11 ڪلوميٽر). افغانستان سان سرحد آخرڪار 1895-1896 ۾ حد بندي ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;IGI4&quot;&gt;{{Citation |title=Quetta-Pishin - Imperial Gazetteer of India, v. 21, p. 13-14 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |accessdate=2025-03-07 |archive-date=2024-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605084448/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

شالڪوٽ جو شهر جو علائقو ڪاسي قبيلي جي آبادي هو ۽ ان جي چوڌاري بازئي قبيلي جي قبضي ۾ هو، جنهن ۾ سليمان خيل، خروٽي، نصر ۽ بيتنائي جا قبيلا شامل هئا. قنڌار جي ٻاهرئين پاسي هجڻ ڪري، اهو گهڻو ترقي يافته نه هو. برطانوي فوجن جي آمد سان، ترقي جا دروازا کوليا ويا. تمام جلد، ماڻهن علائقي ۾ روڊ، ٽرينون ۽ اسڪول ڏٺا.&lt;ref name=&quot;IGI5&quot;&gt;{{Citation |title=Quetta-Pishin - Imperial Gazetteer of India, v. 21, p. 13-14 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |accessdate=2025-03-07 |archive-date=2024-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240605084448/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_019.gif |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==انتظامي تقسيم==
===تعلقا===
In 1975, Quetta and [[Pishin District|Pishin]] were made separate districts. Quetta District today consists of two towns&lt;ref name=NRB&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=76&amp;dn=Quetta |title=Towns &amp; Unions in the City District of Quetta|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209043457/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=76&amp;dn=Quetta |archive-date=9 February 2012|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website|access-date=8 February 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; and one sub-[[tehsil]]. Quetta District was designated as a [[City District]] in 2001, having two tehsils and one sub-tehsil with a total of 67 [[union councils of Pakistan|union councils]].
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!Tehsil
!Area
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Pop.
(2023)
!Density
(ppl/km²)

(2023)
!Literacy rate
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Union Councils
|-
|[[Chiltan|Chiltan Tehsil]]&lt;ref name=&quot;NRB&quot; /&gt;
|...
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Zarghoon Tehsil]]&lt;ref name=&quot;NRB&quot; /&gt;
|...
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Panjpai|Panjpai Tehsil]]
|1,205
|21,371
|17.74
|37.67%
|...
|-
|[[Sadar Tehsil]]
|1,283
|330,421
|257.54
|56.66%
|...
|-
|[[Kuchlak|Kuchlak Tehsil]]
|180
|310,246
|1,723.59
|50.59%
|...
|-
|[[Sariab Tehsil]]
|221
|572,854
|2,592.10
|42.99%
|...
|}

==آباديات==
==قابل ذڪر ماڻهو==
[[File:Elena Kagan giving award to Iftikhar Muhammad Chaudhry 3.jpg|thumb|right|[[Elena Kagan]], then the Dean of Harvard Law School, delivering the Medal of Freedom to [[Iftikhar Muhammad Chaudhry|Chief Justice Ifitkhar Chaudhry]].]]
* [[Abdul Samad Khan Achakzai]]
* [[Ali Ahmad Kurd]]
* [[Habib Jalib Baloch]]
* [[Iftikhar Muhammad Chaudhry]]
* [[Qazi Faez Isa]]
* [[Qazi Muhammad Essa]]
* [[Sardar Yaqoob Khan Nasar]]
* [[Zeenat Karzai]]
* [[Yahya Bakhtiar]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
* [http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=801&amp;Itemid=1087 Quetta District] at {{URL|http://www.balochistan.gov.pk/}}
* [http://www.balochistanpolice.gov.pk/disttprofiles/Quetta.php Quetta District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923181835/http://www.balochistanpolice.gov.pk/disttprofiles/Quetta.php |date=23 September 2015 }} at {{URL|http://www.balochistanpolice.gov.pk/}}

{{Quetta}}
{{Neighbourhoods of Quetta}}
{{Districts of Balochistan (Pakistan)}}
{{Authority control}}

[[Category:Quetta District| ]]
[[Category:Districts of Balochistan, Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئيٽا ضلعو]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>l9n32wjk98n5vdzpqzt1e1p56fcrz9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چاغي ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30288</id>
    <revision>
      <id>383714</id>
      <parentid>309523</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13869" sha1="lkbpyn06y782fxz4ryjyeon5isl4q3z" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = Chagai District
| name = چاغي ضلعو
| native_name = {{lang|ur|{{nq|ضلع چاغی}}}}&lt;br/&gt;{{lang|bal|{{nq|چاگۓ دمگ}}}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = Saindak Lake.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = سينداڪ ڍنڍ
| image_map = Pakistan - Balochistan - Chagai.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، چاغي ضلعو هائي لائٽ ٿيل
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{پرچم|پاڪستان}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[رخشان ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = گادي جو هنڌ
| seat = [[دالبندين]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 44748
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = 
| population_total = 269,192
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 20054
| population_rural = 249,138
| demographics2_title1 = Literacy rate
| demographics2_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(33.15%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(41.90%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(23.57%)
}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = 1896ع
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = عتيق شاھواني
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name1 = عبدالعزيز جاکراني (PSP)
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = N/A
| blank_name_sec1 = 
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = 
| blank1_info_sec1 = 
| demographics1_title1 = Main language(s)
| demographics_type2 = Literacy
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info1 = [[Balochi language|Balochi]], [[Brahui language|Brahui]]
| website = 
}}
'''چاغي ضلعو''' ([[اردو]]: ضلع چاغی؛ [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]:چاگۓ دمگ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي [[رخشان ڊويزن]] جو هڪ ضلعو آهي. هي ضلعو پاڪستان جي چئن صوبن ۾ وڏي ۾ وڏو ضلعو آهي، جنهن جي ڪل پکيڙ 44,748 چورس ڪلوميٽر آهي. ھي ضلعو  بلوچستان جي اتر اولهه ڪنڊ ۾ واقع آهي.&lt;ref name=&quot;NRB2&quot;&gt;[https://archive.today/20120805085140/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=87&amp;dn=Chaghi Tehsils &amp; Unions in the District of Chaghi - Government of Pakistan]&lt;/ref&gt; ضلعي جي حدون ٻن ملڪن؛ [[افغانستان]] ۽ [[ايران]] سان لڳل آهن. سال 2023ع جي آدمشماري موجب هتان جي آبادي 269,192 ماڻهن تي مشتمل آهي.

==انتظامي تقسيم==
چاغي ضلعو انتظامي طور تي هيٺين تعلقن ۽ يونين ڪائونسلن ۾ ورهايل آهي:&lt;ref name=&quot;NRB&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!تعلقو
!ايراضي 
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي 
(2023)
!گهاٽائي 
(ppl/km²)

(2023)
!Literacy rate
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Union Councils
|-
|[[دالبندين تعلقو]]
|7,791
|122,918
|15.78
|39.10%
|
|-
|[[نوڪنڊي تعلقو]]
|16,092
|30,625
|1.90
|48.57%
|
|-
|[[تفتان تحصيل|تفتان تعلقو]]
|9,318
|19,259
|2.07
|19.70%
|
|-
|[[چاغي تعلقو]]
|3,975
|73,482
|18.49
|23.77%
|
|-
|آموري تعلقو 
|...
|...
|...
|...
|
|-
|چلگازي تعلقو 
|...
|...
|...
|...
|
|-
|[[يڪ مڇ تعلقو]]
|7,572
|22,908
|3.03
|24.36%
|
|}

==جاگرافي==
ان کان اڳ 1985ع ۾ نوشڪي تعلقي کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. چاغي جابلو علائقو آهي. 
==آباديات==
===آبادي ===
As of the [[2023 Pakistani census|2023 census]], Chagai district has 38,213 households and a population of 269,192. The district has a sex ratio of 108.24 males to 100 females and a literacy rate of 33.15%: 41.90% for males and 23.57% for females.&lt;ref name=&quot;2023table1&quot;&gt;{{cite web |title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf |website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2023table12&quot;&gt;{{cite web |title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 12 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt; 101,423 (37.76% of the surveyed population) are under 10 years of age.&lt;ref name=&quot;2023table5&quot;&gt;{{cite web |title=7th Population and Housing Census: Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_5.pdf |website=[[Pakistan Bureau of Statistics]] |publisher=}}&lt;/ref&gt; 20,054 (7.45%) live in urban areas.&lt;ref name=&quot;2023table1&quot;&gt;{{cite web |title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf |website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt;

=== مذهب ===
In 2023, Islam was the most followed religion with 99.3% followers. Christians and Hindus are the largest minorities and have roughly equal population.&lt;ref name=&quot;2023table9&quot;&gt;{{cite web |title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 9 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_9.pdf |website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Religious groups in Chagai District ([[Baluchistan Agency|British Baluchistan]] era)
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Religion in Pakistan|Religious]]&lt;br&gt;group
! colspan=&quot;2&quot; |1901&lt;ref name=&quot;Census1901B&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25352844 |jstor=saoa.crl.25352844 |access-date=8 September 2024 |title=Census of India 1901. Vol. 5A, Baluchistan. Pt. 2, Imperial tables. |year=1901 |pages=5}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1911&lt;ref name=&quot;Census1911B&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25393764 |jstor=saoa.crl.25393764 |access-date=8 September 2024 |title=Census of India 1911. Vol. 4, Baluchistan : pt. 1, Report; pt. 2, Tables. |year=1911 |pages=11}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1921&lt;ref name=&quot;Census1921B&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25394124 |jstor=saoa.crl.25394124 |access-date=8 September 2024 |title=Census of India 1921. Vol. 4, Baluchistan : part I, Report; part II, Tables. |year=1921 |pages=165}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1931&lt;ref name=&quot;Census1931B&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25797115 |jstor=saoa.crl.25797115 |access-date=8 September 2024 |title=Census of India 1931. Vol. 4, Baluchistan. Pts. 1 &amp; 2, Report [and] Imperial and provincial tables. |year=1931 |pages=390}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1941&lt;ref name=&quot;Census1941B&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.28215993 |jstor=saoa.crl.28215993 |access-date=8 September 2024 |title=Census of India, 1941. Vol. 14, Baluchistan |year=1941 |pages=17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Population|{{abbr|Pop.|Population}}]]
!{{Abbr|%|percentage}}
!{{abbr|Pop.|Population}}
!{{Abbr|%|percentage}}
!{{abbr|Pop.|Population}}
!{{Abbr|%|percentage}}
!{{abbr|Pop.|Population}}
!{{Abbr|%|percentage}}
!{{abbr|Pop.|Population}}
!{{Abbr|%|percentage}}
|-
! [[Islam]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]
| 15,358
| {{Percentage | 15358 | 15689 | 2 }}
| 15,916
| {{Percentage | 15916 | 16344 | 2 }}
| 19,094
| {{Percentage | 19094 | 21343 | 2 }}
| 22,769
| {{Percentage | 22769 | 24224 | 2 }}
| 27,864
| {{Percentage | 27864 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Hinduism]] [[File:Om.svg|15px]]
| 329
| {{Percentage | 329 | 15689 | 2 }}
| 385
| {{Percentage | 385 | 16344 | 2 }}
| 1,931
| {{Percentage | 1931 | 21343 | 2 }}
| 1,313
| {{Percentage | 1313 | 24224 | 2 }}
| 1,204
| {{Percentage | 1204 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Sikhism]] [[File:Khanda.svg|15px]]
| 1
| {{Percentage | 1 | 15689 | 2 }}
| 34
| {{Percentage | 34 | 16344 | 2 }}
| 265
| {{Percentage | 265 | 21343 | 2 }}
| 117
| {{Percentage | 117 | 24224 | 2 }}
| 181
| {{Percentage | 181 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Christianity]] [[File:Christian cross.svg|15px]]
| 1
| {{Percentage | 1 | 15689 | 2 }}
| 9
| {{Percentage | 9 | 16344 | 2 }}
| 45
| {{Percentage | 45 | 21343 | 2 }}
| 25
| {{Percentage | 25 | 24224 | 2 }}
| 1
| {{Percentage | 1 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Jainism]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]
| 0
| {{Percentage | 0 | 15689 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 16344 | 2 }}
| 8
| {{Percentage | 8 | 21343 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 24224 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Zoroastrianism]] [[File:Faravahar.svg|15px]]
| 0
| {{Percentage | 0 | 15689 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 16344 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 21343 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 24224 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Judaism]] [[File:Star_of_David.svg|15px]]
| 0
| {{Percentage | 0 | 15689 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 16344 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 21343 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 24224 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Buddhism]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 0
| {{Percentage | 0 | 16344 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 21343 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 24224 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 29250 | 2 }}
|-
! [[Tribal religions in India|Tribal]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 0
| {{Percentage | 0 | 24224 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 29250 | 2 }}
|-
! Others
| 0
| {{Percentage | 0 | 15689 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 16344 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 21343 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 24224 | 2 }}
| 0
| {{Percentage | 0 | 29250 | 2 }}
|-
! Total population
! 15,689
! {{Percentage | 15689 | 15689 | 2 }}
! 16,344
! {{Percentage | 16344 | 16344 | 2 }}
! 21,343
! {{Percentage | 21343 | 21343 | 2 }}
! 24,224
! {{Percentage | 24224 | 24224 | 2 }}
! 29,250
! {{Percentage | 29250 | 29250 | 2 }}
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;15&quot; | {{small|Note: [[Baluchistan Agency|British Baluchistan]] era district borders are not an exact match in the present-day due to various bifurcations to district borders — which since created new districts — throughout the region during the post-independence era that have taken into account population increases.}}
|}

===ٻوليون===
{{Pie chart
|caption = Languages of Chagai district (2023)
|label1 = [[Balochi language|Balochi]] |value1 = 73.77 |color1 = limegreen
|label2 = [[Brahui language|Brahui]] |value2 = 16.79 |color2 = crimson
|label3 = [[Pashto]] |value3 = 8.93 |color3 = orange
|label4 = Others |value4 = 0.51 |color4 = grey
|thumb = left
}}
At the time of the 2023 census, 73.77% of the population spoke [[Balochi language|Balochi]], 16.79% [[Brahui language|Brahui]] and 8.93% [[Pashto]] as their first language.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban, Census-2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_11.pdf |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt;
===قبيلا===
بروهي، بلوچ ۽ ڪجهه افغان قبيلا هتان جا اصل رهواسي آهن.  هتي عرب به آباد رهيا آهن.  جنهن جي شاهدي پرگ ۽ زراله شهرن جي آسپاس مقبرن جا تباهه ٿيل آثار ڏين ٿا.  گزيٽئر بلوچستان جي ليکڪ موجب: هتي سيد به رهندا هئا، جن کي سنجراڻي بلوچن لوڌي ڪڍيو. نوشڪيءَ جي مشرقي حصي ۾ اوائلي باشندا مانڊئي آباد هئا، جن کانپوءِ رخشان بلوچ هتي سرداري نظام قائم ڪيو، جيئن اڄڪلهه سڄي بلوچستان ۾ آهي.

هتي رهندڙ قبيلن ۾ رخشاني، باديني رخشاني، حمالدني رخشاني، ماندئي، ذگر مينگل، مهه حسني، سنجراڻي، سارات، بزيچ، لانگو، لوهڙي ۽ ڪجهه هندو ذاتيون آباد آهن.  هتان جي ماڻهن جو ڌنڌو هارپو زمينداري ۽ واپار آهي.&lt;ref&gt;ڪتاب: [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد چوٿون، ڇپيندڙ: [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]] (ISBN 978-969-9098-80-2) سال: 2012&lt;/ref&gt;

==ائٽمي تجربو==
نواز شريف جي حڪومت دوران 28 مئي 1998ع تي هتي پاڪستان ائٽمڪ انرجي ڪميشن طرفان هن ضلعي ۾ موجود راس ڪوهه جي ٽڪرين ۾ ايٽمي ڌماڪو ڪيو ويو، جنهنڪري هيءُ ضلعو سڄي دنيا ۾ مشهور ٿي ويو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:چاغئي ضلعو]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>lkbpyn06y782fxz4ryjyeon5isl4q3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوادر ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30291</id>
    <revision>
      <id>383702</id>
      <parentid>309162</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6459" sha1="9yzihrbs7oypxrazb7zpj00q7yf63ey" xml:space="preserve">{{Short description|District in Balochistan, Pakistan}}
{{Infobox settlement
| official_name = Gwadar District
| name = گوادر ضلعو
| native_name = گوادر دمگ (بلوچي)
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = Ormara Pakistan.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = [[اورماڙہ تعلقو|اورماڙہ]]، گوادر ضلعي جو هڪ شهر
| image_map = Pakistan - Balochistan - Gwadar.svg
| mapsize = 
| logo = [[Image:BRA flag.jpg|250px]]
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو جن ۾ گوادر ضلعو هائي لائٽ ڪيو ويو آهي
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[مڪران ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = صدر مقام
| seat = [[گوادر]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ميئر
| leader_name = [[مولانا هدايت الرحمان بلوچ]]
| leader_title1 = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name1 = عزت نذير بلوچ ([[Pakistan Administrative Service|BPS-18 PAS]])
| leader_title2 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name2 = محمد جواد طارق ([[Police Service of Pakistan|BPS-18 PSP]])
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 12637
| population_as_of = 2023
| population_footnotes = 
| population_total = 305,160
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 159035
| population_rural = 146,125
| demographics2_title1 = خواندگي جي شرح
| demographics2_info1 = {{bulleted list|'''Total:'''&lt;br /&gt;(50.30%) |'''Male:'''&lt;br /&gt;(57.62%) |'''Female:'''&lt;br /&gt;(42.19%)}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قائم ڪيو ويو
| established_date = پهرين جولائي، 1977ع
| blank_name_sec1 = ضلعا ڪونسل
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = تعلقن جي تعداد
| blank1_info_sec1 = 5
| demographics_type1 = ٻوليون
| demographics1_title1 = مکيه ٻولي
| demographics_type2 = خواندگي
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info1 = [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[اردو]]
| website = 
}}
'''گوادر ضلعو''' ([[بلوچي ٻولي|بلوچي]]: گوادر دمگ) صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو ھڪ ضلعو آھي. گوادر نالو گوات ۽ در مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي هوا جو دروازو. پهرين جولاءِ 1977ع تي گوادر کي الڳ ضلعي طور نوٽيفڪيشن ڪيو ويو. [[گوادر|گوادر شهر]] ضلعي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو. 

اهو بلوچستان صوبي جي ڏکڻ ۾ واقع آهي. هن جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، اوڀر ۾ [[لسٻيلو ضلعو|لسبيلا ضلعو]]، اتر ۾ [[ڪيچ ضلعو|ڪيچ]] ۽ [[اواران ضلعو|آواران]] ضلعا ۽ اولهه ۾ [[ايران]] جو صوبو [[سيستان ۽ بلوچستان صوبو|سيستان ۽ بلوچستان]] واقع آهي.
==انتظاميه==
گوادر ضلعي کي پنج تعلقن ۾ ورهايو ويو آھي. 
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!تعلقو&lt;ref name=&quot;NRB2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk:80/lg_election/union.asp?district=90&amp;dn=Gwadar|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Gwadar|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829075243/http://www.nrb.gov.pk:80/lg_election/union.asp?district=90&amp;dn=Gwadar|archive-date=29 August 2009|access-date=16 April 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!ايراضي 
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي 
(2023)
!گهاٽائي 
(ppl/km²)

(2023)
!خواندگي جي شرح 
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!يونين ڪائونسلون
|-
|[[گوادر|گوادر تعلقو]] 
|2,590
|147,673
|57.02
|51.60%
|...
|-
|[[جيوني تعلقو]]
|454
|35,004
|77.10
|35.28%
|...
|-
|[[اورماڙہ تعلقو]] 
|2,796
|27,832
|9.95
|49.08%
|...
|-
|[[پسني تعلقو]] 
|4,822
|74,128
|15.37
|59.71%
|...
|-
|سنتسر تعلقو 
|1,975
|20,523
|10.39
|31.69%
|...
|}

==جاگرافي ۽ قدرتي تاريخ==
==آباديات== 
==تعليم==

==تصويرون==
&lt;gallery&gt;
فائل:Gwadar Port.jpg
فائل:Gawadar City 2.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
==پڻ ڏسو==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category|Gwadar District|position=left}}
* [http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=819&amp;Itemid=1105 Gwadar District] at [http://www.balochistan.gov.pk/ www.balochistan.gov.pk]
* [http://www.balochistanpolice.gov.pk/disttprofiles/gwadar.php District Gwadar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201002157/http://www.balochistanpolice.gov.pk/disttprofiles/gwadar.php |date=2018-02-01 }} at [http://www.balochistanpolice.gov.pk/ www.balochistanpolice.gov.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106051657/http://www.balochistanpolice.gov.pk/ |date=6 November 2018 }}
* [https://web.archive.org/web/20180815044824/http://www.gda.gov.pk/index.html Gwadar Development Authority]
{{Authority control}}

{{Coord|25|20|N|63|20|E|region:PK_type:adm3rd_source:GNS-enwiki|display=title}}

[[Category:Gulf of Oman]]
[[Category:1977 establishments in Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گوادر ضلعو]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>9yzihrbs7oypxrazb7zpj00q7yf63ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قلعو عبدالله ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30292</id>
    <revision>
      <id>383718</id>
      <parentid>309473</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="6hp5bmifb0kvjqz51lytetjwy6st2hd" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = قلعو عبدالله ضلعو
| official_name = Kila Abdullah District
| native_name = {{lang|ur|{{nq|ضلع قلعہ عبداللہ}}}}&lt;br&gt;{{lang|ps|{{script/Arabic|عبدالله کلا ولسوالۍ}}}}&lt;br&gt;{{lang|bal|{{script/Arabic|قلعه عبدالله دمگ}}}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = 
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_map = Pakistan - Balochistan - Killa Abdullah.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، قلعو عبدالله ضلعو هائي لائٽ ڪيل
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[ڪوئيٽا ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = ضلعي هيڊ ڪوارٽر
| seat = [[گلستان، بلوچستان|گلستان شهر]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = محمد اصغر حريفال
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name1 = N/A
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,553
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2023table1&quot;/&gt;
| population_as_of = 2023ع
| population_total = 361,971
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 35384
| population_rural = 326,587
| demographics2_title1 = Literacy rate
| demographics2_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(36.40%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(47.28%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(24.70%)
}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = 1993ع
| blank_name_sec1 = District Council
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Balochistan|Tehsils]]
| blank1_info_sec1 = 4
| demographics1_title1 = Main language(s)
| demographics_type2 = Literacy
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info1 = [[Pashto language|Pashto]]
| website = 
}}
'''قلعو عبدالله ضلعو''' (پشتو: عبدالله کلا ولسوالۍ) [[پاڪستان]]  جي  صوبي  [[بلوچستان صوبو|بلوچستان]] جي اتر اولهه واري حصي ۾ [[ڪوئيٽا ڊويزن]] جو ھڪ [[ضلعو]] آھي. ضلعي جو هيڊ ڪوارٽر [[گلستان، بلوچستان|گلستان شهر]] آهي. سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق ضلعي جي آبادي 3,61,971 آهي.

قلعي عبدالله کي سال 1993ع ۾ [[پشين ضلعو|پشين ضلعي]] کان الڳ ڪيو ويو ۽ ضلعو بڻايو ويو.{{sfn|PCO|2000|p=1}} هي ضلعو ڪيترن ئي پشتون قبيلن جي دل ۾ واقع آهي، جن ۾ خاص طور تي ترين، ڪاڪڙ، اچڪزئي ۽ ٻيا ننڍا قبيلا، جهڙوڪ سيد وغيره شامل آهن.

==توپوگرافي==
==تاريخ==
==آباديات==
==انتظامي تقسيم==
ضلعو انتظامي طور تي هيٺ ڏنل تعلقن ۾ ورهايل آهي:&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Correspondent|first=The Newspaper's Staff|date=2021-06-30|title=New division, two districts created in Balochistan|url=https://www.dawn.com/news/1632216|access-date=2021-06-30|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!تعلقو 
!ايراضي 
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي
(2023)
!Density
(ppl/km²)

(2023)
!Literacy rate
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Union Councils
|-
|[[گلستان تعلقو]] 
|1,536
|126,474
|82.34
|36.12%
|...
|-
|[[قلعو عبدالله تعلقو]] 
|413
|165,738
|401.30
|44.00%
|...
|-
|[[دوبندي تعلقو]] 
|1,604
|69,759
|43.49
|18.10%
|...
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قلعو عبدالله ضلعو]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6hp5bmifb0kvjqz51lytetjwy6st2hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيچ ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30293</id>
    <revision>
      <id>383704</id>
      <parentid>309164</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9347" sha1="ps7h5z6h2agtn0be59l02eg2jnop3x0" xml:space="preserve">{{Short description|District in Balochistan, Pakistan}}
{{Infobox settlement
| name = ڪيچ ضلعو&lt;br&gt;Kech District
| other_name = تربت ضلعو
| native_name = کیچ دمگ
| native_name_lang = [[بلوچي ٻولي]]
| settlement_type = [[بلوچستان جا ضلعا|ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Meri A Kalat.02.jpg
|photo2a = Tejaban - Fields and date palm orchards - 20110717.jpg
}}
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = ڪٽڪ قلعو&lt;br&gt;ھيٺيان: تيجابان ۾ زرعي فارم
| image_map = Pakistan - Balochistan - Kech.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، ڪيچ ضلعو ڳاڙهي رنگ ۾ هائي لائٽ ٿيل
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[مڪران ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = هيڊ ڪوارٽر
| seat = [[تربت]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = N/A
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name1 = N/A
| leader_title2 = ضلعي صحت آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 22,539
| population_as_of = 2023
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2023census&quot;/&gt;
| population_total = 1,060,931
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = خواندگي
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = خواندگي جي شرح
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = 
| established_date = 
| blank_name_sec1 = 
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = [[تعلقو|تعلقن جي تعداد]]
| blank1_info_sec1 = 5
| demographics1_info1 = {{bulleted list |
'''ڪُل:'''&lt;br /&gt;(49.65%)
 |'''مرد:'''&lt;br /&gt;(55.23%) |
'''عورتون:'''&lt;br /&gt;(43.46%)
}}
}}
'''ڪيچ''' [[پاڪستان]] جي صوبي بلوچستان جو ھڪ [[ضلعو]] آھي۔ هن ضلعي جو پراڻو نالو تربت ضلعو هو، جيڪو سال 1994-95ع ۾ ان کان به پراڻو نالو ڪيچ ضلعو رکيو ويو۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.balochistanpolice.gov.pk/kech.php|title=Kech District background|website=Balochistan Police website|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212233245/http://www.balochistanpolice.gov.pk/kech.php|archive-date=12 December 2008|access-date=6 February 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==انتظاميه==
ڪيچ ضلعي کي انتظامي طور ھيٺين تعلقن ۾ ورهايو ويو آھي، جن مان ھر ھڪ ۾ ڪيترائي ڳوٺ آھن:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=77&amp;dn=Kech/Turbat|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Kech/Turbat|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan|archive-url=https://archive.today/20120805122407/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=77&amp;dn=Kech/Turbat|archive-date=2012-08-05|access-date=27 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nrb2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|title=Zila, Tehsil &amp; Town Councils Membership for Balochistan|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326133215/http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=27 March 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!تعلقو
!ايراضي 
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي 
(2023)
!گهاٽائي 
(ppl/km²)

(2023)
!خواندگي شرح
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Union Councils
|-
|مند تعلقو
|1,456
|56,772
|38.99
|54.19%
|...
|-
|تمپ تعلقو 
|1,945
|147,041
|75.60
|47.17%
|...
|-
|[[تربت تعلقو]]&lt;ref name=&quot;nrb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|title=Zila, Tehsil &amp; Town Councils Membership for Balochistan|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326133215/http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=27 March 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|9,742
|470,605
|48.31
|63.65%
|...
|-
|بلنڱور تعلقو
|1,238
|50,404
|40.71
|38.77%
|...
|-
|بليدا تعلقو&lt;ref name=&quot;nrb4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|title=Zila, Tehsil &amp; Town Councils Membership for Balochistan|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326133215/http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=27 March 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|1,997
|107,847
|54.00
|35.36%
|...
|-
|دشت تعلقو&lt;ref name=&quot;nrb5&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|title=Zila, Tehsil &amp; Town Councils Membership for Balochistan|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326133215/http://www.nrb.gov.pk/zila_membership/zila_membership_2001_balochistan.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=27 March 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
|2,486
|90,080
|36.23
|37.25%
|...
|-
|هوشاب تعلقو 
|...
|...
|...
|30.71%
|...
|-
|زامران تعلقو 
|1,462
|71,616
|48.98
|28.97%
|...
|-
|گياب تعلقو 
|...
|...
|...
|...
|...
|-
|سولبند تعلقو 
|...
|...
|...
|...
|...
|}

==آباديات==
سال 2023ع جي مردم شماري جي مطابق، ڪيچ ضلعي ۾ 2,53,475 گهر هئا ۽ 10,60,931 جي آبادي هئي. ڪيچ ۾ جنس جو تناسب 100 عورتن مٿان 109.82 مردن جو آھی ۽ خواندگي جي شرح %49.65؛ جنهن ۾  %55.23 مردن لاءِ ۽  %43.46 عورتن لاءِ آھی.&lt;ref name=&quot;2023table13&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf|title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1|website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;2023table122&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf|title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 12|website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt; 3,86,646 (%36.44) آبادي شهري علائقن ۾ رهي ٿي.&lt;ref name=&quot;2023table14&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf|title=7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1|website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt; 328,574 (%30.97) آبادي جي عمر 10 سالن کان گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;2023table52&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_5.pdf|title=7th Population and Housing Census: Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban|website=[[Pakistan Bureau of Statistics]]|publisher=}}&lt;/ref&gt; سال 2023ع جي آدمشماري ۾ آبادي جو %0.41 مذهبي اقليتون، خاص طور تي عيسائي آهن. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_9.pdf|title=Population by Sex, Religion and Rural/Urban, Census - 2023|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt; بلوچي وڏي ٻولي آهي، جيڪا %99.73 آبادي ڳالهائي ٿي، جڏهن کي براهوي، سنڌي ۽ ڪشميري ڳالهائن وارن جي پڻ هڪ ننڍي تعداد موجود آهي.&lt;ref name=&quot;2023census2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_11.pdf|title=Population by Mother Tongue, Sex and Rural/Urban, Census-2023|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}&lt;/ref&gt;

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}

{{Coord|26|00|N|63|00|E|display=title|region:PK_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}}{{Authority control}}

[[Category:Kech District| ]]
[[Category:Districts of Balochistan, Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪيچ ضلعو]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>ps7h5z6h2agtn0be59l02eg2jnop3x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پنجگور ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30294</id>
    <revision>
      <id>383697</id>
      <parentid>309174</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6102" sha1="br3rj1a5yeym5a6rkra0m0qx87q0nah" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = پنجگور
| official_name = Panjgur District
| settlement_type = [[ضلعو]]
| nickname = پنجگور جو داخلو
| image_skyline = Allang Essai Panjgur Tomb.jpg
| image_caption = الانگ ايسائي جو مقبرو، پنجگور
| image_map = Pakistan - Balochistan - Panjgur.svg
| mapsize = 
| map_caption = Map of Balochistan with Panjgur District highlighted
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[مڪران ڊويزن|مڪران]]
| seat_type = هيڊ ڪوارٽر
| seat = پنجگور
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = صدف بلوچ
| leader_title1 = ڊسٽرڪٽ پوليس آفيسر
| leader_name1 = محمد حنيف
| leader_title2 = ڊسٽرڪٽ ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = اسما بلوچ
| area_total_km2 = 16891
| elevation_m = 980
| population_as_of = 2023
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2023census&quot;/&gt;
| population_total = 509,781
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 157693
| population_rural = 352,088
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_date = پندرهين صدي عيسوي
| website = {{URL|http://panjgur.balochistan.gov.pk/}}
| blank_name_sec1 = District Council
| blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Balochistan|Tehsils]]
| blank1_info_sec1 = 3
| demographics1_title1 = Main language(s)
| demographics1_info1 = [[Balochi language|Balochi]]
| postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]]
| postal_code = 93000
| area_code_type = [[Dialling codes in Pakistan|Dialing code]]
| area_code = 0855
| native_name = ضلع پنجگور (اردو)&lt;br&gt;پنجگور دمگ (بلوچي)
}}
[[File:Dates of Panjgoor.jpg|alt=Dates of Panjgoor are very famous|thumb|305x305px|پنجگور جو کجور جو وڻ ]]
'''پنجگور''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Panjgur، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]: پنجگور دمگ، [[اردو]]: ضلع پنجگور) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي اولهه ۾ واقع هڪ [[ضلعو]] آھي. پنجگور پهرين جولاءِ 1977ع تائين مڪران ضلعي جي ٽن تعلقن مان هڪ هو، جڏهن ته ضلعو [[مڪراڻ ڊويزن|مڪران ڊويزن]] جو حصو بڻيو. مڪران ڊويزن جا ٻيا ٻه ضلعا [[ڪيچ ضلعو|ڪيچ]] (تربت) ۽ [[گوادر ضلعو|گوادر]] آهن. چتڪان ضلعي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. پنجگور ۾ 16 يونين ڪائونسلون آهن. 

پنجگور (لفظي معني: پنج قبرون) ڪيترن ئي آثار قديمه جي ماڳن جو گھر آهي، جن ۾ صدين پراڻا مقبرا، بند گلر نالي هڪ پراڻو ڊيم، خدا آبادان (نواب خاران جو تاريخي قلعو) جي هڪ قلعي جا باقيات ۽ پراڻي بندرگاهه، اسائي جا ڪجهه آثار شامل آهن. موسمي رخشان درياهه پنجگور جي وچ کان ساڄي پاسي وهي ٿو، ان کي ٻن حصن، اتر ۽ ڏاکڻي پنجگور ۾ ورهائي ٿو.
{| align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot; id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin: 0px 0px 10px; background: rgb(204, 204, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ACE1AF&quot; width=&quot;130px&quot; |'''&lt;font color=&quot;black&quot; size=&quot;+1&quot;&gt;پنجگور ضلعو&lt;/font&gt;'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#d0f0c0&quot; width=&quot;130px&quot; |'''&lt;font color=&quot;gray&quot; size=&quot;1&quot;&gt;Panjgur District&lt;/font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[فائل:Baluchistan_Disricts.PNG|250x250 عڪسلون]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | &lt;br&gt;
|-
|ملڪ: 
| [[پاڪستان]][[فائل:Flag_of_Pakistan.svg|30x30 عڪسلون]]
|-
| صوبو: 
| [[بلوچستان (صوبو)|بلوچستان]]
|-
|ضلعي گادي جو ھنڌ: 
| پنجگور
|-
|ايراضي: 
|چورس ڪلوميٽر
|-
|تعلقا: 
| 3
|-
|آبادي:
| 3,80,001
|-
|ٻولي: 
| بلوچي
|}
==نالو== 
ايراني ٻولين ۾ ”پنج“ معنيٰ ”پنج“ ۽ ”گور“ معنيٰ ”قبرون“ آهي. هن ضلعي ۾ پنج مشهور قبرون آهن، جيڪي هن کي پنجگور جو نالو ڏين ٿيون. 
==انتظامي ڊويزنون== 
ضلعو انتظامي طور تي ٽن تعلقن ۾ ورهايل آهي جنهن ۾ ڪل 16 يونين ڪائونسلون آهن: 
# [[پاروم تعلقو|پاروم]]
# [[پنجگور تعلقو|پنجگور]]
# [[گِچڪ تعلقو|گِچڪ]]
==آبادي==
سال 2023ع جي مردم شماري جي مطابق، ضلعي جي آبادي 5,09,781 آھي، جنھن ۾ 4,079 (%0.8)  عيسائي آهن. بلوچي وڏي ٻولي هئي، جيڪا 99.63 سيڪڙو آبادي ڳالهائي ٿي. 
==ٽرانسپورٽ==
پنجگور ايئرپورٽ (IATA: PJG، ICAO: OPPG) ھڪ گھرو ايئرپورٽ آھي. ان جو مختصر رن وي صرف 1524 ميٽر ڊگهو آهي. پي آءِ اي 2013ع ۾ شارجه لاءِ اڏامون شروع ڪيون پر پي آءِ اي انهن کي معطل ڪري ڇڏيو آهي. پنجگور جا ماڻهو عام طور تي بسن ذريعي وڏن شهرن جهڙوڪ ڪوئيٽا ۽ ڪراچي ڏانهن سفر ڪندا آهن. 
==خارجي لنڪس==
{{Commons category}}

{{Districts of Balochistan (Pakistan)}}
{{Authority control}}

{{Coord|26|40|N|64|15|E|region:PK_type:adm3rd_source:GNS-enwiki|display=title}}

[[Category:Panjgur District| ]]
[[Category:Districts of Pakistan]]
[[Category:Districts of Balochistan, Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پنجگور ضلعو]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>br3rj1a5yeym5a6rkra0m0qx87q0nah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نوشڪي ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30296</id>
    <revision>
      <id>383721</id>
      <parentid>309049</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4510" sha1="gaalpxslb1qb9zift8hya21nw3kpwxr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = نوشڪي ضلعو
| official_name = Nushki District
| native_name = {{lang|ur|{{nq|ضلع نوشکی}}}}&lt;br/&gt;{{lang|bal|{{nq|نوشکے دمگ}}}}
| native_name_lang = ur
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Camel in the Nushki Desert.jpg
|photo2a = Rako, Noshki - panoramio.jpg
}}
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = Top: Camels in Nushki Desert&lt;br&gt;Bottom: Rako rock formation near [[Nushki]]
| image_map = Pakistan - Balochistan - Nushki.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جي نقشي ۾ نمايان ٿيل نوشڪي ضلعو
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{پرچم|پاڪستان}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[رخشان ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = ضلعي صدر مقام
| seat = [[نوشڪي]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميا
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = N/A
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name1 = N/A
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 5797
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2023census&quot;/&gt;
| population_total = 207,834
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 48572
| population_rural = 159,262
| demographics2_title1 = Literacy rate
| demographics2_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(57.12%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(69.24%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(44.16%)
}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = N/A
| blank_name_sec1 = District Council
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Balochistan|Tehsils]]
| blank1_info_sec1 = 1
| demographics1_title1 = Main language(s)
| demographics_type2 = Literacy
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info1 = [[Brahui language|Brahui]], [[Balochi language|Balochi]]
ضلعو، جيڪو مقامي طور تي نوشڪي جي نالي سان مشهور آهي، پاڪستان جي  بلوچستان جي ضلعن مان هڪ آهي. صوبو ملڪ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]
| website = 
}}
'''نوشڪي ضلعو''' (ضلع نوشکی: نوشکے) [[پاڪستان]] جي صوبي بلوچستان جو ھڪ ضلعو آھي. نوشڪي ضلعي جو انتظام برطانوي حڪومت 1896 ۾ خان آف قلات کان ورتو ۽ 1899 ۾ ان کان مستقل ڪرائي تي ورتو ويو.

==انتظامي تقسيم==
Nushki District has only one tehsil, [[Nushki|Nushki Tehsil]], which is further sub-divided into eight [[Union councils of Pakistan|union councils]]: Mengal, Badini Kashingi, Anam Bostan, Dak, Jamaldini, Ahmedwal, Mal, and Municipal Committee Noshki.
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!Tehsil
!Area
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Pop.
(2023)
!Density
(ppl/km²)

(2023)
!Literacy rate
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Union Councils
|-
|[[Nushki Tehsil]]
|3,731
|190,905
|51.17
|59.04%
|...
|-
|[[Dak Tehsil]]
|2,066
|16,929
|8.19
|36.29%
|...
|}

== خارجي ڳنڍڻا ==
* [http://encyclopedia.jrank.org/NUM_ORC/NUSHKI.html]
{{coord|29|30|N|65|40|E|display=title|region:PK_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}}
&lt;/div&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:نوشڪي ضلعو]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>gaalpxslb1qb9zift8hya21nw3kpwxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشين ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30299</id>
    <revision>
      <id>383724</id>
      <parentid>308643</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4936" sha1="rka326r63x6as7a2quz1ecfmv7zsuy9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = پشين ضلعو
| official_name = Pishin District
| native_name_lang = 
| native_name = پښين ولسوالۍ (پشتو)&lt;br&gt;پشین دمگ (بلوچي)
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = Bala Niganda 06.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = پشين جي ڳوٺ بالا نگاندا جو نظارو
| image_map = Pakistan - Balochistan - Pishin.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، جن ۾ پشين ضلعو هائي لائٽ ڪيل
| coordinates = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊویزن]]
| subdivision_name2 = [[ڪوئيٽا ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = صدر مقام
| seat = [[پشين]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميا
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = زاهد خان
| leader_title2 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name2 = N/A
| leader_title3 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name3 = N/A
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 6,218
| elevation_m = 1,555
| population_footnotes = 
| population_as_of = 2017ع
| population_total = 7,36,903
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 2,43,785
| population_rural = 5,91,697
| blank1_name_sec2 = Number of [[Tehsil]]s
| blank1_info_sec2 = 5
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = 
| blank_name_sec2 = District Council
| blank_info_sec2 = 
| blank_name = National Assembly Seats (2023)
| blank_info = '''Total (1)''' 
&lt;br /&gt;
*{{colorbox|{{party color|Muttahida Majlis-e-Amal}}|border=darkgray}} [[Muttahida Majlis-e-Amal|MMA]] (1)
| blank1_name = Balochistan Assembly Seats (2023)
| blank1_info = '''Total (3)'''
&lt;br /&gt;
*{{colorbox|{{party color|Muttahida Majlis-e-Amal}}|border=darkgray}} [[Muttahida Majlis-e-Amal|MMA]] (2)
*{{colorbox|{{party color|Pakistan Peoples Party}}|border=darkgray}} [[Pakistan Peoples Party|PPP]] (1)
| demographics_type1 = Literacy
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = Literacy rate
| timezone = [[Time in Pakistan|UTC+5 (PST)]]
| timezone_footnotes = 
| area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]]
| area_code = 826&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ptcl.com.pk/Info/National-Dialing-Codes |title=National Dialing Codes |access-date=8 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109145658/http://www.ptcl.com.pk/Info/National-Dialing-Codes |archive-date=9 November 2015 |url-status=dead|website=[[PTCL]] }}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|quetta.balochistan.gov.pk/district-pishin/}}
| demographics1_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(51.07%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(65.85%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(36.05%)
}}
}}
'''پشين''' (پشتو:  پښين ولسوالۍ؛ بلوچي: پشین دمگ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو ھڪ [[ضلعو]] آھي. ضلعو پشين هڪ اسٽريٽجڪ نقطي تي واقع آهي ۽ صوبائي هيڊ ڪوارٽر [[ڪوئيٽا]] کان 45 ڪلوميٽر پري آهي. سال 1975ع ۾، ان کي [[ڪوئيٽا ضلعو|ڪوئيٽا ضلعي]] کان ورهايو ويو، جڏهن ته 1993ع ۾ ان جو هڪ حصو [[قلعو عبدالله ضلعو|قلعو عبدالله]] جو نئون ضلعو ٺاهڻ لاءِ ورهايو ويو.{{sfn|PCO|2000|p=1}}

ٻيهر 2022ع ۾، ان جو هڪ حصو ڪاريزات جو نئون ضلعو ٺاهڻ لاء ڌار ڪيو ويو. پشين نالو &quot;پوشانگ&quot;، جيئن ته شهر کي فارسي ذريعن ۾ نامزد ڪيو ويو هو، جو هڪ جديد روپ آهي.   (عربي ذريعن ۾ فوشانگ). ڏندڪٿا فارسي نالي جي اصليت کي افسانوي شهنشاهه افراسياب جي پٽ سان منسوب ڪري ٿي. افغان حڪومت جي ريڪارڊ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظ فوشانگ هئو. پشين ضلعي جي آبادي 2017ع ۾ 7,36,903 هئي.&lt;ref name=&quot;balochistan.gov.pk2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.balochistan.gov.pk/pishin.html|title=Home - Government of Balochistan|publisher=balochistan.gov.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602215928/http://www.balochistan.gov.pk/pishin.html|archive-date=2016-06-02|access-date=2016-05-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== تفصيل ==

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پشين ضلعو]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>rka326r63x6as7a2quz1ecfmv7zsuy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪڇي ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30300</id>
    <revision>
      <id>383737</id>
      <parentid>308954</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3443" sha1="h4urgym5ac7f6hd6lcjq5dy17lib77y" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = Kachhi District
| name = ڪڇي ضلعو
| native_name = کچی دمگ (بلوچي)&lt;br&gt;
{{Nastaliq|ضلع کچّھی}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Mehrgarh Site 1.jpg
|photo2a = Bolan - panoramio (6).jpg
}}
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = ٽاپ: مهر ڳڙهه جا آثار&lt;br&gt;هيٺيون: ڪڇي ضلعي ۾ هڪ موسمي ندي.
| image_map = Pakistan - Balochistan - Kachhi.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جي نقشي ۾ ڪڇي ضلعو نمايان ٿئیل.
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصير آباد ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = ھید ڪوارٽر
| seat = [[ڍاڊر شھر]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = دستیاب نا آھي۔
| leader_title1 = ضلعي پولیس آفیسر
| leader_name1 = دستیاب نا آھي۔
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = دستیاب نا آھي۔
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 5682
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
| population_total = 4,42,674
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پ.م.و]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قایم تیو
| established_date = دیسیمبر، 1991ع
| blank1_name_sec1 = تعلقا
| blank1_info_sec1 = 
| demographics1_title1 = اھم بولیون
| demographics1_info1 = بلوچی، سندھی، سرائیکی
| website = {{Official website|http://www.bdd.sdnpk.org/Bolan.htm}}
}}
'''ڪڇي ضلعو''' (بلوچي:کچّی دمگ؛ اردو:ضلع کچّھی)، جيڪو سال 2008ع تائين بولان ضلعي جي نالي سان مشهور ھو، [[پاڪستان]] جي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] صوبي جي مرڪزي حصي ۾ واقع هڪ ضلعو آهي.&lt;ref&gt;[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008\04\28\story_28-4-2008_pg7_11 District Bolan renamed Kachhi]
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NRB&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110807195739/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=100&amp;dn=Bolan Tehsils &amp; Unions in the District of Bolan - Government of Pakistan]&lt;/ref&gt; بولان جو علائقو 31 ڊسمبر، 1991ع تائين ضلعي ڪڇي جي ماتحت رهيو. ڊپٽي ڪمشنر آفيس 17 مئي، 1992ع تي ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ۽ 2000ع ۾ ڊويزن جي خاتمي تائين بولان [[نصيرآباد ڊويزن]] جي چئن ضلعن مان هڪ بڻجي ويو. سال 2013ع ۾ اعلان ڪيو ويو ته [[ڀاگ تعلقو|ڀاگ تعلقي]] کي ورهائي نئين لهڙي ضلعي جو حصو بڻايو ويندو.&lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/news/1012828/new-district-in-balochistan New district in Balochistan], ''dawn.com''&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪڇي ضلعو]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>h4urgym5ac7f6hd6lcjq5dy17lib77y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383738</id>
      <parentid>383737</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="34m9kbbc614gxgzf3hcb0c9isgor905" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = Kachhi District
| name = ڪڇي ضلعو
| native_name = کچی دمگ (بلوچي)&lt;br&gt;
{{Nastaliq|ضلع کچّھی}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Mehrgarh Site 1.jpg
|photo2a = Bolan - panoramio (6).jpg
}}
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = ٽاپ: مهر ڳڙهه جا آثار&lt;br&gt;هيٺيون: ڪڇي ضلعي ۾ هڪ موسمي ندي.
| image_map = Pakistan - Balochistan - Kachhi.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جي نقشي ۾ ڪڇي ضلعو نمايان ٿئیل.
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصير آباد ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = ھید ڪوارٽر
| seat = [[ڍاڊر شھر]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = دستیاب نا آھي۔
| leader_title1 = ضلعي پولیس آفیسر
| leader_name1 = دستیاب نا آھي۔
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = دستیاب نا آھي۔
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 5682
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
| population_total = 4,42,674
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پ.م.و]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قایم تیو
| established_date = دیسیمبر، 1991ع
| blank1_name_sec1 = تعلقا
| blank1_info_sec1 = 
| demographics1_title1 = اھم بولیون
| demographics1_info1 = بلوچی، سندھی، سرائیکی
| website = {{Official website|http://www.bdd.sdnpk.org/Bolan.htm}}
}}
'''ڪڇي ضلعو''' (بلوچي:کچّی دمگ؛ اردو:ضلع کچّھی)، جيڪو سال 2008ع تائين بولان ضلعي جي نالي سان مشهور ھو، [[پاڪستان]] جي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] صوبي جي مرڪزي حصي ۾ واقع هڪ ضلعو آهي.&lt;ref&gt;[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008\04\28\story_28-4-2008_pg7_11 District Bolan renamed Kachhi]
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NRB&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110807195739/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=100&amp;dn=Bolan Tehsils &amp; Unions in the District of Bolan - Government of Pakistan]&lt;/ref&gt; بولان جو علائقو 31 ڊسمبر، 1991ع تائين ضلعي ڪڇي جي ماتحت رهيو. ڊپٽي ڪمشنر آفيس 17 مئي، 1992ع تي ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ۽ 2000ع ۾ ڊويزن جي خاتمي تائين بولان [[نصيرآباد ڊويزن]] جي چئن ضلعن مان هڪ بڻجي ويو. سال 2013ع ۾ اعلان ڪيو ويو ته [[ڀاگ تعلقو|ڀاگ تعلقي]] کي ورهائي نئين لهڙي ضلعي جو حصو بڻايو ويندو.&lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/news/1012828/new-district-in-balochistan New district in Balochistan], ''dawn.com''&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪڇي ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>34m9kbbc614gxgzf3hcb0c9isgor905</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383820</id>
      <parentid>383738</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:بلوچستان جا ضلعا]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>383820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="rgaj62x9m3e2mgwjrt3sl0n7zsh0992" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = Kachhi District
| name = ڪڇي ضلعو
| native_name = کچی دمگ (بلوچي)&lt;br&gt;
{{Nastaliq|ضلع کچّھی}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Mehrgarh Site 1.jpg
|photo2a = Bolan - panoramio (6).jpg
}}
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = ٽاپ: مهر ڳڙهه جا آثار&lt;br&gt;هيٺيون: ڪڇي ضلعي ۾ هڪ موسمي ندي.
| image_map = Pakistan - Balochistan - Kachhi.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جي نقشي ۾ ڪڇي ضلعو نمايان ٿئیل.
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصير آباد ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = ھید ڪوارٽر
| seat = [[ڍاڊر شھر]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = دستیاب نا آھي۔
| leader_title1 = ضلعي پولیس آفیسر
| leader_name1 = دستیاب نا آھي۔
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = دستیاب نا آھي۔
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 5682
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
| population_total = 4,42,674
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پ.م.و]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قایم تیو
| established_date = دیسیمبر، 1991ع
| blank1_name_sec1 = تعلقا
| blank1_info_sec1 = 
| demographics1_title1 = اھم بولیون
| demographics1_info1 = بلوچی، سندھی، سرائیکی
| website = {{Official website|http://www.bdd.sdnpk.org/Bolan.htm}}
}}
'''ڪڇي ضلعو''' (بلوچي:کچّی دمگ؛ اردو:ضلع کچّھی)، جيڪو سال 2008ع تائين بولان ضلعي جي نالي سان مشهور ھو، [[پاڪستان]] جي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] صوبي جي مرڪزي حصي ۾ واقع هڪ ضلعو آهي.&lt;ref&gt;[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008\04\28\story_28-4-2008_pg7_11 District Bolan renamed Kachhi]
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NRB&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110807195739/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=100&amp;dn=Bolan Tehsils &amp; Unions in the District of Bolan - Government of Pakistan]&lt;/ref&gt; بولان جو علائقو 31 ڊسمبر، 1991ع تائين ضلعي ڪڇي جي ماتحت رهيو. ڊپٽي ڪمشنر آفيس 17 مئي، 1992ع تي ڪم ڪرڻ شروع ڪيو ۽ 2000ع ۾ ڊويزن جي خاتمي تائين بولان [[نصيرآباد ڊويزن]] جي چئن ضلعن مان هڪ بڻجي ويو. سال 2013ع ۾ اعلان ڪيو ويو ته [[ڀاگ تعلقو|ڀاگ تعلقي]] کي ورهائي نئين لهڙي ضلعي جو حصو بڻايو ويندو.&lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/news/1012828/new-district-in-balochistan New district in Balochistan], ''dawn.com''&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بلوچستان جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:ڪڇي ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>rgaj62x9m3e2mgwjrt3sl0n7zsh0992</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خضدار ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30302</id>
    <revision>
      <id>383727</id>
      <parentid>383295</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8540" sha1="e7m6h2rtc0e746pdsn6ys6h66978gw1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = خضدار ضلعو
| official_name = Khuzdar District
| native_name = {{nq|ضلع خضدار}}&lt;br&gt;{{script/Arabic|هزدارءِ دمگ}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = It is said thet first human on Earth Adam landed here.jpg
|photo2a = Moola Chotuk, Khuzdar, Balochistan.jpg
}}
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = مٿيان: لاهوت لامڪان جي غارون&lt;br&gt;
هيٺيان: مولا چٽڪ چشمو
| image_map = Pakistan - Balochistan - Khuzdar.svg
| mapsize = 220px
| map_alt = 
| map_caption = خضدار ضلعو نقشي ۾ نمايان ڏيکاريل
| pushpin_map = 
| pushpin_mapsize = 220
| pushpin_map_caption = پاڪستان ۽ بلوچستان ۾ مقام
| coordinates = {{Coord|27|46|49|N|66|48|22|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{پرچم|پاڪستان}}
| subdivision_type1 = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1 = [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[قلات ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = صدر مقام
| seat = [[خضدار|خضدار شھر]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = N/A
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name1 = محمد ظفر علي
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_total_km2 = 35380
| area_footnotes = {{sfn|1998 Census report|p=1}}
| population_total = 997,214
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2023census&quot;/&gt;
| population_as_of = 2023ع
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 364378 (36.54%)
| population_rural = 632,836 (63.46%)
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Main language(s)
| demographics_type2 = Literacy
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Literacy rate
| demographics2_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(38.59%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(44.91%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(31.42%)
}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Balochistan|Tehsils]]
| blank1_info_sec1 = 4
| website = 
| demographics1_info1 = [[Brahui language]], [[Balochi language|Balochi]], [[Urdu]] &amp; [[Pakistani English|English]]
}}
'''خضدار ضلعو''' (اردو: ضلع خضدار؛ بلوچي: هزدارء‍ِ دمگ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي ڏاکڻي حصي ۾ [[قلات ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو آھي. ضلعي جو صدر مقام [[خضدار]] شھر آھي. 

ھي ضلعو 1732 ميٽر جي اوچائي تي آهي. خضدار ضلعي جي اتر ۾ [[شھيد سڪندر آباد ضلعو]]، اولھه ۾ [[خاران ضلعو]] ۽ [[آواران ضلعو]]، اوڀر ۾ [[جھل مگسي ضلعو]] ۽ صوبي [[سنڌ]] جو [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]] ۽ [[دادو ضلعو]] ۽ ڏکڻ ۾ [[لسٻيلو ضلعو]] واقع آهن. ھن شھر ۾ ڪوئيٽا کان پوءِ بلوچستان جي ٻين وڏي فوجي ڇانوڻي آھي. ھتي خضدار شھر ٻاھران ھڪ يونيورسٽي پڻ واقع آهي جنھن جو نالو بلوچستان يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي خضدار آهي.&lt;ref&gt;[http://www.buetk.edu.pk Balochistan University of Engineering &amp; Technology Khuzdar]&lt;/ref&gt; ان جي ڀرسان ايئرپورٽ پڻ واقع آهي. 

== تاريخ ==

عربن جي دؤر ۾ خضدار توران جي رياست ۾ ھو ۽ خضدار ان جو گاديءَ جو هنڌ رھيو. بعد م خضدار قلات رياست جو حصو ٿي ويو. 1869 ۾ خان آف قلات ۽ جھالاوان وارن جي وچ م جنگ لڳي جيڪا خان آف قلات کٽي جنھن بعد مير خداداد خان خضدار م ھڪ قلعو تعمير ڪرايو.  شھر کان ٻاھر ٿوري فاصلي تي عربن جي دؤر ۾ تعمير ٿيل قلعي جا آثار پڻ موجود آهن. خضدار پھرين قلات جي سب ڊويزن ھيو. ذولفقار علي ڀٽو جي حڪومت ۾ پھرين مارچ 1974ع تي ان کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.

==انتظامي ورهاست==
خضدار ضلعي جا تعلقا هيٺ ڏنل آهن:
# [[خضدار تعلقو]] 
# [[زھري تعلقو]] 
# [[وڍ تعلقي|وڍ تعلقو]]
# [[آرينجي تعلقو]]
# [[ڪرخ تعلقو]]
# [[مولا تعلقو]]
# [[نال تعلقو]]
# [[اورناخ تعلقو]]
# [[سارونا تعلقو]]
# [[باغبانه تعلقو]]
# [[گريشڪ تعلقو]]

ھن ضلعي م ھيٺيون 34 يونين ڪاؤنسلون آهن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''خصدار ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[سون چڪو|سون چاڪو]]  || 2 ||[[باغبانا]] ||3 ||[[بالينا کٽان]]
|-
| 4 ||[[فيض آباد، خضدار|فيض آباد]]  || 5 ||[[فيروزآباد، خضدار|فيروزآباد]]  || 6 ||[[گازگي]]
|-
|  7|| [[کنڊ، خضدار|کنڊ]] || 8 ||[[پارڪو، خضدار|پارڪو]]  || 9 ||[[ساسول]]
|-
| 10 ||[[توتاڪ]]  || 11 ||[[ذيدي|ذِيدِي]]   || 12 || [[زيرينا کٽان]]
|-
|  13 ||[[مولا|مُولا]]  || 14 ||[[آباد ڪرک]]   || 15 ||[[کارزان نال]]
|-
|  16 ||[[درنائلي]]  || 17 ||[[گوني گريشا]]   || 18 ||[[ھزار گنجي]]
|-
| 19 || [[ڪلي عالم خان|ڪِلي عالم خان]] || 20 || [[ڪوچو]]|| 21||[[نال، خضدار|نال]]
|-
| 22||[[اورناچ]]||23||[[سر رائيج]]  || 24 ||[[ارينجي]] 
|-
|  25|| [[بدري، خضدار|بدري]] || 26 ||[[لوپ، خضدار|لوپ]]  ||27  || [[پيسي ڪپر]]
|-
|  28|| [[سرونا]] ||29 ||[[شاھ نوراني]]  ||30 ||[[وڍ]]
|-
|  31|| [[وھير]] ||32 ||[[نورگاما زھري]]  ||33 ||[[چشما، خضدار|چشما]]
|-
|  34|| [[گھاٽ، خضدار|گھاٽ]] ||- || - ||-||-
|-
|}

==آبادي==
ھتان جي 99 سيڪڙو آبادي مسلمانن جي آهي. ھتان جي ڪل آبادي 2017 جي آدمشماري مطابق 8,02,207 آھي. جڏهن ته 1998 جي آدمشماري مطابق آبادي 417000 ھئي. ضلعي جي آبادي ۾ وڏا قبيلا بزنجو، ماردوئي جتڪ، حسني، سياپد، نوشيرواني، موسياڻي، زھري، مينگل، زرڪزئي، احمدزئي، ريڪيزئي، ساسولي ۽ ڪرد آھن. 1981 جي آدمشماري مطابق ضلعي جي آبادي جو 82 سيڪڙو بروھي ٻولي ڳالھائيندڙ ماڻھن جو ۽ 13 سيڪڙو  بلوچي ٻولي ڳالهائيندڙن جو ھو پر 1998ع جي آدمشماري م ھتان جي آبادي جي 96.7 سيڪڙو ماڻھن پاڻ کي بلوچي ٻولي ڳالهائيندڙن ۾ ظاھر ڪيو.

==تعليم==

[[پاڪستان ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن رينڪنگ]] 2017 جي مطابق تعليم ۾ 141 ضلعن م خضدار ضلعو 122 نمبر تي ھيو. 2014 ۽ 2015 واري تعليمي سال م ھن ضلعي جي ڏھن ۽ ان کان مٿي واري عمر وارن م لکيل پڙهيل ماڻھن جي شرح 45 سيڪڙو ھئي ۽ انھن م وري عورتن جي شرح 26 سيڪڙو ھئي&lt;ref&gt;Pakistan Bureau of Statistics (2016). ''Pakistan Social and Living Standards Measurement Survey 2014-15''. [online] Islamabad: Government of Pakistan, p.111. Available at: &lt;nowiki&gt;http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//pslm/publications/PSLM_2014-15_National-Provincial-District_report.pdf&lt;/nowiki&gt; [Accessed 6 Aug. 2018].&lt;/ref&gt; ضلعي جي اسڪولن م 87 سيڪڙو اسڪول پرائمري تعليم وارا ھئا.
.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خضدار ضلعو]]
[[زمرو:قلات ڊويزن]]
[[زمرو:قلات ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>e7m6h2rtc0e746pdsn6ys6h66978gw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نصير آباد ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30303</id>
    <revision>
      <id>383742</id>
      <parentid>308762</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9368" sha1="89v41x40n09rwrg9z34ajwzvvd4917d" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = نصير آباد ضلعو&lt;br&gt;Naseerabad District
| native_name = {{Nastaliq|ضلع نصیر آباد}}
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_map = Pakistan - Balochistan - Nasirabad.svg
| mapsize = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، جن ۾ نصير آباد ضلعي کي هائي لائٽ  ڪيو ويو آهي
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصيرآباد ڊويزن]]
| named_for = مير نصير خان پهريون
| seat_type = گادي جو هنڌ
| seat = [[ڊيرا مراد جمالي]]
| parts_type = انتظامي تعلقا
| parts_style = coll,para
| parts = 06
| p1 = بابا ڪوٽ تعلقو&lt;br&gt;ڇتر تعلقو&lt;br&gt;ڊيره مراد جمالي تعلقو&lt;br&gt;لانڍي تعلقو&lt;br&gt;مير حسن کوسو تعلقو&lt;br&gt;تمبو تعلقو
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = منير احمد خان ڪاڪڙ
| leader_title1 = قومي اسيمبلي جو تڪ
| leader_name1 = [[اين اي-254 (نصيرآباد۔ڪڇي۔جھل مگسي)]]
| leader_title2 = قومي اسيمبلي جو ميمبر
| leader_name2 = خالد حسين مگسي (BAP)
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| demographics_type1 = Literacy
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = Literacy rate
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PKT]]
| utc_offset1 = +05:00
| timezone1_DST = [[DST]] ''is not observed''
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = ZIP Code
| postal_code = [[Postal codes in Pakistan|80700]]
| area_code_type = [[List of dialing codes in Pakistan|NWD]]  (area) code
| area_code = [[Telephone numbers in Pakistan|0838]]
| iso_code = [[ISO 3166-2:PK|PK-BA]]
| area_total_km2 = 3387
&lt;!-- Elevation --------------------------&gt;| elevation_footnotes = 
| elevation_max_m = 
| elevation_min_m = 
| elevation_m = 67
| elevation_ft = 
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = {{Start date and age|1974}}
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2023census&quot;/&gt;
| population_as_of = 2023
| population_total = 563,315
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 106952 (19.7%)
| population_rural = 456,363
| blank_info = 53402-XXXXXXX-X
| demographics1_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(28.96%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(36.43%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(21.18%)
}}
| blank_name = [[CNIC (Pakistan)|CNIC]] Code Nasirabad District
}}
'''نصير آباد''' '''ضلعو''' (Naseerabad District) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي [[نصيرآباد ڊويزن]] جو ھڪ [[ضلعو]] آھي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q12859162|title=Nasirabad Division|website=www.wikidata.org|language=en|access-date=2025-02-04}}&lt;/ref&gt; ضلعي کي سال 1974ع ۾ قلات ضلعي کان الڳ ڪري نوٽيفائي ڪيو ويو هو. ٽن سالن، جولاءِ 1987ع کان ڊسمبر 1990ع تائين ان کي تمبو ضلعو سڏيو ويو. ضلعي جو هيڊ ڪوارٽر [[ڊيرا مراد جمالي]] ۾ واقع آهي. هن ضلعي جو نالو نصير احمد جي نالي تي رکيو ويو آهي جيڪو اتي ڊپٽي ڪمشنر طور ڪم ڪيو ۽ بعد ۾ نصيرآباد ڊويزن جو ڪمشنر بڻيو. سال 2023ع جي پاڪستاني مردم شماري مطابق نصيرآباد ضلعي جي آبادي 565,315 آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise/results/117|title=Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbs.gov.pk|access-date=2025-02-04}}&lt;/ref&gt;
==تاريخ==
[[نصير آباد ڊويزن]] جو نالو خان ​​آف قلات، مير نصير خان اول جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو قلات جي سڀ کان وڌيڪ معزز حڪمرانن مان هڪ هو؛ هن سال 1747ع کان 1794ع تائين قلات تي حڪومت ڪئي ۽ براهوي-بلوچ ڪنفيڊريشن قائم ڪئي، جنهن جو مرڪز خانيٽ آف قلات ۾ هو.  

نصيرآباد ضلعو پهرين، 3 فيبروري، 1954ع تي قلات ضلعي جي قيام تائين، قلات رياست جو حصو هو. پوءِ نصيرآباد کي سال 1974ع ۾ قلات ضلعي کان الڳ ڪيو ويو، جڏهن ته سال 1987ع ۾ جعفر آباد جو نئون ضلعو ان مان الڳ ڪيو ويو. ٽن سالن، جولاءِ 1987ع کان ڊسمبر 1990ع تائين، ان کي تمبو تعلقي جي نالي سان سڃاتو ويندو رهيو. تمبو ڊيرا مراد جمالي کان 40 ڪلوميٽر اولهه ۾ هڪ ننڍڙو ڳوٺ آهي. هن ضلعي جو نالو نصير احمد جي نالي تي رکيو ويو آهي جيڪو اتي ڊپٽي ڪمشنر طور ڪم ڪيو ۽ بعد ۾ نصيرآباد ڊويزن جو ڪمشنر بڻيو.
==انتظامي تقسيم==
===تعلقا===
ضلعو انتظامي طور تي هيٺ ڏنل ڇئن تعلقن ۾ ورهايو ويو آهي:&lt;ref&gt;\{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=84&amp;dn=Nasirabad|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Nasirabad – Government of Pakistan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326132606/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=84&amp;dn=Nasirabad|archivedate=26 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!Tehsil
!Area
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Pop.
(2023)
!Density
(ppl/km²)

(2023)
!Literacy rate
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Union Councils
|-
|[[Baba Kot Tehsil]]
|967
|53,661
|55.49
|15.41%
|...
|-
|[[Dera Murad Jamali Tehsil|Dera Murad Jamali]]
|281
|265,822
|945.99
|34.93%
|...
|-
|[[Landhi Tehsil]]
|266
|8,638
|32.47
|17.60%
|...
|-
|[[Chattar Tehsil]]
|961
|32,276
|33.59
|17.21%
|...
|-
|[[Meer Hassan Tesil]]
|229
|53,400
|233.19
|22.99%
|...
|-
|[[Tamboo Tehsil]]
|683
|149,518
|218.91
|28.80%
|...
|}
===يونين ڪائونسلون===
These tehsils are further divided into union councils. Currently, there are 31 union councils and one municipal committee in the district:

'''Tehsil Dera Murad Jamali'''
{{div col}}
*Municipal Committee Dera Murad Jamali
*Union Council Quba Sher Khan Sharqi
*Union Council Quba Sher Khan Gharbi
*Union Council Naseer Khan Umrani
*Union Council Jhuder Shimali
*Union Council Bedar Androon Sharqi
*Union Council Bedar Gharbi
*Union Council Manjhoti Sharqi
*Union Council Sardar Shahzada Khan Umrani
*Union Council Sikandarabad
*Union Council Manjhoti Gharbi
*Union Council Jhuder Janubi
{{div col end}}

'''Tehsil Chhatter'''
{{div col}}
*Union Council Chhatter
*Union Council Phuleji
*Union Council Shah Pur
*Union Council Daulat Ghari Mir Nabi Bakhsh Khan
*Union Council Daulat Ghari Mir Hassan Khosa
*Union Council Shori Drabi
{{div col end}}

'''Tehsil Tamboo'''
{{div col}}
*Union Council Manjhoo Shoori
*Union Council Aeri
*Union Council Gola Wah
*Union Council Ali Abad Shumali
*Union Council Mir Behram Khan Buledi
*Union Council Qadir Abad
*Union Council Kharoos Wah
*Union Council Fateh Mohammad
*Union Council Mir Wah
*Union Council Abdullah Bari
*Union Council Ali Abad
{{div col end}}

'''Tehsil Baba Kot'''
*Union Council Garhi Rehman
*Union Council Baba Kot
*Union Council Kuhna Tamboo

==آباديات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
* [http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=821&amp;Itemid=1107 Nasirabad District] at [http://www.balochistan.gov.pk/ www.balochistan.gov.pk]
* [http://www.balochistanpolice.gov.pk/disttprofiles/nasirabad.php Nasirabad District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426005735/http://www.balochistanpolice.gov.pk/disttprofiles/nasirabad.php |date=2018-04-26 }} at [http://www.balochistanpolice.gov.pk/ www.balochistanpolice.gov.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106051657/http://www.balochistanpolice.gov.pk/ |date=2018-11-06 }}

{{Districts of Balochistan (Pakistan)}}
{{Authority control}}

{{Coord|28|32|40|N|68|13|14|E|type:city_region:PK|display=title}}

[[Category:Nasirabad District| ]]
[[Category:Districts of Balochistan, Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:نصير آباد ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>89v41x40n09rwrg9z34ajwzvvd4917d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جھل مگسي ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30304</id>
    <revision>
      <id>383749</id>
      <parentid>309189</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="g1cafn0z76wkfv20t2j7gmqa98nb1xa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = جھل مگسي ضلعو
| official_name = Jhal Magsi District
| native_name = جهل مگسی دمگ (بلوچي)
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = Jhal Magsi - panoramio.jpg
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = جھل مگسي بازار
| image_map = Pakistan - Balochistan - Jhal Magsi.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، جھل مگسي ضلعو هائي لائٽ ڪيل آهي
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصير آباد ڊويزن]]
| founder = 
| seat_type = صدر مقام
| seat = [[گنداوہ]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميا
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = سيد رحمت الله
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name1 = N/A
| leader_title2 = ضلعي ھيلٿ آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3615
| population_footnotes = 
| population_as_of = 2023
| population_total = 203,368
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 24130
| population_rural = 179,238
| demographics2_title1 = Literacy rate
| demographics2_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(30.14%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(37.89%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(22.09%)
}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = 
| blank_name_sec1 = District Council
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = Number of [[List of tehsils of Balochistan|Tehsils]]
| blank1_info_sec1 = 2
| demographics1_title1 = مکيه ٻوليون
| demographics_type2 = Literacy
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info1 = [[Balochi language|Balochi]],
| website = 
}}
'''جھل مگسي ضلعو''' (بلوچي: جھل مگسی دمگ)  [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي مرڪزي حصي ۾ هڪ ضلعو آهي.&lt;ref name=&quot;NRB2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=97&amp;dn=Jhal%20Magsi|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Jhal Magsi - Government of Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326132047/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=97&amp;dn=Jhal%20Magsi|archive-date=2012-03-26|access-date=2011-01-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اهو خالص بلوچ علائقو آهي جيڪو اڳ ۾ [[ڪڇي ضلعو|ڪڇي ضلعي]] جو حصو هو. اهو ڊسمبر 1991ع تي ڪڇي ضلعي جي هڪ حصي کي ڌار ڪري، انهي نالي سان هڪ نئين ضلعي طور قائم ڪيو ويو. ان جو نالو مئي 1992ع تي تبديل ڪري جهل مگسي رکيو ويو. ضلعي جو نالو جهل شهر جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو مگسي قبيلي جي گاديءَ جو هنڌ آهي.{{sfn|PCO|2000|p=1}}{{sfn|PCO|2000|p=6}}

اهو ٻن تعلقن ۾ ورهايل آهي: [[گنداوه تعلقو]] ۽ [[جھل مگسي تعلقو|جهل مگسي تعلقو]] ۽ ضلعي ۾ ٻه مکيه شهر آهن؛ [[گنداوه|گنداوه شهر]]، جيڪو انتظامي مرڪز آهي ۽ [[جھل مگسي|جهل مگسي شهر]]، جيڪو قديم جڳهن ۽ سياحتي هنڌن، جهڙوڪ پير چتل شاهه نوراني، بلوچستان جو تاج محل (موتي گهرام مقبرو)، مولا ندي، پير لاکا لاءِ پڻ مشهور آهي.
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جھل مگسي ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>g1cafn0z76wkfv20t2j7gmqa98nb1xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جعفر آباد ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30314</id>
    <revision>
      <id>383745</id>
      <parentid>309188</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="bqi8kwnbr5pht3fgpga1o0wq968c94q" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = جعفر آباد ضلعو
| official_name = District Jaffarabad
| native_name = ضلع جعفر آباد
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = 
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_map = Pakistan - Balochistan - Jaffarabad.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جو نقشو، جن ۾ جعفر آباد ضلعو هائي لائٽ ڪيل آهي
| coordinates_type = 
| coordinates_display = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصير آباد ڊويزن]]
| seat_type = گادي جو هنڌ
| seat = [[جھٽ پٽ]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميا
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name = اظهر شهزاد
| leader_title1 = اسسٽنٽ ڪمشنر
| leader_name1 = فهد بشير چيمه
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 690
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = 
| population_total = 5,94,558
| population_density_km2 = auto
| population_urban = 163393
| population_rural = 431,165
| demographics2_title1 = Literacy rate
| demographics2_info1 = {{bulleted list |
'''Total:'''&lt;br /&gt;(35.53%) |
'''Male:'''&lt;br /&gt;(44.43%) |
'''Female:'''&lt;br /&gt;(26.37%)
}}
| timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قائم ٿيو
| established_date = 1987ع
| blank_name_sec1 = 
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = Constituency
| blank1_info_sec1 = NA 261
| demographics1_title1 = Balochi, Sindhi, Brahui, Siraiki
| demographics_type2 = Literacy
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_balochistan_district.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, BALOCHISTAN}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info1 = [[Balochi language|Balochi]], [[Sindhi language|Sindhi]]
| website = [http://balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=822&amp;Itemid=1108 Official site]
}}
'''جعفر آباد''' (اردو: ضلع جعفر آباد) صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع هڪ ضلعو آهي. [[جھٽ پٽ|جهٽ پٽ]] ضلعي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو. {{sfn|PCO|2000|p=1}} جعفر آباد ضلعو ٻن تعلقن ۾ ورهايل آهي. سال &lt;small&gt;2023ع&lt;/small&gt; جي پاڪستاني آدمشماري مطابق جعفر آباد ضلعي جي آبادي &lt;small&gt;5,94,558&lt;/small&gt; آهي.

== تفصيل ==

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جعفر آباد ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>bqi8kwnbr5pht3fgpga1o0wq968c94q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استور ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30418</id>
    <revision>
      <id>383622</id>
      <parentid>269436</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>383622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5015" sha1="h90pnv5ql1dq9uk28jbfgrjmo2n9fic" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name  = استور ضلعو
| native_name     = Astore District
| native_name_lang   =en 
| settlement_type     = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline                   = File:Astore Rama Valley.jpg
| imagesize        = 220px
| image_alt           = 
| image_caption      = استور ضلعي ۾ [[راما ڍنڍ]] ڀرسان راما وادي ۾ واقع [[نانگا پربت]] جبل (آگسٽ 2016)
| image_map                       = {{Switcher|[[File:Gilgit-Baltistan_map_with_tehsils_labelled.png|250px]]|Show district map of Gilgit−Baltistan|[[File:Pakistan - Gilgit-Baltistan - Astore.svg|250px]]|Show Astore District within Gilgit−Baltistan|default=1}}
| mapsize                         = 220px
| map_alt               = 
| map_caption             = 
| latd                   = 
| latm                 = 
| lats                 = 
| latNS               = 
| longd               = 
| longm                  = 
| longs              = 
| longEW             = 
| coordinates_type      = 
| coordinates_display     = 
| subdivision_type  = ملڪ 
| subdivision_name   = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1               = {{flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2     = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2     = [[ديامر ڊويزن]]
| area_total_km2                  = 5,092
| population_as_of                = [[ پاڪستان جي آدمشماري 1998ع|1998]]
| population_total                = 71,666
| population_density_km2  = 
| founder                   = 
| seat_type           = صدر مقام
| seat    = [[عيدگاھ (شھر)|عيدگاھ]]
| established_date         = 
| leader_title          = 
| leader_name            = 
| leader_title1         = 
| leader_name1          = 
| blank_name_sec1         =  تعلقا 
| blank_info_sec1     = 2
| blank1_name_sec1    = 
| blank1_info_sec1      = 
| demographics1_title1 = مکيه ٻوليون
| demographics1_info1 = [[شينا ٻولي|شينا]]
| image_map1            = 
| mapsize1           = 220px
| map_caption1         = 
}}


'''استور ضلعو''' (Astore District) [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[ديامر ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام [[عيدگاھ (شھر)|عيدگاھہ شھر]] آھي.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/06/17/gb-notifies-four-more-districts-total-number-of-districts-now-14/amp/
|website=pakistantoday.com
|title=GB notifies four more districts, total number of districts now 14}}
&lt;/ref&gt; عيد گاھہ [[استور وادي]] م واقع آهي. استور ضلعي جي اتر ۾ [[گلگت ضلعو]]، اتر۔اوڀر م [[روندو ضلعو]]، اوڀر ۾ [[اسڪردو ضلعو]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[کرمنگ ضلعو]]، اولھہ ۾ [[ديامر ضلعو]]، ڏکڻ اولھہ ۾ [[آزاد ڪشمير]] جو [[نيلم ضلعو]] ۽ ڏکڻ ۾ انڊيا جي قبضي وارو جمون ۽ ڪشمير واقع آهي. عيدگاھہ شھر ھوائي رستي، پاڪستان جي گاديء جي ھند، [[اسلام آباد]] سان ڳنڍيل آهي. ان کان سواءِ روڊ رستي پڻ اسلام آباد سان گڏوگڏ [[راولپنڊي]]، [[چترال]] ۽ [[اسڪردو]] سان ڳنڍيل آهي. اسڪردو طرف ھڪ رستو ديوسائي میدان واري رستی سان {{convert|143|km}} جی دڳ تی آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Distance from Skardu via Deosai Plains |url=https://www.google.com/maps/dir/Skardu/Astore+District/@35.1587518,74.9623425,/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x38e46392bac10283:0xc2f7a786f9833d7!2m2!1d75.5509602!2d35.3247102!1m5!1m1!1s0x38e6989a58999131:0xcb07170fdcc9df0a!2m2!1d74.8741045!2d35.21899!3e0 |website=[[Google Maps]] |access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt; پر اھو نومبر کان جون تائين تيز برفباري سبب بند رھندو آھي. ٻيو رستو گلگت کان [[جگلوٽ]] واري پاسي کان آھي، جيڪو {{convert|128|km}} ڊگھو آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Distance from Gilgit via Jaglot |url=https://www.google.com/maps/dir/Gilgit/Astore+District/@35.5844836,74.2793196,9z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x38e649e3642543b1:0x40fd0ca3ca17282b!2m2!1d74.4642861!2d35.881911!1m5!1m1!1s0x38e6989a58999131:0xcb07170fdcc9df0a!2m2!1d74.8741045!2d35.21899!3e0 |website=[[Google Maps]] |access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[گلگت بلتستان جي جاگرافي]]
* [[گلگت بلتستان جا ضلعا]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:استور ضلعو]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>h90pnv5ql1dq9uk28jbfgrjmo2n9fic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383627</id>
      <parentid>383622</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4973" sha1="hboh11oe3mkvqco4pgy0d0ju5kk9pt1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name  = استور ضلعو
| native_name     = Astore District
| native_name_lang   =en 
| settlement_type     = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline                   = File:Astore Rama Valley.jpg
| imagesize        = 220px
| image_alt           = 
| image_caption      = استور ضلعي ۾ [[راما ڍنڍ]] ڀرسان راما وادي ۾ واقع [[نانگا پربت]] جبل (آگسٽ 2016)
| image_map                       = {{Switcher|[[File:Gilgit-Baltistan_map_with_tehsils_labelled.png|250px]]|Show district map of Gilgit−Baltistan|[[File:Pakistan - Gilgit-Baltistan - Astore.svg|250px]]|Show Astore District within Gilgit−Baltistan|default=1}}
| mapsize                         = 220px
| map_alt               = 
| map_caption             = 
| latd                   = 
| latm                 = 
| lats                 = 
| latNS               = 
| longd               = 
| longm                  = 
| longs              = 
| longEW             = 
| coordinates_type      = 
| coordinates_display     = 
| subdivision_type  = ملڪ 
| subdivision_name   = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1               = {{flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2     = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2     = [[ديامر ڊويزن]]
| area_total_km2                  = 5,092
| population_as_of                = [[ پاڪستان جي آدمشماري 1998ع|1998]]
| population_total                = 71,666
| population_density_km2  = 
| founder                   = 
| seat_type           = صدر مقام
| seat    = [[عيدگاھ (شھر)|عيدگاھ]]
| established_date         = 
| leader_title          = 
| leader_name            = 
| leader_title1         = 
| leader_name1          = 
| blank_name_sec1         =  تعلقا 
| blank_info_sec1     = 2
| blank1_name_sec1    = 
| blank1_info_sec1      = 
| demographics1_title1 = مکيه ٻوليون
| demographics1_info1 = [[شينا ٻولي|شينا]]
| image_map1            = 
| mapsize1           = 220px
| map_caption1         = 
}}


'''استور ضلعو''' (Astore District) [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[ديامر ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام [[عيدگاھ (شھر)|عيدگاھہ شھر]] آھي.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/06/17/gb-notifies-four-more-districts-total-number-of-districts-now-14/amp/
|website=pakistantoday.com
|title=GB notifies four more districts, total number of districts now 14}}
&lt;/ref&gt; عيد گاھہ [[استور وادي]] م واقع آهي. استور ضلعي جي اتر ۾ [[گلگت ضلعو]]، اتر۔اوڀر م [[روندو ضلعو]]، اوڀر ۾ [[اسڪردو ضلعو]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[کرمنگ ضلعو]]، اولھہ ۾ [[ديامر ضلعو]]، ڏکڻ اولھہ ۾ [[آزاد ڪشمير]] جو [[نيلم ضلعو]] ۽ ڏکڻ ۾ انڊيا جي قبضي وارو جمون ۽ ڪشمير واقع آهي. عيدگاھہ شھر ھوائي رستي، پاڪستان جي گاديء جي ھند، [[اسلام آباد]] سان ڳنڍيل آهي. ان کان سواءِ روڊ رستي پڻ اسلام آباد سان گڏوگڏ [[راولپنڊي]]، [[چترال]] ۽ [[اسڪردو]] سان ڳنڍيل آهي. اسڪردو طرف ھڪ رستو ديوسائي میدان واري رستی سان {{convert|143|km}} جی دڳ تی آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Distance from Skardu via Deosai Plains |url=https://www.google.com/maps/dir/Skardu/Astore+District/@35.1587518,74.9623425,/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x38e46392bac10283:0xc2f7a786f9833d7!2m2!1d75.5509602!2d35.3247102!1m5!1m1!1s0x38e6989a58999131:0xcb07170fdcc9df0a!2m2!1d74.8741045!2d35.21899!3e0 |website=[[Google Maps]] |access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt; پر اھو نومبر کان جون تائين تيز برفباري سبب بند رھندو آھي. ٻيو رستو گلگت کان [[جگلوٽ]] واري پاسي کان آھي، جيڪو {{convert|128|km}} ڊگھو آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Distance from Gilgit via Jaglot |url=https://www.google.com/maps/dir/Gilgit/Astore+District/@35.5844836,74.2793196,9z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x38e649e3642543b1:0x40fd0ca3ca17282b!2m2!1d74.4642861!2d35.881911!1m5!1m1!1s0x38e6989a58999131:0xcb07170fdcc9df0a!2m2!1d74.8741045!2d35.21899!3e0 |website=[[Google Maps]] |access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[گلگت بلتستان جي جاگرافي]]
* [[گلگت بلتستان جا ضلعا]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:استور ضلعو]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>hboh11oe3mkvqco4pgy0d0ju5kk9pt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديامر ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30419</id>
    <revision>
      <id>383633</id>
      <parentid>269310</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="7qgqcm3x2igrnlp2c6t00pgds4pkzqs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ديامر ضلعو
| official_name           = 
| native_name            =Diamer District 
| native_name_lang        = en
| settlement_type   =[[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline           = 
| imagesize               = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_map               = Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = {{flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       =[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[ديامير ڊويزن]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[چلاس]]
| area_total_km2          = 10,936
| population_as_of        = 2013
| population_total        = 214,000
| population_density_km2  = 
| leader_title            = ضلعي ناظم
| leader_name             = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec1        = تحصيلون
| blank_info_sec1         = 2 
| blank1_name_sec1        = 
| blank1_info_sec1        = 
| demographics1_title1    = مکيه ٻوليون
| demographics1_info1     = [[شينا ٻولي|شينا]] ۽ [[اردو]]
| website                 = 
}}

'''ديامر ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Diamer District'''}} پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام چلاس شھر آھي.&lt;ref&gt;Guide to Standard Floras of the World: An Annotated, Geographically Arranged Systematic Bibliography of the Principal Floras, Enumerations, Checklists and Chorological Atlases of Different Areas 2, revised: David G. Frodin Published by Cambridge University Press, 2001, Page R79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Islam, Women, and Violence in Kashmir: Between India and Pakistan: Nyla Ali Khan Published by Palgrave Macmillan, 2010, Page 9&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي اتر ۾ تانگير ضلعو ۽ گلگت ضلعو، اوڀر ۾ استور ضلعو، ڏکڻ ۾ خيبرپختونخوا جو ناران ضلعو ۽ آزاد ڪشمير جو [[نيلم ضلعو]] ۽ اولھ ۾ خيبرپختونخوا جو [[اپر ڪوھستان ضلعو]] واقع آهن. ھن ضلعي مان شاھراھ قراقرم پڻ گذري ٿي. سل 2019ع کان اڳ [[داريل ضلعو]] ۽ [[تانگير ضلعو]] ھن ضلعي جو حصو ھيا.

== پڻ ڏسو ==
* [[گلگت بلتستان جي جاگرافي]]
* [[گلگت بلتستان جا ضلعا]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ديامر ضلعو]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>7qgqcm3x2igrnlp2c6t00pgds4pkzqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گانڇي ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30422</id>
    <revision>
      <id>383658</id>
      <parentid>312952</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>383658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="ajhfcffuahadv3rfcjntm1z6j4htqzs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = گَانڇَي ضلعو
| official_name =Ghanche
| native_name                     = 
| native_name_lang                =
| settlement_type                 = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|ضلعو]]
| image_skyline                   = File:Machulu baltistan.jpg
| imagesize                       = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   =قراقرم جبلن جي اوچين چوٽين جو منظر
| image_map                       = Pakistan - Gilgit-Baltistan - Ghanche.svg
| mapsize                         = 250px
| map_alt                         = 
| map_caption                     = گلگت بلتستان جي نقشي ۾ گانڇي ضلعو نمايان ڏيکاريل
| latd                            = 
| latm                            = 
| lats                            = 
| latNS                           = 
| longd                           = 
| longm                           = 
| longs                           = 
| longEW                          = 
| coordinates_type                = 
| coordinates_display             = 
| subdivision_type                =ملڪ
| subdivision_name                = پاڪستان
| subdivision_type1               = انتظامي علائقو
| subdivision_name1               = {{Flag|Gilgit-Baltistan}}
| subdivision_type2               [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2               = [[بلتستان ڊويزن]]
| founder                         = 
| seat_type                       =ضلعي صدر مقام
| seat                            = [[خپلو]]
| government_footnotes            = 
| leader_party                    = 
| unit_pref                       = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_total_km2                  = 4,052
| population_as_of                = 2017
| population_total                = 160,000
| population_density_km2          = 
| leader_title         =ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name  = عديل حيدر
| leader_title1                   = ضلعي ناظم
| leader_name1                    = 
| blank_name_sec1                 =تحصيلن جو تعداد
| blank_info_sec1                 = 3
| blank1_name_sec1                = 
| blank1_info_sec1                = 
| demographics1_title1            =مکيه ٻوليون
| demographics1_info1             = [[بلتي ٻولي]]
}}

'''گانڇي ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Ghanche District}} گلگت بلتستان جي آخري اوڀر م واقع  گلگت بلتستان جي 14 ضلعن مان هڪ ضلعو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1176091|title=The serenity of Ghanche: Of mountains, rivers and valleys}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1182722/mapping-education-in-pakistan-2015|title=Mapping education india2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/743930/rifts-within-nurbakhshiyas-dozens-arrested-after-clashes-in-ghanche-valley/|title=Rifts within Nurbakhshiyas: Dozens arrested after clashes in Ghanche Valley}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي شھر گوما م پاڪ فوج جي ھڪ برگيڊ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41432568|title=The real enemy on the world's highest battlefield}}&lt;/ref&gt; سياچين گليشيئر کان 20 {{convert|20|mi|km}} اولھ طرف پاڪ فوج جي گياري سيڪٽر جو صدر مقام واقع آهي. ھن ضلعي جو صدر مقام ان جو تاريخي شھر [[خپلو]] آھي جيڪو اتان جو سياحتي مرڪز آھي.

== نالي جو سبب ==
گانڇَي ھڪ نالو آھي جيڪو ھن وادي جي مرڪز ۾ وھي ٿو ھن علائقي کي ضلعي جو درجو ڏن ويو ته ھتان جي ماڻھن متفقہ طور تي گانڇَي جو نالو تجويز ڪيو ان کان اڳ ھي پورو علائقو خپلو جي نالي سان ئي (ھاڻي به استعمال ۾ آھي) معروف ھو جيڪو ھن جو صدر مقام به آھي۔ گانڇَي نالي ۾ ٻه ڍنڍون آھن ان جي نسبت سان ھن ضلعي جو نالو گانڇَي رکيو ويو آھي۔ گانڇَي ٽن سب ڊويزنن تي مشتمل آھي۔ خپلو، مشہ بروم ۽ ڊاغوني.

== پڻ ڏسو ==
* جاگرافي گلگت بلتستان
* گلگت بلتستان جاضلعا

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گانڇي ضلعو]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>ajhfcffuahadv3rfcjntm1z6j4htqzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383659</id>
      <parentid>383658</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>383659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="9zj43sk14ikrpxa1bknb8ptxz28y5ax" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = گَانڇَي ضلعو
| official_name =Ghanche
| native_name                     = 
| native_name_lang                =
| settlement_type                 = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|ضلعو]]
| image_skyline                   = File:Machulu baltistan.jpg
| imagesize                       = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   =قراقرم جبلن جي اوچين چوٽين جو منظر
| image_map                       = Pakistan - Gilgit-Baltistan - Ghanche.svg
| mapsize                         = 250px
| map_alt                         = 
| map_caption                     = گلگت بلتستان جي نقشي ۾ گانڇي ضلعو نمايان ڏيکاريل
| latd                            = 
| latm                            = 
| lats                            = 
| latNS                           = 
| longd                           = 
| longm                           = 
| longs                           = 
| longEW                          = 
| coordinates_type                = 
| coordinates_display             = 
| subdivision_type                =ملڪ
| subdivision_name                = پاڪستان
| subdivision_type1               = انتظامي علائقو
| subdivision_name1               = {{Flag|Gilgit-Baltistan}}
| subdivision_type2               [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2               = [[بلتستان ڊويزن]]
| founder                         = 
| seat_type                       =ضلعي صدر مقام
| seat                            = [[خپلو]]
| government_footnotes            = 
| leader_party                    = 
| unit_pref                       = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_total_km2                  = 4,052
| population_as_of                = 2017
| population_total                = 160,000
| population_density_km2          = 
| leader_title         =ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name  = عديل حيدر
| leader_title1                   = ضلعي ناظم
| leader_name1                    = 
| blank_name_sec1                 =تحصيلن جو تعداد
| blank_info_sec1                 = 3
| blank1_name_sec1                = 
| blank1_info_sec1                = 
| demographics1_title1            =مکيه ٻوليون
| demographics1_info1             = [[بلتي ٻولي]]
}}

'''گانڇي ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Ghanche District}} گلگت بلتستان جي آخري اوڀر م واقع  گلگت بلتستان جي 14 ضلعن مان هڪ ضلعو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1176091|title=The serenity of Ghanche: Of mountains, rivers and valleys}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1182722/mapping-education-in-pakistan-2015|title=Mapping education india2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/743930/rifts-within-nurbakhshiyas-dozens-arrested-after-clashes-in-ghanche-valley/|title=Rifts within Nurbakhshiyas: Dozens arrested after clashes in Ghanche Valley}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي شھر گوما م پاڪ فوج جي ھڪ برگيڊ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41432568|title=The real enemy on the world's highest battlefield}}&lt;/ref&gt; سياچين گليشيئر کان 20 {{convert|20|mi|km}} اولھ طرف پاڪ فوج جي گياري سيڪٽر جو صدر مقام واقع آهي. ھن ضلعي جو صدر مقام ان جو تاريخي شھر [[خپلو]] آھي جيڪو اتان جو سياحتي مرڪز آھي.

== نالي جو سبب ==
گانڇَي ھڪ نالو آھي جيڪو ھن وادي جي مرڪز ۾ وھي ٿو ھن علائقي کي ضلعي جو درجو ڏن ويو ته ھتان جي ماڻھن متفقہ طور تي گانڇَي جو نالو تجويز ڪيو ان کان اڳ ھي پورو علائقو خپلو جي نالي سان ئي (ھاڻي به استعمال ۾ آھي) معروف ھو جيڪو ھن جو صدر مقام به آھي۔ گانڇَي نالي ۾ ٻه ڍنڍون آھن ان جي نسبت سان ھن ضلعي جو نالو گانڇَي رکيو ويو آھي۔ گانڇَي ٽن سب ڊويزنن تي مشتمل آھي۔ خپلو، مشہ بروم ۽ ڊاغوني.

== پڻ ڏسو ==
* جاگرافي گلگت بلتستان
* گلگت بلتستان جاضلعا

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گانڇي ضلعو]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>9zj43sk14ikrpxa1bknb8ptxz28y5ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلگت ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30423</id>
    <revision>
      <id>383679</id>
      <parentid>269567</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1230" sha1="6q53mgld4y59dawvvhxt6lolh5s6rwv" xml:space="preserve">[[عڪس:Pakistan - Gilgit-Baltistan - Gilgit.svg|thumb|صوبو گلگت بلتستان ۾ ضلعو گلگت]]
'''گلگت ضلعو''' (Gilgit District) [[پاڪستان]] جي انتظامي علائقي [[گلگت بلتستان]] جي 14 ضلعن مان هڪ آهي، جيڪو ڪشمير جي تڪراري علائقي ۾ آهي. هن ضلعي جو صدر مقام گلگت شهر آهي. سال 1998ع جي مردم شماري ۾، گلگت ضلعي جي آبادي 2,43,324 هئي. ضلعي ۾ گلگت شھر (گاديء جو ھنڌ)، بگروٽ وادي، جگلوٽ، دنيور، سلطان آباد، نلتر چوٽي ۽ نومل وادي شامل آهن. ضلعي جي بلند ترين چوٽي دستاغل سر  7,885 ميٽر (25,869 فٽ) آهي، جيڪا پاڪستان ۾ ستين نمبر تي ۽ دنيا ۾ 19هين بلند ترين چوٽي آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[جاگرافي گلگت بلتستان]]
* [[گلگت بلتستان جا ضلعا]]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گلگت ضلعو]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>6q53mgld4y59dawvvhxt6lolh5s6rwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شگر ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30425</id>
    <revision>
      <id>383643</id>
      <parentid>269284</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="n9wdp7odyjtlqg1j6ohmijbiswsnpfk" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name    =   شِگَر ضلعو
| official_name=  Shigar District
| native_name_lang         = 
| settlement_type                 = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|ضلعو]]
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| image_map                       = Pakistan - Gilgit-Baltistan - Shigar.svg
| mapsize    = 250px
| map_alt    = 
| map_caption  = گلگت بلتستان جي نقشي ۾ شگر ضلعو نمايان ڏيکاريل
| subdivision_type= ملڪ
| subdivision_name    =[[پاڪستان]]
| subdivision_type1   = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1               = {{flag|Gilgit-Baltistan}}
| subdivision_type2               = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2               = [[بلتستان ڊويزن]]
| founder                         = 
| seat_type                       = صدر مقام
| seat                            = [[شگر]] شھر
| government_footnotes            = 
| leader_party                    = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| unit_pref                       = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 8,500
| pop_est_as_of                   = 1998
| population_est                  = 109,000
| population_density_km2          = 
| blank_name_sec1                 = Number of tehsils
| blank_info_sec1                 = 0
| blank1_name_sec1                = 
| blank1_info_sec1                = 
| demographics1_title1            = مکيه ٻوليون: [[بلتي ٻولي]]
| demographics1_info1             = 
| website                         = 
}}


'''شگر ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Shigar District'''}} [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[بلتستان ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو آهي جنھن جي اتر م [[نگر ضلعو]]، [[ھنزہ ضلعو]] ۽ [[سنڪيانگ]]، [[چين]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[گانڇي ضلعو]]، ڏکڻ اولھ م [[روندو ضلعو]] ۽ [[اسڪردو ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[گلگت ضلعو]] واقع آهن. شگر ضلعو سال 2015ع ۾ قائم ٿيو ان کان اڳ اھو اسڪردو ضلعي جو حصو ھيو.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/926380/dividing-governance-three-new-districts-notified-in-g-b/|title=Dividing governance: Three new districts notified in G-B - The Express Tribune|date=2015-07-26|work=The Express Tribune|access-date=2017-10-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جو صدر مقام شگر شھر آھي جيڪو [[اسڪردو]] کان 30 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي. شگر ضلعي ۾ دنيا جي ٻين وڏي چوٽي [[ڪي ٽو جبل|ڪي ٽو]] واقع آهي.

== تفصيل ==
ضلعي شگر جي ايراضي 8,500 چورس ڪلوميٽر آھي۔

== پڻ ڏسو ==
* [[پاکستان|پاڪستان]]
* فھرست پاڪستان جا شھر

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:شگر ضلعو]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>n9wdp7odyjtlqg1j6ohmijbiswsnpfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ضلعو اسڪردو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30426</id>
    <revision>
      <id>383668</id>
      <parentid>279883</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="r9xcy08bo2ivvymmbba0b3p0jeo87s9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name= اسڪردو ضلعو
|official_name=
|native_name=
|native_name_lang=
|settlement_type= [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]
|image_skyline=
|imagesize=
|image_alt=
|image_caption=
|image_map=[[عڪس:Pakistan - Gilgit-Baltistan - Skardu.svg|thumb|]]
|mapsize=300px
|map_alt=
|map_caption= گلگت بلتستان جي نقشي ۾ تيز نارنگي رنگ سان ڏيکاريل اسڪردو ضلعو
|latd=|latm=|lats=|latNS=
|longd=|longm=|longs=|longEW=
|coordinates_type=
|coordinates_display=
| subdivision_type        = ملڪ
|subdivision_name={{Flag|پاڪستان}}
|subdivision_type1=[[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|انتظامي صوبو]]
|subdivision_name1={{Flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[بلتستان ڊويزن|بلتستان]]
| founder                 =
| seat_type               = [[صدرمقام]]
| seat                    = [[اسڪردو]]
|area_total_km2= 15000
|population_as_of=
|population_total=214,848
|population_density_km2=
|timezone1=[[پاڪستان جو معياري وقت]]
|utc_offset1=+5
|established_title=قيام
|established_date=  1 جولاءِ
 1970
|leader_title= ضلعي ناظم
|leader_name=
|leader_title1=ضلعي نائب ناظم
|leader_name1=
|blank_name_sec1=ڊسٽرڪٽ ڪائونسل
|blank_info_sec1=
|blank1_name_sec1= تحصلن جو تعداد
|blank1_info_sec1=4
|demographics1_title1=مُکيہ ٻولي(ون)
|demographics1_info1=[[اردو]] (national)&lt;br&gt;[[Pakistani English|English]] (national)&lt;br&gt;[[Pushto language|Pashto]] (regional)&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Shina language|Burushaski]]&lt;br&gt;[[Balti language|Balti Tibetan]]&lt;br&gt;[[Wakhi language|Wakhi]]&lt;br&gt;[[Khajuna]]&lt;br&gt;[[Khowar]]
|website=
}}
'''اسڪردو ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي='''Skardu District'''}} پاڪستان جي انتظامي صوبي گلگت بلتستان جي بلتستان ڊويزن جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام اسڪردو شھر آھي. ان جي ڏکڻ اولھ ۾ انڊيا جي قبضي واري ڪشمير جو [[ڪارگل ضلعو]] آهي، اوڀر ۾ [[گانڇي ضلعو]]، اتر اوڀر ۾ چين، ڏکڻ ۾ ڪرگل ۽ بارامولا، اولھ ۾ استور ضلعو ۽ اتر ۾ گلگت ضلعو واقع آھن. اسڪردو شھر نہ رڳو ھن ضلعي جو پر بلتستان ڊويزن جو بہ صدر مقام آهي. 
 
[[فائل:River Indus and Skardu.jpg|thumb|درياء سنڌ ۽ اسڪردو]]

[[فائل:Northern Areas Pakistan.svg|thumb|right|300px|گلگت بلتستان جو نقشو جنھن ۾ 6 ضلعا ۽ تحصيلن جون حدون ڏنل جن ۾ اسڪردو ضلعو ھلڪي نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آھي.]]
[[فائل:SkarduFromFort1175.JPG|thumb|right|[[اسڪردو فورٽ]] تان [[اسڪردو|اسڪردو شھر]] جو منظر ]]
[[فائل:Elbaite-261489.jpg|thumb|upright|
اسڪردو ضلعي جي برالدو وادي جي ڇپو مان نڪتل  زمردي ڪرسٽل]]

== پڻ ڏسو ==
* [[جاگرافي گلگت بلتستان]]
* [[گلگت بلتستان جا ضلعا]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اسڪردو ضلعو]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>r9xcy08bo2ivvymmbba0b3p0jeo87s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرمنگ ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30427</id>
    <revision>
      <id>383662</id>
      <parentid>300523</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="0cbpubdng8a77hi02kycx9sbvnhwo1g" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                   =کرمنگ ضلعو
|settlement_type        = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
|official_name          =Kharmang District
|other_name             =
|native_name            =     
|nickname               =
|motto                  =
|image_skyline          = [[فائل: Tolti Kusuru.JPG|125px]][[فائل: Tolti.jpg|125px]][[فائل:Manthokha aabshaar (water fall) skardu photo by me.jpg|125px]][[فائل:Tolti Indus River.JPG|125px]]
|image_caption          =  
| image_map               =
| mapsize                 = 300px
| map_alt                 = 
| map_caption  =گلگت بلتستان جي نقشي ۾ کرمنگ ضلعو نمايان ڏيکاريل 
|pushpin_map            =Karakoram
|pushpin_label_position =bottom
|pushpin_map_caption  = پاڪستان جي نقشي تي کرمنگ ضلعو 
|pushpin_mapsize        =
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type       = ملڪ
|subdivision_name       = [[پاڪستان]]
|subdivision_type1      = [[پاڪستان جو صوبو| انتظامي صوبو ]]
|subdivision_name1      = [[گلگت بلتستان]]
|subdivision_type2      =  
|subdivision_name2      =  
|subdivision_type3      =
|subdivision_name3      =
|subdivision_type4      =
|area_water_km2         =
|population_blank2             =
|population_density_blank1_km2 =
|population_density_blank1_sq_mi =
&lt;!-- General information  ---------------&gt;
|timezone               = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
|utc_offset             = +5
|coordinates            = {{coord|34|56|40|N|76|13|21|E|region:PK-NA|display=inline,title}}
|website                =
|footnotes              =
}}

'''کرمنگ ضلعو''' (انگريزي: Kharmang District) [[پاڪستان]] جي صوبي [[گلگت بلتستان]] جو ھڪ ضلعو آھي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|author=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kharmang_District&amp;redirect=no&amp;oldid=669949649|title=Kharmang District|date=}}&lt;/ref&gt; سال 2015ع ۾ قائم ٿيندڙ ھي ضلعو بلتستان جي پنجن وادين مان ھڪ وادي آھي جنھن جو صدر مقام [[طولتي]] آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kharmang Valley |url=http://pakistantourism.net/attraction/valleys/485-kharmang-valley |website=pakistantourism.net |accessdate=2 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kharmang Weather Forecast |url=https://www.worldweatheronline.com/lang/en-pk/kharmang-weather/northern-areas/pk.aspx |website=www.worldweatheronline.com |accessdate=2 October 2018}}&lt;/ref&gt;

== تفصيل ==
ضلعي کرمنگ جي ايراضي 5,500 چورس ڪلوميٽر آھي۔

== پڻ ڏسو ==
* [[پاکستان|پاڪستان]]
* فھرست پاڪستان جا شھر

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:کرمنگ ضلعو]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>0cbpubdng8a77hi02kycx9sbvnhwo1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختاور شھيد (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30743</id>
    <revision>
      <id>383761</id>
      <parentid>101254</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="oda3aohtu5miic6yzu3tw3hpqv7wwq2" xml:space="preserve">سنڌ جي امر شهيد هارياڻي مائي ”[[بختاور لاشاري|بختاور شهيد]]“ جي زندگيءَ ۽ جدوجهد تي هن نالي سان، سيد خادم علي شاهه جو لکيل ڪتاب، ڊيمي سائيز جي 87 صفحن تي مشتمل، 2007ع ۾ پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف ليبر ايجوڪيشن اينڊ ريسرچ (پائلر) ڪراچيءَ پاران شايع ڪيل اهي. ڪتاب جي ڪا به قيمت رکيل نه آهي. هن ڪتاب ۾ ٽين هاري ڪانفرنس، هارين جي سڌاري واري تحريڪ ۽ پسمنظر، هاري حقدار تحريڪ، سنڌ ۾ هارين جي هلچل، شهيد بختاور جي سوانح حيات، شهد بختاور- عدالتي فيصلو، جو کيڙي سو کائي ۽ ٻيا عنوان شامل آهن. ڪتاب جو پيش لفظ، ايگزيڪيٽو ڊائريڪٽر پائلر، ڪرامي عليءَ لکيو آهي.&lt;ref&gt;ٰ[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20(%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8) انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگويج اٿارٽي، حيدرآباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409111538/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%20%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%20(%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8) |date=2016-04-09 }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>oda3aohtu5miic6yzu3tw3hpqv7wwq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30748</id>
    <revision>
      <id>383766</id>
      <parentid>172044</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="ecf80qys2gi5bvx9b3hd562gykpsh1o" xml:space="preserve">'''بُختِي''' اُٺن جو هڪ قسم. ''باختر'' يا ''[[بلخ صوبو|بلخ]]'' صوبي (اُتر [[افغانستان]]) جو ٻن ٿُوهن وارو اُٺ، جنهن کي [[سنڌ]] جي ماڻهن ”بُغدي“ بہ چيو آهي. مهري اُٺ.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A بختي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114215857/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A |date=2024-11-14 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] جلد پھريون، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ&lt;/ref&gt;

==وڌيڪ ڏسو==
*[[اٺ]]

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ecf80qys2gi5bvx9b3hd562gykpsh1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختيار بيگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30749</id>
    <revision>
      <id>383767</id>
      <parentid>255916</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="ncd8kpjwhg0eyysat2h55n7yk4404t8" xml:space="preserve">'''''بختيار بيگ''' ترڪمان سردار هو، جيڪو دهليءَ جي بادشاهن جو مددگار هو، سال 998ھ/1589ع ۾ ملتان ۽ بکر جي حڪومت، خان خانان کي ملي ته کيس [[سنڌ]] ۾ ٺٽي جي حڪومت هٿ ڪرڻ جو حڪم پهتو. انهيءَ مهم سر ڪرڻ ۾ سيد بهاءُ الدين بخاري، مير معصوم بکري، بختيار خان ۽ ٻيا، خان خانان سان گڏ روانا ڪيا ويا. خان خانان ٺٽي کان پوءِ جوڻ پرڳڻي ڏانهن هليو ويو. سيد بهاءُ الدين بخاري وري بختيار بيگ ۽ ٻين کي ساڻ ڪري سيوهڻ پهتو. بختيار بيگ جڏهن سيوهڻ پهتو ته، ’شهسوار‘ نالي پنهنجي نائب جاگيردار کي لاکاٽ جي پرڳڻي ۾ سميجن، انڙن جي تپي ڏانهن موڪليائين. هُو اتي وڃي کانئن زوريءَ ڍل اوڳاڙڻ لڳو. سندس زيادتين کان تنگ اچي هڪ ڏينهن سميجن وَجهه وٺي کيس قتل ڪري ڇڏيو. جيئن ئي اها خبر بختيار بيگ تائين پهتي ته، علي شاملو کي لشڪر ساڻ ڏيئي، سميجن ڏانهن روانو ڪيائين. ٻئي ڏينهن انهيءَ لشڪر سميجن انڙن تي ڪاهي، منجهانئن ڪيترن کي شهيد ڪرائي ڇڏيو. سندس قتلام کان تنگ اچي سميجن جا سردار؛ هرهڪ پريو، بودلو، محمود، فريد، جيئندو ۽ جوڌو، فوج علي وٽ ميڙ کڻي آيا، جنهن قتل ٿيل سنڌي جوڌن جون سسيون کارن ۾ ڀرائي، سندن سردارن سوڌو بختيار بيگ ڏانهن سيوهڻ ڏياري موڪليون. بختيار بيگ سندن نه ميڙ منٿ مڃي، نه داد ڪيو، بلڪ خود سردارن کي ڪاٺ ۾ هڻائي ڇڏيو. آخرڪار قاسم خان ارغون، جيڪو هن کان اڳ مرزا جاني بيگ جي زماني ۾ نصرپور جو حاڪم هو، تنهن چوويهن هزارن جي ضمانت ڏئي، سميجن جي جان آزاد ڪرائي. بختيار بيگ پنهنجا ماڻهو نصرپور موڪلي، قاسم خان ارغون کان ضمانت وارن ڏوڪڙن جي تقاضا ڪئي. پر سميجن ضمانت ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ۽ مرڳو لڏو پٽي وڃي ۽ نصرپور ۾، ديرو ڄمايائون. هنن ڪجهه ڏنڊ، ڏوڪڙن جي صورت ۾ ڀريو ۽ باقي رقم اُٺن، گهوڙن، ڍڳن ۽ گڏهن جي جِنس ۾ ڏيڻي ڪيائون. بختيار بيگ جي ماڻهن، جڏهن اها خبر بختيار بيگ کي ڏني، ته هن ڏنڊ جنسن جي صورت ۾ وٺڻ کان نابري واري ۽ درياهه اُڪري، وينجهري واري قلعي (موجوده تعلقي سڪرنڊ واري علائقي) ۾ وڃي مورچا ٻڌي ويهي رهيو. اُتان قاسم ارغون کي خط لکيائين ته ڪيئن به ڪري سميجن کان روڪڙ جي صورت ۾ ڏنڊ وٺي ڏياري موڪل، نه ته تنهنجي سِر جو خير نه هوندو! اُن سان گڏ اهو به چوائي موڪليائنس ته سميجا منهنجي رعيت آهن، توکي اهو نٿو سونهي ته تون انهن کي پاڻ وٽ ويهاري ڇڏين! قاسم خان کي، جڏهن خط پهتو ته، هُو حيلا بهانا ڪري لنوائڻ لڳو. بختيار بيگ لشڪر سميت نصرپور روانو ٿيو، جيئن ئي هُو نصرپور راڄڌانيءَ جي دنگئي ڳوٺ ”نگر“ پهتو ته، قاسم خان کي اچي ڊپ ورايو ۽ هڪدم باقي رهيل ڏنڊ جي رقم پنهنجي خزاني مان ڀري، معافي ورتائين. ان کان پوءِ پنهنجا ماڻهو مقرر ڪري حُڪم ڏئي ڇڏيائين ته، جتي به ڪو سميجو ڏسن ته کيس نصرپور مان ڪڍي، سيوهڻ ڏانهن ڌِڪي ڇڏين. اهڙيءَ ريت سميجن جي حمايت کان پنهنجا پاند آجا ڪرايائين.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%20%D8%A8%D9%8A%DA%AF |access-date=2016-08-03 |archive-date=2023-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722211204/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%20%D8%A8%D9%8A%DA%AF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ncd8kpjwhg0eyysat2h55n7yk4404t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختيار چنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30751</id>
    <revision>
      <id>383768</id>
      <parentid>101261</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="43uxvmm53idj952t9ziljj33xr9ywoc" xml:space="preserve">''صحافي ۽ سماجي ڪارڪن '''بختيار چنا'''، [[سنڌ]] جي مشهور اديب، ڪهاڻيڪار، ناول نويس ۽ بئنڪر گل محمد چنا جو فرزند آهي. هن 4 فيبروري 1968ع تي نوابشاهه ۾ جنم ورتو. هن ماس ڪميونيڪيشن ۾ ماسٽرز ڪئي. بئنڪاريءَ بابت نڪرندڙ واحد سنڌي مخزن ماهوار ’بئنڪنگ‘ جو 1988ع تائين ايڊيٽر رهيو، بعد ۾ ’سنڌ ايڪسپريس‘ (انگريزي) ۽ ’نواءِ وقت‘ ڪراچي (اردو) اخبارن ۾ سب ايڊيٽر طور ڪم ڪندو رهيو. پريس انسٽيٽيوٽ آف پاڪستان ۾ 1992 1993ع تائين سنڌي ميڊيا جي تجزيي نگار ۽ ريسرچ آفيسر طور ڪم ڪيائين. 1996ع کان نوابشاهه مان نڪرندر هفتيوار ’پروان‘ جو ايڊيٽر رهيو. 1997ع کان نوابشاهه ۾ وڪالت شروع ڪيائين، ۽ پوءِ سرڪاري وڪيل ٿيو. هن 1992ع ۾ صحافين جي تنظيم ’سنڌ جرنلسٽس نيٽ ورڪ فار چلڊرين‘ ۾ پڻ ڪم ڪيو هو. 2000ع کان گريجوئيٽس ايسوسيئيشن آف پاڪستان جو مرڪزي سيڪريٽري رهيو آهي ۽ نوابشاهه ۾ عورتن جي حقن لاءِ سٽيزن ائڪشن ڪميٽي جوڙي، ڪم ڪري رهيو آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد. |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%20%DA%86%D9%86%D8%A7 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430161557/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%20%DA%86%D9%86%D8%A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>43uxvmm53idj952t9ziljj33xr9ywoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بختيارپور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30758</id>
    <revision>
      <id>383772</id>
      <parentid>288677</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5745" sha1="engika72logyguztvixeuiv5qgb2pvb" xml:space="preserve">'''بختيارپُور''' ڳوٺ، اڳوڻي ضلعي دادوءَ ۽ هاڻي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع آهي. هي ڳوٺ سيوهڻ کان دادو ويندي ڏهن ڪلوميٽرن پنڌ تي آهي. هن ڳوٺ کان ٿورو اڳيان مشهور شهر آراضي، بوبڪ ۽ ٽلٽي آهن. منڇر ڍنڍ هن ڳوٺ کان اٽڪل ست ڪلوميٽر کن آهي. هي ڳوٺ ڪيترا دفعا منڇر جي پائڻ جي ڪري دڙي تي ٻڌو ويو آهي.

==''تعليم''==

''هن ڳوٺ ۾ رهندڙ اڪثر ماڻهو قريشي، قاضي ۽ آخوند سڏبا هئا ۽ هن وقت سڀ قريشي سڏجن ٿا. قريشي آباديءَ جا سڀ ماڻهو پڙهيل لکيل آهن ۽ ڳوٺ جي خواندگيءَ جي شرح 100 سيڪڙو آهي. هتان جا 90 سيڪڙو قريشي نوڪري پيشه آهن، جن ۾ ڊاڪٽرن، وڪيلن، انجنيئرن، استادن ۽ تعليمدانن جي گهڻائي آهي. هن ڳوٺ جي قريشين جي اڪثريت وڏا عالم، مولوي ۽ قرآن جا حافظ ٿي گذريا آهن. ڪو وقت اڳ هن ڳوٺ ۾ اسلامي تعليم جا تمام وڏا مدرسا ۽ تعليمي درسگاهون هيون. سنڌ جي ڪيترن شهرن مان طالبعلم هتان فارغ التحصيل ٿي اسلامي تعليم جون سندون (ڊگريون) وٺڻ ايندا هئا.''

==''واپار''==

''گڏيل هندستان واري دؤر ۾، بوبڪ، ٽلٽي ۽ آراضي وڻج واپار جا وڏا مرڪز هئا، جنهن جو اثر بختيارپور تي به پيو. هتي اجرڪ جي ڇُر به ٿيندي هئي.''

==''مشھور شخصيتون''==

''هن ڳوٺ ۾ ڊاڪٽر محمد صالح قريشي پهريون سنڌي مسلمان هو، جنهن آمريڪا مان ٻي مهاڀاري لڙائيءَ وقت انجنيئرنگ ۾ ڊاڪٽريٽ ڪئي هئي. ڊاڪٽر محمد صالح قريشي حڪومت پاڪستان جي پلاننگ ڪميشن ۾ چيف انجنيئر واٽر اينڊ پاور پڻ رهيو. 1960ع واري ڏهاڪي ۾ سنڌو طاس معاهدي (Indus Water Treaty) جو ميمبر به هو ۽ هندستان سان ڳالهين واري وفد ۾ شامل هو. ڳالهين دؤران هن اها نشاندهي ڪئي هئي ته اصل ۾ هي جڳهڙو هندستان ۽ پاڪستان وچ ۾ نه، پر سنڌ ۽ پنجاب جي وچ ۾ آهي. 1967ع ۾ سنڌي شاگردن جي چوٿين مارچ تحريڪ کان پوءِ محترم حسن علي عبدالرحمان جي جاءِ تي 1967ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر مقرر ڪيو ويو. هُو هن عهدي تي سوا ڏيڍ سال رهيو ۽ ترت ئي سندس جاءِ تي سيد غلام مصطفيٰ شآهه کي وائيس چانسلر مقرر ڪيو ويو. ''

''بختيارپور ڳوٺ ٽي وڏا ماڻهو پيدا ڪيا'': 
# ''محترم حاجي عبدالحليم قريشي، جيڪو ڳچ وقت سنڌ جو ايڊيوڪيشنل انسپيڪٽر به رهيو، سندس ذڪر سائين جي. ايم. سيد پنهنجي ڪتاب ”جانب گذاريم جن سين“ ۾ ڪيو آهي.''
# ''اُميد علي قريشي، جيڪو ڪليڪٽر رهيو'' 
# ''اُميد علي قريشي (U. W. Qureshi)، جيڪو سنڌ جو پهريون چيف انجنيئر رهيو.''

''بختيارپور ڳوٺ جو خلافت تحريڪ ۾ به ڪافي حصو رهيو آهي. هتان جي هڪ عالم غلام نبي قاضيءَ لاڙڪاڻي مان ”عالمگير“ اخبار جاري ڪئي هئي جنهن جو ذڪر [[علي محمد شاھ راشدي|پير علي محمد راشديءَ]] پنهنجي ڪتاب ”اهي ڏينهن، اهي شينهن“ ۾ ڪيو آهي. بختيارپور هاءِ ڪورٽ جا ٻه ڀائر جج احمد علي قريشي ۽ عبداللطيف قريشي به پيدا ڪيا. علي احمد قريشي سنڌ جو ناليوارو وڪيل، هاري تحريڪ دادوءَ جو رهنما ۽ سائين جي ايم سيد جو ويجهو ساٿي آهي. سندس فرزند پروفيسر اعجاز قريشيءَ جون سماجي ۽ تعليمي خدمتون وسارڻ جوڳيون نه آهن. هتان جو بقا محمد قريشي، مشهور تعليمدان ۽ ڊائريڪٽر اسڪولس رهيو. هتان ڊاڪٽر محمد شفيع قريشي پيدا ٿيو. موجوده وقت ۾ سنڌ يونيورسٽي، لياقت يونيورسٽي ۽ چانڊڪا يونيورسٽيءَ ۾ بختيارپور جا ڪيترا استاد موجود آهن. ان کان سواءِ واپڊا، سوئي گئس، پاڪسان نيشنل شپنگ ڪارپوريشن ۽ ٻين ادارن ۾ به هتان جا فرد وڏن عهدن تي فائز آهن. بختيارپور ۾ قريشين کان سواءِ پنهور، ابڙا، ڏيئا، نائچ ۽ ڀنگر ذاتيون به رهن ٿيون. هن ڳوٺ ۾ ڇهه ست سئو ورهين جي هڪ پراڻي جامع مسجد به موجود آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B1 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412050833/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]</text>
      <sha1>engika72logyguztvixeuiv5qgb2pvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخش علي جتوئي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30761</id>
    <revision>
      <id>383773</id>
      <parentid>256236</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1465" sha1="g2j968d6fykexn4bwx7hsmxnohdqtp4" xml:space="preserve">'''''فقير بخش علي پٽ مراد علي جتوئيءَ'''، ڳوٺ ٿرڙي ڇُٽي واري، [[لاڙڪاڻو تعلقو|تعلقي لاڙڪاڻي]] جو ويٺل هو. سال 1234ھ/ 1818ع ڌاري ڄائو. شهداڪوٽ ۾ ڪنهن بزرگ کان تعليم حاصل ڪيائين. ان کان پوءِ ڳڙهي مبارڪ ۾ هڪ خانگي مدرسي ۾ عربي ۽ فارسيءَ جي تعليم ڏيڻ لڳو. هيءُ عالم هئڻ سان گڏ طبابت به ڪندو هو. درازن جي درگاهه ۽ پاڳارن پيرن جو وڏو معتقد هو. سندس شعر جي هڪڙي مصرع هن طرح آهي'': 
&lt;center&gt;
''”منصبدار معليٰ مسند، دوست دلبر درازي“'' 
&lt;/center&gt;
==''وفات''==

''هڪ سؤ ورهين جي ڄمار ۾ سال 1337ھ/1918ع ڌاري وڏي بيماريءَ ۾ وفات ڪيائين.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AC%D8%AA%D9%88%D8%A6%D9%8A |access-date=2016-08-03 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501023500/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AC%D8%AA%D9%88%D8%A6%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>g2j968d6fykexn4bwx7hsmxnohdqtp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخش علي خاصخيلي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30764</id>
    <revision>
      <id>383775</id>
      <parentid>250549</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1254" sha1="hkzm7uor7azsu944ys1noiv9cfjermf" xml:space="preserve">'''''بخش علي خاصخيلي'''، ٽالپرن جي آخري دور ۽ انگريزن جي ابتدائي دور جو هڪ سڄاڻ سگهڙ ٿي گذريو آهي. ڀِرين جي ڀرسان وليداد خان خاصخيليءَ جي واهڻ جو ويٺل هو. [[سنڌ]] جا سڀئي رومانوي داستان اڪثر کيس ياد هئا. سنڌ جي گهڻن ئي شاعرن جو ڪلام کيس ياد هوندو هو ۽ ڳائي ٻڌائيندو هو. سندس آواز ۾ ڏاڍو سوز ۽ گداز هو.''

==''وفات''==

''هن 1945ع ڌاري اٽڪل سوا سؤ ورهين جي ڄمار ۾ وفات ڪئي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D8%B5%D8%AE%D9%8A%D9%84%D9%8A |access-date=2016-08-03 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318073338/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D8%AE%D8%A7%D8%B5%D8%AE%D9%8A%D9%84%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سگھڙ]]</text>
      <sha1>hkzm7uor7azsu944ys1noiv9cfjermf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخش علي لاکو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30771</id>
    <revision>
      <id>383776</id>
      <parentid>101264</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="4344uovan9x7so5gaaupvsplztpe639" xml:space="preserve">''مشهور سماج سڌارڪ، '''بخش علي لاکو'''، مهر علي لاکي جو فرزند آهي. سندس جنم 15 ڊسمبر 1941ع تي، ڳوٺ لاکا وڏا، تعلقي گنبٽ، [[خيرپور ضلعو|ضلعي خيرپور ميرس]] ۾ ٿيو.''

==''تعليم''==

''ابتدائي تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول ٺٽيءَ (تعلقي گنبٽ) ۾ ورتائين. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول گنبٽ مان ڪيائين. ان کان پوءِ حيدرآباد آيو، جتان سچل سرمست ڪامرس ڪاليج حيدرآباد مان بي. ڪام ڪيائين. ان کان پوءِ 1963ع ۾ انٽر چارٽرڊ اڪائونٽنسي لاهور مان پاس ڪيائين.''

==''خدمتون''==

''لاکي وڏو عرصو انڊسٽريز ۽ ڪمپنين ۾ نوڪري ڪئي. هو ريزيڊنٽ ڊائريڪٽر گيهه ڪارپوريشن ڪراچي، مئنيجنگ ڊائريڪٽر اي. ايم آئل ملز ۽ انڊسٽريز ڪراچي، مئنيجنگ ڊائريڪٽر مقبول ڪمپني لميٽڊ ڪراچي، مئنيجنگ ڊائريڪٽر وزير علي انڊسٽري حيدآباد، مئنيجنگ ڊائريڪٽر آصف انڊسٽريز شڪارپور، چيف اڪائونٽس آفيسر ڪراچي ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن، ڊائريڪٽر فنانس سنڌ روڊ ٽرانسپورٽ ڪارپوريشن ڪراچي، پروجيڪٽ اڪائونٽنٽ سئيگل گروپ آف انڊسٽريز ۽ ٻين ڪيترن وڏن عهدن تي رهيو. 1998ع کان احمد ويجيٽيبل آئل ائنڊ ملز سکر ۾ جنرل مئنيجر جي عهدي تي ڪم ڪري 2001ع ۾ رٽائر ڪيائين. هن ڪيتريون ئي پروفيشنل قسم جون تربيتون پڻ حاصل ڪيون. هو سنڌ گرئجوئيٽس ائسوسيئيشن جي بنياد وجهندڙن مان آهي. سگا جو 1972ع کان فنانس سيڪريٽري ۽ 1994ع کان 2000ع تائين چيئرمئن رهيو. اهڙيءَ طرح لاکا ويلفيئر ائسوسيئيشن، پاڪستان ريڊ ڪرسينٽ کان سواءِ ٻين ڪيترن ادارن جو ميمبر ٿي رهيو. لاکو صاحب سنڌ يونيورسٽيءَ جي انسٽيٽيوٽ آف بزنس اسٽڊيز جو اعزازي وزٽنگ پروفيسر به آهي. مهراڻ ايڊيويڪيشن فائونڊيشن جي بورڊ آف گورنرز جو چيئرمئن پڻ رهيو آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D9%84%D8%A7%DA%A9%D9%88 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2019-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214222356/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%20%D9%84%D8%A7%DA%A9%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:خيرپور ميرس ضلعي جون شخصيتون]]</text>
      <sha1>4344uovan9x7so5gaaupvsplztpe639</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشاپور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30772</id>
    <revision>
      <id>383778</id>
      <parentid>101265</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="az2eq6q3frtn7ooajv83mppjyp7u0e9" xml:space="preserve">'''''بخشاپور''' [[ڪشمور تعلقو|تعلقي ڪشمور]] ۾ هڪ ديهه ۽ شهر جو نالو، جتي مشهور شاعر ”فيض بخشاپوري“ رهندو هو. هيءُ ڪشمور جيڪب آباد لائين تي ريلوي اسٽيشن پڻ آهي. هتان جو نوجوان سياستدان گل محمد جکراڻي ضمني چونڊن ۾ پ. پ جو ايم. اين. اي چونڊيو آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409122905/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جا شهر'']]</text>
      <sha1>az2eq6q3frtn7ooajv83mppjyp7u0e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشڻ خان چانڊيو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30777</id>
    <revision>
      <id>383785</id>
      <parentid>101270</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="873wtq5i4p58b40yd2sp4zyo2scp30j" xml:space="preserve">'''''فـقـيـر بخشڻ خان ولد محمد رحيم چانڊيو''' 1860ع ڌاري ڳوٺ رحيم آباد (هيءُ ڳوٺ هن وقت ٽنڊي ڄام شهر جو غريب آباد نالي سان محلو آهي) [[حيدرآباد ضلعو|ضلعي حيدرآباد]] ۾ ڄائو.''

==''شوق''==

''هي نڙ جو شهنشاهه وڄائيندڙ ٿي گذريو آهي. ننڍپڻ ۾ مال چارڻ دوران کيس نڙ وڄائڻ جو شوق ٿيو، پوءِ الهه بخش نائچ کان باقاعدي سکيا ورتائين ۽ نڙ تي راڳ جي سکيا حاجي محمد صوفي رند ناري واري کان حاصل ڪيائين. فقير بخشڻ خان جي ڍير وارن صوفي فقيرن سان گهڻي صحبت هئي، جنهن ڪري پاڻ اڪثر ٿر ڏانهن گهڻو ويندو هو. فقير بخشڻ پير پاڳاري سيد صبغت الله شاهه ثاني جو مريد هو. صوفين جي صحبت ۾ تمام گهڻو سير ۽ سياحت ڪري زندگي گذاريائين.''

==''وفات''==

''هو 1940ع ڌاري وفات ڪري ويو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%DA%86%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%88 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2025-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612044250/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%DA%86%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>873wtq5i4p58b40yd2sp4zyo2scp30j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشڻ سومرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30778</id>
    <revision>
      <id>383786</id>
      <parentid>101271</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3954" sha1="qnzqdyere8d81v45wk8jl2eocbrcwdk" xml:space="preserve">'''''بخشڻ سومرو''' [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد شهر]] جو مشهور درزي ٿي گذريو آهي. جنهن جو درزڪو دڪان تلڪ چاڙهيءَ جي مُک روڊ تي هو. استاد بخشڻ سومري جي دڪان جو ٺهيل ٿري پيس سوٽ (يعني ڪوٽ، پتلون ۽ ويسٽ ڪوٽ) مشهور هو. پاڻ نه صرف اعليٰ ڪٽائي ڪندڙ هو، پر سبڻ جو به ماهر ڪاريگر هوندو هو. وٽس دڪان تي 10 کن ٻيا ڪاريگر ڪم ڪندا هئا. سندس دڪان تي گرم ولائتي ۽ پاڪستاني ڪپڙو به رکيل هوندو هو، جيڪو ”فائن ڪلاٿ اسٽور“ سڏبو هو.''

==''درزڪو ڪم''==

''استاد بخشڻ شڪارپور جو ويٺل هو، پر درزڪي ڪم ۾ سندس استاد هڪ پنجابي ماستر ڪرم الاهي هو. استاد بخشڻ سان گڏ ٻيو به هڪ شاگرد عنايت الله مغل ساڳئي استاد وٽ ڪم سکندو هو، جنهن پوءِ ڪراچيءَ ۾ بندر روڊ تي ”مغل ٽيلرز“ نالي سان وڏو نالو ڪڍيو. استاد بخشڻ پنهنجو جدا دڪان پهرين ڪوئيٽا ۾ کوليو، پر زلزلي کان پوءِ حيدرآباد شهر ۾ اچي درزڪو دڪان کوليائين. ان وقت سنڌ جو تعلق بمبئيءَ سان هو. استاد بخشڻ جي هاڪ پري پري تائين هئي، انهيءَ ڪري نه صرف سنڌ جي ٻين شهرن مان، پر بمبئيءَ مان به اُتي جا وڏا آفيسر ۽ هندو ديوان وٽانئس ڪپڙا سبائيندا هئا. سندس گراهڪن ۾ شهيد الله بخش سومرو، مخدوم طالب الموليٰ، مير غلام علي خان، مير بنده علي ٽالپر، پيرزادو عبدالستار، مير رسول بخش ۽ مير علي احمد خان ٽالپر، حاجي مولابخش سومرو، رحيم بخش سومرو، سيد غلام مصطفيٰ شاهه، غلام دستگير پانڌياڻي، قاضي عابد، خان بهادر محمد صديق ميمڻ وغيره جا نالا مشهور آهن.''

==''شاگرد''==

''استاد بخشڻ جا پنهنجا شاگرد به مشهور ٿي گذريا آهن، جيئن استو مولابخش ابڙو، غلام حيدر ابڙو ۽ استو خدابخش جيڪو 85 سالن جي عمر ۾ سال 2000ع تائين معلومات موجب حيات هو ۽ تلڪ چاڙهيءَ تي پنهنجو دڪان ”آئيڊيل ٽيلرز“ جي نالي هئس. هو به وڏو درزي هو.''

==''وفات ۽ اولاد''==

''استاد بخشڻ 1967ع ۾ وفات ڪئي. کيس شڪارپور ۾ دفنايو ويو. هن پنهنجي اولاد جي بهترين تربيت ڪئي. سندس ٽيئي پٽ اعليٰ تعليم يافته آهن. جيئن ته وڏو پٽ ڊاڪٽر عطامحمد سومرو، شروع ۾ آرمي ۾ ڊاڪٽر ٿيو ۽ پوءِ سعودي عرب (رياض) ۾ 30 سالن کان ملازم آهي. ٻيو پٽ ڊاڪٽر سعيد احمد سومرو، تنهن ڊاڪٽريٽ جي ڊگري انگلينڊ مان حاصل ڪئي. سنڌ يونيورسٽيءَ جي جيالاجي ڊپارٽمينٽ مان پروفيسر طور رٽائر ٿيو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%B1%D9%88 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2024-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103082927/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%B1%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>qnzqdyere8d81v45wk8jl2eocbrcwdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشڻ شاھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30779</id>
    <revision>
      <id>383787</id>
      <parentid>288310</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="e1yiha7qbcmi7mx6j348bh61wgabfo0" xml:space="preserve">'''''بخشڻ شاهه''' ڪافي گو شاعر هو، جيڪو 22- 1920ع ڌاري ٿي گذريو آهي. [[نبي بخش خان بلوچ|ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ]] جي ترتيب ڏنل ڪافين جي ڪتاب ۾ سندس ڪي ڪافيون شامل آهن.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 |access-date=2016-08-03 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501070312/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DA%BB%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي شاعر]]</text>
      <sha1>e1yiha7qbcmi7mx6j348bh61wgabfo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشو اڄڻ ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30823</id>
    <revision>
      <id>383780</id>
      <parentid>253932</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="fuq9sd1j5a1je3m9e0on4yoajv55o5n" xml:space="preserve">''شڪارپور ضلعي جي [[ڳڙهي ياسين تعلقو|تعلقي ڳڙهي ياسين]] ۾ هڪ ديهه، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ آباد آهن&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D8%A7%DA%84%DA%BB |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409164222/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D8%A7%DA%84%DA%BB |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;؛
# ''امام بخش ٻوهڙيو''
# ''اڄڻ''
# ''پير چنڊام''
# ''ڀٽن جي وانڍ'' 
# ''بيهـڻ''
# ''ٻڍل ککراڻي''
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ديھون]]</text>
      <sha1>fuq9sd1j5a1je3m9e0on4yoajv55o5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشو لانگاھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30824</id>
    <revision>
      <id>383781</id>
      <parentid>172634</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="gco1knt1xhfvr3slum036p1ctrowkbm" xml:space="preserve">'''''بخشو لانگاهه''' يا '''بخشو لنگاھ''' ملتان ۽ اُچ جو رهندڙ هڪ سردار هو، جنهن همايون کي [[روهڙي|روهڙيءَ]] پهچڻ ۾ مدد ڏني هئي.''

==''بکر تي ڪاھ''==

''هن 1543ع ۾ پنجاهه ٻيڙين تي، لانگاهه، ٻروچ ۽ ناهر قبيلن جو لشڪر چاڙهي، رات جي وقت [[بکر]] جي قلعي جي هڪ دروازي کي باهه ڏياري، قبضي ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي هئي. قلعي ۾ لشڪر ٿورو هو، پر ان حملي آورن کي، قلعي جي برجن تان باهه وسائي، ڀڄائي ڇڏيو. بخشي خان کي شڪست کائي پوئتي موٽڻو پيو. ٽي ڏينهن ساندهه بخشي خان قلعي فتح ڪرڻ جي انتظار ۾ روهڙيءَ ۾ گذاريا ۽ پوءِ نااميد ٿي ملتان ڏانهن موٽيو ۽ واٽ تي ڳوٺ ڦُريندو ويو. سلطان محمود ڪوڪلتاش جيسين جيئرو رهيو، بکر جي قلعي جي حفاظت ڪندو رهيو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D9%84%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2025-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113000120/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D9%84%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جون شخصيتون]]</text>
      <sha1>gco1knt1xhfvr3slum036p1ctrowkbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشو لغاري ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30841</id>
    <revision>
      <id>383782</id>
      <parentid>157230</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="krbw96oz5tpd1rp2b0w4fvg8cdrapg9" xml:space="preserve">'''''بخشو لغاري'''، [[حيدرآباد شهر تعلقو|تعلقي حيدرآباد]] ۾ هڪ ديهه. جنهن ۾ هي ڳوٺ آباد آهن، ’دودو ملهاڻي‘، ’وڏل شاهه‘، ’بخشو لغاري‘، ’گل حسن سريوال‘، ’منگهيو‘، ’نياز علي بروهي‘، ’ڪولهين جا گهر‘، ’عبدالرحمان ٽالپر‘، ’سکيو بروهي‘، ’گل حسن لنڊ‘، ’امام بخش لنڊ‘، ’علي بخش بروهي‘، ’لغارين جا گهر‘ ۽ ’سريوالين جا گهر‘. هتي جي آبادي هزارن ۾ آهي ۽ هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ جدا جدا اسڪول آهن. بخشو لغاري ڳوٺ ۾ مشهور قومي ڪارڪن چاچو محمد علي لغاري رهاڪو آهي. بخشي لغاريءَ ڳوٺ ڀرسان ”گڙنگ“ جا مشهور ماڳ آهن، جن کي ڀٽائيءَ به ڳايو آهي''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D9%84%D8%BA%D8 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2025-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612044059/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%20%D9%84%D8%BA%D8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:
&lt;center&gt; 
''چيهو چکيءَ ۾ ٿيو، ٿيا گڙنگ مٿي گُل''&lt;br /&gt;
''(شاهه)''
&lt;/center&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ديھون]]</text>
      <sha1>krbw96oz5tpd1rp2b0w4fvg8cdrapg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخمل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30842</id>
    <revision>
      <id>383789</id>
      <parentid>101274</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="840" sha1="3vas4p3y3mcou4wyz8xk4apptmhzghv" xml:space="preserve">'''''بَخمَل''' هڪ قسم جو ريشمي ڪپڙو. سادو ريشمي ڪپڙو، جنهن جي هڪ طرف بَجِ واري ٻُر هوندي آهي. هن ڪپڙي کي ”پِلَش“ جي انگريزي نالي سان سڏيندا آهن. [[گل]] جي هڪ قسم کي به بخمل چئبو آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا،جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D9%85%D9%84 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409150732/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AE%D9%85%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪپڙي جا قسم]]</text>
      <sha1>3vas4p3y3mcou4wyz8xk4apptmhzghv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدخشان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30843</id>
    <revision>
      <id>383791</id>
      <parentid>165666</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1864" sha1="9ysfqpl0j7xomceson8g7sxhv78vu07" xml:space="preserve">'''''بَدَخشان''' [[افغانستان]] جي اُتر ۾ هڪ پرڳڻو، جيڪو ياقوتن ۽ لعلن جي ڪري مشهور آهي. فيض آباد ان جي گاديءَ جو هنڌ آهي. اُن جي اُوڀر ۽ اتر ۾ تاجڪستان ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ پاڪستان آهي. هن ۾ دامان به شامل آهي، جيڪو چين جي صوبي سنڪيانگ تائين وڃي ٿو.''

== ''مشھوري'' ==

''ھي پهاڙي علائقو آهي ۽ معدنيات جي لاءِ مشهور آهن، جهڙوڪ سون، لوهه، لاجورد ۽ گندرف وغيره. هتي جون لَعلُون ۽ ياقوت سڀ کان وڌيڪ لاجواب آهن. زرعي پيداوار کان علاوه اُن ۽ کَلون به هتي جي پيداوار ۾ شامل آهن. هتي پستا به پيدا ٿين ٿا. هتي ريشم جا ڪينئان پالي ريشم به حاصل ڪيو ويندو آهي. سنڌ جي شاعرن بدخشان جي سرخ لعلن جو پنهنجن شعرن ۾ ذڪر ڪيو آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%AE%D8%B4%D8%A7%D9%86%27%27%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%8A%DA%AA%D9%84%D9%88%D9%BE%D9%8A%DA%8A%D9%8A%D8%A7 |access-date=2019-12-14 |archive-date=2019-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214125427/http://encyclopediasindhiana.org/article.php%3FDflt%3D%25D8%25A8%25D8%25AF%25D8%25AE%25D8%25B4%25D8%25A7%25D9%2586%27%27%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25A7%25D8%25A6%25D9%258A%25DA%25AA%25D9%2584%25D9%2588%25D9%25BE%25D9%258A%25DA%258A%25D9%258A%25D8%25A7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:تاجڪستان جي جاگرافي]]
[[زمرو:تاريخي علائقا]]</text>
      <sha1>9ysfqpl0j7xomceson8g7sxhv78vu07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدر چشمو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30847</id>
    <revision>
      <id>383799</id>
      <parentid>101282</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="g9ilg7iloujz0j81rw8sz93hgtmwfft" xml:space="preserve">'''''بَدَر''' [[مڪو|مڪي]] ۽ مديني جي درميان حجاز جو مشهور چشمو، جيڪو مديني منوره کان تقريباً 80 ميل پري آهي.''

==''تاريخ''==

''هن هنڌ عهد نبويءَ جو پهريون اهم غزو پيش آيو. جاهليت واري دور ۾ هن جي اها اهميت هئي، جو پهرين ذوالقعد کان اٺن ڏينهن تائين هتي هر سال وڏو ميلو لڳندو هو، جتي گيهه، کَلون، روغن، اُٺ، ٻڪريون ۽ اوني عبائون واپار لاءِ اينديون هيون. بدر جي جوءِ اُچن پهاڙن جي وچ ۾ اڻانگي هنڌ تي گهيريل آهي، ليڪن اڻلڀ هنڌ تي پاڻيءَ جي موجودگيءَ جي ڪري شام ڏانهن ويندڙ قافلن جي منزل ٿي رهيو آهي. اسلام کان اڳ هتي بنوضمره آباد هئا، جن جي هڪ شاخ بَنو غفار هئي، جن جي اصلاح لاءِ حضرت ابوذر غفاريءَ کي مقرر ڪيو ويو هو. بدر بيضوي شڪل جو ساڍا پنج ميل ڊگهو ۽ ساڍا چار ميل ويڪرو ميدان آهي. اُتي چوڌاري اُوچا پهاڙ آهن. مڪي، شام ۽ مديني وڃڻ واريون واٽون ڏکڻ، اتر ۽ اوڀر کان اچي بدر جي ميدان ۾ ملن ٿيون.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501033050/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سعودي عرب جا چشما]]</text>
      <sha1>g9ilg7iloujz0j81rw8sz93hgtmwfft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدرالدين اڄڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30848</id>
    <revision>
      <id>383801</id>
      <parentid>140917</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="3u6c0qilzsw3k6x1ppjqnv6bxhk3mkl" xml:space="preserve">'''''ڊاڪٽر بدرالدين اُڄڻ''' پهرين اپريل 1947ع تي پير بخش اڄڻ جي گهر، [[شڪارپور]] ۾ جنم ورتو.

==خاندان==

سندس خاندان سنڌ جي فقيراڻي قبيلي سان لاڳاپو رکي ٿو، جنهن وڏي عرصي کان وٺي سنڌ جي روحاني خدمت ڪئي آهي. خيرپور ضلعي ۾ اڄڻ بزرگن جون ڪيتريون درگاهون آهن، پر بدرالدين اڄڻ ۽ سندن گهراڻو پيري مريديءَ کان پري آهي. بدرالدين اڄڻ جو والد مرحوم پيربخش ڪيترو وقت ڪلارڪ ٿي رهيو. ملازمت دوران کيس ڊاڪٽر دائودپوٽي سان قربت جو موقعو مليو ۽ ان کان پوءِ هڪ استاد جي حيثيت ۾ ملازمت ڪيائين. رٽائرمينٽ کان پوءِ خانگي طور تي انگريزي پڙهائيندو هو.

==تعليم==

بدرالدين اڄڻ پرائمري ۽ ثانوي تعليم شڪارپور ۾ ورتي. 1962ع ۾ مئٽرڪ ۽ 1967ع ۾ بي. ايس. سي پاس ڪيائين. ان کان پوءِ 1969ع ۾ انگريزي ادب ۾ ايم. اي ڪيائين. 1973ع ۾ ايل. ايل بي ۽ 1977ع ۾ ”بين الاقوامي تعلقات“ ۾ ايم. اي ڪيائين. سال 1982ع ۾ سي. ايس. ايس جو امتحان ڏنائين ۽ سال 1997ع ۾ شاهه عبداللطيف يونيورسٽيءَ خيرپور مان سنڌي ادب ۾ تنقيد نگاريءَ جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ پي. ايڇ. ڊي ڪيائين.''

==ملازمتون==

هن 1972ع ۾ تعليم کاتي ۾ استاد جي حيثيت سان ملازمت ڪئي. 1973ع ۾ اسلاميه ڪاليج ڪراچيءَ ۾ انگريزيءَ جو ليڪچرر مقرر ٿيو. سي. ايس. ايس ڪرڻ ۽ ان جي تربيت وٺڻ کان پوءِ هيٺين مختلف عهدن تي ملازمت ڪيائين. اسسٽنٽ ڪمشنر، مورو (1986 کان مئي 1988)، اسسٽنٽ ڪمشنر روهڙي (فيبروري 1988 کان مئي 1988)، ائڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر1 سکر (ٻيو دفعو، نومبر 1989 کان ڊسمبر 1990)، ڊپٽي سيڪريٽري لوڪل گورنمينٽ ڪراچي (ڊسمبر 1990)، ڪالونائيزيشن آفيسر گڊو بئراج سکر (مئي 1992)، ائڊيشنل ڊپٽي ڪمشنر سيٽلمينٽ جيڪب آباد ۽ شڪارپور (آگسٽ 1993 کان جون 1994)، ائڊيشنل ڪمشنر روينيو لاڙڪاڻو (جولاءِ 1994 کان نومبر 1996)، ڪمشنر لاڙڪاڻو (قائم مقام 4 نومبر 1996 کان 11 نومبر 1996)، ڊپٽي ڪمشنر لاڙڪاڻو (11 نومبر 1996 کان 25 ڊسمبر 1996). ڪجهه وقت بلوچستان ۾ ڊپٽي هوم سيڪريٽري ۽ پوءِ ضلعي پنجگور (بلوچستان) ۾ ڊپٽي ڪمشنر طور فائز رهيو. ان کان سواءِ تعليم کاتي حڪومت سنڌ ۾ ايڊيشنل سيڪريٽري فار اسپيشل ايڊيوڪيشن به رهيو.

==ادبي خدمتون==

بدرالدين اڄڻ پنهنجي ادبي خدمتن جو آغاز، سنڌي ادبي سنگت جي گڏجاڻين ۾ تنقيدنگاريءَ سان ڪيو. خاص طور ’هلال پاڪستان‘ ۽ هفتيوار ”آزاد“ اخبارن ۾ مضمون ۽ مقالا لکڻ شروع ڪيائين. ’هلال پاڪستان‘ ۾ سندس تنقيدي مضمون شايع ٿيندا هئا، جڏهن ته ’آزاد‘ اخبار ۾ به هن تنقيد ۽ تبصري کي پنهنجو موضوع بنايو. ”سنڌ ڪوارٽرلي“ ۾ انگريزيءَ ۾ به لکڻ شروع ڪيائين. ان سان گڏ شعر و شاعريءَ جو به آغاز ڪيائين. شاعريءَ جي شروعات پروفيسر نعيم تقويءَ جي صحبت ۾ ۽ نثر جي ابتدا ڊاڪٽر درمحمد پٺاڻ جي دوستيءَ ۾ ڪيائين. ان کان سواءِ ريڊيو پاڪستان ڪراچيءَ لاءِ ڪيترا علمي ۽ ادبي پروگرام پڻ ڪيائين. ڪراچيءَ ۾ رهڻ ڪري سندس دوستيءَ جو حلقو وسيع ٿيو. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”سنڌي ادب ۽ تنقيدنگاري“، ”ٽي. ايس ايلئٽ“ ۽ ”ڪاڪ ٽيل پارٽي“ (ترجمو) اهم آهن.

==ھن وقت==

''رٽائرمينٽ کان پوءِ هن وقت شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ رجسٽرار آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%DA%84%DA%BB%20%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430214607/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%DA%84%DA%BB%20%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو]]</text>
      <sha1>3u6c0qilzsw3k6x1ppjqnv6bxhk3mkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدر ڌامراھو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30854</id>
    <revision>
      <id>383800</id>
      <parentid>303213</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="876gkvn75ke51bubffjfbm4rvwluokm" xml:space="preserve">شاعر، اديب ۽ مقالا نگار '''بدر الدين ڌامراهو'''، 15 ڊسمبر 1961ع تي ڌامراھ، [[ضلعو لاڙڪاڻو|ضلعي لاڙڪاڻي]] ۾ پيدا ٿيو. ايم. اي (سنڌي) ۽ ايم. فل آهي ۽ سيڪنڊري اسڪول ۾ استاد آهي.

==ادبي خدمتون==
سندس ڪيتريون تحريرون شايع ٿيل آهن. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ ”سنسڪرت  سنڌي لغت“ (روشني پبليڪيشن 2008ع) ۽ ”لطيفي انسائيڪلوپيڊيا“ روشني پبليڪيشن: 2007) شامل آهن. سندس ڪتاب ”سنسڪرت سنڌي لغت“ کي 2008ع جي بھترين تحقيقي ڪتاب طور [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ]] ۽ ثقافت کاتي حڪومت سنڌ پاران اوارڊ ۽ ڌار ڌار 25000 رپين جا انعام ملي چڪا آهن.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%DA%8C%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%88 بدرڌامراھو]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد پھريون، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:شاعر]]
[[زمرو:اديب]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:لاڙڪاڻي ضلعي جون شخصيتون]]</text>
      <sha1>876gkvn75ke51bubffjfbm4rvwluokm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدر سميجو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30855</id>
    <revision>
      <id>383793</id>
      <parentid>101278</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="pdo7pv5i6bt09hpnamiskpdqmb68ggf" xml:space="preserve">''نوجوان ليکڪ، سماجي اڳواڻ ۽ پ پ اڳواڻ، '''بدر سميجو''' 2 جولاءِ 1971ع تي پني عاقل ۾ پئدا ٿيو. سندس والد علي محمد خان سميجو زمينداري ڪِرت سان وابسته آهي.''

==''تعليم''==

''بدر سميجي 1997ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان انگريزي ادب ۾ ايم. اي ۽ 2003ع ۾ ايس. ايم. لا ڪاليج ڪراچيءَ مان ايل. ايل. بي ڪئي.''

==''ادبي خدمتون''==

''شروع کان ئي کيس ڏيهي توڙي پرڏيهي ادب سان دلچسپي رهي. سندس لکيل ڊراما پڻ سنڌي ۽ اردو چئنلن تان نشر ٿيا آهن. جن ۾ ’هم ٽي وي‘ تان ’هزار داستان‘ جي سري هيٺ سولو پلي مشهور رهيا. ان کان علاوه [[سنڌ ٽي وي|سنڌ ٽي. وي]] تان سندن ميزباني ۾ ’دي ليجنڊ‘ پروگرام پڻ نشر ٿيو. جنهن ۾ هن سنڌ جي اهم شخصيتن جا انٽرويو ڪيا. ادب ۽ سياست جا موضوع سندس پسند ۾ شامل آهن، ان کان علاوه مختلف سنڌي اخبارن ۾ ڪالم پڻ لکندو رهيو آهي. تازو 2009ع ۾ سندس ڪتاب ”بين الاقوامي سياست ۾ امن جو سوال“ ڇپجي مارڪيٽ ۾ آيو آهي.''

==''ٻيون سرگرميون''==

''بدر سميجو تازو ئي پيپلز پارٽيءَ ۾ شامل ٿيو آهي ۽ هن وقت ادبي ۽ سماجي سرگرمين ۾ مصروف عمل آهي. سندس رهائش پنوعاقل ۾ آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%AC%D9%88 |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430232559/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%AC%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:1971ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>pdo7pv5i6bt09hpnamiskpdqmb68ggf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدر سومرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30856</id>
    <revision>
      <id>383795</id>
      <parentid>101279</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2022" sha1="h7a8byk72de849cndrlv61ushjdnk9e" xml:space="preserve">''انساني حقن جو ڪارڪن، شاعر ۽ ڪهاڻيڪار '''پروفيسر بدر سومرو''' 13 جنوري 1958ع تي ڳوٺ [[ڳاڙهي موري|ڳاڙهي موري تعلقي]] ۽ ضلعي خيرپور ميرس ۾ پيدا ٿيو.''

==''تعليم''==

''هن فائين آرٽس ۾ ڊپلوما ۽ صحافت ۾ ايم. اي ڪئي آهي.''

==''خدمتون''==

''هو سٺو ڪالم نگار آهي. انساني حقن جي تنظيمن سان سندس گهڻي وابستگي رهي آهي. هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جو باني ميمبر ۽ بين الاقوامي انساني حقن جي تنظيمن جهڙوڪ: ايمنسٽي انٽرنيشنل، هيومن رائيٽس واچ، ريڊ ڪراس انٽرنيشنل ۽ سائوٿ ايشيا هيومن رائيٽس ڪميشن جو ميمبر ۽ سهڪاري رهيو آهي. سندس ڇپيل تصنيفن ۾ ”ندامت“ (ڪهاڻيون 1990)، ”ڪراچيءَ جو ڇا ٿيندو؟“ (1994)، ”سنڌ ۾ ٻيو ڇا ٿيندو؟“ (تحقيقي رپورٽ 1994). انساني حقن جو پڌرنامو (ترجمو: 1990)، سنڌ انڪوائري (انساني حقن جي ڪميٽين جي تحقيقي رپورٽ (1990) شامل آهن. جڏهن ته سندس ڪجهه ڪتاب اڻ ڇپيل صورت ۾ وٽس موجود آهن.''

==''ھن وقت''==

''هو هن وقت سنڌ يونيورسٽيءَ جي ماس ڪميونيڪيشن ڊپارٽمينٽ ۾ اسسٽنٽ پروفيسر آهي ۽ ڄامشوري ۾ رهندڙ آهي.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%B1%D9%88 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1958ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>h7a8byk72de849cndrlv61ushjdnk9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدر شاھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30857</id>
    <revision>
      <id>383796</id>
      <parentid>234771</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="7ehdjl7gksompyvh9iqmgt22jtoqvik" xml:space="preserve">شاعر '''بدر شاھ''' جو اصل نالو '''بدرالدين شاهه''' آهي؛ هن 15 نومبر 1965ع تي ڳوٺ وڪيي سانگي، [[لاڙڪاڻو ضلعو|ضلعي لاڙڪاڻي]] ۾ جنم ورتو.&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 بدر شاھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501063247/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%87 |date=2016-05-01 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد پھريون، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ&lt;/ref&gt;

==تعليم==

تعليم ايم. اي معاشيات اٿس.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

==ادبي خدمتون==

1991ع کان شاعريءَ جي شروعات ڪيائين، شاعريءَ ۾ مشهور شاعر آثم ناٿن شاهي سندس اُستاد آهي. غزل، نظم ۽ وايون سٺيون لکندو آهي، جڏهن تہ هن هائيڪا ۽ ترائيل بہ لکيا آهن. هو پاڻ بہ اسڪول ۾ اُستاد آهي. سندس شاعريءَ جو مجموعو تيار آهي.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1965ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>7ehdjl7gksompyvh9iqmgt22jtoqvik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدر قريشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30858</id>
    <revision>
      <id>383798</id>
      <parentid>248825</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2909" sha1="19185xp55lchu0bpwv4hpxn47lvt6l6" xml:space="preserve">'''''بدرالدين ”بدر“ ولد اميربخش ”امير“ قريشي''' 12 اپريل 1941ع تي [[جيڪب آباد]] ۾ ڄائو.''

==''ملازمتون''==

''پنهنجي والد جي نوڪريءَ سانگي ڪراچيءَ ۾ اچي رهيو. تعليم انٽر آرٽس هئس. ڪجهه وقت هڪ غيرسرڪاري دوائن جي ڪمپنيءَ ۾ ملازمت ڪيائين. ڪجهه عرصو انگريزيءَ ۾ صحافت به ڪيائين.''

==''ادبي خدمتون''==

''بدقسمتيءَ سان ڦوهه جوانيءَ ۾ هڪ روڊ حادثي کانپوءِ باقي سڄي حياتي بستري تي معذوريءَ حالت ۾ گذاريائين. سندس بسترو هڪ دريءَ جي ڀرسان رکيل هوندو هو، جيڪا هڪ اهڙي باغ ڏانهن کلندي هئي، جنهن ۾ ٻار راند روند ڪندا هئا. بس، زندگيءَ جو سڄو اتساهه اتان وٺندو هو ۽ ڏاڍي خوبصورت شاعري ڪندو هو. ڪڏهن به مايوس نه ٿيو ۽ نه وري چهري تي رنج جي ريکا آيس. بدر قريشيءَ کي علم ۽ ادب سان تمام گهڻو شوق هو. نظم خواهه نثر ۾ مسلسل لکندو رهيو. سال 1950ع ۾ پهريائين ”سرشار“ عقيليءَ ۽ بعد ۾ پنهنجي والد بزرگوار ”امير قريشيءَ“ وٽان شعر  سخن جي سکيا ۽ اصلاح حاصل ڪيائين. سنڌي زبان کان سواءِ اردوءَ ۾ به آسانيءَ سان شعر جوڙيندو هو. معذوريءَ واري حالت ۾ به سنڌي ادبي سنگت ڪراچيءَ جو سرگرم ميمبر رهيو، سندس معذوريءَ سبب ڪاروباري ڪاميٽيءَ جون سڀ گڏجاڻيون، سندس گهر تي ٿينديون هيون. سندس سنڌي شاعريءَ جو مجموعو قلمي صورت ۾ موجود آهي.''

==''وفات''==

''سندس عمر گهڻي ڪانه ٿي ۽ پاڻ 17 يا 18 سالن جي تڪليف ده حياتيءَ کان پوءِ 30 جنوري 1990ع تي وفات ڪري ويو. کيس طارق روڊ ڪراچي وٽ واقع پِي. اِي. سي. ايڇ ايس قبرستان ۾ مٽيءَ ماءُ جي حوالي ڪيو ويو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501070332/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1941ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]</text>
      <sha1>19185xp55lchu0bpwv4hpxn47lvt6l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدرالمنير (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30870</id>
    <revision>
      <id>383802</id>
      <parentid>101286</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="opsh03vjtwgnbtl3lds5xvcw4z1ayaw" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب مخدوم عبدالله جو لکيل آهي، جنهن ۾ [[محمد|رسول پاڪ]] &lt;sup&gt;صلي الله عليه وسلم&lt;/sup&gt; جي سيرت ۽ سوانح تي روشني وڌل آهي. هن ڪتاب جي قيمت 12 آنا آهي. قاضي ابراهيم بن قاضي نورمحمد، محمد پريس، بمبئيءَ مان 1871ع ۾ ٻيهر ڇپايو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B1 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>opsh03vjtwgnbtl3lds5xvcw4z1ayaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدرالمنير في احوال قيامت ڪبير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30871</id>
    <revision>
      <id>383803</id>
      <parentid>255719</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="hijlsyspw4ra0bcy9oxgotzx3xodrnc" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب ([[وڏي قيامت|وڏيءَ قيامت]] جي بيان ۾) مخدوم عبدالله، منظوم سنڌيءَ ۾ سال 1184ھ/ 1770ع ۾ تصنيف ڪيو ۽ سال 1290ھ/1873ع ۾ بمبئيءَ مان ڇپيو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84%20%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%85%D8%AA%20%DA%AA%D8%A8%D9%8A%D8%B1 |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409093835/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84%20%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%85%D8%AA%20%DA%AA%D8%A8%D9%8A%D8%B1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>hijlsyspw4ra0bcy9oxgotzx3xodrnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدعت ٽوڙ (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30872</id>
    <revision>
      <id>383806</id>
      <parentid>112570</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="q1yfqnbccrfqpbqnktnvlqbkhnzxmsm" xml:space="preserve">'''بدعت ٽوڙ'''، هيءُ ڪتاب محمد حسين هاليجويءَ جو لکيل آهي. رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 23 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، حافظ مولوي عبدالحميد سال 1934ع ۾ [[سکر]] مان ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D8%AA%20%D9%BD%D9%88%DA%99 بدعت ٽوڙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409165516/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D8%AA%20%D9%BD%D9%88%DA%99 |date=2016-04-09 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، جلد پھريون، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1934ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>q1yfqnbccrfqpbqnktnvlqbkhnzxmsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدگماني (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30873</id>
    <revision>
      <id>383823</id>
      <parentid>101302</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="dnn7ma4iukl9ouskyvoebiuhhnz1tfj" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب نارائڻ داس واڌومل ميلاڻيءَ جو لکيل آهي. پاڪيٽ سائيز واري هن ڪتاب ۾ 71 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. منشي پوڪرداس ٿانورداس، [[شڪارپور]] مان سال 1914ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%DA%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409212627/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%DA%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>dnn7ma4iukl9ouskyvoebiuhhnz1tfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدلواھ ديھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30878</id>
    <revision>
      <id>383807</id>
      <parentid>157231</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="fecyv42ww9adazhjuw3nno8dgcn0ilf" xml:space="preserve">''[[جيڪب آباد تعلقو|تعلقي جيڪب آباد]] ۾ هڪ ديهه.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%87 |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409062005/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جون ديھون]]</text>
      <sha1>fecyv42ww9adazhjuw3nno8dgcn0ilf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدمعاش (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30879</id>
    <revision>
      <id>383808</id>
      <parentid>124466</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1083" sha1="mwxwmrp9pnw1f7o3fqb8pudibp51272" xml:space="preserve">''هي ڪتاب [[جمال ابڙو|جمال ابڙي]] جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي جيڪو مجموعي ۾ شامل هڪ ڪهاڻي ’بدمعاش‘ جي عنوان سان پاڪيٽ سائيز ۾ ڪچي جلد سان شايع ٿيو. هن ڪتاب ۾ ’پشو پاشا‘ واري مجموعي ۾ ڏنل سڀ ڪهاڻيون موجود آهن. هن ڪتابڙي جي قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، سهڻي پبليڪيشن، اشرف آرٽ پريس حيدرآباد مان سال 1972ع ۾ ڇپايو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B4 |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409102422/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>mwxwmrp9pnw1f7o3fqb8pudibp51272</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدمعاشن جي ٽولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30881</id>
    <revision>
      <id>383809</id>
      <parentid>141430</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="fdoner4jw5wwnx34tefh2lcsb26oyjw" xml:space="preserve">'''بدمعاشن جي ٽولي''' ڪتاب ماستر هاسي مل ناٿاڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ 136 صفحا آهن. هن جي قيمت 8 آنا آهي. ڇاپو پهريون، هريسنگھ ائنڊ سنز، سال [[1936ع]] ۾ ڇپايو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BD%D9%88%D9%84%D9%8A بدمعاشن جي ٽولي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409175747/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BD%D9%88%D9%84%D9%8A |date=2016-04-09 }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1936ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>fdoner4jw5wwnx34tefh2lcsb26oyjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدن و صحت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30883</id>
    <revision>
      <id>383810</id>
      <parentid>101293</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="nmkhv75aqop66y2sw9xqdze5y7wrxcn" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب ڪنهيا لعل چيلارام سنتاڻيءَ جو ترتيب ڏنل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 157 صفحا ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، اسڪول ڪاليج اسٽورس، نئشنل پرنٽنگ ورڪس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1934ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، جنهن ۾ 164 صفحا آهن ۽ قيمت ساڍا اٺ آنا ڄاڻايل آهي، چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپيو. ستون ڇاپو، جنهن ۾ 154 صفحا آهن ۽ قيمت ساڍا اٺ آنا ڄاڻايل آهي، سو به چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻارهون ڇاپو، جنهن ۾ 156 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي، سو ايڊيوڪيشنل پبلشنگ ڪمپنيءَ طرفان ديش مترا پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپيو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%86%20%D9%88%20%D8%B5%D8%AD%D8%AA |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410223217/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%86%20%D9%88%20%D8%B5%D8%AD%D8%AA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>nmkhv75aqop66y2sw9xqdze5y7wrxcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدنصيب ٿري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30884</id>
    <revision>
      <id>383811</id>
      <parentid>101294</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="iaphrfp0izjtzrcbql8ug5h9dt7vq45" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب، نامور اديب ۽ تعليمدان [[محمد اسماعيل عرساڻي|محمد اسماعيل عرساڻيءَ]] جو لکيل مشهور ڊرامو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 144 صفحا آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. ڇاپو پهريون، سنڌي ادب لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ، ايڊيوڪيشنل پريس، ڪراچيءَ مان سال 1939ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٻيو، هندستان بوڪ ڊيپو طرفان آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپيو. پنجون ڇاپو، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1948ع ۾ شايع ڪيو. ۽ ڇهون ڇاپو به آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس طرفان، سال 1957ع ۾ شايع ٿيو. هن ڪتاب جو هڪ ايڊيشن سنڌي ادبي بورڊ پاران به 1999ع ۾ ڇپيو. سيد غلام مصطفيٰ عرساڻي صاحب جي ٻن ڪتابن تي مشتمل ڪتاب ’ٻه ڪتاب‘ ڇپايو هو، جنهن ۾ ’بدنصيب ٿري‘ به شامل آهي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%A8%20%D9%BF%D8%B1%D9%8A |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409211114/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%A8%20%D9%BF%D8%B1%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>iaphrfp0izjtzrcbql8ug5h9dt7vq45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدني بناوت ۽ فطرت جو اڀياس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30886</id>
    <revision>
      <id>383812</id>
      <parentid>101296</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="68ujwro0n0iqz78ijtkdln4ezevzcnp" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب رحيم بخش رياستي ۽ محمد اسماعيل منگيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 175 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] 1953ع ۾ شايع ڪيو. ڇاپو چوٿون، شيخ عبدالرسول، فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1958ع ۾ شايع ڪيو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%86%D9%8A%20%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AA%20%DB%BD%20%D9%81%D8%B7%D8%B1%D8%AA%20%D8%AC%D9%88%20%D8%A7%DA%80%D9%8A%D8%A7%D8%B3 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>68ujwro0n0iqz78ijtkdln4ezevzcnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بد ھاضمو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30887</id>
    <revision>
      <id>383790</id>
      <parentid>157200</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3809" sha1="ro9cnbx6llok6qhy28h9pzoqakptqq9" xml:space="preserve">''هرڪا بيماري قدرتي قاعدن ٽوڙڻ ڪري ٿئي ٿي، اهڙيءَ طرح بدهاضمي جي بيماريءَ جا ڪارڻ هيٺيان آهن'': 
* ''گيهه پوريءَ طرح ڪم نه آڻڻ ڪري بدهضمي ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ ته جيڪو کاڄ کائجي ٿو سو نڙيءَ واري نليءَ مان اندر پيٽ ۾ وڃي ٿو ۽ اُن جي جيري مان پيلي پِتُ ۽ نڙيءَ مان هڪ قسم جو پاڻي نڪري اچي کاڌي سان ملي ٿو، تنهن ڪري ئي کاڌو هضم ٿئي ٿو، اُها پتُ، چُن وانگر تمام تکي ۽ ڪوڙي آهي، جيڪڏهن آنڊي واري نلي سڻڀي کاڄ کائڻ ڪري سڻڀي نه هوندي، ته پت اُن ۾ زخم ڪري وجهندي، جنهن ڪري هاضمي جي طاقت کي نقصان رسندو.''
* ''کاڌو وات ۾ خوب چٻاڙڻ ڪري پِڪ سان گڏجي اڌ پڪل ٿي اندر وڃي ٿو، پر جي اڌوگابرو چٻاڙي ڳهي وڃبو، يعني ڏندن جو ڪم به اوجهري کان وٺبو، ته کاڌو اندر دير سان هضم ٿيندو ۽ اندر پاڻيءَ ۾ مليل هئڻ ڪري بدبوءِ ڪندو، ۽ ائين پوريءَ طرح چٻاڙڻ ۽ ورزش نه ڪرڻ ڪري هاضمو خراب ٿئي ٿو.''
* ''جيئن گرم چمنيءَ تي پاڻيءَ جو ڇنڊو وجهبو، ته ڀڄي پوندي، تيئن اونهاري ۾ گهڻي برف ڪم آڻڻ ڪري کاڌو هضم نه ٿي سگهندو آهي.
* ''دير هضم کاڌو يعني گهڻو گوشت يا تمام ڪچو يا رڌل ميوو يا ڪچو کاڌو هاضمي جي شڪتي خراب ڪري ٿو. ''
* آنڊي کي نفيس ڪرڻ يعني تمام سنهو اٽو يا سنها ڦلڪا، گهڻي سوڍا، کٽاڻ، مصالحو ۽ هاضمي جون ٽڪيون ۽ ٻيون اهڙيون شيون کائڻ ڪري هاضمي جي طاقت خراب ٿئي ٿي.''
* ''پوري وقت تي نه کائڻ، يا هر هر کائڻ ۽ گهڻي کائڻ ڪري به هاضمو خراب ٿئي ٿو.''
==''اپاءَ''==
''حڪيم ان حوالي سان صلاح ڏيندا آهن ته'': 
* ''سڻڀ پورو پنو کائجي، ڇو ته انهيءَ سان پِتُ نليءَ کي زخم نه ڪندي''
* ''هرهڪ عضوي کان سپرد ٿيل ڪم چڱيءَ طرح وٺڻ ڪري، اُن ۾ رت جي گردش گهڻي ٿيندي ۽ اُهو عضوو مضبوط ٿيندو. انهيءَ ڪري ئي پڙهيل شخص اڻ پڙهيل کان سياڻو ٿئي ٿو ۽ لوهار جي ٻانهن سنياسيءَ جي بيٺل ٻانهن کان مضبوط ٿئي ٿي.''
* ''گهڻي برف يا [[چانهه]]، گهڻي مصالحي، کٽاڻ ۽ ڪچي کاڌي ۽ ڪني ۽ ڪچي ميوي کائڻ کان پاسو ڪجي. کاڌو پوري وقت تي ۽ ڏينهن ۾ ٻه يا ٽي دفعا کائڻ گهرجي.''
* ''جيئن ماڻهو تندرست ۽ جوان هوندو، تيئن کاڌي جو رس سندس رڳون گهڻو ڇڪينديون. انهيءَ ڪري ٿوري تڪليف اچڻ ڪري گهڻا جلاب وٺي ۽ اجايا زور ڏيئي هاضمي جي طاقت خراب ڪري نه ڇڏجي.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا،جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%B6%D9%85%D9%88 |access-date=2016-08-05 |archive-date=2025-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313173812/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%B6%D9%85%D9%88 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==''حوالا''==
== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:پيٽ جون بيماريون]]</text>
      <sha1>ro9cnbx6llok6qhy28h9pzoqakptqq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30888</id>
    <revision>
      <id>383813</id>
      <parentid>367580</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10249" sha1="j0sqv1dc30fy9uu1b6gyr8qc5e684m3" xml:space="preserve">
{{Infobox ethnic group|
| image = [[File:&quot;Bedouin Wedding Procession&quot; in the Jerusalem section of the Pike at the 1904 World's Fair.jpg|250px]]
| caption =1904 ۾ يروشلم ۾ بدوي قبيلي جي شادي جو ميڙاڪو
| population = 4,000,000&lt;ref name=&quot;Losleben2003&quot;&gt;{{cite book |first=Elizabeth |last=Losleben |title=The Bedouin of the Middle East |url=https://archive.org/details/bedouinofmiddle00eliz |url-access=registration |accessdate=1 November 2012 |year=2003 |publisher=Lerner Publications |isbn=978-0-8225-0663-8 |pages=[https://archive.org/details/bedouinofmiddle00eliz/page/4 4]–5}}&lt;/ref&gt;–25,000,000&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Suwaed |first1=Muhammad |title=Historical Dictionary of the Bedouins |date=2015 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |page=7 |url=https://books.google.com.kw/books?redir_esc=y&amp;hl=ar&amp;id=P8yhCgAAQBAJ&amp;q=25+million#v=snippet&amp;q=25%20million&amp;f=false |accessdate=23 February 2019}}&lt;/ref&gt;
| region1 = {{flag| Syria}}
| pop1 = 1,800,000&lt;ref&gt;{{cite web |last1=1 |first1=2 |title=بدو سوريا يدخلون المعركة بعد تهميش طويل |url=https://www.eremnews.com/news/arab-world/69159 |website=eremnews}}&lt;/ref&gt;
| region2 = {{flag|Saudi Arabia}}
| pop2 = 635,000 (1978)&lt;ref&gt;{{cite book|title=Saudi Arabia Today: An Introduction to the Richest Oil Power|author=Peter Hobday|url=https://books.google.com/books?id=NEywCwAAQBAJ&amp;pg=PA102|page=102|publisher=Springer|year=1978|isbn=9781349032143}}&lt;/ref&gt; 
| region3 = {{flag|Jordan}}
| pop3 = 380,000 (2007)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.badiafund.gov.jo/en/node/312 |title=Social characteristics for Badia |website=The Hashemite Fund for Development of Jordan Badia |accessdate=8 April 2016}}&lt;/ref&gt;
| region4 = {{flag|Egypt}}
| pop4 = 50,000 (2003)&lt;ref&gt;{{cite book|title=Egypt: An Economic Geography|authors=Fouad N. Ibrahim, Barbara Ibrahim|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&amp;pg=PA28|page=28|publisher=I.B.Tauris|year=2003|isbn= 9781860645488}}&lt;/ref&gt;–380,000 (2007)&lt;ref name=&quot;ipsnews. net&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ipsnews.net/2007/06/egypt-bedouin-take-on-the-govt/ |first=Adam |last=Morrow |title=Bedouin Take on the Govt |date=18 June 2007 |publisher=[[انٽر پريس سروس]] |accessdate=19 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| region5 = {{flag|Israel}}
| pop5 = 250,000 (2012)&lt;ref name=&quot;bedouin&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.jta.org/news/article/2012/08/20/3104496/despite-hardships-some-bedouins-still-feel-obligation-to-serve-israel |title=Despite hardships, some Bedouins still feel obligation to serve Israel |first=Ben |last=Sales |date=20 August 2012 |agency=[[Jewish Telegraphic Agency]] |accessdate=19 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| region6 = {{flag|Algeria}}
| pop6 = 230,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.algeria-watch.org/fr/article/eco/soc/dernier_recensement.htm |title= Selon le dernier recensement: L'Algérie compte 34,8 millions d'habitants |author=Algeria-Watch |publisher= |accessdate=19 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| region7 = {{flag|Iraq}}
| pop7 = 100,000&lt;ref&gt;{{cite book|title=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|authors=Geoff Hann, Karen Dabrowska, Tina Townsend-Greaves|url=https://books.google.com/books?id=-9RNCgAAQBAJ&amp;pg=PA54|page=54|year=2015|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=9781841624884}}&lt;/ref&gt;
| region8 = {{flag|Palestine}}
| pop8 = 30,000&lt;ref name=&quot;Palestine bedouin&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/israel-plans-to-move-west-bank-bedouin |title=Israel plans to move West Bank Bedouin |first=Hugh |last=Naylor |newspaper=[[دي نيشنل (ابو ظهبي)|دي نيشنل نيوزپيپر]] |accessdate=19 October 2015}}&lt;/ref&gt;
| langs = [[ عربي ٻولي جا لھجا ]]: ([[بدوي عربي|بدوي]]   • [[حسني عربي|حسني ]] • [[حجازي عربي|حجازي ]] • [[نجدي عربي|بدوي نجدي]] • [[عماني عربي|عماني ]])
| rels = اڪثريت جو [[اسلام]] 
&lt;br /&gt;اقليت جو [[عيسائيت]] &lt;ref&gt;https://www.loc.gov/item/mpc2004003580/PP/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mariamhotel.com&quot;&gt;http://www.mariamhotel.com/family.html
&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;encyclopedia.com&quot;&gt;https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/bedouin&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jordanian_Bedouin_Christians_1904_2.jpg&lt;/ref&gt;
| related = ٻيا عرب 
| group = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
}}

'''بدو''' (واحد) يا '''بدوي''' (جمع){{lang-en|Bedouin}} عربستان جو ڳوٺاڻو، بدوي، صحرانشين. شاهه لطيف پنهنجي ڪلام ۾، ٿر وارن سانگين يا ٿرن بر ۾ رهندڙ ۽ پاڻيءَ ۽ گاهه جي تلاش ۾ مال ڪاهي هلندڙ مارن پنهوارن جي رهڻي ڪهڻي، عرب جي بدوين جهڙي ڏسي، انهن کي استعاري طور '''بر جا بدوي''' ڪري ڄاڻايو آهي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. بدوي عربستان جي رڻپٽ يا بيابان جا رھاڪو آھن جيڪي روايتي طور تي خانه بدوشي واري زندگي گذاريندا آهن&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. 
==لفظ جي معني==
لفظ ''بدوي'' عربي ٻولي جو لفظ آهي جيڪو ''بداء'' لفظ مان نڪتل آهي جنھن جي معنيَ آهي ''ميدان''. بداء مان لفظ ''بديا'' ٺھيو جنھن جي معني آهي رڻپٽ. رڻپٽ يا بيابان کليل ميدان سمجھيا ويندا آهن&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. عربن ۾ بدو لفظ شھري ۽ مھذب ماڻھو جو ابتڙ سمجھيو ويندو آھي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. 
== بدوي معاشرو==

[[File:A Bedouin girl in Nuweiba - Egypt.jpg|thumb|مصر جي ھڪ بدوي ڇوڪري]]
تاريخي طور تي ھي ماڻھو عربستان (عربي اپٻيٽ)، [[شام]]، [[اردن]]، [[اسرائيل]]، [[فلسطين]]، [[عراق]]، [[مصر]]، اتر آفريڪا ۽ ان سان لڳندڙ سرحدي علائقن ۽ وچ ايشيا جي رڻپٽن جا رھاڪو رھيا آھن. انھن ملڪن ۾  شھرن ۾ غيرمھذب طريقي سان رھندڙ ماڻھن کي پڻ بدو سڏيو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. بدوين جي سڃاڻپ انھن جي شديد قبائلي خصلتن جي ھجڻ ڪري ٿيندي آهي جن ۾ قبائلي مان ۽ شان، مساوات، سخاوت، جرئت، شاعرانه مزاج شامل آهن&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. [[وچون دور|وچولي دؤر]] جي مسلمان عالمن جو خيال هو تہ [[قرآن]] جي خالص عربي قريش قبيلن جي بدوي لھجي جي ويجھو ھئي پر جديد دؤر جي مسلمان عالمن جو خيال آهي تہ اھا ان دؤر جي عام شاعراڻي ٻولي ھئي جيڪا عربستان جي اولهندي پاسي مروج ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. بدوين جو گذر معاش چوپايو مال پالڻ ۽ چارڻ آهي تنھن ڪري اھي موسم جي حساب سان چاري ء [[پاڻي]] واري علائقن ۾ لڏيندا رھندا آھن، ۽ موسمي خانه بدوشي انھن جي زندگيءَ جو حصو ۽ سڃاڻپ ٿي چڪي آهي. اھي ان جي ڪري خيمن ۾ رھندا آھن&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot; /&gt;. 
[[File:Bedouin Riyadh, Saudi Arabia, 1964.jpg|thumb|left|upright=0.75|
1964 ۾ نڪتل [[رياض]] جي ھڪ بدو جي تصوير]]
[[سعودي عرب]] ۽ اردن ۾ فوج ۾ ڀرتي بدوين مان ڪئي وڃي ٿي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 98,99 &lt;/ref&gt;. عرب جا [[سامي ٻوليون|سامي]] نسل اُٺ پاليندڙ خانه بدوش ماڻهو '''’بَدُو‘''' سڏبا آهن&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. سندن [[مذهب]] [[اسلام]] آهي. پنهنجي مڪاني روايتن ۽ رسمن جي ڏاڍي پابندي ڪندا آهن. مهمان نواز ۽ انصاف پسند آهن&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. ننڍن ننڍن قبيلن ۾ منظم آهن. 20 صديءَ ۾ [[سنڌي ماڻھو|سنڌ جا ماڻهو]] [[حج]] ڪرڻ لاءِ پيادا ويندا هئا ته عربستان جي حدن ۾ ”بدو“ لوڪ سندن سامان سڙو ڦري وٺندا هئا، پر جيئن ته اهي ”بدو“ ڀلي پار جا يعني سڳوري سر زمين جا هئا، تنهنڪري [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ماڻهو]] انهن لٽيرن کي به ادب ۽ حب وچان ”بَدو سڳورا“ چوندا هئا&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. بَدُو، جهالت واري دؤر ۾ [[عرب]] جو سڀ کان بد تهذيب قبيلو هو. [[مسلمان]] ٿيڻ کان پوءِ هيءُ قبيلو پنهنجون ڪيتريون ئي روايتي رسمون جاري رکندو اچي&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot; /&gt;. بَدو گهڻو ڪري وارياسن علائقن ۾ رهندا آهن ۽ سندن رهائش خيمن ۾ هوندي آهي&lt;ref name =&quot; سنڌيانا&quot; &gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -&lt;/ref&gt;.

[[File:Beduin mothers carrying their children on their shoulders.jpg|thumb|upright=0.5|بدوي مائر ٻارن کي ڪلھي تي کڻي ھلندي ڏيکايل. ڦوٽو اوڻويھين صدي ۾ ھڪ فرينچ فوٽوگرافر جو ورتل ]]

==وڌيڪ ڏسو==
* [[بدوي|بدوي (لقب)]]

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:عربستان]]
[[زمرو:عرب]]
[[زمرو:قبيلا]]
[[زمرو:رڻپٽ]]
[[زمرو:سعودي عرب]]
[[زمرو:سعودي عرب جي ثقافت]]
[[زمرو:عرب قومون]]
[[زمرو:عرب ثقافت]]</text>
      <sha1>j0sqv1dc30fy9uu1b6gyr8qc5e684m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30889</id>
    <revision>
      <id>383814</id>
      <parentid>250255</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="gofpeee2duo4ald5vnng0dkgekv6tkl" xml:space="preserve">'''بدوي'''( لقب) --{{ٻيا نالا|انگريزي= (title)''' Badvi '''}}
[[شڪارپور]] ۾ هڪ خاندان پهرين تخلص طور ۽ پوءِ لقب طور اهو لفظ استعمال ڪندو رهيو آهي، جيئن لطف الله بدوي، بيدل مسرور بدوي، احسان احمد بدوي ۽ غلام محمد بدوي. هن آڪهه مان اهم اديب، نقاد ۽ شاعر ٿي گذريا آهن&lt;ref name =&quot; سنڌيانا&quot; &gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -&lt;/ref&gt;.
حاجي امام بخش “خادم” لطف الله بدوي جو والد هو ۽ سندس ڪيترائي قصن جا ڪتاب ۽ سندس شاعريءَ جو ڪتاب “ڪليات خادم” جيڪو مرحوم لطف الله بدوي ترتيب ڏنو ۽ سنڌي ادبي بورڊ پاران ڇپايو ويو هو. فقير غلام علي “مسرور” بدوي به پنهنجي شاعري، گائيڪي ۽ تصوف جي دنيا جو نهايت معتبر ۽ معروف نالو رهيو آهي. سندس ڪيترائي ڪتاب جھڙوڪ سائين جي سوکڙي عرف ست گرو، مسدس مسرور، ڪليات مسرور ٻه حصا، هير رانجھو، پريم ساگر، فوائد المعنوي، راڳ جي شرعي حيثيت (ترجمو) بيدل نامو، واچوڙو مل (ناٽڪ) وغيره شايع ٿيل آهن. فقير غلام علي “مسرور” بدوي جو وڏو پٽ رحيم بخش بدوي “ڪوڙل” به ڪهاڻيون ۽ ڪجهه ناول لکيا، تن مان هڪڙو “مسٽر گھسيٽو خان” مون به پڙهيو هو، جيڪو سندس حيدرآباد ۾ رهڻ دوران دريءَ ۾ پيو هوندو هو. جيڪو اتان هڪ سياسي ڪارڪن سندن جڳهه تي قبضو ڪيو ۽ تڳائي کڻي ويو. رحيم بخش بدوي ڪجھه ڪهاڻيون به لکيون جن مان “اڌ ماڻهو” جي نالي سان رف پنن به تي لکيل منهنجي نظر مان گذري هئي. شاعري به ڪيائين. سندس تخلص “ڪوڙل” هو. سندس هڪ شعر جيو ياد اٿم سو ونڊ ڪيان ٿو. “مچي ويوملڪ ۾ اوچتو هي آزار فيشن جو، ٽئيون ٽوپڻ لچو لاعر سڀ يار ٿيو فيشن جو.”اها شاعري تقريباً 1956ع ڌاري ٿيل آهي. ان کان پوءِ غم روزگار جي ڳڻتي ادبي پورهئي کان ڌار ڪري ڇڏيو.. پاڻ هارمونيم به وڄائيندو ۽ ڳائيندو به هو.  فقير احمد بخش بدوي به هن ئي هار جو هڪ موتي آهي، جيڪو پنهنجي والد جي سنت پوري ڪندي اڄ به مختلف درگاهن تي سماع جون چوڪيون ڏيندورهي ۽ راڳ جي ترويج  سندس وڏو ڪردار آهي. اڄ پنهنجي مرشد جي درگاهه تي حاضري ڀريندو رهي ٿو. ان کان علاوه “سچل سارو سچ”، “فوائد المعنوي” جو اردو ترجمو، “تذڪره غوثيه” سندس ادبي ڪم طور سڃاڻپ بڻيل آهن.

==وڌيڪ ڏسو==

* [[بدو]] يا [[ بدو| بدوي (ماڻھو) ]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}
[[زمرو:لقب]]</text>
      <sha1>gofpeee2duo4ald5vnng0dkgekv6tkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بديع الجمال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30890</id>
    <revision>
      <id>383815</id>
      <parentid>101299</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="bvdue2rdoslfxutuou60lq9cvg3fq91" xml:space="preserve">''نهايت حسين شهزاديءَ جو نالو. ”سيف الملوڪ ۽ بديع الجمال“ جي عشقيه قصي جو هڪ ڪردار آهي.''

==''تاريخ''==

''[[سنڌ]] ۾ عام روايت آهي ته سيف الملوڪ نالي هڪڙي سوداگر سامان جو ٻيڙو ڀرائي اروڙ تي اچي لنگر هنيو. ان وقت سنڌ تي دلوراءِ جي بادشاهي هئي، جيڪو ظالم بادشاهه هو. ان جو قاعدو هو ته جيڪو سوداگر اچي لنگر هڻندو هو، ان کان ڏن طور هڪ رات لاءِ سندس زال پنهنجي محل ۾ سڏائيندو هو. سيف الملوڪ جي زال بديع الجمال ڏاڍي سهڻي هئي. سيف الملوڪ کي جڏهن بادشاهي حڪم جي خبر پئي ته هن خدا کي سوال ڪيو ته دلوراءِ جي ننگري ناس ڪر. سوداگر رات وچ ۾ اروڙ وٽان ٻنڌ ڏياري، جنهنڪري درياهه پنهنجو رُخ بلائي رات وچ ۾ ٻئي هنڌان وهڻ لڳو ۽ سيف الملوڪ پنهنجو ٻيڙو ڪاهي سلامتيءَ سان نڪري ويو. سيف الملوڪ ۽ بديع الجمال جو قصو صوفي شاعري ۾ ڳاتو ويو آهي. هماليه جبل جي ڪڇ ۾ ’سيف الملوڪ ڍنڍ‘ کان وٺي بدين ضلعي جي ڏکڻ ۾ هڪ ماڳ تي ’سيف الملوڪ جو کوهه‘ تائين ڪجهه ماڳ انهن ڪردارن سان منسوب آهن.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D8%B9%20%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84 |access-date=2016-08-05 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409161724/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D8%B9%20%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:لوڪ ڪردار]]</text>
      <sha1>bvdue2rdoslfxutuou60lq9cvg3fq91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدين (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30944</id>
    <revision>
      <id>383818</id>
      <parentid>101300</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1802" sha1="8f52gq1jiec8qu7v9ijvjh7nmshme6q" xml:space="preserve">''’بدين‘ نالي سان هڪ ڪتاب، بدين ثقافتي ميلي (1976ع) پڙهيل مقالن تي مشتمل آهي، جنهن جو مرتب محمد سومار شيخ آهي. هي ثقافتي ميلو 1976ع ۾ بدين ضلعي جي اڳوڻي ڊپٽي ڪمشنر محترم منظور حسين ڀُٽي جي دلچسپيءَ سان لڳو هو. ميلي جي ادبي ڪاميٽيءَ جو صدر [[غلام علي الانا|ڊاڪٽر غلام علي الانا]] ۽ سيڪريٽري محمد سومار شيخ هو. ڪانفرنس ۾ پڙهيل مقالن کي مرحوم محمد سومار شيخ هيٺينءَ ترتيب سان گڏ ڪيو آهي'':

# ''بدين ضلعي جو تاريخي مطالعو''
# ''بدين ضلعي جو مذهبي مطالعو''
# ''بدين ضلعي جون شخصيتون''
# ''بدين ضلعي جو ادب''
# ''بدين ضلعي جا فنڪار ۽ رانديگر''
# ''آب پاشي نظام''
# ''بدين ضلعي جا هنر''

''هيءُ ڪتاب ڊيمي سائيز ۾ 192 صفحن تي مشتمل آهي ۽ ان جي قيمت 15 رپيا آهي، جيڪو مهراڻ آرٽس ڪائونسل، حيدرآباد پاران 1979ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو.''&lt;ref&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86%20(%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8) |access-date=2016-08-06 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409210705/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86%20(%DA%AA%D8%AA%D8%A7%D8%A8) |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ڪتاب]]</text>
      <sha1>8f52gq1jiec8qu7v9ijvjh7nmshme6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدين پوٽا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30945</id>
    <revision>
      <id>383821</id>
      <parentid>101301</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="j81lzdohkphkd97zdjo46h57jdr9on7" xml:space="preserve">''مسلمانن جي هڪ ذات جو نالو، جيڪي اڪثر [[حيدرآباد ضلعو|حيدرآباد]] ۽ ڪراچي ضلعن ۾ رهن ٿا.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86%20%D9%BE%D9%88%D9%BD%D8%A7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411102801/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86%20%D9%BE%D9%88%D9%BD%D8%A7 |date=2016-04-11 }} ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

==''حوالا''==

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌ جون ذاتيون]]</text>
      <sha1>j81lzdohkphkd97zdjo46h57jdr9on7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براديا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32541</id>
    <revision>
      <id>383824</id>
      <parentid>80777</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="4f01zt0g2cwbd2i6922igiyyd2or1pt" xml:space="preserve">'''''براديا''' [[لسٻيلو ضلعو|لسٻيلي]] ۾ مسلمانن جو هڪ قبيلو. هيءُ قبيلو لياري (لس ٻيلي) علائقي ۾ ريلون ۽ ڪاٺ واري ٺپي وغيره ايراضين ۾ آباد آهي. ’براديا‘ شيخن جا ڀائر آهن. هن قبيلي مان ’مڱيو براديو‘ لس ٻيلي جو شاعر ٿي گذريو آهي.''&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219132251/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |date=2016-12-19 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:بلوچ ذاتيون]]</text>
      <sha1>4f01zt0g2cwbd2i6922igiyyd2or1pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32542</id>
    <revision>
      <id>383825</id>
      <parentid>80778</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2213" sha1="dgr6uag0kcpx29flkmlhzq1ze71auek" xml:space="preserve">'''''براري'''، ماروا ٺاٺ جي سمپورن [[راڳڻي]]، جنهن جي آروهي امروهي سمپورن آهي. هن راڳڻي کي جهولائڻ ضروري آهي. ڪجهه ماروا جي صورت نظر اچي ٿي، پر ماروا کاڍو آهي ۽ ان ۾ پنچم ورج آهي، هن ۾ ايئن ڪو نه آهي. براري ۾ مڌم دربل آهي. ان لاءِ گنڌار ۽ پنچم جي سنگت رهي ٿي. سوم ناٿ پنڊت براري کي سمپورن سڏيندي پوربي ٺاٺ ۾ رکيو آهي، رکب ۽ کرج وادي سموادي سُر ڏيکاريا اٿس. گرنٿن ۾ براريءَ جا ڪافي قسم ڄاڻايل آهن، پر رواج ۾ ڪو نه آهن. ڪن جا نالا ڏجن ٿا. شڌ براري 2 ڪنتل براري، 3. درونيڙي براري، 4 سفيدوي براري، 5 اُسپرا براري 6 هت براري، 7 هر تاب براري وغيره. سنڌي سنگيت پاريجات ۾ هنن راڳڻين جون چالون ۽ لڇڻ ڏنل آهن. پر ڳائجن نٿيون.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411102756/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D9%8A |date=2016-04-11 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

'''''ھن راڳڻي جو خاص سرگم''''': ''”گي را گي مي راگي را سا پا مي ڌي مي گي را گي را سا“ آهي.''&lt;br /&gt;
'''''هن جي آروهي''''': ''”سا را گي مي پا مي ڌي سا“ ۽''&lt;br /&gt;
'''''امروهي''''': ''”سا ني ڌي پا مي گي را سا“'' آهي، جڏهن ته وادي سُر گنڌار ۽ سموادي سُر ڌيوت آهي.''

== ''مھل'' ==

''هي راڳڻي شام جي وقت ڳائبي آهي. ('''نوٽ''': راڳ ساگر ۾ هن راڳڻيءَ جو ذڪر ماروا ٺاٺ جي زمري ۾ ٿيل ڪو نه آهي.)''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:ھندستاني راڳڻيون]]</text>
      <sha1>dgr6uag0kcpx29flkmlhzq1ze71auek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32731</id>
    <revision>
      <id>383827</id>
      <parentid>209112</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2402" sha1="lha0wnlftk56k27zuz2quww52bg86h1" xml:space="preserve">'''''بُراقُ''' اها سواري، جنهن جي ذريعي حضرت [[محمد]] مصطفيٰ صلي الله عليه وسلم جن معراج رات، يروشلم (بيت المقدس) کان آسمان تي پهتا.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=براق ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120094817/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%82 |date=2024-11-20 }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''بڻڀياس'' ==

''ٻوليءَ جي ماهرن جو چوڻ آهي ته ’براق‘ اصل ۾ ’برق‘ مان ڦٽل لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي بجلي، يعني ’بجلي جهڙو تيز رفتار‘ ٻين لفظن ۾ رنگ ۽ چمڪ ۾ سفيد، بي عيب ۽ تيز رفتاريءَ جي ڪري هن کي ”براق“ چيو ويو آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''تفصيل'' ==

''علامه طبريءَ ڪلام پاڪ جي تفسير ۾ ”اسريٰ“ جي باري ۾ گهڻيون ئي حديثون نقل ڪيون آهن. انهن مان هڪڙيءَ حديث ۾ حضور پاڪ جن جي سواريءَ جو جانور فقط هڪڙو گهوڙو بيان ڪيل آهي، تنهن هوندي به اوائلي دور جي اڪثر حديثن ۾ هن کي ”البراق“ چيو ويو آهي ۽ ان جي وصف ۾ چيو ويو آهي ته اهو خچر ۽ گڏهه جهڙو درمياني قد بت جو هڪڙو جانور هو. بعضي وڌيڪ تفصيل ٻڌائيندي چيو ويو ته اُن جو رنگ اڇو هو. گڏهه يا خچر کان ڊگهو هو. هو زين ۽ لغام سان سينگاريل هو. تفسيرن ۾ ائين به لکيل آهي ته براق جي ٽنگن ۾ پَرَ لڳل هئا، جن جي ذريعي تيزيءَ سان هلندو هو. قديم زماني ۾ ’اسريٰ‘ ۽ ’معراج‘ ٻنهي جي باري ۾ روايتون اهڙيءَ طرح گڏجي ويون، جو انهن جو اثر ”البراق“ تي به پيو ۽ ”اڏامندڙ گهوڙي“ وارو تصور بڻجي ويو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:ديومالائي گاڏڙ انسان]]</text>
      <sha1>lha0wnlftk56k27zuz2quww52bg86h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برانڊي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32732</id>
    <revision>
      <id>383830</id>
      <parentid>81011</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="30czyrajys13y3c7jsp69v8kwe1pnjb" xml:space="preserve">[[Image:Cognac glass.jpg|thumb|''ھڪ شراب خوري ۾ وڌل برانڊي'']]
'''''برانڊي''' ولايتي شراب جو هڪ قسم، جيڪو [[انگوري شراب]] يا انگوري سُرڪن جي ڦوڳ کي چڪائي ٺاهيندا آهن. هيءُ تيز ذائقي وارو ۽ تکو شراب ٿيندو آهي، جيڪو گهٽ درجي وارو ليکيو ويندو آهي. فرانس ([[يورپ]]) ۾ برانڊي اڇن انگورن مان ٺاهي ويندي آهي. ٻين ميون ۽ شفتالوءَ وغيره مان به برانڊي ٺهندي آهي. چانورن ۽ ڪمند جي شيري جي رس مان به برانڊي تيار ڪئي ويندي آهي. ٽالپرن جي دور ۽ ان کان اڳ، سنڌ ۾ چانورن جي خمير واري رس مان شراب ٺهندو هو، جنهن کي ”برانڊي“ چئي سگهجي ٿو. سنڌ ۾ عام طور سياري ۾ ٿڌ لڳڻ سبب ٿيل کنگهه، زڪام وغيره جي علاج طور به استعمال ڪن.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119050256/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A |date=2024-11-19 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:خالص مشروب]]</text>
      <sha1>30czyrajys13y3c7jsp69v8kwe1pnjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براھماڻي ٻرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32733</id>
    <revision>
      <id>383831</id>
      <parentid>255904</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="eljmcjizywk2ql9iu9lpv4jxf7huoyg" xml:space="preserve">'''''براهماڻي ٻُرا''' هڪ روايت موجب اصل ۾ [[برفت]] قبيلي جي شاخ آهن ۽ آڳاٽي وقت ۾ سنڌ جي بارڻ علائقي مان لس ٻيلي ۾ اچي آباد ٿيا. سندن شجرو مٿي ”آري بدي“ سان هن طرح ملي ٿو. آري بدو پٽ عيسب جو، جنهن کي ٻه پٽ ٿيا، ٻُرو ۽ دودو. دودي کي 5 پٽ ٿيا، جن جو اولاد جدا جدا پاڙن سان سڏجي ٿو. عيسب جي پُٽ، ٻُري جو پٽ موسو، تنهن جو پٽ ٻُرو، جنهن کي 3 پٽ ٿيا: واڳو، پيروز، ڀوئو. واڳوءَ جو اولاد بارڻ ۾ رهي ٿو. ڀوئي جو پٽ مُبو، تنهن کي مير نالي پٽ ٿيو. پيروز جو پٽ سُکيو، تنهن جو پٽ نِندو، نندو ۽ ناڙي، جن جون ماهيون ”کر پڏان“ ۾ آهن، سي براهماڻي ٻُرن جا وڏا آهن. نندي جو پٽ براهم ٿيو، جيڪو 1100ھ/ 1688ع ۾ شاهه بلاول جو خليفو هو ۽ اتي ئي مدفون آهي.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%85%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20%D9%BB%D8%B1%D8%A7 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219133849/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%85%D8%A7%DA%BB%D9%8A%20%D9%BB%D8%B1%D8%A7 |date=2016-12-19 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي قبيلا]]</text>
      <sha1>eljmcjizywk2ql9iu9lpv4jxf7huoyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براھمي گپتا لپي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32734</id>
    <revision>
      <id>383833</id>
      <parentid>267923</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6564" sha1="egffih2z06mu0yl9rtz7y1nr4iqnrkf" xml:space="preserve">'''براهمي گپتا لپي''' هيءَ ٻولي براهمي لپيءَ جي هڪ شاخ آهي. اصل گپتا لِپيءَ ۾ حروف علت سميت 37 اکر هئا ۽ کاٻي کان ساڄي پاسي لکي ويندي هئي. ان گپتا لِپيءَ مان چار ضمني لِپيون ڦُٽيون هيون. اڀرندي، الھندي، ڏاکڻي ۽ وچ ايشيائي. انهن مان اڀرندي گپتا جي اولھ واري هڪ شاخ مان ’سِڌاماترڪا‘ لِپي 500 عيسوي ڌاري ٺھي، جنھن مان [[ديوناگري اسڪرپٽ|ديوناگري لپي]] 700 عيسويءَ ۾ اڀري جيڪا هاڻوڪين جديد هندي لپين جو بنياد آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%85%D9%8A%20%DA%AF%D9%BE%D8%AA%D8%A7 انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124103656/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%85%D9%8A%20%DA%AF%D9%BE%D8%AA%D8%A7 |date=2025-01-24 }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

گُپتا لکت (script) بابت ڪنسائيز انسائيڪلوپيڊيا چوي ٿي ته،” اها ڏکڻ ايشا جي اتر هندستاني گروهه جي چوٿين ۽ ڇهين صديءَ جي لِپي آهي. ان وقت جي حڪمران گپتا حڪمرانن جي رياست ان لکت کي اهو نالو ڏنو. اها لِپي برهمي مان نسري ۽ گپتا شهنشاهيت ۾ پري پري تائين فتح ٿيل علائقن ۾ پکڙجي وئي. ان جي نتيجي ۾ گپتا لِپي هندستان ۾ پوءِ وارين اڪثر لِپين (اڪثر حصي ۾ ديوناگري) جي ذريعي شروعاتي لِپي بڻي.“&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== لپي ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
|  [[فائل:Gupta allahabad a.svg|24px]]a || [[فائل:Gupta allahabad i.svg|24px]] i || [[فائل:Gupta allahabad u.svg|24px]] u || [[فائل:Gupta allahabad ri.svg|24px]] ṛ|| [[فائل:Gupta allahabad e.svg|24px]] e || [[فائل:Gupta allahabad o.svg|24px]] o 
|-
| [[فائل:Gupta allahabad aa.svg|24px]] ā ||  ||  || || || [[فائل:Gupta allahabad au.svg|24px]] au 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
| [[فائل:Gupta allahabad k.svg|24px]] k || [[فائل:Gupta allahabad kh.svg|24px]] kh || [[فائل:Gupta allahabad g.svg|24px]] g || [[فائل:Gupta allahabad gh.svg|24px]] gh || [[فائل:Gupta allahabad ng.svg|24px]] ṅ
|-
| [[فائل:Gupta allahabad c.svg|24px]] c || [[فائل:Gupta allahabad ch.svg|24px]] ch || [[فائل:Gupta allahabad j.svg|24px]] j || [[فائل:Gupta ashoka jh.svg|24px]] jh  || [[فائل:Gupta allahabad ny.svg|24px]] ñ
|-
| [[فائل:Gupta allahabad tt.svg|24px]] ṭ || [[فائل:Gupta allahabad tth.svg|24px]] ṭh || [[فائل:Gupta allahabad dd.svg|24px]] ḍ || [[فائل:Gupta allahabad ddh.svg|24px]] ḍh || [[فائل:Gupta allahabad nn.svg|24px]] ṇ
|-
| [[فائل:Gupta allahabad t.svg|24px]] t || [[فائل:Gupta allahabad th.svg|24px]] th || [[فائل:Gupta allahabad d.svg|24px]] d || [[فائل:Gupta allahabad dh.svg|24px]] dh || [[فائل:Gupta allahabad n.svg|24px]] n
|-
| [[فائل:Gupta allahabad p.svg|24px]] p || [[فائل:Gupta allahabad ph.svg|24px]] ph || [[فائل:Gupta allahabad b.svg|24px]] b || [[فائل:Gupta allahabad bh.svg|24px]] bh || [[فائل:Gupta allahabad m.svg|24px]] m
|-
| [[فائل:Gupta allahabad y.svg|24px]] y || [[فائل:Gupta allahabad r.svg|24px]] r || [[فائل:Gupta allahabad l.svg|24px]] l || [[فائل:Gupta allahabad v.svg|24px]] v || style=&quot;background:#dddddd;&quot;|
|-
| [[فائل:Gupta allahabad sh.svg|24px]] ś || [[فائل:Gupta allahabad ss.svg|24px]] ṣ || [[فائل:Gupta allahabad s.svg|24px]] s || [[فائل:Gupta allahabad h.svg|24px]] h || style=&quot;background:#dddddd;&quot;|
|}

== سنڌ ۾ دريافت ==

سنڌ ۾، [[بدر ابڙو|بدر ابڙي]] فيبروري 2004ع ۾ واهي پانڌي ويجهو کيرٿر جبل جي ’نئن نريءَ‘ ۾ هڪ هنڌ هڪ جابلو ڪنڌيءَ تي ٽن جاين تي اُڪريل براهمي گپتا تحرير دريافت ڪئي آهي. اهي ٽيئي تحريرون پشاور يونيورسٽي ۾ قديم ٻولين جي ڄاڻو ڊاڪٽر نسيم هن ريت پڙهيون؛ برهمي لکتون ٽي اهڙيون لکتون، جيڪي يا تہ ٽن ڌار ڌار ماڻهن جون لکيل آهن يا ساڳئي ماڻهوءَ ٽن مختلف قسم جي اوزارن سان کوٽي لکيون آهن. اهي گهڻو ڪري خاص نالا، انهن جي لقبن سان آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

#	++++sya pari[ndra]paputrasya “of…, the son of Parindrapa” “of 
#	SriīMatarasya dakkas[ya] tararastisya dara dara+sardhya “of rŚMatara, the strong or intelligent, the protector, the … of Dara”. Probably followed by four faint letters . 
#	[dhasamasa] “of Dhasma”. The last letter is overlapped by a large size akshara ‘Ta’. Below traces of few letters. 
The readings need to be verified on the spot.

جيڪڏهن ڊاڪٽر نسيم مٿيون تحريرون پڙهڻ ۾ ڪا غلطي نه ڪئي آهي ته پوءِ انهن مان پڙهيل لفظ ڪجهہ هن ريت معنيٰ ڏين ٿا: 
# +++ سيہ پَـرِ [ندرا] پَاپُـتراسيہ (... جو ... پرندراپا جو پُٽ، جو) 
# سري متارا دکشيه تار تارا ستيہ دارا دارا + سرڌيا (سري متارا جو، ذهين ۽ ٻلوان محافظ، اهو ... دارا جو) ان کان پوءِ شايد چار ٻيا اکر به آهن . 
# ڌَسَـمَـسا (ڌَشما جو). آخري اکر جي مٿان هڪ وڏي ماپ جو اکر ’تا‘ لکيل آهي ۽ ان جي هيٺان ڪجهہ اکرن جا نشان آهن.

انهن تحريرن جو مطلب ٿيو تہ هن ماڳ کي گپتا دور جي چوٿين ۽ ڇهين صديءَ جي منظر نامي ۾ ڏسي سگهجي ٿو، ۽ هتي لکيل ڪجهہ نالا مثال: متارو، پَرندراپ، دارا، ۽ ڌمشا کي تاريخ جي ورقن ۾ ڳولڻ گهرجي. پر جيڪڏهن اهي نالا تاريخ جي ورقن ۾ موجود نہ آهن تہ پوءِ اهي هن تيرٿ تي موجود باقي نقاشيءَ جا فنڪار ٿي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:گپتا لپيون]]</text>
      <sha1>egffih2z06mu0yl9rtz7y1nr4iqnrkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براھوئي علامہ حاجي محمد عمر دين پوري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32735</id>
    <revision>
      <id>383836</id>
      <parentid>255718</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4257" sha1="tqj8jnpz7ctz5os6g528gqifwp0nu9f" xml:space="preserve">'''''براهوئي، علامه حاجي محمد عمر دين پوري'''، علامه حاجي محمد عمر ولد عطا محمد عرف عطائي خان پندراڻي بروهي 1882ع ڌاري ڳوٺ وڪري جاگير، [[شڪارپور ضلعو|ضلعي شڪارپور]] ۾ ڄائو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A6%D9%8A%20%20%20%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D9%8A%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%B9%D9%85%D8%B1%20%D8%AF%D9%8A%D9%86%20%D9%BE%D9%88%D8%B1%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.'']{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''تعليم'' ==

''ننڍپڻ کان ئي ذهين ۽ هوشيار هو، شروعاتي ديني تعليم پنهنجي والد وٽ پڙهيو. ان کانپوءِ هو مستونگ جي مولانا براهوئيءَ جي مدرسي ۾ داخل ٿيو، جتي هن ناظره قرآن مجيد جي تعليم حاصل ڪئي. وڌيڪ تعليم لاءِ همايون شريف ۾ مولانا عبدالغفور همايونيءَ وٽ حاضر ٿيو، جنهن جي مدرسي مان پڙهي فارغ التحصيل ٿيو، جنهن بعد مڪتبه السلاميه براهوئيه در خان، لڳ ڍاڍر بلوچستان ۾ مولانا عبدالحي براهوئي رئيساڻيءَ وٽ درس ۾ شامل ٿيو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''خدمتون'' ==

''علامه حاجي محمد عمر دين پوري، حضرت مولانا سيد تاج محمود شاهه امروٽي جو دست ِ بيعت مريد هو. هي عالم ۽ اديب سان گڏ مفتي، مفسر، مترجم، شاعر ۽ سياسي رهنما به هو. هن سڀ کان پهريائين 1901ع ۾ مڪتبه اسلاميه براهوئي در خان لڳ ڍاڍر مان اشاعتي ڪم جي شروعات ڪئي. سندس پهريون ڪتاب ’ڪريما‘ فارسيءَ مان براهوئي ۾منظوم ترجمو هو.علامه دين پوري مختلف موضوعن تي اٽڪل 86 ڪتاب لکيا،جن ۾: (1) قرآن مجيد (براهوئي ترجمو) (2) ڪريما، (3) محمود نامه، (4) نامِ حق، پندنامه، (6) شروط الصلوٰة، (7) تعليم الاسلام (منظوم)، (8) نصيحت نامه، (9) حفظ الايمان، (10) ترغيب الجماعت، (11) نماز فرائض، (12) سودائي نامه، (13) دينيات (حصو پهريون ۽ ٻيو) (14) اعلان واجب الـبيان، (15) مثالِ حال، (16) تحفة الامراء (17) هدايت المستورات، (18) مفتاح القرآن (مقدمو)، (19) دافع الوسواس في بيان الحيض و النفاس، (20 ) تفسير مفتاح القرآن، (21) ريل نامه، (22) وبيص الطيب وي ذي نور الحبيب،(23) قاعده بـراهوئيه، (24) مـشتاق مـدينه (شاعري)، (25) تـنبـيھ الـثافلين، (26) اصل اليمان، (27) داستان ورنائي، (29) اشتار مع حسرت اظهار،(30) ثبوت الحجاب بالدلائل و انتصاب، (31) آئينه قيامت، (32) مخ العبادة، (33)جهاتل بانو، (34) داستان ابليس (35) هدايت قادريه، (36) دعوت الاسلام، (38) شرح اصول سته ۽ (37) مجموعه خطبات قابل ذڪر آهن. مولانا محمد عمر دين پوري 1343ھ/1925ع ۾ دين پور مان هڪ ماهوار رسالو ’الحق‘ براهوئي زبان ۾ جاري ڪيو، جنهن جا ٽي پرچا منظر عام تي آيا. اهو رسالو براهوئي زبان جو پهريون رسالو هو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''وفات'' ==

''هن 18 جمادي الثاني 1468ھ/1948ع ۾ عشاء نماز جي پيش امامت دوران سجدي ۾ دم ڌڻيءَ حوالي ڪيو. سندس مزار نڙبينت ضلعي قلات ۾ آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:شڪارپور ضلعي جا ماڻھو]]</text>
      <sha1>tqj8jnpz7ctz5os6g528gqifwp0nu9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>براھوي ٻولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32737</id>
    <revision>
      <id>383837</id>
      <parentid>331292</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25709" sha1="g0nn235g1tuu6e6lj9rcjjqlcvmggrv" xml:space="preserve">{{Infobox Language
| name = براھوي
| nativename = 
| region = [[پاڪستان]] ۽ [[افغانستان]]
| map = Dravidische Sprachen.png
| mapcaption = براھوي (ڏورانھين مٿين کاٻي طرف) جاگرافيائي طور ٻين سڀني دراوڙي ٻولين کان اڪيلي ٿيل
| ethnicity = [[بلوچ ماڻھو|بروھي بلوچ]]
| speakers = 42 لک
| date = 2011ع
| ref = e18
| familycolor = Dravidean
| fam2 = اتريون دراوڙي ٻوليون
| script = [[فارسي-عربي لپي]]، [[لاطيني لپي]]
| agency = براھوي لئنگويج بورڊ (پاڪستان)
| iso3 = brh
| glotto = brah1256
| glottorefname = Brahui
| states = [[پاڪستان]]
* [[عمان]]
| fam1 = دراوڙي ٻوليون
| speakers2 = 50 لک
| dia1 = قلاتي
| dia2 = ساراواني
| dia3 = جهالاواني
| nation = [[پاڪستان]]
* [[ايران]]
| minority = [[پاڪستان]]
* [[ايران]]
* [[عمان]]
}}
'''براهوي''' (Brahui)، &quot;براهوجي&quot; ۽ &quot;ڪرگلي&quot; جي نالن سان به سڃاتي وڃي ٿي. هن جا ٽي لهجا آهن؛ جهالاواني، قلاتي ۽ سارواني. هيءَ ٻولي [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي وچ ڏکڻ، [[ڪوئيٽا]]، [[قلات]]، اوڀر بلوچستان ۽ [[سنڌ]] کان سواءِ [[ايران]]، [[ترڪمانستان]]، [[افغانستان]] ۽ [[عمان]] ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. براهوي ٻولي اترئين دراوڙي ٻولين جي خاندان مان آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=براهوي ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409110110/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%88%D9%8A |date=2016-04-09 }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

مسٽر ڊينز بري (آءِ. سي. ايس.) برٽش بلوچستان جي روينيو کاتي ۾ ملازم هو، ۽ مختلف زبانن مان واقف هو. 1901ع ۾ بلوچستان جي آدمشماريءَ جو ڪم سندس سپرد ڪيو ويو. هن صاحبَ ماتحت مرزا شير محمد زهريءَ جهڙو لائق انگريزيدان مقرر ڪيو ويو، جنهن کان هن بروهي زبان سکي، ۽ ڪرگالي زبان جي خط و خال کان پوريءَ طرح واقفيت حاصل ڪرڻ کان پوءِ، اٺن سالن جي محنت بعد، حڪومت کي پنهنجو ڪتاب پيش ڪيائين. هيءُ ڪتاب بروهي ٻوليءَ جو مڪمل گرامر آهي، جنهن کي پڙهڻ سان بروهي ٻوليءَ جي ماهيت کي معلوم ڪري سگهجي ٿو. ڪتاب جو جيڪڏهن ٻين ٻولين ۾ ترجمو ڪرائجي ته بيحد مفيد ثابت ٿيندو، ڇا لاءِ ته ’ڪرگاليءَ‘ جي معنيٰ آهي بگڙيل زبان، جنهن جا اُچار بلڪل ڏکيا آهن. اهڙي منجهيل مسئلي کي حل ڪرڻ جو سهرو مسٽر ڊينز بري جي مٿي تي آهي. مسٽر ڊينز بري کي برٽش حڪومت ترقي ڏيئي، 1934ع ۾، هند جو پرڏيهي وزير مقرر ڪري، ’سر‘ جي معزز خطاب سان نوازيو. ملازمت جي آخري لمحي تائين کيس بروهي ٻوليءَ ۽ بروهيت سان دلچسپي رهندي آئي. 1934ع ۾ سندس ٻيو ڪتاب، ”بروهي پِرابلم“، جلد ٻيو (The Barui Problem, Part II)، نئين دهليءَ مان شايع ٿيو. ڪتاب بروهي ٻوليءَ جو مڪمل گرامر آهي، جنهن جي ان وقت جي هندستان مان شايع ٿيندڙ انگريزي اخبارن تعريف ڪئي هئي، ۽ دنيا کي تسليم ڪرڻو پيو ته بروهي ٻولي داراوڙي ٻولين مان نڪتل، قديم ٻولي آهي.

=== رسم الخط ===
قلات جي بروهي نوابن مان مير حسن دهليءَ جي مغل شهنشاهن کان آزادي حاصل ڪئي هئي. مير احمد خان جنهن جي نالي تي قلات جا نواب ’احمدزئي‘ سڏبا هئا. 1661ع ۾، شاهجهان جي ڏينهن ۾ خود مختاري حاصل ڪئي هئي. 1854ع ۾ مير نصير خان ثانيءَ ’ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ‘ جي قيادت تسليم ڪئي، ۽ 1947ع ۾، پاڪستان جي آزاديءَ کان پوءِ، هيءَ رياست پاڪستان ۾ مدغم ٿي ويئي؛ ليڪن مٿئين عرصي ۾ بروهي ٻوليءَ ڪا ترقي ڪا نه ڪئي، ڇا لاءِ ته اڳوڻي قلات سرڪار جي دفتري زبان پارسي هئي، جيئن پارسي ٻولي سنڌ ۾ ٽالپري دور تائين سرڪاري زبان هئي. سنڌي ٻوليءَ وانگر، بروهي به گهرو زبان جي حيثيت ۾ رهندي آئي، ۽ بلوچستان جا شاعر به پارسيءَ ۾ سخن سنجي ڪندا رهيا. انگريزي دور م به اسڪولن ۾ اردو تعليم جو ذريعو بنجي ويئي؛ جنهنڪري بروهي زبان ڪا به خاص ترقي ڪانه ڪئي. وري جن بروهين بلوچستان کان نڪري سنڌ ۽ ٻين صوبن کي وطن جوڙيو، انهن انگريزي پڙهڻ شروع ڪئي ۽ پنهنجي مادري ٻوليءَ کي وساري ڇڏيائون. آزاديءَ کان پوءِ جڏهن صوبائي ٻولين جو وارو آيو، تڏهن مس مس 1960ع ڌاري، رئيساڻي سردار ميجر غوث بخش خان جي ڪوشش سان، مستونگ مان پهريون دفعو عربي اردو خط ۾ پندرهن روزه ”ايلم“ اخبار بروهيءَ ۽ اردوءَ ۾ شايع ٿي رهي آهي. ليڪن بروهي خانه بدوش قوم آهي، تعليم نه هئڻ ڪري خريدار اٽي ۾ لوڻ جيترا مس آهن. نه وري بروهي زبان ۾ اڄ تائين ڪو اهڙو ڪتاب شايع ٿيو آهي، جنهن جي ذريعي غير بروهي هن زبان مان واقفيت حاصل ڪن. توڻي جو سابق خان قلات جي ڏينهن ۾ هڪڙي مولوي سربازيءَ قرآن پاڪ جو بروهيءَ ۾ ترجمو ڪيو هو. نه وري ريڊيو پاڪستان بروهي ٻوليءَ کي اهميت ڏني آهي. رڳو ڪوئيٽا ريڊيو تان پنج منٽ بروهي غزل جو آواز ٻڌڻ ۾ اچي ٿو. سنڌ جي هر هڪ ضلعي ۾ بروهي رهن ٿا، انهن لاءِ مادري زبان ٻڌڻ جو انتظام ڪونهي. پاڪستان جي ٺھڻ کان پوءِ بلوچستان ۾ ’براهوئي رائٽرس گلڊ‘ قائم ٿي آهي؛ پر اسڪولن ۾ اڃا بروهي زبان رائج ڪو نه ٿي آهي. بروهي زبان وقت جي ٻولين ۾ گهڻو پٺتي پيل آهي. نشر ۽ اشاعت جو اڻپورو انتظام، بروھي قبيلي جي نااتفاتيءَ ۽ سرمايي نه هئڻ ڪري، ڪو نه ٿيو آهي. انهن سببن ڪري پاڪستاني عوام کي بروهين جي تايخ ۽ ادب کان ايتري واقفيت پهچي ڪا نه سگهي آهي، توڻي جو بروهي قبيلو ۽ سندن ٻولي اصل ۾ آڳاٽي سنڌي ٻولي ئي آھي.

لاهور ۾ ٿيل پاڪستان جي علاقائي زبانن جي ڪانفرنس ۾، سنڌي، بلوچي، پشتو ۽ پنجابي وفدن سان گڏ، بروهي وفد به شرڪت ڪئي، ۽ پنهنجي ادب ۽ ثقافت تي مقالا ۽ شعر پڙهي، ثابت ڪيو ته بروهي به درواڙي ٻولين جو ئي هڪ لھجو آهي، جنهن ۾ ادب جو ڪجهه ذخيرو موجود آهي.

== متفرق تفصيل ==

تازو هن ٻوليءَ لاءِ رومن لپي منظور ڪئي وئي آهي. جڏهن ته اڪثر عربي لپيءَ ۾ لکي ويندي آهي. پاڪستان ۾ هيءَ عربي لپيءَ ۾ لکي ويندي آهي. مشهور اديب جوهر بروهي [[سنڌ]] مان مستقل رسالو ڪڍندو آهي. بروهين جا سنڌين سان مستقل لاڳاپا آهن. گهڻو ڪري هر هاري، مالوند واپاري مسلمان آهن. بروهي دراوڙين جي اترين شاخ ڪري سمجهيا وڃن ٿا. ڪي وري کين سنڌو تهذيب وارا سمجهن ٿا. هن ٻوليءَ تي سنڌو تهذيب جي حوالي سان تحقيق جي ضرورت آهي. بروهي دراوڙن جي شاخ آهي، جيڪا هزارها سالن کان پنهنجن اصل ماڳن تي رهيل آهي. جڏهن ته چار هزار سال ق م دراوڙن جون ڪي شاخون ڏکڻ ڏي هجرت ڪري ويون هيون. چون ٿا ته حضرت ابراهيم عليه السلام جا وڏا به هتان سنڌ مان هجرت ڪري ساڳي واٽ ڏئي ايران ۽ آخر ۾ اُر ويا هئا. ايران ۾ ابراهيمي ٻولي ۽ ڪي قبيلا ان جو يادگار آهن.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

بلوچستان جا براهوي يا بروھي هن پرڳڻي جا قديم ترين ۽ آڳاٽا رهاڪو آهن. براهوي دراوڙي نسل جا آهن. سندن پنھنجي پاڙيسري بلوچن سان لساني، نسلي ۽ تاريخي هڪجهڙائي ناهي. جيتوڻيڪ بلوچ يا بلوشي هتي گذريل ٻارهن سئو ورھين کان موجود آهن. براهوي ڊي اين اي ڪنهن نه ڪنهن حد تائين هن خطي جي لڳ ڀڳ سڀني ماڻهن ۾ موجود آهي. براهوي هتي مهر ڳڙھ تهذيب (8 هزار سال اڳ) کان وٺي آباد آهن. لساني ۽ نسلي لحاظ کان، براهوي ڏکڻ هندستان جي دراوڙين (تامل، تيلگو، ڪنڙ، مليالم) جا ڀائر آهن. اهي ماڻهو ٻارهن هزارن سالن کان مسلسل هتي آباد آهن، جڏهن ته باقي دراوڙي هتان کان ڏکڻ طرف هليا ويا هئا.

{{Infobox language
|name        = Brahui
|nativename  = &lt;big&gt;{{lang|brh|براهوئی}}&lt;/big&gt;
|region      = [[Pakistan]], [[Afghanistan]], [[Iran]], [[Turkmenistan]]
|map         = Dravidische Sprachen.png
|mapcaption  = Brahui (far upper left) is geographically isolated from all other Dravidian languages.&lt;ref name=&quot;Parkin37&quot;/&gt;
|ethnicity   = [[Brahui people|Brahui]]
|speakers    = {{sigfig|4.22|1}} million
|date        = 2011
|ref         = e18
|familycolor = Dravidian
|fam2        = [[Northern Dravidian languages|Northern]]?
|script      = [[Arabic script]] ([[Nastaʿlīq script|Nastaʿlīq]]), [[Latin script]]
|agency      = Brahui Language Board (Pakistan){{cn|date=December 2017}}
|iso3        = brh
|glotto=brah1256
|glottorefname=Brahui
}}

''''بروھي'''- '''Brohi Language''': اھا قديم ٻولي دراوڙي ٻولين جي سلسلي مان آهي ۽ پاڪستان ۾ بلوچستان ۽ سنڌ ڳالھائي ويندي آهي. ان سان گڏوگڏ ننڍڙي پيماني تي افغانستان، ايران ۽ ترڪمانستان ۾ به ڳالھائي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livemint.com/Sundayapp/lWCoIZ2K5dPycrhS1gk6nJ/A-slice-of-south-India-in-Balochistan.html|title=A slice of south India in Balochistan}}&lt;/ref&gt; بروھي ڳالھائيندڙ برادرين جي عراق، متحده عرب امارات ۽ قطر ۾ بہ موجودگي آھي.&lt;ref name=&quot;books.google.nl&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=bCkaAQAAIAAJ&amp;q=brahui+language+gulf+states&amp;dq=brahui+language+gulf+states&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=PbCVVZSpJoO9ygPxw4SwCg&amp;ved=0CEkQ6AEwCA &quot;International Journal of Dravidian Linguistics, Volumes 36-37&quot;] department of linguistics, University of Kerala&lt;/ref&gt;

== بروھي ٻوليء جو رسم الخط ==

براهوئي ٻوليءَ جي خط جو نمونو فارسي طرز تي آهي. بلوچستان جا براهوئي ادبي ادارا فارسي طرز جي خط کي گهڻو استعمال ڪن ٿا، جڏهن ته سنڌ جا بروهي اديب هِتان جي پرنٽنگ پريسن مان سنڌي عربي خط جي نموني تي مگر اردو ٽائيپ سان پنهنجا بروهڪي جا ڪتاب ڇپائيندا آهن، جيئن محترم جوهر بروهي صاحب ڪيتري وقت تائين پنهنجو ”سنگت“ رسالو ان صورت ۾ ڇپائيندو رهيو، هينئر اردو فارسي خط جي ڪتابت سان ان کي ميدان تي آڻيندو آهي. ائين ئي راقم الحروف جو ڇهه ماهي ڪتابي سلسلو ”ڪَپَرت“ (ڪبوتر، پيامي) پڻ سال 1983ع کان ڇپبو رهيو آهي. محترم جوهر صاحب جا ٻه تخليقي ڪتاب ”گوريچ“ ۽ ”دُردانه“ پڻ ٽائيپ جي صورت ۾ ميدان تي آيا. بزم سوز شهدادڪوٽ، بزم مولائي شيدائي، محمد پورا وڍو ضلع جيڪب آباد، محتتم داد محمد ”خادم“ بروهي صاحب جو ادارو براهوئي ادبي ثقافتي سنگت جيڪب آباد، براهوئي پبليڪيشن فريد آباد ميهڙ، جناب تراب لاڙڪاڻوي صاحب جو ادارو انقلاب ادب ۽ محترم محمد اسحاق سوز صاحب طرفان قائم ڪيل براهوئي ادبي دنيا جو ادارو انقلاب ادب ۽ محترم محمد اسحاق سوز صاحب طرفان قائم ڪيل براهوئي ادبي دنيا يا براهوئي ادبي سنگت شهدادڪوٽ، هي سڀ اشاعتي ادارا سنڌ اندر مختلف نوعيت جا براهوي ڪتاب ميدان تي آڻڻ ۾ سرگرم آهن. حيدرآباد جو محترم علي احمد ”شاد“ بروهي صاحب پڻ هن سلسلي ۾ پاڻ پتوڙي رهيو آهي. انهن ادارن طرفان ڪيترائي ادبي ۽ ثقافتي ميڙ پڻ ڪوٺايا ويا آهن. بلوچستان ۾ به بيشمار سرڪاري ۽ غير سرڪاري ادبي ادارا هن سلسلي ۾ قابل تحسين حد تائين ڪم ڪري رهيا آهن، انهن مان ڪن جا نالا هن ريت آهن (1) براهوئي ادبي سوسائٽي رجسٽرڊ ڪوئٽه (2) براهوئي آرٽس اڪيڊمي رجسٽرڊ ڪوئٽه (3) براهوئي ادبي تنظيم ڪوئٽه (4) براهوئي اڪيڊمي جناح روڊ ڪوئٽه (5) پريس انفارميشن ڊپارٽمينٽ ڪوئٽه (6) براهوئي ادبي ديوان مستونگ (7) اداره ”ايلم“ مستونگ بلوچستان. ياد رهي ته سمورا براهوئي ڪتاب توڙي قومي هجره ڪاميٽي طرفان ڇپايل قرآن پاڪ جو براهوئي ترجمو جناب نورمحمد پروانابه صاحب، براهوئي ڪتاب گهر ”ايلم“ مستونگ ضلع قلات بلوچستان کان ملي سگهن ٿا. اٽڪل ٽيهن سالن کان محترم پروانه صاحب جي ادارت هيٺ ڇپجندڙ هفتيوار براهوئي اخبار ”ايلم“ مستونگ هن زبان جو گهڻو ادبي سرمايو پڙهندڙن تائين پهچايو آهي. براهوئي تهذيب ۽ ثقافت، تاريخ ۽ ادب، مطلب ته هر پهلوءَ کي دنيا سان متعارف ڪرايو اٿس.&lt;ref&gt;سنڌي ۽ بروھوي زبانن جو تقابلي جائزو؛ عزيزاللہ عزيز بروھي ؛مھراڻ رسالو؛ جلد 35؛ 1986؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو &lt;/ref&gt;
براهوئي زبان متعلق مغربي محققن جا ٻه طبقا آهن. هڪڙو اهو آهي جيڪو بروهين کي آريا ۽ سامي تسليم ڪري ٿو. هن طبقي ۾ ڊاڪٽر گستاولي بان، ايل ڊئمس، ڪرنل ٿامس هالڊچ سر، خانيڪاف، آر هيوجس بلر ۽ ڊبليو هيوحس وغيره. ٻيو طبقو جيڪو بروهين کي ڊرويڊي شمار ڪري ٿو، ان ۾ ڊاڪٽر ارنيسٽ ٽرمپ، ڊاڪٽر ڪاڊويل ۽ سّر ڊينس بري وغيره اچي وڃن ٿا. پوئين طبقي وارا زبان دان آهن، انڪري سندن فيصلي کي زياده اهميت ڏني وڃي ٿي. براهوئي زبان ۾ بيشمار ڊرويڊي الفاظ شامل آهن مثلاّ: پال (باله) يعني کير، بئي يعني گاهه، تيل (تيله) يعني وڇون، خِيسُن يعني ڳاڙهو، آسِٽ يعني هڪ، اِرّٽ يعني ٻه ۽ مُسِٽ يعني ٽي وغيره. اهڙن بگڙيل لفظن جي موجودگيءَ سبب هن کي ڪرگالي يعني اڍنگي زبان سڏين ٿا.&lt;ref&gt;A. W. Hughes: Balochistan Brahvis, KURGALLI&lt;/ref&gt; موجوده دور ۾ سنڌي زبان جي ملاوٽ هن کي وڌيڪ آسان بنائي ڇڏيو آهي. تاريخ شاهد آهي ته اتر هندستان توڙي سنڌ بلوچستان ۾ دراوڙن کان اڳ ئي ڪول ۽ سنٿال قومون آباد هيون، جن کي ڊرويڊين ڀؤنچ سمنڊ جي ڪناري ۽ عراق کان اچي انهي ملڪن مان لوڌي ڪڍيو هو. موهن جي دڙي مان لڌل ڪولن، سنٿالن ۽ دراوڙن جا اهڙا لاش عراقي ۽ مصري تهذيب سان هن علائقي جو لاڳاپو ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref&gt;Sir John MarshallL Mohen-jo- daro Indus Civilization, Vol: I, Preface, P. 5.&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ 232 ق. م هن ملڪ ۾ پالي زبان جو عام رواج هو. ان جا آثار ٻڌ جي ڪتبن تي موجود آهن &lt;ref&gt;A. Wx HughesL Balochistan, CHP Archaeology.&lt;/ref&gt; انهن حالتن ۾ ناممڪن هو ته هڪ زبان جو اثر ٻئي زبان تي نه پوي. براهوئي زبان ۾ فارسي ۽ عربي کان سواءِ ڪجهه اهڙا لفظ به آهن جيڪي نج براهوئي ليکجن ٿا، حالانڪ اهي انگريزي آهن برصغير توڙي دنيا جي ٻين سڀني ٻولين جي ڀيٽ ۾ براهوئي زبان تي سنڌيءِ جو تمام گهڻو اثر آهي. هزارين سنڌي لفظ ساڳي صورت ۾ براهوئي زبان اندر مروج آهن، جيڪي هيٺ ڏجن ٿا:&lt;ref&gt;سنڌي ۽ بروھوي زبانن جو تقابلي جائزو؛ عزيزاللہ عزيز بروھي ؛مھراڻ رسالو؛ جلد 35؛ 1986؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو &lt;/ref&gt;
سنڌي لفظ براهوئي لفظ سنڌي لفظ براهوئي لفظ
نگاهه نگاهه مِهر، محبت مِهر، محبت
نظر نظر توان، طاقت توان، طاقت
جيتوڻيڪ، ٿوڻيڪ پرواهه پرواهه
توڙيڪ
جگر جغر نصيب نصيب
سربراهه سّربّر خير خير
سّرڪرده (وڏو) سرڪڙده دامن دامون
قوت، طاقت قوت، طاقت وطن وطن
مرهم، مّلم ملهم، مرهم منزل منزل
شاد (خوش) شاد جذبو جذبه، جوزه
جهان، دنيا جهان، دنيا رهزن رهزن
نشاني نشاني آزا
سنگت سنگت خلاص (ختم) خلاص، ختم
درد (سُور) دڙد روشني روشنائي
ڌڪ ڌڪ ڦٽ ٺپ
سخت سخت پِڙي (مال جي) پِڙي
مدد ڪُستڪ، مدت نها (مُلهه) بها
غُصو، غُصه (ڪاوڙ) غُصه دوا، دارون دوا، دارون
گُل ڦُل ڦُل پلئه (بدلو) پّلو
مُند، موسم مُد ڪونج ڪونج
باغ باغ خاص خاص
سال سال عام عم
برف برف جُد (الڳ) جِتا،جدا
ڏار، ٽار، شاخ ٺول، ٺال ٽال زنده (الڳ) زنده
چاري چاري سحر (صبح صادق) سّحُور
خيال خيال فرصت، واندڪائي وارڪائي
ڳڻتي گڙتي سئر (سفر، چڪر) سّل
ڌِڪو ڌِڪ گلي، دروازو گلي، دروازه
تار تار آرزان (ستو) اڙزان
صبح صُحبه رنگ رنگ
راست (سڌو) راست ننگ ننگ
شِيخ، سِيخ شِيخ، سِيخ تنگ تنگ
ڪُلو (پيغام) ڪُلو، پيغام ظاهر ظاهر
فقير فخير چاقو (ڇُري) چاقو
دوست دوست لشڪر لشڪر
دشمن دشمن همعصر هسر
جّهٽ (ساعت، گهڙي) جّهٽ هوش هوش
دلاسو دلاسه شوق شوق
يڪدم يڪدم آهل آهل
جڳهه، جاءِ جاڳه لائق لائخ
مزو، لطف مِزه، مّزه ڪُنڊ ڪُنڊ
ٻڌي جُفت (جوڙو) جُفت پاڪ پاڪ، پهڪ
اڪي اڪي طيب طيب
گُنگ گُنگو گُنگ آرام آرام
مُڱ (دال) مُنگ بِسج بِسج
ناز، نخرو ناز، نخره پنڌ پنڌ
نماز نماز پيادو (پيادل) پياده
مهربان مهروان مهروان خبرچار خبرچار، سماچار
ڪاوڙ ڪاوڙ سبق سبق
جنگ (لڙائي) جنگ مجبور، لاچار مجبور، لاچار
جنگ (ساز) جنگ بخشش بشخيچ، بخش
مّنڊو (معذور) منڊ تيمار تيمار
حق حق قطار قطار
ناحق، ظلم ناحق، ظلم تنوار (آواز) توار
رعب تاب رعب تاب تلاءُ تلاءُ
خراب خراب ڊوڍو (ماني) ڊوڍو
محتاج محتاج پيئي (پٽي) پيٽي
ساز ساز رِلهي رِلهي
زيب (سونهن) زيب والي (ڪّنّ جي) والي
آسودو آسوده ٻانهين (هٿ ۾ پائڻ جي) باهينڪ
عالم (دنيا) عالم پاچو (سٿڻ جو) پاچه
ديدار ديدار دُنگي يادُنگ (بوتل) دُنگي، دُنگ
پالڻ پالينگ ڪُڪُڙ ڪُڪُڙ
توب توپ چورو، چوزو چوزه
دّم دّم قبرستان، گورستان گورستان، قبرستان
گوءِ گو ڦوڙهه (ڀتر) ڦوڊ
سخي سخي تيل تيل
ٻيڙي (ڪِشتي) ٻيڙي ميٽ ميٽ
سزا سزا صابڻ صابڻ
تّند (تار) تند پهلو (پاسري) پهلو
تعويذ تاويت واڻ (کٽ جو) واڻ
کّٽّ کّٽّ سينو سينه
دِلو دِلو گڏون (لوٽو) گڏو
ٿالهه ٿال ڦڦڙ ڦِڦ
عينڪ، چشمو عينڪ، چشمڪ ٻّٻُر (وڻ) بّرُ
براهوئي زبان جيڪڏهن ڌارين ٻولين جا الفاظ اخذ نه ڪري ها ته جيڪر اڄ زنده به نه رهي سگهي ها. سنڌ ۾ سنڌي زبان ۽ بلوچستان ۾ وري فارسيءَ جو اثر مٿس نمايان آهي. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ ٻين ٻولين وانگر هن زبان ۾ به هزارين انگريزي لفظ شامل ٿي ويا، جيڪي اڄ سوڌو هتان جي سڀني ٻولين ۾ ساڳيائي ڪم اچن ٿا. مثلاً گلاس، ٽڪيٽ، اسٽيشن، ريل، ڪوپ ٽيبل، بسڪوٽ، بوٽ، پالش ۽ سُوٽ وغيره. انگريزي ته پنهنجي ماڳ عربي پڻ ڪافي عرصي تائين هتان جي مروج زبان رهي آهي. انڪري هِن ٻوليءَ جا به ڪئين لفظ اچي ويا آهن، جيئن رب، انسان، قلم، ورق، قلب، طوق، آخرت، ادب، عقل، اصل، بخال (واڻيو) يا بقال، فنا، بقاءِ، ، فنا، بقاءِ، شاهد وغيره. فارسي زبان ته طويل عرصي تائين برصغير جي حڪمران ٻولي رهي آهي، تنهنڪري هتان جي ٻين سڀني ٻولين وانگر براهوئي زبان تي به هن جو خاصو اثر پيو. براهوئي زبان ۾ تونگر، پالش، تمن، سامان، رڪاب، ابريشم، آزاد، ارزان، آسمان، راست، چلم، چهار (چار)، پنج، شش، هفت، هشت، نه، ده وغيره فارسيءَ کان آيل الفاظ آهن. سنڌ جي سدا حيات شاعر،صوفي ۽ بزرگ حضرت شاهه عبدالطيف ڀٽائي رح جن به هن ٻوليءَ جي ڪيترن اڙانگن لفظن کي پنهنجن سنڌي بيتن ۾ سموهي جس کٽيو آهي. نموني طور هڪ بيت ملاحظه فرمايو:
داسا داڪا داڙي، هنداڙي هنام،
هُر داس هن حال جي، هتي هوت ڏٺام،
پذيري ايندام، پائي پيچ پريت جو.&lt;ref&gt;) شاهه جو رسالو: مرزا قليچ بيگ، سال 1951ع، فصل 7، ص 357، بيت 2.&lt;/ref&gt;
داسا=هاڻي، داڪا = هِتان، داڙي = هِتي، هنداڙي= هِتي، هُر= ڏِس، پذيري = پوءِ..&lt;ref&gt;سنڌي ۽ بروھوي زبانن جو تقابلي جائزو؛ عزيزاللہ عزيز بروھي ؛مھراڻ رسالو؛ جلد 35؛ 1986؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو &lt;/ref&gt;

{{Incubator|ڪوڊ=brh}}
* [[رومن سنڌي اسڪرپٽ|رومن سنڌي]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:براهوي ٻولي]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:دراوڙي ٻوليون]]
[[زمرو:امتزاجي ٻوليون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ايران جون ٻوليون]]
[[زمرو:عمان جون ٻوليون]]
[[زمرو:عراق جون ٻوليون]]
[[زمرو:قطر جون ٻوليون]]
[[زمرو:افغانستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ترڪمانستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:بلوچستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جون ٻوليون]]


[[زمرو:بلوچستان]]
[[زمرو:پاڪستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ايشيا جو ٻوليون]]</text>
      <sha1>g0nn235g1tuu6e6lj9rcjjqlcvmggrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32744</id>
    <revision>
      <id>383839</id>
      <parentid>81033</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2476" sha1="57utr1agrx1830aycfxv3o77a56axz8" xml:space="preserve">'''''برج'''، سج جون 12 منزلون، جن کي سج سڄي سال ۾ هر مهيني هڪڙي هڪڙي ڪري طيءِ ڪندو آهي، تن کي بُرج چون ٿا. علم نجوم ۾ انهن جا نالا هن طرح آهن: [[برج حمل]]، [[برج ثور]]، [[برج جوزا]]، [[برج سرطان]]، [[برج اسد]]، [[برج سنبلہ]]، [[برج ميزان]]، [[برج عقرب]]، [[برج قوس]]، [[برج جدي]]، [[برج دَلو]] ۽ [[حوت|برج حوت]].''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103093954/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC |date=2024-11-03 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''جدول'' ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; | نشاني 
! scope=&quot;col&quot; | [[برج حمل|حمل]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج ثور|ثور]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج جوزا|جوزا]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج سرطان|سرطان]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج اسد|اسد]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج سنبلہ|سنبلہ]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج ميزان|ميزان]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج عقرب|عقرب]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج قوس|قوس]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج جدي|جدي]]
! scope=&quot;col&quot; | [[برج دَلو|دَلو]]
! scope=&quot;col&quot; | [[حوت|حوت]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Celestial longitude&lt;br&gt;
(''a'' ≤ {{math|''&amp;lambda;''}} &lt; ''b'')
|0° کان 30°
|30° کان 60°
|60° کان 90°
|90° کان 120°
|120° کان 150°
|150° کان 180°
|180° کان 210°
|210° کان 240°
|240° کان 270°
|270° کان 300°
|300° کان 330°
|330° کان 360°
|-
! scope=&quot;row&quot; | علامت
|[[Image:Aries.svg|20px]]
|[[Image:Taurus.svg|20px]]
|[[Image:Gemini.svg|20px]]
|[[Image:Cancer.svg|20px]]
|[[Image:Leo.svg|20px]]
|[[Image:Virgo.svg|20px]]
|[[Image:Libra.svg|24px]]
|[[Image:Scorpio.svg|20px]]
|[[Image:Sagittarius.svg|20px]]
|[[Image:Capricorn.svg|26px]]
|[[Image:Aquarius.svg|24px]]
|[[Image:Pisces.svg|20px]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gloss
|The Ram
|The Bull
|The Twins
|The Crab
|The Lion
|The Maiden
|The Scales
|The Scorpion
|The Archer
|The Mountain Sea-goat
|The Water-bearer
|The Fish
|}

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

{{ڪچو}}

[[زمرو:علم نجوم]]
[[زمرو:علم نجوم جون نشانيون]]</text>
      <sha1>57utr1agrx1830aycfxv3o77a56axz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برج (قلعو)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32753</id>
    <revision>
      <id>383841</id>
      <parentid>323798</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="p4e0b2420wpmsyqpr4az9vbxd8zzp9r" xml:space="preserve">'''برج''' قلعي جو ٺُل، مستطيل يا گول اوچي عمارت، جيڪا قلعي جي ڀت سان يا ته گڏيل هجي يا جدا هجي، جيڪا [[جنگ]] جي زماني ۾ دفاعي مورچي جو ڪم ڏئي ۽ امن واري دور ۾ قيدخانو ڪري ڪم آڻجي. عسڪري فن تعمير جي اصطلاح ۾ وچ مشرق جي اسلامي دور ۾ بُرجن جون جيڪي شڪليون نظر اچن ٿيون، اهي قلعي بنديءَ لاءِ ضروري هونديون هيون. اهي اسلامي ملڪن ۾ حفاظتي ۽ مدافعتي ضرورت لاءِ تعمير ڪيون ويون هيون، جن جي اڄوڪي دور ۾ شايد ايتري ضرورت نه پوي. پر ڪن قلعن ۾ اهڙا برج به تعمير ڪيا ويا هئا، جن جي فوجي لحاظ کان ڪا ضرورت ڪانه هئي. مثلاً شيشه دار برج، جن کي ڪڏهن ڪڏهن عام تعمير سمجهي نظرانداز ڪيو ويندو آهي. وچ مشرق جي اسلامي دور ۾ قلعن سان گڏ برجن جي تعمير جا گهڻا مثال موجود آهن. سنڌ ۾ اڏايل ڪوٽن ۽ قلعن ۾ به قديم دور کان برجن جي تعمير جو سلسلو نظر اچي ٿو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%20(%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%88) انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103100059/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%20(%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%88) |date=2024-11-03 }} سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوٽ ۽ قلعا]]
[[زمرو:عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>p4e0b2420wpmsyqpr4az9vbxd8zzp9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برج ڀاشا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32754</id>
    <revision>
      <id>383848</id>
      <parentid>170815</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="mai31auhx6vu1cbofy6hx0gqv1cuw0g" xml:space="preserve">{{Infobox Language
|name=Brijbhasha
|nativename=बृज भाषा • ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ
|states=[[India]]
|region=[[Uttar Pradesh]], [[Punjab, India|Punjab]], [[Rajasthan]], [[Haryana]], [[Bihar]], [[Madhya Pradesh]], and [[Delhi]]
|speakers=21100000
|date=2001 census
|ref=e18
|speakers2=Census results conflate some speakers with Hindi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx|title=Census of India: Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues –2001|work=censusindia.gov.in|accessdate=16 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|familycolor=Indo-European
|fam2=[[Indo-Iranian languages|Indo-Iranian]]
|fam3=[[Indo-Aryan languages|Indo-Aryan]]
|fam4=[[Hindi languages|Central (Hindi)]]
|fam5=[[Western Hindi languages|Western Hindi]]
|fam6=Braj Bhasha–Kannauji
|script=[[Devanagari script]]
[[Gurmukhi script]]
|iso2=bra
|iso3=bra
|glotto=braj1242
|glottorefname=Braj
}}

'''''بج ڀاشا'''، برج علائقن، مَٿرا ۽ ان جي آسپاس واري علائقي، جن ۾ بندرابن، گوڪل وغيره شامل آهن، جي ٻولي، جيڪا آريائي ڀاشائن ۾ فصاحت بلاغت جي ڪري ممتاز آهي. مٿرا ديس جي ٻولي يا ڀاشا. هيءَ ٻولي شاعريءَ جي جهوليءَ ۾ نپني. سورداس، بهاري لال ۽ ٻيا مشهور هندي شاعر برج ڀاشا ئي لکندا هئا. حافظ محمود شيرانيءَ جي راءِ ۾ انهي ٻوليءَ جو دائرو وسيع آهي ۽ مغليه دور ۾ هن ٻوليءَ جي شاعري ۽ موسيقيءَ جي زبان عام مقبول رهي آهي. [[هندي|هندي ٻوليءَ]] جي ڪن عالمن جي خيال موجب،’برج ڀاشا‘ قديم گوالياري ٻوليءَ جو جديد نالو آهي. انهن جو خيال آهي ته اردو انهيءَ ’برج‘ ٻوليءَ مان نڪتل آهي.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=برج%20ڀاشا ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409171818/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%20%DA%80%D8%A7%D8%B4%D8%A7 |date=2016-04-09 }} |'سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:اتر پرديش جون ٻوليون]]
[[زمرو:انڊيا جون ٻوليون]]
[[زمرو:راجستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ھندستان جون ٻوليون]]
[[زمرو:ھندي ٻوليون]]</text>
      <sha1>mai31auhx6vu1cbofy6hx0gqv1cuw0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برج خليفہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32759</id>
    <revision>
      <id>383847</id>
      <parentid>329281</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10981" sha1="ishp9imqtu6thwy0hy4mj3ztd8le2yr" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name               = ''برج خليفہ''
| native_name        = {{lang|ar|برج خليفة}}
| native_name_lang   = ar
| former_names       = برج دبئي
| image              = فائل:Skyline-Dubai-2010.jpg
| caption            = برج خليفه جي نڪتل تصوير آڪٽوبر 2012ع ۾ 
| location           = 1 شيخ محمود بن راشد بليورڊ
, [[دبئي]], [[گڏيل ارب امارات]]
| coordinates        = {{coord|11|49.7|N|55|16|26.8|E}}
| start_date         = 6 جنوري 2004
| completion_date    = 31 ڊسمبر 2009&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.burjkhalifa.ae/en/around-the-burj/news-detail.aspx?itemId=tcm:186-12866 |accessdate=2016-12-29 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912121550/http://www.burjkhalifa.ae/en/around-the-burj/news-detail.aspx?itemId=tcm:186-12866 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| architect          = [[Adrian Smith (architect)|اينڊرن سمٿ]] at [[Skidmore, Owings and Merrill|SOM]]
| cost               = [[USD|USD $]] 1.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;USAtoday&quot;&gt;{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=2 January 2010|publisher=[[USA Today]]|accessdate=4 January 2010|location=[[Dubai]]|first=Douglas|last=Stanglin}}&lt;/ref&gt;
| floor_area         = {{convert|309473|m2|sqft|-2|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
| top_floor          = {{convert|584.5|m|ft|0|abbr=on}} (Level 154)&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
| floor_count        = 163 above ground. 154 usable [[storey|floors]]&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Baldwin&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 May 2008|accessdate=7 January 2010|archive-date=28 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328074019/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;plus 9 maintenance levels (46 spire levels)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php |title=The Burj Khalifa |publisher=Glass, Steel and Stone |accessdate=8 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103111639/http://glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php |archivedate=3 January 2010 |df=dmy }}&lt;/ref&gt; and 2 below-ground parking levels
| url                 = {{URL|www.burjkhalifa.ae}}
| highest_prev       = [[Taipei 101]]
| highest_start      = 2009
| highest_next       =
| building_type      = [[Mixed-use]]
| architectural_style   = [[Neo-futurism]]
| architectural      = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot;&gt;{{cite web|url=http://skyscrapercenter.com/building/burj-khalifa/3 |title=Burj Khalifa – The Skyscraper Center |work=Council on Tall Buildings and Urban Habitat}}&lt;/ref&gt;
| tip                = {{convert|829.8|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
| roof               = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}
| observatory        = {{convert|555.7|m|ft|0|abbr=on}} (Level 148)&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
|elevator_count          = 57 (55 single deck and 2 double deck), made by [[Otis Elevator Company]]
| structural_engineer= [[William F. Baker (Engineer)|بل بيڪر]] at [[Skidmore, Owings and Merrill|SOM]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|title=Engineer Bill Baker Is the King of Superstable 150-Story Structures|last=Blum|first=Andrew|publisher=Wired|date=27 November 2007|accessdate=11 March 2008}}&lt;/ref&gt;
| main_contractor    = {{plainlist|
*[[Samsung C&amp;T Corporation]], [[Besix]] and [[Arabtec]]
*Supervision Consultant Engineer &amp; Architect of Record [[Hyder Consulting]]
*Construction Project Manager [[Turner Construction]]
*[[Grocon]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.designbuild-network.com/projects/burj/|title=Burj Dubai (Dubai Tower) and Dubai Mall, United Arab Emirates|publisher=designbuild-network.com|accessdate=23 March 2009}}&lt;/ref&gt;
*Planning [[Bauer AG]] and Middle East Foundations&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;
*Lift contractor [[Otis Elevator Company|Otis]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;
*VT consultant [[Lerch Bates]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;
}}
| material           = شيشو, اسٽيل, ايلومينيم, قوي ڪنٽرول
| opened            = 4 جنوري 2010&lt;ref name=&quot;opening&quot; /&gt;
| Status             = Complete
| developer          = [[Emaar Properties]]&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
}}

'''برج خليفہ''' ({{lang-en|Burj Khalifa}}) [[گڏيل عرب امارات|متحده عرب امارات]] جي صدر ۽ ابوظهبي جي حڪمران شيخ خليفه بن زيد النهيان جي نالي پٺيان دبئي ۾ ٺاهيل ”برج خليفه“ (Burj Khalifa) دنيا جي اوچين عمارتن جا رڪارڊ ٽوڙي، دنيا جي سڀ کان اوچي عمارت وارو اعزاز حاصل ڪري ورتو آهي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%20%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D9%87 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250128021218/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%20%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D9%87 |date=2025-01-28 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== نالي جو سبب ==

2004ع ۾ جڏهن هن عمارت جو تعميراتي ڪم شروع ڪيو ويو هو ته، ان جو نالو ”برج دبئي“ رکيو ويو هو، پر بعد ۾ 4 جنوري 2010ع تي افتتاحي تقريب دوران ان جو نالو تبديل ڪري ”برج خليفه“ رکيو ويو، ڇاڪاڻ ته شيخ خليفه بن زيد النهيان، دبئيءَ جو 10 ارب ڊالرن جو قرض لاهي دبئي کي قرض کان نجات ڏياري هئي.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== اڏاوت جا تفصيل ==

افتتاحي تقريب وقت سرڪاري طرح ”برج خليفه“ جي اوچائي 828 ميٽر يعني 2716.5 فوٽ ٻڌائي وئي. هي دنيا جي اوچي ۾ اوچي عمارت برطانوي آرڪٽيڪٽ ايڊرائن سمٿ (Adrian Smith) ڊزائين ڪئي، جنهن ۾ 160 فلور آهن. ڪنهن خراب موسم سبب مڙڻ يا ٽٽڻ کان ٽاور کي بچائڻ لاءِ ان کي انگريزي اکر ”واءِ“ (Y) جي شڪل ۾ ٺاهيو ويو آهي، جنهن جا ٽي پاسا (Wings) آهن. ”برج خليفه“ عمارت [[شڪاگو]] (آمريڪا) جي سڀ کان اوچي عمارت وِلسِ ٽاور (Wills Tower) کان به 50 ماڙيون وڌيڪ بلند آهي. ”برج خليفه“ جو تعميراتي ڪم ڏاڍي تيزيءَ سان جاري رهيو، جنهن ۾ هزارين مزدورن حصو ورتو، جن ۾ اڪثريت جو تعلق هندستان سان هو، جنوري 2007ع ۾ هن جون 100 ماڙيون مڪمل ڪيون ويون هيون. انسان جي ٺاهيل هن نئين عجوبي جي افتتاحي تقريب ۾ هر قوم ۽ نسل سان واسطو رکندڙ هزارين ماڻهن شرڪت ڪئي، افتتاحي تقريب دوران وڏي آتشبازي به ڪئي وئي. برج خليفه تان دبئي شهر جو نظارو ڪرڻ لاءِ ان ۾ هڪ ڊيڪ ٺاهي وئي آهي، جنهن ۾ لڳل ڪمپيوٽرائيزڊ دوربينن جي مدد سان ماڻهو هيٺين دنيا جو نظارو ڪري سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== مٽيريل ==

”برج خليفه“ ۾ 3 لک 30 هزار ڪيوبڪ ميٽر ڪنڪريٽ ۽ هڪ لک 3 هزار چورس شيشو استعمال ٿيو آهي. برج جي مالڪ پاران جاري ڪيل انگن اکرن مطابق عمارت ۾ ٻاهران لڳائڻ لاءِ جيڪو شيشو ۽ اسٽيل/لوهه استعمال ڪيو ويو، اهو ايترو هو جو، جو جيڪڏهن ان کي فوٽ بال جي ميدانن تي پکيڙيو وڃي ته، فوٽ بال جا 17 ميدان ان سان ڀرجي وڃن ها. ان ۾ جيڪا ڪنڪريٽ ڪم آندي وئي آهي، ان مان هڪ هزار 2 سئو 83 ميل رستو ٺهي سگهي ٿو. اولمپڪ سوئمنگ پول ڀرجي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== خصوصيتون ==

برج خليفہ ۾ دنيا جي تيز ترين لفٽ بہ نصب ڪيل آھي جيڪا 18 ميٽر في سيڪنڊ (65 ڪلوميٽر في ڪلاڪ، 40 ميل في ڪلاڪ) جي رفتار سان سفر ڪري ٿي۔ ان کان پھرين دنيا جي تيز ترين لفٽ تائي پَي 101 ۾ نصب ٿيل ھئي جيڪا 16.83 ميٽر في سيڪنڊ (60.6 ڪلوميٽر في ڪلاڪ، 37.5 ميل في ڪلاڪ) جي رفتار سان ھلي ٿي۔

پوري عمارتي منصوبي ۾ 30 ھزار رھائشي گھر، 9 ھوٽل، 6 ايڪڙ باغ،19 رھائشي ٽاور ۽ برج خليفہ جھيل شامل آھن۔ ان جص تعمير تي 8 ارب ڊالرز جي لاڳت آئي۔ تڪميل کان بعد ٽاور 20 ملين چورس ميٽر جي رقبي تي پکڙجي ويو.

ان کان علاوه برج خليفه ٽاور ۾ دنيا جي سڀ کان بلند ترين [[مسجد]] واقع آھي جيڪا 158 ھين منزل تي موجود آھي۔ ان کان اڳ دنيا جي بلند ترين مسجد [[رياض]]، [[سعودي عرب]] جي [[برج المملڪہ]] ۾ ھئي۔
{{-}}

== ''گئلري'' ==
=== ''ڀيٽ'' ===
[[فائل:BurjKhalifaHeight.svg|500px|thumb|Burj Khalifa compared with some other well-known tall structures]]
{{-}}
=== ''اڏاوت'' ===
{{gallery
|فائل:Burj2.jpg|{{center|1 February 2006}}
|فائل:20060829 Burj Dubai.jpg|{{center|29 August 2006}}
|فائل:84floors.jpg|{{center|19 November 2006}}
|فائل:Burjdubaifeb2107.jpg|{{center|21 March 2007}}
|فائل:Burjdubaimay07.jpg|{{center|9 May 2007}}
|فائل:Burj.jpg|{{center|15 July 2007}}
|فائل:Burj_Dubai_02.12.2007.jpg|{{center|2 December 2007}}
|فائل:Burj Dubai 20071204.jpg|{{center|4 December 2007}}
|فائل:Burj Dubai Under Construction on 10 December 2007.jpg|{{center|10 December 2007}}
|فائل:Burj dubai 3.11.08.jpg|{{center|11 March 2008}}
|فائل:Burj_Dubai_Under_Construction_on_8_May_2008_Pict_1.jpg|{{center|8 May 2008}}
|فائل:Burj_Dubai_Under_Construction_on_8_May_2008_Pict_2.jpg|{{center|8 May 2008}}
}}

=== ''ڦوٽو'' ===
{{gallery
|فائل:Burj Khalifa Sign.jpg|{{center|The Burj Khalifa's nameplate}}
|فائل:Skyline-Dubai-2010.jpg|The skyline of Dubai. The tallest visible building is the Burj Khalifa.}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گڏيل عرب امارتون]]
[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون]]</text>
      <sha1>ishp9imqtu6thwy0hy4mj3ztd8le2yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برجيٽ آلچن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32766</id>
    <revision>
      <id>383850</id>
      <parentid>81064</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5393" sha1="dngw2kotzle3w7ayge111ak229v1eik" xml:space="preserve">'''''برجيٽ آلچن''' ڏکڻ ايشيا جي قديم آثارن جي نامياري ماهر، علم بشريات جي ڄاڻو ۽ قديم آثارن جي مشهور محقق فرينڪ ريمنڊ آلچن جي گھر واري برجيٽ آلچن جو جنم 1927ع ڌاري آڪسفورڊ ۾ ٿيو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D9%BD%20%D8%A2%D9%84%DA%86%D9%86 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126161732/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D9%BD%20%D8%A2%D9%84%DA%86%D9%86 |date=2020-01-26 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''تعليم'' ==

''هن ابتدائي تعليم لنڊن مان حاصل ڪئي، ٻي مهاڀاري جنگ جي اختتام جي سال بعد پنهنجي خاندان سان گڏ ڏکڻ آفريقه جي علائقي ڪيپ ٽائون ۾ مستقل رهائش اختيار ڪيائين ۽ پنهنجي تعليم جو سلسلو ٻيهر شروع ڪيائين. کيس، ننڍپڻ کان ئي آثارِ قديمه جي موضوع سان دلچسپي هئي، جنهن تحت هن لنڊن يونيورسٽي مان علم بشريات جي شعبي ۾ پهريان ايم. اي ۽ پوءِ پي. ايڇ. ڊي جي سند ۽ ان سان گڏ ايف. ايس. اي جي ڊگري حاصل ڪئي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''ڪم'' ==

''هن پنهنجي عملي ڪم جو آغاز هندستان جي اوائلي تاريخ ۽ نسل نگاري جي مختلف پهلوئن تي تحقيق سان ڪيو. 1968ع ۾ برطانوي آثارِ قديمه پاران پاڪستان جي قديم آثارن تي کوجنا جي هڪ رٿا تحت تحقيقي ڪم جي سربراهه مقرر ٿي، جڏهن ته ساڳئي رٿا ۾ سندس گھر وارو ريمند آلچن به گڏيل سربراهه طور شامل رهيو. هن [[پاڪستان]] ۽ هندستان ۾ آثارِ قديمه جي ادارن ۽ شاخن کي قائم ڪرڻ ۽ سڌارڻ ۾ تمام گھڻي مدد ڪئي. ان کان علاوه، پاڻ ڪيمبرج ۾ قائم وولفسن ڪاليج جي سهڪاري، قديم هندستان ۽ ايران جي قائم ڪيل ٽرسٽ جي سيڪريٽري، (Aouth Asian Studies) رسالي جي ايڊيٽر ۽ ڏکڻ ايشيا تي تحقيق ڪندڙ آثارِ قديمه جي ماهرن تي مشتمل يورپين ايسوسيئيشن جي سيڪريٽري جنرل طور پنهنجا فرض سرانجام ڏيندي رهي. هن هندستان ۾ رهي برودا يونيورسٽي جي هڪ رٿا موجب ماضي ۽ جديد دؤر ۾ آيل ماحولياتي تبديلين جو جائزو ورتو. ان تحقيق دوران سندس ٻين ساٿين ۾ آڪسفورڊ يونيورسٽي سان تعلق رکندڙ ٿر جي ارضي بناوٽ (Desert Geomorphology) جو اڀياس ڪندڙ ماهر اينڊريو گوڊي ۽ معدنيات جو سائنسي ماهر پڻ شامل هئا. ڊاڪٽر برجيت آثارِ قديمه جي حوالي سان جن ملڪن تي تحقيق ڪئي، انهن ۾ پاڪستان ۽ سريلنڪا سرفهرست آهن. جڏهن ته وچ ايشيا ۽ افغانستان جا به ڪجهه علائقا سندس تحقيق ۾ شامل رهيا. هن پنهنجي تحقيق ۾ پاهڻي دؤر، پٿر جي وچئين دؤر (Mesolithic Period) ۽ پٿر جي قديم دؤر (Paleolithic Period) جي آثارن تي وسيع پيماني تي کوجنا ڪندي مڪمل ڪوائف سامهون آندا. پاڻ مختلف وقتن ۾ پنهنجي گھر واري ريمنڊ آلچن جي هندستان جي قديم آثارن تي تحقيق دوران ڀرپور حصو وٺندي رهي. برجيت آلچن جي خيال مطابق ننڍي کنڊ ۾ موجود آثارِ قديمه جا ماڳ قديم آثاريات جي اڀياس لاءِ موزون جڳهه آهن. ان کان علاوه قديم آثارن ۽ موروثي سلسلي جي نوادرات جي قومي سطح تي سار سنڀال ۽ حفاظتي اپاءَ وٺڻ ۾ سندس ڪردار اهميت جوڳو رهيو آهي.''

== ''ڪتاب'' ==

''سندن گڏيل تحقيقي ڪم The Birth of Indian Civilization ۽ The Rise of Civilization in India &amp; Pakistan جي نالن سان ڪتابي صورت ۾ ڇپيل آهن. ريمنڊ آلچن سان گڏيل طور ڇپيل ڪتابن کان علاوه هن پنهنجي تحقيق جي آڌار تي به ڪي ڪتاب به لکيا، جيڪي هن ريت آهن''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;:

#''The Stone Tripped Arrow. ''
#''The Prehsitoric and Palaeogeography of The Great Indian Desert.''

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[Category:1927ع جون پيدائشون]]
[[Category:جيئرا ماڻهو|جيئرا ماڻھو]]
[[Category:انگريز آرڪيالاجسٽ]]
[[Category:آڪسفورڊ جا ماڻھو]]
[[Category:آرڪيالاجسٽ عورتون]]
[[Category:20ھين صديءَ جا آرڪيالاجسٽ]]
[[Category:20ھين صديءَ جا انگريز ليکڪ]]
[[Category:20ھين صديءَ جون برطانوي ليکڪ عورتون]]
[[Category:ڪيپ ٽائون يونيورسٽيءَ جا فارغ التحصيل]]</text>
      <sha1>dngw2kotzle3w7ayge111ak229v1eik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برده شريف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32767</id>
    <revision>
      <id>383852</id>
      <parentid>208928</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2062" sha1="kp5czgdlodt2a9yvptsyul5qwkpqe3y" xml:space="preserve">[[فائل:Burdah Alexandria.jpg|thumb|کاٻو|''اسڪندريہ ۾ بوصيريءَ جي مزار تي ''قصيده برده'' جون ڪجھ سٽون'']]
''حضرت [[محمد]] &lt;sup&gt;صلي الله عليه وسلم&lt;/sup&gt; جن حضرت ڪعب بن زهير رضه کي قصيدي پڙهڻ تي جيڪا ڪپڙي جي چادر انعام ۾ ڏني هئي، ان کي ’برده‘ سڏيو ويندو آهي. اها چادر مختلف دورن کان پوءِ هلاڪو خان جي هٿ آئي، جنهن اُها ساڙائي ڇڏي، پر ڪن جو چوڻ آهي ته اها چادر اڄ به قسطنطنيه ۾ موجود آهي. البوصيريءَ جي مشهور قصيدي جو نالو به ”بُرده“ آهي، ڇو ته هن خواب ۾ ڏٺو ته پاڻ سڳورن صلي الله عليه وسلم اها چادر سندس ڪلهي تي رکي. ان وقت بوصيري معذور هو ۽ خواب ۾ چادر ڪلهي تي پوڻ کان پوءِ ٺيڪ ٿي ويو، جنهن کان پوءِ هن قصيدو لکيو، جنهن کي ”برده“ چيو وڃي ٿو. عربيءَ ۾ اڄ تائين ڪنهن به قصيدي يا نظم کي اهڙي شهرت نه ملي آهي. هيءُ قصيدو ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿيو ۽ سنڌي زبان ۾ پڻ هن قصيدي جا ڪيترا ئي منظوم توڙي نثري ترجما ڇپيا آهن. قصيده برده جو منظوم سنڌي بيتن ۾ علامه علي محمد مهيريءَ ترجمو ڪيو آهي.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=برده%20شريف ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202041741/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%20%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D9%81 |date=2024-12-02 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

{{ڪچو}}

[[زمرو:اسلامي شاعري]]
[[زمرو:صوفي ادب]]
[[زمرو:محمد]]</text>
      <sha1>kp5czgdlodt2a9yvptsyul5qwkpqe3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بردو سنڌي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32768</id>
    <revision>
      <id>383857</id>
      <parentid>288311</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="mpb3pnnxu7ze76a296j4zpqeqrdtyf3" xml:space="preserve">'''''بردو سنڌي''' موجوده دور جو بلند پايه شاعر ٿي گذريو آهي. کيس خاص ڪري گيت جي صنف ۾ ڪمال حاصل هو. هن جو اصل نالو محمد رمضان ولد خدا ڏنو لاشاري هو. هن ڳوٺ ماڪن ڪوري، [[ميرپور ماٿيلو تعلقو|تعلقي ميرپور ماٿيلي]] ۾، 15 مارچ 1922ع تي جنم ورتو. پرائمري تعليم دوران شاعري ڪيائين، جيڪا پوءِ ڪجهه وقت لاءِ ترڪ ڪيائين، ۽ 1954ع ۾ پنهنجي دوست ’نظر سنڌي‘ مرحوم نوابشاهه واري جي صحبت ۾ ٻيهر شاعري شروع ڪيائين. آبداريءَ جو امتحان ڏئي، نوابشاهه جي مختيارڪاريءَ ۾ ملازمت ڪيائين ۽ هميشه لاءِ نوابشاهه ۾ سڪونت اختيار ڪيائين. سندس شاعريءَ جا ٻه مجموعا ”اکڙيون ميگهه ملهار“ ۽ ”بوندون بس نه ڪن“ ڇپيل آهن. ”اکڙيون ميگهه ملهار“ تي پاڪستان رائٽرس گلڊ طرفان کيس هڪ هزار رپيا انعام طور ڏنا ويا. هيءُ ڪتاب سنڌي ادبي سنگت نوابشاهه شايع ڪيو هو. سندس ٻيو شعري مجموعو انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجيءَ پاران ”بوندون بَس نه ڪن“ عنوان سان شايع ڪيو. بردي سنڌيءَ، سنڌيءَ ۽ سرائڪيءَ ۾ شاعري ڪئي آهي. هن 26 آڪٽوبر 1988ع تي ڊگهي بيماريءَ کان پوءِ وفات ڪئي. سندس سموري سنڌي، سرائيڪي ۽ ترجمو ٿيل شاعري تاج جويي ترتيب ڏئي، هڪ ڪتاب جي صورت ۾ گڏ ڪئي آهي، جيڪا ڇپائيءَ هيٺ آهي.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%88%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430231955/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%88%20%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A |date=2016-04-30 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌي شاعر]]
[[زمرو:1922ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1988ع جون وفاتون]]
[[زمرو:گھوٽڪي ضلعي جون شخصيتون]]
[[زمرو:20ھين صديءَ جا سنڌي شاعر]]</text>
      <sha1>mpb3pnnxu7ze76a296j4zpqeqrdtyf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برده فروشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32770</id>
    <revision>
      <id>383854</id>
      <parentid>363214</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10952" sha1="a7r7bhtwpcb4jjwqh2o3kuw1j45cw7f" xml:space="preserve">'''''برده فروشي'''، انسانن کي غلام ڪري وڪڻڻ جو سلسلو اوائلي وقتن کان هلندڙ آهي، اهو سلسلو خاص ڪري ان وقت شروع ٿيو جڏهن ٻن قومن جي وچ ۾ جنگ کانپوءِ هارايل قوم جي ماڻهن کي غلام بنائي انهن کان مشقت جو ڪم ورتو وڃڻ لڳو. غلام بنايل اهڙن ماڻهن کان هر قسم جو انساني حق ڦري انهن کي بازار ۾ وڪامجندڙ ڪنهن جانور جي حيثيت ڏني وئي. اهڙي طرح شاهوڪار سوداگرن ۽ جهازين مختلف شهرن جي پڙين مان غلام خريد ڪرڻ ۽ وڪڻڻ جو نفعي بخش ڪاروبار شروع ڪري ڇڏيو. ان ڪاروبار کي جائز سمجهيو ويندو هو، ان ڪري ان ريت دولت ڪمائڻ جي چڪر ۾ اڪثر يورپي قومن، آفريڪا ۽ ٻين پوئتي پيل علائقن جي شهرن، ڳوٺن ۽ جهنگلن مان، ماڻهن کي زوري کڻي، غلام بڻائي، وڪڻڻ جو وڏو ڪاروبار منظم ڪيو. نه رڳو ايترو پر ڪن ماڻهن جا هڏ گڏ ڀڃي، پِنائڻ جي حد تائين ۽ غير قانوني سامان توڙي منشيات اسمگل ڪرائڻ کان وٺي جبري پورهيو ورتو ويو. قديم زماني ۾ انسانن کي وڪڻڻ جي بازار دنيا جي هر هنڌ، هر شهر ۾ لڳندي هئي. ڪراچيءَ جي بندرگاهه تي به غلام آڻيندا هئا. ڪجهه صديون اڳ يورپي قومون، [[آمريڪا]] سميت [[آفريڪا]] مان لکين ماڻهو زوريءَ کڻي، جانورن وانگر يورپ ۽ آمريڪا ۾ وڪڻنديون هيون، 20 صديءَ جي پوئين اڌ کان اڄ تائين اسان جي ملڪ ۾ برده فروشيءَ جو سلسلو هڪ نه ٻيءَ صورت ۾ هلندڙ آهي. سنڌ ۾، خاص طور تي، 5 کان 15 سالن جي عمر جا ٻار، ڇَوڪريون ۽ ڇوڪرا، اغوا ٿيندا رهندا آهن. ڪن ماڻهن کي پرڏيهه ۾ نوڪرين جي لالچ تي غير انسان طرح سمگل ڪيو وڃي ٿو جنهن جي نتيجي ۾ اهي يا ته رستي ۾ مري وڃن ٿا يا وري غير ملڪ جي قيدن ۾ قابو ٿي ويندا آهن. يا عورتن کان جسم فروشي ڪرائي وڃي ٿي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%20%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%8A ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103091228/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%20%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%8A |date=2024-11-03 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''طريقا''==

''ان سلسلي ۾، برده فروشن وٽ اغوا جي وارداتن ڪرڻ جا پڻ مختلف طريقا آهن'':

=== ''زوريءَ اغوا ڪرڻ'' ===

''هيءُ طريقو ڳوٺن ۽ شهرن ۾ اختيار ڪيو ويندو آهي. ڳوٺن ۾ ڌاڙيل هٿيارن جي زور تي گهرن ۾ گهڙي ماڻهو اغوا ڪندا رهن ٿا. قبيلائي جهيڙن ۽ فسادن ۾ پڻ اغوا ڪرڻ جو سلسلو عام جام آهي. پيشه ور ڌاڙيل ڳوٺن مان ماڻهو اغوا ڪري، ڀُنگ جي عيوض کين ڇڏين ٿا. شهرن ۾ وري برده فروشن جا گروهه هٿيارن جي زور تي، ماڻهن ۾ ڏهڪاءُ وجهي گهرن، دڪانن ۽ آفيسن مان ماڻهو اغوا ڪندا رهن ٿا. انهيءَ جو سبب هڪ ته دهشت گردي آهي ۽ ٻيو وري ڀُنگ جي حاصلات. ٻين مختلف مقصدن، جهڙوڪ ٻار اغوا ڪري، خودڪار ڪئمپن ۾ جبري پورهيو ڪرائڻ، اسمگلنگ ڪرائڻ، معذور ڪري پِنائڻ ۽ سندن عضوا آپريشن ذريعي ڪڍائي پئسا ڪمائڻ ڪارڻ وڪڻڻ به اهو طريقو استعمال هيٺ آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

=== ''نشو ڏيئي اغوا ڪرڻ'' ===

''هيءُ طريقو اڪثر شهرن ۾ آزمايو وڃي ٿو. افغاني پٺاڻن طرفان خاص ڪري اتر سنڌ جي مختلف ڳوٺن ۾ اهڙيون ڪارروايون ڪرڻ جون خبرون پڻ اينديون رهنديون آهن. هيءُ طريقو شهرن ۾ خاص ڪري بس جي اڏن، ريلوي اسيشنن، ميلن، ملاکڙن ۽ مختلف گاڏين ۾ سفر دؤران آزمايو ويندو آهي. برده فروش خاص ڪري ٻارن کي ڪا نشي واري شيءِ کارائي، بيهوش ڪري کڻي ويندا آهن، جيڪي بعد ۾ مختلف مقصدن خاطر وِڪيا ويندا آهن .''

=== ''برغلائي اغوا ڪرڻ'' ===

''سنڌ اندر معاشي حالتن جي خراب هئڻ ڪري، اڪثر غريب گهراڻن جا ٻار ۽ نوجوان گهران ڪاوڙجي ٻين شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ڪمائڻ خاطر ويندا آهن. اهڙيءَ صورتحال ۾ برده فروش ٻارن ۽ نوجوانن کي بهتر روزگار جا موقعا ۽ خوشحال زندگيءَ جون اميدون ڏيکاري، ورغلائي، ٻين صوبن ۽ شهرن ڏانهن وٺي ويندا آهن، جتي کين وڪڻي مختلف مقصدن خاطر استعمال ڪيو ويندو آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

=== ''فقيرن جي روپ ۾ پنڻ جي بهاني اغوا ڪرڻ'' ===

''هيءُ طريقو اڪثر ڪري پينو فقير، عورتون ۽ مرد اختيار ڪن ٿا. شهرن توڙي ٻهراڙين ۾ خيرات گهرڻ جي بهاني ڳوٺن ۽ گهرن ۾ ڪاهي پوندا آهن ۽ ٻارن توڙي نوعمر ڇوڪرن کي نشي واريون شيون کارائي اغوا ڪري ويندا آهن. اِهڙا فقير اڪثر ڪري اغوا ڪيل ٻارن جا عضوا ڀڃي، معذور ڪري، کين پنائيندا آهن. اهڙيون ڪارروايون ڪندڙ برده فروشن جا ڪيئي گروهه سرگرم آهن.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''اغوا جا سبب'' ==

''برده فروش خاص طور تي ٻارن کي چئن اهم مقصدن خاطر اغوا ڪندا آهن'':

=== ''اسمگلنگ خاطر اغوا ڪرڻ'' ===

''ٻار اغوا ڪرڻ وارن جا ڪيترائي مُلڪي ۽ بين الاقوامي گروهه آهن. ٻار اغوا ڪرڻ کان پوءِ يا وري خرڪار ڪئمپن يا اغوا ڪندڙن کان پئسن عيوض خريد ڪرڻ کان پوءِ اڪثر ٻارن کي ماري، سندس پيٽ ۾ چرس ۽ هيروئن ڀري، ٻاهرين شهرن ۽ صوبن ڏانهن پهچائيندا آهن؛ ڪي گروهه ٻارن کي آپريشن ذريعي پيٽ ۾ منشيات وجهي، ٻاهرين ملڪن ڏانهن وٺي ويندا آهن، جتي وري به آپريشن ذريعي سندن پيٽ مان منشيات ڪڍي ويندي آهي. گهڻا اهڙا به گروهه آهن، جيڪي ٻارن کي تربيت ڏيئي، اسمگلنگ ڪرڻ سميت چوري، قتل ۽ غارتگريءَ وغيره ۾ ڀڙ ڪري پوءِ پنهنجي رٿيل مقصدن ۾ استعمال ڪندا آهن.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

=== ''جبري پورهئي خاطر اغوا'' ===

''ان مقصد خاطر خاص هنڌن تي خرڪار ڪئمپون قائم آهن، جتي اغوا ڪيل ٻارن جي سڃاڻپ لاءِ سندن وچيون آڱريون وڍيون وينديون آهن. انهن ٻارن کي پاڻ ۾ ڳالهائڻ جي اجازت نه هوندي آهي. قاعدي جي خلاف ورزي ڪرڻ وارن ٻارن کي گوڏن تي ڏنڀ ڏنا ويندا آهن. جڏهن ته سموري ڏينهن جي سخت پورهئي ڪرائڻ کان پوءِ، اغوا ٿيل ٻارن کي کاڌي ۾ جنتر جي دال ۽ ٻاجهر جي ماني جو اڌ ڏنو ويندو آهي. رات جو نو عمر ڇوڪرن کي خرڪار ڪئمپن ۾ جنسي ڏاڍائيءَ جو شڪار پڻ بڻايو ويندو آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

=== ''اُٺن جي ريس خاطر اغوا ڪرڻ'' ===

''ان مقصد لاءِ ٻار اغوا ڪرڻ وارن گروهن پويان، وچ اوڀر جي عرب ملڪن جي شهزادن ۽ گڏيل عرب امارات جي ارب پتي عربن جي ڇاڙتن جو هٿ هوندو آهي، جيڪي اهڙا ٻار خريد ڪندا آهن. اهڙن ٻارن جي عمر ٽن يا چئن سالن کان اٺن سالن تائين هوندي آهي. وچ اوڀر جي عرب ملڪن سميت گڏيل عرب امارات ۾ اُٺن جي ڊوڙ ٿيندي آهي، جنهن ۾ ننڍڙن ٻارن کي اٺن جي پُٺيءَ تي رَسن سان ٻڌي، ڪنهن صحرا ۾ ڊوڙايو ويندو آهي ۽ جڏهن اُٺ جي پُٺيءَ تي ٻڌل ٻار جيئن رڙيون ڪندا آهن، تيئن اُٺ تيز ڊوڙندا آهن. ان راند لاءِ سنڌ مان پڻ ٻار اغوا ٿيندا آهن.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

=== ''پِنائڻ خاطر اغوا ڪرڻ'' ===

''ان مقصد خاطر ٻار اغوا ڪندر گروهه اڪثر شهرن ۽ ڳوٺن ۾ ڪارروايون ڪندا رهندا آهن، اهڙن گروهن ۾ عورتون پڻ ڪم ڪنديون آهن، انهن ۾ پينو فقيرن جو گهڻو تعداد هوندو آهي. اهڙا ماڻهو ٻار اغوا ڪري، سندن عضوا ڀڃي، کين پِنڻ سيکاريندا آهن ۽ اهڙيءَ طرح، اهي ٻار سڄي عمر معذور بڻجي شهرن ۾ پنندا رهندا آهن. اهڙن گروهن کي پوليس ۽ اثر رسوخ رکندڙ ماڻهن جي پُٺ ڀرائي هوندي آهي، جيڪي سندن هر طرح جي مدد ڪندا رهندا آهن.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

''مٿي ڄاڻايل مقصدن کان علاوه جنسي ڏاڍائيءَ جو شڪار بنائڻ، آپريشن ذريعي عضوا ڪڍائي وڪڻڻ، ڀُنگ ۽ ٻين مقصدن لاءِ پڻ ٻار اغوا ڪيا ويندا آهن. ڀنگ عيوض اغوا ڪندڙن جو تعلق خاص ڪري پيشه ور ڌاڙيلن ۽ غنڊن سان هوندو آهي، جيڪي اميرن ۽ تاجرن جا ٻار اغوا ڪندا آهن. جڏهن ته جنسي ڏاڍائيءَ جو شڪار ڪرڻ ۽ عضوا ڪڍي وڪڻڻ وارن جو تعلق، هيٺئين طبقي وارن سان هوندو آهي، جيڪي خاص ڪري موالي ۽ سماجي حوالي سان ڪِريل انسان هوندا آهن.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:برده فروشي]]
[[زمرو:ڏوھ]]
[[زمرو:ٻارن جي خلاف ڏوھه]]</text>
      <sha1>a7r7bhtwpcb4jjwqh2o3kuw1j45cw7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برزخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35734</id>
    <revision>
      <id>383860</id>
      <parentid>307667</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="3kwbkma6h4c7cvnzl0kkeartkscesw8" xml:space="preserve">'''''بَرزَخُ''' ٻن جاين جي وچ ۾ پردو يا وٿي. موت بعد قيامت تائين رهڻ وارو عرصو. مسلمانن جي عقيدي موجب اها جاءِ، جنهن ۾ روح مرڻ کان وٺي قيامت تائين رهندو. هيءُ اصطلاح عربيءَ توڙي فارسيءَ ۾ ساڳئي مفهوم ۾ استعمال ٿيندو آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B2%D8%AE ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241211004208/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B2%D8%AE |date=2024-12-11 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''قرآن پاڪ ۾'' ==

''[[قرآن|ڪلام پاڪ]] ۾ برزخ جو ذڪر 3 ڀيرا آيو آهي: ”وَمِنْ وَّرَآئِهِمْ بَرْزَخٌ اِليٰ يَوْمِ يُبْعَثُوْنَ“ (سورة المؤمنون سيپارو 18) (۽ بهشت جي ڏينهن تائين انهن جي پٺيان روڪ آهي. ”وَهُوَالَّذِيْ مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهٰذَا مِلْحٌ اُجَاجٌ وَّجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَّ حِجْرًا مَّحْجُوْرًا“ (سورة الفرقان سيپارو 19 رڪوع 3) (۽ اهوئي آهي جنهن ٻن دريائن کي ملايو آهي جن مان هڪ (جو پاڻي) مٺو ۽ هڪ (جو پاڻي) ڪڙو ۽ تلخ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ هڪڙو حجاب ۽ هڪڙي روڪ مانع آهي) ”مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيٰنِ“. (سوره رحمٰن، سيپارو 27) (ٻن دريائن کي ملايو جو (ظاهر ۾) پاڻ ۾ ملايل آهن، پر (حقيقتاً) ٻنهي جي وچ ۾ هڪ حجاب آهي جو ٻئي (ان کان) وڌي نٿا سگهن.)''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''مفھوم'' ==

''ڪن موقعن تي انهن جو مفهوم ڪڏهن روحاني ڪڍيو وڃي ٿو ته ڪڏهن مادي. سورة مؤمنون ۾ گنهگار اها التجا ڪن ٿا ته کين دنيا ۾ واپس وڃڻ جي اجازت ڏني وڃي ته جيئن انهيءَ نيڪيءَ کي مڪمل ڪري وٺن، جيڪا هنن پنهنجي زندگيءَ ۾ نه ڪئي. پر انهن جي پٺيان هڪڙو برزخ آهي، جيڪو رستو روڪيو بيٺو آهي. ٻيا مفسر ان جي ظاهري معنيٰ ڏانهن اشارو ڪن ٿا، جنهن مان مراد اُهو پردو آهي، جيڪو جنت ۽ دوزخ جي درميان آهي. ڪلام پاڪ جي باقي ٻن آيتن ۾ ٻن سمنڊن يا ٻن دريائن جو ذڪر آهي، جن مان هڪڙو مٺو آهي ۽ ٻيو کارو. انهن ٻنهيءَ جي وچ ۾ هڪڙو برزخ آهي، جيڪو انهن کي ملڻ نٿو ڏئي. صوفي به انهيءَ لفظ کي مادي دنيا ۽ پاڪ روحن جي وچ واري خلا لاءِ استعمال ڪن ٿا. اهوئي لفظ فلسفي ۾ به ملي ٿو. انهن وٽ برزخ سياه شين يا جسمن مان مراد ورتي ويندي آهي. يعني برزخ يا جسم تاريڪ قطرو آهي ۽ صرف روح جي روشني حاصل ڪرڻ تي روشن ٿيندو آهي.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اصطلاح قرآن]]
[[زمرو:اسلامي عقيدا]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>3kwbkma6h4c7cvnzl0kkeartkscesw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برسات (اخبار)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36048</id>
    <revision>
      <id>383862</id>
      <parentid>97095</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="hc8ke3j8ffht06d71681uhcqlajnxlx" xml:space="preserve">'''''برسات''' ڪراچيءَ مان سنڌي ٻوليءَ ۾ نڪرندڙ هڪ روزاني اخبار، جيڪا اڳوڻو سينيٽر يوسف شاهين ڪڍندو رهيو آهي. هيءَ اخبار ستر جي ڏهاڪي کان پندرهن وار اخبار جي صورت ۾ جهازي سائيز ۾ نڪرندي هئي، جيڪا 1993 کان باقاعدي روزانو شايع ٿيڻ لڳي. اخبار شرعاتي چار سال تمام زور شور سان نڪتي، جنهن ۾ ان وقت جا اهم ترين ڪالم نگار ۽ دانشور لکندا هئا. اخبار ۾ [[شيخ اياز]] ۽ [[بدر ابڙو|بدر ابڙي]] به ايڊيٽر طور ڪم ڪيو. انور پيرزادو، نصير اعجاز به اخبار جا اهم ڪارڪن هئا. اخبار جا شيخ اياز، قمر شهباز، [[آغا سليم]]، غلام نبي مغل، [[عبدالواحد آريسر]] ۽ ناز سهتو مستقل ڪالم نگار هئا. ان ئي اخبار ۾ انور پيرزادي جو ڪالم ’متان وساريو‘ ۽ بدر ابڙي جو ڪالم ’وتايو فقير سوچي ٿو‘ دلچسپيءَ سان پڙهيا ويندا هئا. هي اخبار اڄ به روزانو شايع ٿئي ٿي، پر اُن جي مشتهري وسيع نه آهي.''&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20(%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1) ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161213185854/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20(%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1) |date=2016-12-13 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي اخبارون]]</text>
      <sha1>hc8ke3j8ffht06d71681uhcqlajnxlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برسات جي رات (فلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36049</id>
    <revision>
      <id>383865</id>
      <parentid>90520</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1232" sha1="cvacb6n2x62fj6qo6b1lomu7m0hqfon" xml:space="preserve">'''''برسات جي رات''' لاڙڪاڻا فلمز پڪچز هائوس ڪراچيءَ پاران هيءَ سنڌي فلم 1985ع ۾ [[عيد الفطر]] جي موقعي تي رليز ٿي. هن فلم جو هدايتڪار ايس. ايم بروهي هو. هن فلم ۾ غفار ڀٽي، پونم، صلاح الدين، نـسـرين نـاز، مـنظور مراد، روشن عطا، منظور سخيراڻي ۽ ساقي اداڪاري ڪئي. هيءَ فلم ايلائيٽ سئنيما حيدرآباد، نشاط سئنيما سکر، قلو پطره سئنيما لاڙڪاڻو، شاهه ٽاڪيز سئنيما ٽنڊي آدم ۾ پردي تي ڏيکاري وئي.''&lt;ref&gt;:[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B1%D8%A7%D8%AA ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120054005/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%B1%D8%A7%D8%AA |date=2025-01-20 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1985ع جون سنڌي فلمون]]</text>
      <sha1>cvacb6n2x62fj6qo6b1lomu7m0hqfon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برسيم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36050</id>
    <revision>
      <id>383869</id>
      <parentid>271623</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="ge0oty89jhwgktvedxetdzuy3im2dyd" xml:space="preserve">[[فائل:Trifolium_alexandrinum_eF.jpg | thumb | ساڄو | برسيم جو ٻوٽو]]'''''بَرسِيمُ''' کي گاهن جو ”بادشاهه“ پڻ ڪوٺيو وڃي ٿو. هيءُ اصل ۾ مصر جو گاهه آهي، جيڪو 1904ع ڌاري ميرپورخاص فارم ۾ پوکي تجربو ڪيو ويو ۽ ڪامياب ٿيڻ کان پوءِ پوريءَ [[سنڌ]] ۾ پکيڙيو ويو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;{{Citation |title=''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'' |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D9%85 |access-date=2017-05-06 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412050913/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D9%85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ''خاصيتون'' ==

''برسيم گاهه ذائقي دار، طاقتور ۽ هاضمي وارو ٿئي ٿو ۽ جانور هن کي شوق سان کائيندا آهن. اُن جي گل جو رنگ اڇو به ٿئي ته نيرو ۽ قرمزي به ٿئي ۽ ان ۾ هلڪي خوشبوءِ هوندي آهي، جيڪا ڀرسان لنگهندڙ کي موهي وجهندي آهي. اُن جو ٻج سرنهن جي داڻي کان وڏو ۽ رنگ جو ڀورو ٿئي ٿو. مشهور گاهه آهي، جيڪو چاري طور ڪم اچي ٿو، هن گاهه ۾ 8.2 سيڪڙو فاسفورس ۽ 6.2 سيڪڙو ڪئلشيم جو مقدار هوندو آهي، جنهن ڪري کير ڏيندڙ جانورن کي برسيم کارائيندا آهن. برسيم جا پن ۽ تندا نرم ٿين ٿا. برسيم لاءِ آبهوا معتدل هجي، نه زياده گرمي نه زياده سردي. برسيم جو فصل سيپٽمبر جي آخري هفتي ۾ يا آڪٽوبر جي پهرئين هفتي ۾ پوکڻ سان اُن جي زياده پيداوار لهندي. برسيم ڦرين واري گاهه جو ٻوٽو آهي ۽ سائي ۽ سڪل گاهه طور ڪم اچي ٿو. ڄمڻ وقت ٽي پن جهليندو آهي ۽ هر گؤنچ ۾ ٽي پن اُن جي خاص نشاني آهن. اُن جا ڇڻيل پن ٻنيءَ لاءِ ڀاڻ جو ڪم ڏيندا آهن. ان ڪري ڪلراٺي زمين کي ٺاهڻ لاءِ ماڻهو ان تي برسيم پوکيندا آهن. مال اُن کي گهڻي چاهه سان کائيندو آهي ته ڪڏهن ڪڏهن گهڻي کائڻ سبب آڦرجي به پوي ٿو ۽ مري به سگهي ٿو.''&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:گاھ]]</text>
      <sha1>ge0oty89jhwgktvedxetdzuy3im2dyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برصغير جي ٻولين جو لسانياتي جائزو (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36052</id>
    <revision>
      <id>383874</id>
      <parentid>90524</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3944" sha1="44sm5kyxm3ufitjwnn29zds1bgr7016" xml:space="preserve">'''''برصغير جي ٻولين جو لسانياتي جائزو'''، مشهور لسانياتي ماهر، سَر جي. گريئرسن جي عالمي شهرت يافته ڪتاب “Linguistic Survey of India” جي جلد اٺين جي پهرين ڀاڱي جو سنڌي ترجمو، ”برصغير جي ٻولين جو لسانياتي جائزو“ جي عنوان سان، نامور ليکڪا، [[ڊاڪٽر فهميده حسين]] ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب، رايل سائيز جي 700 صفحن تي مشتمل آهي، جنهن کي [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي|سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ]] سال 2000ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو هو. هن ڪتاب جي قيمت 500 رپيا آهي.''

== ''مواد'' ==

''سر گريئرسن جي هن ڪتاب ۾ برصغير جي ٻولين جي هند آريائي خاندان، اتر اولهه واري گروهه بابت مواد موجود آهي. هيءُ ڪتاب، سنڌي ٻوليءَ جي بڻ بڻياد، ارتقا توڙي بنيادي سٽاءَ ۽ ساخت يا گرامر بابت هڪ بنيادي ۽ اهم ڪتاب آهي. سنڌي ٻوليءَ جي داردي ٻولين ۽ لهندا سان ناتي قائم ڪرڻ جي ڏس ۾ گريئرسن جو منفرد ۽ جداگانه رايو آهي، جنهن مان ڀيرومل مهرچند آڏواڻيءَ، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ۽ ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيءَ سميت ڪيترن ئي عالمن، پنهنجن ڪتابن ۾ استفادو ڪيو آهي. هن ڪتاب تي، مشهور لسانياتي ماهر پروفيسر، ڊاڪٽر غلام علي الانا، 28 صفحن جو عالماڻو مهاڳ لکيو آهي. جنهن جي پنهنجيءَ جاءِ تي وڏي علمي حيثيت آهي.''&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B5%D8%BA%D9%8A%D8%B1%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BB%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A%20%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D9%88 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529235644/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B5%D8%BA%D9%8A%D8%B1%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BB%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A%20%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D9%88 |date=2020-05-29 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''ٻيو ڇاپو'' ==

''سنڌي ٻولي اٿارٽي ۽ اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پرزرويشن آف سنڌي ڪلچر اينڊ هيريٽيج آف سنڌ جي گڏيل سهڪار سان سنڌي ٻوليءَ بابت ھن ڪتاب جو2011ع ۾ ٻيو ڇاپو ڇپجي پڌرو ٿيو. هن ڪتاب ۾ موجوده پاڪستان جي ايراضيءَ (سنڌو ماٿري) ۾ ڳالهائجندڙ ٻن وڏين ٻولين ’سنڌي ۽ لهندا‘ بابت تفصيل سان ذڪر ٿيل آهي. 600 صفحن تي مشتمل هن ڪتاب جي قيمت 500 روپيا آهي.''&lt;ref&gt;[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B5%D8%BA%D9%8A%D8%B1%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BB%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A%20%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D9%881 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون جو ضميمو''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241118214655/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B5%D8%BA%D9%8A%D8%B1%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%BB%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A%20%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D9%881 |date=2024-11-18 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سنڌي ٻوليءَ تي لکيل ڪتاب]]</text>
      <sha1>44sm5kyxm3ufitjwnn29zds1bgr7016</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برصغير هند و پاڪستان ۾ مسلمانن جو دور حڪومت (ڪتاب)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36169</id>
    <revision>
      <id>383877</id>
      <parentid>90834</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="4uzrvel7rb2t8tk8p7sfmlbn9eb3y3n" xml:space="preserve">''هيءُ ڪتاب مقبول حسين شاهه موسويءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز ۽ پڪي جلد وارو هيءُ ڪتاب 585 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت ڇهه رپيا پنجاهه پئسا ڄاڻايل اٿس. اُن جو ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، مدينه پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1962ع ۾ ڇپايو.''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B5%D8%BA%D9%8A%D8%B1%20%D9%87%D9%86%D8%AF%20%D9%88%20%D9%BE%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DB%BE%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AF%D9%88%D8%B1%20%D8%AD%DA%AA%D9%88%D9%85%D8%AA ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119163356/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%D8%B5%D8%BA%D9%8A%D8%B1%20%D9%87%D9%86%D8%AF%20%D9%88%20%D9%BE%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DB%BE%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AF%D9%88%D8%B1%20%D8%AD%DA%AA%D9%88%D9%85%D8%AA |date=2025-01-19 }} ''سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد. سال:2012ع''&lt;/ref&gt;

== ''حوالا'' ==
{{حوالا}}

[[زمرو:1962ع ۾ لکيل سنڌي ڪتاب]]</text>
      <sha1>4uzrvel7rb2t8tk8p7sfmlbn9eb3y3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيد احمد بريلوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38071</id>
    <revision>
      <id>383804</id>
      <parentid>255686</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22362" sha1="3sawwa6j7uc4weajjcp3cuitgzoaxdq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name      = سيد احمد شاھ بريلوي
| image     =Grave Of Syed Ahmed Shaheed.JPG
| alt       = 230px
| caption   = سيد احمد شھيد جي بالاڪوٽ ۾ قبر
| birth_name= احمد شاھ
| birth_date = {{birth date|1786|11|29|df=y}}
| birth_place = [[رائيبريلي]], [[يونائيٽيڊ پراونسز آف اوڌ اينڊ آگرا]] (موجوده:[[اتر پرديش]])
| death_date = {{Death date and age|1831|5|6|1786|11|29|df=y}}
| death_place = [[بالا ڪوٽ]], [[مانسھرہ]]
| death_cause = سکن سان جنگ دؤران زخمي ٿي وفات ڪري ويو
| nationality = برٽش انڊين
| alma_mater  =
| known_for   = سکن خلاف جھاد
| height     = 
| weight     = 
| successor = 
| children   =  
| parents    = 
| module = {{Infobox military person|embed=yes
| allegiance =  
| branch =
| serviceyears =  
| rank =
| battles =  
}}
| imagesize = 230px
| siblings   =
| spouse     = زھرہ 
}}

'''سيد احمد شھيد''' :معروف مجاهد ۽ صوفي بزرگ '''احمد شاهه بريلوي'''، 6 صفر 1201ھ/ 28 نومبر 1786ع تي اوڌ جي ڳوٺ رائي بريلي ۾ پيدا ٿيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.

== احوال زندگي ==
سندس وڏو ڏاڏو سيد قطب الدين شاهه، التمش جي دؤر ۾ هندستان ۾ آيو ۽ شيخ الاسلام جو عهدو حاصل ڪيو هئائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سيد احمد شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ننڍپڻ ۾ بندوق ۽ تير هلائڻ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. ٿورو وڏو ٿيڻ بعد مخلوقِ خدا جي خدمت ڪرڻ شروع ڪيائين. سترهن سالن جي عمر ۾ ملازمت لاءِ پهرين لکنؤ ۽ پوءِ دهليءَ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ پهتو، جنهن کيس شاهه عبدالقادر ڏانهن موڪليو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. جتي پاڻ عربي ۽ فارسي جا ڪتاب پڙهيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1808ع ۾ سيد احمد واپس بريليءَ پهتو ۽ اتي ئي ”زهره“ نالي عورت سان شادي ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. انهيءَ زماني ۾ امير الدوله نواب ٽونڪ وٽ ملازمت ڪيائين.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بريلوي%20%20احمد%20شاهه ''بريلوي احمد شاھ''] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt; رائيبريلي کان دھلي لڏڻ بعد ھن شاھ ولي الله جي پٽ سان گڏ تعليم حاصل ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. 1811 کان 1818 تائين ھن وچ انڊيا جي ھڪ مسلمان حاڪم جي فوج ملازمت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 92,93 &lt;/ref&gt;.

==سنڌ ۾ آمد==

سيد احمد بريلوي جي سنڌ آمد کان ٿورو اڳ [[حيدرآباد]] جا حڪمران [[مير نور محمد ٽالپر]] (وفات 1833ع)، [[مير ڪرم علي ٽالپر]] (وفات 1823ع) ۽ [[مير مراد علي ٽالپر]] (وفات 1837ع) هئا. ظاهر ٿئي ٿو ته ميرن کي سيد احمد جي شخصيت ۽ سندس سرگرمين بابت پنهنجن جاسوسن ۽ خبر رسائيندڙن وسيلي چڱيءَ طرح آگاهي حاصل هئي. مير خاص طور تي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي توسيع پسند پاليسي بابت فڪرمند رهندا هئا ۽ برطانوي قبضي هيٺ علائقن جي هر اهم واقعي بابت معلومات گڏ ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
اهڙي صورتحال ۾ ميرن جي ذهنن ۾ سيد احمد جي تحريڪ بابت شڪ پيدا ٿيڻ فطري ڳالهه هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس گهڻا ساٿي برطانوي علائقن مان ڀرتي ڪيا ويا هئا، کيس وڏي پيماني تي مالي امداد ملي رهي هئي، ۽ هو سک سلطنت خلاف جنگ جي تياري ڪري رهيو هو. ان هوندي به برطانوي حڪومت نه صرف سندس سرگرمين کي روڪيو نه، پر کيس هٿياربند ساٿين سميت پنهنجي علائقن مان گذرڻ جي اجازت پڻ ڏني. هندستاني رياستن جا حڪمران، جيڪي مڪمل طور برطانوي اثر هيٺ هئا ۽ سندن ناراضگي مول وٺڻ کان ڪيٻائيندا هئا، سيد احمد جي آجيان ڪندا هئا ۽ کيس اخلاقي ۽ مادي مدد پڻ فراهم ڪندا هئا. انهن حالتن سبب ميرن جو خيال هو ته سيد احمد ۽ سندس تحريڪ کي برطانوي حڪومت جي حمايت حاصل آهي&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—66 کان 72 تائين 
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ، [[بلوچستان]] ۽ [[پنجاب]] ۾ اها افواهه به عام هئي ته سيد احمد دراصل برطانوي حڪومت جو ايجنٽ آهي. سياح [[چارلس ميسن]]، جيڪو انهن علائقن ۾ گهمندو رهيو، لکي ٿو ته سيد احمد پنهنجي سپاهين کي ڪمپنيءَ جي رپين ۾ پگهار ڏيندو هو، جنهن سبب ماڻهو کيس برطانوي حڪومت جو نمائندو سمجهندا هئا. ميسن وڌيڪ لکي ٿو ته عام ماڻهن کي شڪ هو ته سيد احمد کي ”صاحبن“ موڪليو آهي، ۽ کيس پاڻ به بار بار ان بابت سوالن جا جواب ڏيڻا پوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سنڌ ۾ سيد احمد جي آمد ۽ ميرن سان سندس ملاقاتن باوجود انهن جا شڪ ختم نه ٿيا. جڏهن 1827ع ۾ [[جيمس برنس]] ميرن جي درٻار ۾ آيو ته [[مير مراد علي ٽالپر]] هڪ خانگي ملاقات دوران کانئس پڇيو ته ڇا برطانوي حڪومت سيد احمد کي مالي امداد فراهم ڪري ٿي؟ جيمس برنس لکي ٿو ته هن تعجب جو اظهار ڪندي جواب ڏنو ته سيد احمد رڳو دين خاطر جنگ ڪري رهيو آهي، پر سندس جواب مير مراد علي کي مطمئن نه ڪري سگهيو. مير مراد علي وراڻيو ته جيتوڻيڪ [[بمبئي]] حڪومت، جنهن جو جيمس برنس ملازم هو، شايد ان معاملي کان بيخبر هجي، پر [[بنگال]] ۾ يقيناً سڀ ڪجهه معلوم هوندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انهن حالتن ۾ جڏهن سيد احمد 1826ع ۾ سنڌ پهتو ته کيس اهڙي آجيان نه ملي جهڙي هن اميد ڪئي هئي. نه کيس پنهنجي لشڪر لاءِ رضاڪار مليا ۽ نه ئي تحريڪ لاءِ خاطرخواهه مالي مدد حاصل ٿي. هو [[مارواڙ]] مان ريگستان پار ڪري سنڌ ۾ داخل ٿيو ۽ [[عمرڪوٽ]] سندس پهريون قيام گاهه بڻيو. اتي پهچڻ شرط هن حاجي عبدالرحيم کي قلعي جي [[قلعدار]] سان ڳالهين لاءِ موڪليو ته جيئن رهائش جا انتظام ٿي سگهن. قلعدار کي سيد احمد جي برطانوي علائقن مان اچڻ سبب شڪ هو، تنهن ڪري هن کيس ۽ سندس ساٿين کي قلعي اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني. احتياطاً حڪم ڏنو ويو ته هو قلعي کان محفوظ فاصلي تي ترسن ۽ ٻئي ڏينهن علائقو ڇڏي وڃن. جڏهن سيد احمد جا ڪجهه ساٿي قلعي جي زيارت لاءِ ويجهو پهتا ته سپاهين کين شڪي نظر سان ڏٺو ۽ فائرنگ لاءِ تيار ٿي ويا، پر جڏهن کين يقين ڏياريو ويو ته سندن مقصد صرف قلعي جو ديدار آهي ته کين اندر وڃڻ جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
عمرڪوٽ کان پوءِ سيد احمد [[کارو]] پهتو، جتي سندس ملاقات وڏي عزت وارن سيد [[چورڻ شاهه]] سان ٿي. چورڻ شاهه کيس هڪ مينهن تحفي طور ڏني ۽ سنڌ ۾ پکڙيل انهن افواهن بابت آگاهه ڪيو ته هو انگريزن جو ايجنٽ آهي. هن اهو پڻ پيش ڪيو ته هو سيد احمد جو تعارف [[ميرپورخاص]] جي حڪمران سان ڪرائيندو ته جيئن سندس شڪ شبها دور ٿي سگهن.
جڏهن سيد احمد [[ميرپورخاص]] پهتو ته [[مير علي مراد ٽالپر]] (وفات 1837ع) پاڻ ساڻس ملڻ نه آيو. هن فقط ڪجهه کاڌو ۽ ٻه ماڻهو موڪليا ته جيئن سيد احمد کي [[حيدرآباد]] جو رستو ڏيکاري سگهن. ميرپورخاص کان پوءِ سيد احمد [[ٽنڊو الهيار]] پهتو، جتي حيدرآباد مان ٻه ماڻهو خاص طور تي سندس بابت معلومات حاصل ڪرڻ لاءِ موڪليا ويا. اتان هو [[ٽنڊو ڄام]] ويو ۽ پوءِ حيدرآباد جي ميرن ڏانهن پنهنجي آمد جو اطلاع موڪليائين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ميرن سندس استقبال لاءِ [[سيد صبغت الله شاهه]] کي موڪليو. حيدرآباد پهچڻ تي شهر جي [[ڪوٽوال]] سندس آجيان ڪئي ۽ ميرن جي طرفان خوراڪ ۽ ٻيون ضروري شيون فراهم ڪيون. آمد کان ٽن ڏينهن پوءِ سيد احمد ميرن سان ملاقات لاءِ قلعي ۾ ويو. ميرن سندس سٺي نموني سان آجيان ڪئي ۽ کيس ڪجهه نقد رقم ۽ معمولي تحفا ڏنا. درٻار جي ڪجهه ماڻهن، جن ۾ ميرن جو وزير [[مير اسماعيل شاهه]] ۽ امير [[محمد يوسف خان]] شامل هئا، سيد احمد جي هٿ تي بيعت پڻ ڪئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سيد احمد حيدرآباد ۾ تيرهن ڏينهن رهيو، پر ميرن جي سرد مهريءَ سبب مايوس ٿيو. کيس نه اها مالي مدد ملي جنهن جي اميد هئي ۽ نه ئي اها سياسي حمايت جيڪا هو حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ سبب هن پنهنجي خاندان کي حيدرآباد گهرائڻ جو ارادو به ترڪ ڪري ڇڏيو.
حيدرآباد کان پوءِ هو [[رانيپور]]، [[هالا]]، [[ڪوٽ سيد]]، [[لعلو ڪوٽ]]، [[هنگورجا]] ۽ [[پير ڳوٺ]] ويو. [[پير صبغت الله شاهه راشدي]]، جيڪو [[حر تحريڪ]] جو روحاني اڳواڻ هو، رانيپور ۾ ساڻس مليو. هن سيد احمد جي رهائش جو بندوبست ڪيو ۽ هر قسم جون سهولتون فراهم ڪيون. سندس دوستانه رويو ڏسي سيد احمد فيصلو ڪيو ته پنهنجي خاندان کي هتي آباد ڪندو. پير صبغت الله شاهه سک سلطنت خلاف جهاد ۾ حصو وٺڻ جي خواهش جو به اظهار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
پير ڳوٺ کان پوءِ سيد احمد [[راکا]]، [[حبيب ڪوٽ]] ۽ آخرڪار [[شڪارپور]] پهتو. شڪارپور ۾ سندس اوچتو پهچڻ سبب شهر وارن کي گمان ٿيو ته هو [[شاهه شجاع]] جي لشڪر جو حصو آهي، جنهن جون تلخ يادون اڃا تائين شهرين جي ذهنن ۾ موجود هيون. نتيجي طور شهر جا دروازا بند ڪيا ويا ۽ ڪنهن کي به اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني وئي. سيد احمد پنهنجي ڪجهه قابل اعتماد ماڻهن کي شهر جي گورنر [[آغا ڪاظم]] وٽ موڪليو ته کيس يقين ڏيارين ته هن جو شاهه شجاع سان ڪو تعلق ناهي ۽ هو صرف ٻه يا ٽي ڏينهن رهڻ چاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ان کان پوءِ آغا ڪاظم ٻن ماڻهن کي شهر اندر خريداري لاءِ اچڻ جي اجازت ڏني. بعد ۾ شهر جا دروازا کولي ڇڏيا ويا ۽ شهر جا ماڻهو سيد احمد سان ملڻ لاءِ اچڻ لڳا. آغا ڪاظم نه صرف سندس ۽ سندس ساٿين جي مهمانداري ڪئي، پر عقيدت جي اظهار طور کيس تحفا پڻ پيش ڪيا. هن وڏي جوش سان سيد احمد جي حمايت جو اعلان ڪيو ۽ واعدو ڪيو ته هو پنهنجي فوج سميت سک سلطنت خلاف جهاد ۾ شامل ٿيندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
شڪارپور، جيڪو ان وقت سنڌ جو اهم واپاري مرڪز هو، اتي سيد احمد پنهنجي ساٿين لاءِ جوتا ۽ ڪپڙا خريد ڪيا. آخرڪار 20 جولاءِ 1826ع تي هو شڪارپور ڇڏڻ کان پوءِ پنهنجي سفر تي اڳتي روانو ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

== جھاد ==

1810ع ۾ جڏهن امير خان انگريزن سان معاهدو ڪيو ته هن امير خان کان عليحدگي اختيار ڪئي ۽ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ حاضر ٿيو، جتي اڪبري مسجد ۾ رهيو ۽ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. اتي شاهه اسماعيل سندس هٿ تي بيعت ڪئي، انهيءَ زماني ۾ جهاد جي تبليغ شروع ڪيائين. سهارن پور، گنگوهه، مظفر نگر، ديوبند، ڪانڌلا، سلون، الهه آباد، بنارس، سلطان پور، ڪانپور، لکنؤ ۽ ٻين شهرن جو سفر مسلمانن جي عقيدي ۽ عمل جي اصلاح ۽ منجهن جهاد جو شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.1822&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt; يا 1821ع&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt; ۾ 400 ساٿين سان گڏ حج تي روانو ٿيو ۽ 28 شعبان 1239ھ/28 اپريل 1824ع تي ساٿين سميت حج جو فريضو ادا ڪري واپس وطن پهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. حج تان واپسيءَ بعد سيد احمد بريلوي جهاد جي تيارين ۾ مصروف ٿي ويو ۽ جڏهن مجاهدن جي هڪ جماعت تيار ٿي، تڏهن 7 جمادي الثاني 1241ھ/ 17 جنوري 1826ع کان هندستان کي ’دارالحراب‘ جو نالو ڏئي ڪالپي، گواليار، ٽونڪ، اجمير، پالي، امرڪوٽ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] (سنڌ)، راڻيپور، شڪارپور، بولان، ڪوئٽا، غزني، ڪابل، جلال آباد جي رستي پشاورپهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سنڌ مان گذرڻ دوران هن پير صبغته الله شاهه اول سان راڻيپور ۾ ملاقات ٿي، جتي پير صاحب نه رڳو هن سان پنهنجا 500 سرفروش گڏي ڏنا، پر سندس حرن کي پاڻ وٽ پناهه بہ ڏني. اهي سنڌي سرفروش بالاڪوٽ واري معرڪي ۾ بهادريءَ سان وڙهيا هئا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. پشاور پهچڻ بعد عام ماڻهن ۽ حاڪمن کي اسلام جي دعوت ڏنائين. ايتري قدر جو 1826ع ۾ پنجاب جي حاڪم رنجيت سنگهه کي شرعي پيغام موڪليائين ته بهتر ٿيندو ته هو اسلام قبول ڪري&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. ان ڳالھ تي رنجيت سنگھ پنهنجي ڀاءُ ٻڌ سنگھ کي ڏهن هزارن جي لشڪر سان سيد احمد شهيد سان مقابلي لاءِ موڪليو. 20 جمادي الاول 1242ھ/ 1826ع تي 900 مجاهدن رات جو سکن تي حملو ڪيو. هن معرڪي ۾ 700 سِک ۽ 82 مجاهد مارجي ويا ۽ سکن جو لشڪر اڪوڙا مان ڀڄي شيدو ۾ وڃي پناهه ورتي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1827ع تي سيد احمد شاهه جي ڪوششن سان 80 هزار مجاهد گڏ ٿيا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سکن سازش وسيلي يار محمد خان ۽ ٻين کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، يار محمد خان سيد احمد کي زهر ڏياريو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. هي اهو وقت هو جڏهن سکن سان شيدو جي ڏکڻ-الهندي ۾ جنگ شروع ٿيڻ واري هئي. سيد احمد بچي تہ ويو پر هي جنگ شڪست جو باعث بڻجي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. عين فتح ياب ٿيڻ وقت يار محمد خان جنگ جي ميدان مان ڀڄي نڪتو، جنهنڪري کٽيل جنگ شڪست ۾ تبديل ٿي ويئي. ان بعد سک ۽ پشاور جا سردار سيد احمد جي ساٿين جا دشمن ٿي پيا. جنگ دوران يار محمد خان ماريو ويو ۽ ڪجهه وقت کانپوءِ ڳجهيءَ سازشن هيٺ سيد احمد جا 150 ساٿي ماريا ويا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 17 اپريل 1831ع تي سيد احمد بريلوي سچون کان بالاڪوٽ روانو ٿيو. جتي شاهه اسماعيل سندس شاندار استقبال ڪيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 24 ذوالقعد تي بالاڪوٽ ۽ مٽي ڪوٽ جي وچ تي سيد احمد ۽ شير سنگھ جي جنگ شروع ٿي. سيد صاحب ساٿين سميت وڏي جذبي سان جنگ وڙهندو رهيو. جنگ وڙهندي پاڻ مٽي ڪوٽ جي واھ ۾ ڪري شهيد ٿي ويو. سيد احمد شهيد جي مزار بالاڪوٽ ۾ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;

== ڪجهه تاريخي حقيقتون ==
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ ۾ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ۽ ان جي
سردارن کي اھو چئي ذميدار قرار ڏين ٿاتہ انھن غداري ڪئي ۽ مجاھدين جو ساٿ نه ڏنو جيڪو سيد احمد شاھ جي شڪست جو سبب بڻيو&lt;ref name=&quot;ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;/&gt;. ڊاڪٽر مبارڪ علي ان جو تجزيو ڪندي لکيو آهي تہ:&quot;جڏهن ان تحريڪ کي علائقائي نظر سان ڏٺو ويندو آهي ته آھي سوال پيدا ٿيندا آهن تہ اھي قبيلن جي مشوري ۽ رضامندي کان بغير اتي آيا ۽ پنھنجي حڪومت قائم ڪري قبيلن کي پنھنجي اطاعت لاءِ مجبور ڪيو ان لاء پٺاڻن جي بغاوت جائز ھئي ڇوتہ انھن مجاھدن اتي اچي انھن قبيلن جي خودمختياري تي حملو ڪيو ھو&lt;ref name=&quot; ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;&gt;اردو کتاب: تاریخ کی باتیں؛ از: ڈاکٹر مبارک علی؛ پبلشرز: تاریخ پبلیکیشنز،لاہور صہ28- &lt;/ref&gt;. سيد احمد شاھ شيعن پاران امامن کي وڏو مقام ڏيڻ جي عمل ، مزارن تي پرستش وارين رسمن، ھندن جي سماجي ۽ مذھبي رسمن ۾ مسلمانن جي شرڪت جو سخت مخالفت ھو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سندس حامين کيس پنھنجي دؤر جو مجدد ۽ ڪن کيس بشارت ڪيل [[مھدي]] سڏيو پر سندس مخالفن کيس [[وھابي]] سڏيو پر ھن پاڻ ڪڏھن اھڙي ڪابہ دعوا ڪانہ ڪئي ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. درحقيقت ھي [[وھابي تحريڪ]] جي باني [[محمد ابن عبدالوھاب]] کان وڌيڪ [[شاھ ولي الله]] دھلي واري جي پيروي ڪندڙ ھيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سيد احمد شاھ بريلوي جي تحريڪ [[احمد رضا بريلوي]] جي 1880 واري ڏھاڪي ۾ ھلايل [[بريلوي تحريڪ]] کان مختلف ھئي. ان سيد احمد شاھ بريلوي جي اصلاحي خيالن جي مخالفت ڪئي ۽ ان جي ابتڙ انھن صوفي بزرگن جي محنت ۽ انھن جي مزارن تي عقيدت سان حاضرين جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;.

== ڪتاب ==
سيد احمد شهيد مسلمانن جي هدايت لاءِ ڪجهه ڪتاب پڻ لکيا. جن مان ڪجهه جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;:
* [[صراطِ مستقيم]]
* [[تنبيهه الغافلين]]
* [[رسالا نماز]]
* [[ملهمات احمديه في طريق المحمديه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:بالاڪوٽ]]
[[زمرو:1786ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1831ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1831ع جون وفاتون]]
[[زمرو:جھاد]]
[[زمرو:حر]]
[[زمرو:ڀارتي مسلمان]]
[[زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان]]</text>
      <sha1>3sawwa6j7uc4weajjcp3cuitgzoaxdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383828</id>
      <parentid>383804</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Intisar Ali صفحي [[احمد شاھ بريلوي]] کي [[سيد احمد بريلوي]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو</comment>
      <origin>383804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22362" sha1="3sawwa6j7uc4weajjcp3cuitgzoaxdq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name      = سيد احمد شاھ بريلوي
| image     =Grave Of Syed Ahmed Shaheed.JPG
| alt       = 230px
| caption   = سيد احمد شھيد جي بالاڪوٽ ۾ قبر
| birth_name= احمد شاھ
| birth_date = {{birth date|1786|11|29|df=y}}
| birth_place = [[رائيبريلي]], [[يونائيٽيڊ پراونسز آف اوڌ اينڊ آگرا]] (موجوده:[[اتر پرديش]])
| death_date = {{Death date and age|1831|5|6|1786|11|29|df=y}}
| death_place = [[بالا ڪوٽ]], [[مانسھرہ]]
| death_cause = سکن سان جنگ دؤران زخمي ٿي وفات ڪري ويو
| nationality = برٽش انڊين
| alma_mater  =
| known_for   = سکن خلاف جھاد
| height     = 
| weight     = 
| successor = 
| children   =  
| parents    = 
| module = {{Infobox military person|embed=yes
| allegiance =  
| branch =
| serviceyears =  
| rank =
| battles =  
}}
| imagesize = 230px
| siblings   =
| spouse     = زھرہ 
}}

'''سيد احمد شھيد''' :معروف مجاهد ۽ صوفي بزرگ '''احمد شاهه بريلوي'''، 6 صفر 1201ھ/ 28 نومبر 1786ع تي اوڌ جي ڳوٺ رائي بريلي ۾ پيدا ٿيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.

== احوال زندگي ==
سندس وڏو ڏاڏو سيد قطب الدين شاهه، التمش جي دؤر ۾ هندستان ۾ آيو ۽ شيخ الاسلام جو عهدو حاصل ڪيو هئائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سيد احمد شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ننڍپڻ ۾ بندوق ۽ تير هلائڻ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. ٿورو وڏو ٿيڻ بعد مخلوقِ خدا جي خدمت ڪرڻ شروع ڪيائين. سترهن سالن جي عمر ۾ ملازمت لاءِ پهرين لکنؤ ۽ پوءِ دهليءَ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ پهتو، جنهن کيس شاهه عبدالقادر ڏانهن موڪليو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. جتي پاڻ عربي ۽ فارسي جا ڪتاب پڙهيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1808ع ۾ سيد احمد واپس بريليءَ پهتو ۽ اتي ئي ”زهره“ نالي عورت سان شادي ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. انهيءَ زماني ۾ امير الدوله نواب ٽونڪ وٽ ملازمت ڪيائين.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بريلوي%20%20احمد%20شاهه ''بريلوي احمد شاھ''] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt; رائيبريلي کان دھلي لڏڻ بعد ھن شاھ ولي الله جي پٽ سان گڏ تعليم حاصل ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. 1811 کان 1818 تائين ھن وچ انڊيا جي ھڪ مسلمان حاڪم جي فوج ملازمت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 92,93 &lt;/ref&gt;.

==سنڌ ۾ آمد==

سيد احمد بريلوي جي سنڌ آمد کان ٿورو اڳ [[حيدرآباد]] جا حڪمران [[مير نور محمد ٽالپر]] (وفات 1833ع)، [[مير ڪرم علي ٽالپر]] (وفات 1823ع) ۽ [[مير مراد علي ٽالپر]] (وفات 1837ع) هئا. ظاهر ٿئي ٿو ته ميرن کي سيد احمد جي شخصيت ۽ سندس سرگرمين بابت پنهنجن جاسوسن ۽ خبر رسائيندڙن وسيلي چڱيءَ طرح آگاهي حاصل هئي. مير خاص طور تي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي توسيع پسند پاليسي بابت فڪرمند رهندا هئا ۽ برطانوي قبضي هيٺ علائقن جي هر اهم واقعي بابت معلومات گڏ ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
اهڙي صورتحال ۾ ميرن جي ذهنن ۾ سيد احمد جي تحريڪ بابت شڪ پيدا ٿيڻ فطري ڳالهه هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس گهڻا ساٿي برطانوي علائقن مان ڀرتي ڪيا ويا هئا، کيس وڏي پيماني تي مالي امداد ملي رهي هئي، ۽ هو سک سلطنت خلاف جنگ جي تياري ڪري رهيو هو. ان هوندي به برطانوي حڪومت نه صرف سندس سرگرمين کي روڪيو نه، پر کيس هٿياربند ساٿين سميت پنهنجي علائقن مان گذرڻ جي اجازت پڻ ڏني. هندستاني رياستن جا حڪمران، جيڪي مڪمل طور برطانوي اثر هيٺ هئا ۽ سندن ناراضگي مول وٺڻ کان ڪيٻائيندا هئا، سيد احمد جي آجيان ڪندا هئا ۽ کيس اخلاقي ۽ مادي مدد پڻ فراهم ڪندا هئا. انهن حالتن سبب ميرن جو خيال هو ته سيد احمد ۽ سندس تحريڪ کي برطانوي حڪومت جي حمايت حاصل آهي&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—66 کان 72 تائين 
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ، [[بلوچستان]] ۽ [[پنجاب]] ۾ اها افواهه به عام هئي ته سيد احمد دراصل برطانوي حڪومت جو ايجنٽ آهي. سياح [[چارلس ميسن]]، جيڪو انهن علائقن ۾ گهمندو رهيو، لکي ٿو ته سيد احمد پنهنجي سپاهين کي ڪمپنيءَ جي رپين ۾ پگهار ڏيندو هو، جنهن سبب ماڻهو کيس برطانوي حڪومت جو نمائندو سمجهندا هئا. ميسن وڌيڪ لکي ٿو ته عام ماڻهن کي شڪ هو ته سيد احمد کي ”صاحبن“ موڪليو آهي، ۽ کيس پاڻ به بار بار ان بابت سوالن جا جواب ڏيڻا پوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سنڌ ۾ سيد احمد جي آمد ۽ ميرن سان سندس ملاقاتن باوجود انهن جا شڪ ختم نه ٿيا. جڏهن 1827ع ۾ [[جيمس برنس]] ميرن جي درٻار ۾ آيو ته [[مير مراد علي ٽالپر]] هڪ خانگي ملاقات دوران کانئس پڇيو ته ڇا برطانوي حڪومت سيد احمد کي مالي امداد فراهم ڪري ٿي؟ جيمس برنس لکي ٿو ته هن تعجب جو اظهار ڪندي جواب ڏنو ته سيد احمد رڳو دين خاطر جنگ ڪري رهيو آهي، پر سندس جواب مير مراد علي کي مطمئن نه ڪري سگهيو. مير مراد علي وراڻيو ته جيتوڻيڪ [[بمبئي]] حڪومت، جنهن جو جيمس برنس ملازم هو، شايد ان معاملي کان بيخبر هجي، پر [[بنگال]] ۾ يقيناً سڀ ڪجهه معلوم هوندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انهن حالتن ۾ جڏهن سيد احمد 1826ع ۾ سنڌ پهتو ته کيس اهڙي آجيان نه ملي جهڙي هن اميد ڪئي هئي. نه کيس پنهنجي لشڪر لاءِ رضاڪار مليا ۽ نه ئي تحريڪ لاءِ خاطرخواهه مالي مدد حاصل ٿي. هو [[مارواڙ]] مان ريگستان پار ڪري سنڌ ۾ داخل ٿيو ۽ [[عمرڪوٽ]] سندس پهريون قيام گاهه بڻيو. اتي پهچڻ شرط هن حاجي عبدالرحيم کي قلعي جي [[قلعدار]] سان ڳالهين لاءِ موڪليو ته جيئن رهائش جا انتظام ٿي سگهن. قلعدار کي سيد احمد جي برطانوي علائقن مان اچڻ سبب شڪ هو، تنهن ڪري هن کيس ۽ سندس ساٿين کي قلعي اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني. احتياطاً حڪم ڏنو ويو ته هو قلعي کان محفوظ فاصلي تي ترسن ۽ ٻئي ڏينهن علائقو ڇڏي وڃن. جڏهن سيد احمد جا ڪجهه ساٿي قلعي جي زيارت لاءِ ويجهو پهتا ته سپاهين کين شڪي نظر سان ڏٺو ۽ فائرنگ لاءِ تيار ٿي ويا، پر جڏهن کين يقين ڏياريو ويو ته سندن مقصد صرف قلعي جو ديدار آهي ته کين اندر وڃڻ جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
عمرڪوٽ کان پوءِ سيد احمد [[کارو]] پهتو، جتي سندس ملاقات وڏي عزت وارن سيد [[چورڻ شاهه]] سان ٿي. چورڻ شاهه کيس هڪ مينهن تحفي طور ڏني ۽ سنڌ ۾ پکڙيل انهن افواهن بابت آگاهه ڪيو ته هو انگريزن جو ايجنٽ آهي. هن اهو پڻ پيش ڪيو ته هو سيد احمد جو تعارف [[ميرپورخاص]] جي حڪمران سان ڪرائيندو ته جيئن سندس شڪ شبها دور ٿي سگهن.
جڏهن سيد احمد [[ميرپورخاص]] پهتو ته [[مير علي مراد ٽالپر]] (وفات 1837ع) پاڻ ساڻس ملڻ نه آيو. هن فقط ڪجهه کاڌو ۽ ٻه ماڻهو موڪليا ته جيئن سيد احمد کي [[حيدرآباد]] جو رستو ڏيکاري سگهن. ميرپورخاص کان پوءِ سيد احمد [[ٽنڊو الهيار]] پهتو، جتي حيدرآباد مان ٻه ماڻهو خاص طور تي سندس بابت معلومات حاصل ڪرڻ لاءِ موڪليا ويا. اتان هو [[ٽنڊو ڄام]] ويو ۽ پوءِ حيدرآباد جي ميرن ڏانهن پنهنجي آمد جو اطلاع موڪليائين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ميرن سندس استقبال لاءِ [[سيد صبغت الله شاهه]] کي موڪليو. حيدرآباد پهچڻ تي شهر جي [[ڪوٽوال]] سندس آجيان ڪئي ۽ ميرن جي طرفان خوراڪ ۽ ٻيون ضروري شيون فراهم ڪيون. آمد کان ٽن ڏينهن پوءِ سيد احمد ميرن سان ملاقات لاءِ قلعي ۾ ويو. ميرن سندس سٺي نموني سان آجيان ڪئي ۽ کيس ڪجهه نقد رقم ۽ معمولي تحفا ڏنا. درٻار جي ڪجهه ماڻهن، جن ۾ ميرن جو وزير [[مير اسماعيل شاهه]] ۽ امير [[محمد يوسف خان]] شامل هئا، سيد احمد جي هٿ تي بيعت پڻ ڪئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سيد احمد حيدرآباد ۾ تيرهن ڏينهن رهيو، پر ميرن جي سرد مهريءَ سبب مايوس ٿيو. کيس نه اها مالي مدد ملي جنهن جي اميد هئي ۽ نه ئي اها سياسي حمايت جيڪا هو حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ سبب هن پنهنجي خاندان کي حيدرآباد گهرائڻ جو ارادو به ترڪ ڪري ڇڏيو.
حيدرآباد کان پوءِ هو [[رانيپور]]، [[هالا]]، [[ڪوٽ سيد]]، [[لعلو ڪوٽ]]، [[هنگورجا]] ۽ [[پير ڳوٺ]] ويو. [[پير صبغت الله شاهه راشدي]]، جيڪو [[حر تحريڪ]] جو روحاني اڳواڻ هو، رانيپور ۾ ساڻس مليو. هن سيد احمد جي رهائش جو بندوبست ڪيو ۽ هر قسم جون سهولتون فراهم ڪيون. سندس دوستانه رويو ڏسي سيد احمد فيصلو ڪيو ته پنهنجي خاندان کي هتي آباد ڪندو. پير صبغت الله شاهه سک سلطنت خلاف جهاد ۾ حصو وٺڻ جي خواهش جو به اظهار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
پير ڳوٺ کان پوءِ سيد احمد [[راکا]]، [[حبيب ڪوٽ]] ۽ آخرڪار [[شڪارپور]] پهتو. شڪارپور ۾ سندس اوچتو پهچڻ سبب شهر وارن کي گمان ٿيو ته هو [[شاهه شجاع]] جي لشڪر جو حصو آهي، جنهن جون تلخ يادون اڃا تائين شهرين جي ذهنن ۾ موجود هيون. نتيجي طور شهر جا دروازا بند ڪيا ويا ۽ ڪنهن کي به اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني وئي. سيد احمد پنهنجي ڪجهه قابل اعتماد ماڻهن کي شهر جي گورنر [[آغا ڪاظم]] وٽ موڪليو ته کيس يقين ڏيارين ته هن جو شاهه شجاع سان ڪو تعلق ناهي ۽ هو صرف ٻه يا ٽي ڏينهن رهڻ چاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ان کان پوءِ آغا ڪاظم ٻن ماڻهن کي شهر اندر خريداري لاءِ اچڻ جي اجازت ڏني. بعد ۾ شهر جا دروازا کولي ڇڏيا ويا ۽ شهر جا ماڻهو سيد احمد سان ملڻ لاءِ اچڻ لڳا. آغا ڪاظم نه صرف سندس ۽ سندس ساٿين جي مهمانداري ڪئي، پر عقيدت جي اظهار طور کيس تحفا پڻ پيش ڪيا. هن وڏي جوش سان سيد احمد جي حمايت جو اعلان ڪيو ۽ واعدو ڪيو ته هو پنهنجي فوج سميت سک سلطنت خلاف جهاد ۾ شامل ٿيندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
شڪارپور، جيڪو ان وقت سنڌ جو اهم واپاري مرڪز هو، اتي سيد احمد پنهنجي ساٿين لاءِ جوتا ۽ ڪپڙا خريد ڪيا. آخرڪار 20 جولاءِ 1826ع تي هو شڪارپور ڇڏڻ کان پوءِ پنهنجي سفر تي اڳتي روانو ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

== جھاد ==

1810ع ۾ جڏهن امير خان انگريزن سان معاهدو ڪيو ته هن امير خان کان عليحدگي اختيار ڪئي ۽ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ حاضر ٿيو، جتي اڪبري مسجد ۾ رهيو ۽ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. اتي شاهه اسماعيل سندس هٿ تي بيعت ڪئي، انهيءَ زماني ۾ جهاد جي تبليغ شروع ڪيائين. سهارن پور، گنگوهه، مظفر نگر، ديوبند، ڪانڌلا، سلون، الهه آباد، بنارس، سلطان پور، ڪانپور، لکنؤ ۽ ٻين شهرن جو سفر مسلمانن جي عقيدي ۽ عمل جي اصلاح ۽ منجهن جهاد جو شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.1822&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt; يا 1821ع&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt; ۾ 400 ساٿين سان گڏ حج تي روانو ٿيو ۽ 28 شعبان 1239ھ/28 اپريل 1824ع تي ساٿين سميت حج جو فريضو ادا ڪري واپس وطن پهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. حج تان واپسيءَ بعد سيد احمد بريلوي جهاد جي تيارين ۾ مصروف ٿي ويو ۽ جڏهن مجاهدن جي هڪ جماعت تيار ٿي، تڏهن 7 جمادي الثاني 1241ھ/ 17 جنوري 1826ع کان هندستان کي ’دارالحراب‘ جو نالو ڏئي ڪالپي، گواليار، ٽونڪ، اجمير، پالي، امرڪوٽ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] (سنڌ)، راڻيپور، شڪارپور، بولان، ڪوئٽا، غزني، ڪابل، جلال آباد جي رستي پشاورپهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سنڌ مان گذرڻ دوران هن پير صبغته الله شاهه اول سان راڻيپور ۾ ملاقات ٿي، جتي پير صاحب نه رڳو هن سان پنهنجا 500 سرفروش گڏي ڏنا، پر سندس حرن کي پاڻ وٽ پناهه بہ ڏني. اهي سنڌي سرفروش بالاڪوٽ واري معرڪي ۾ بهادريءَ سان وڙهيا هئا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. پشاور پهچڻ بعد عام ماڻهن ۽ حاڪمن کي اسلام جي دعوت ڏنائين. ايتري قدر جو 1826ع ۾ پنجاب جي حاڪم رنجيت سنگهه کي شرعي پيغام موڪليائين ته بهتر ٿيندو ته هو اسلام قبول ڪري&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. ان ڳالھ تي رنجيت سنگھ پنهنجي ڀاءُ ٻڌ سنگھ کي ڏهن هزارن جي لشڪر سان سيد احمد شهيد سان مقابلي لاءِ موڪليو. 20 جمادي الاول 1242ھ/ 1826ع تي 900 مجاهدن رات جو سکن تي حملو ڪيو. هن معرڪي ۾ 700 سِک ۽ 82 مجاهد مارجي ويا ۽ سکن جو لشڪر اڪوڙا مان ڀڄي شيدو ۾ وڃي پناهه ورتي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1827ع تي سيد احمد شاهه جي ڪوششن سان 80 هزار مجاهد گڏ ٿيا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سکن سازش وسيلي يار محمد خان ۽ ٻين کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، يار محمد خان سيد احمد کي زهر ڏياريو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. هي اهو وقت هو جڏهن سکن سان شيدو جي ڏکڻ-الهندي ۾ جنگ شروع ٿيڻ واري هئي. سيد احمد بچي تہ ويو پر هي جنگ شڪست جو باعث بڻجي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. عين فتح ياب ٿيڻ وقت يار محمد خان جنگ جي ميدان مان ڀڄي نڪتو، جنهنڪري کٽيل جنگ شڪست ۾ تبديل ٿي ويئي. ان بعد سک ۽ پشاور جا سردار سيد احمد جي ساٿين جا دشمن ٿي پيا. جنگ دوران يار محمد خان ماريو ويو ۽ ڪجهه وقت کانپوءِ ڳجهيءَ سازشن هيٺ سيد احمد جا 150 ساٿي ماريا ويا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 17 اپريل 1831ع تي سيد احمد بريلوي سچون کان بالاڪوٽ روانو ٿيو. جتي شاهه اسماعيل سندس شاندار استقبال ڪيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 24 ذوالقعد تي بالاڪوٽ ۽ مٽي ڪوٽ جي وچ تي سيد احمد ۽ شير سنگھ جي جنگ شروع ٿي. سيد صاحب ساٿين سميت وڏي جذبي سان جنگ وڙهندو رهيو. جنگ وڙهندي پاڻ مٽي ڪوٽ جي واھ ۾ ڪري شهيد ٿي ويو. سيد احمد شهيد جي مزار بالاڪوٽ ۾ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;

== ڪجهه تاريخي حقيقتون ==
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ ۾ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ۽ ان جي
سردارن کي اھو چئي ذميدار قرار ڏين ٿاتہ انھن غداري ڪئي ۽ مجاھدين جو ساٿ نه ڏنو جيڪو سيد احمد شاھ جي شڪست جو سبب بڻيو&lt;ref name=&quot;ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;/&gt;. ڊاڪٽر مبارڪ علي ان جو تجزيو ڪندي لکيو آهي تہ:&quot;جڏهن ان تحريڪ کي علائقائي نظر سان ڏٺو ويندو آهي ته آھي سوال پيدا ٿيندا آهن تہ اھي قبيلن جي مشوري ۽ رضامندي کان بغير اتي آيا ۽ پنھنجي حڪومت قائم ڪري قبيلن کي پنھنجي اطاعت لاءِ مجبور ڪيو ان لاء پٺاڻن جي بغاوت جائز ھئي ڇوتہ انھن مجاھدن اتي اچي انھن قبيلن جي خودمختياري تي حملو ڪيو ھو&lt;ref name=&quot; ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;&gt;اردو کتاب: تاریخ کی باتیں؛ از: ڈاکٹر مبارک علی؛ پبلشرز: تاریخ پبلیکیشنز،لاہور صہ28- &lt;/ref&gt;. سيد احمد شاھ شيعن پاران امامن کي وڏو مقام ڏيڻ جي عمل ، مزارن تي پرستش وارين رسمن، ھندن جي سماجي ۽ مذھبي رسمن ۾ مسلمانن جي شرڪت جو سخت مخالفت ھو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سندس حامين کيس پنھنجي دؤر جو مجدد ۽ ڪن کيس بشارت ڪيل [[مھدي]] سڏيو پر سندس مخالفن کيس [[وھابي]] سڏيو پر ھن پاڻ ڪڏھن اھڙي ڪابہ دعوا ڪانہ ڪئي ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. درحقيقت ھي [[وھابي تحريڪ]] جي باني [[محمد ابن عبدالوھاب]] کان وڌيڪ [[شاھ ولي الله]] دھلي واري جي پيروي ڪندڙ ھيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سيد احمد شاھ بريلوي جي تحريڪ [[احمد رضا بريلوي]] جي 1880 واري ڏھاڪي ۾ ھلايل [[بريلوي تحريڪ]] کان مختلف ھئي. ان سيد احمد شاھ بريلوي جي اصلاحي خيالن جي مخالفت ڪئي ۽ ان جي ابتڙ انھن صوفي بزرگن جي محنت ۽ انھن جي مزارن تي عقيدت سان حاضرين جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;.

== ڪتاب ==
سيد احمد شهيد مسلمانن جي هدايت لاءِ ڪجهه ڪتاب پڻ لکيا. جن مان ڪجهه جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;:
* [[صراطِ مستقيم]]
* [[تنبيهه الغافلين]]
* [[رسالا نماز]]
* [[ملهمات احمديه في طريق المحمديه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:بالاڪوٽ]]
[[زمرو:1786ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1831ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1831ع جون وفاتون]]
[[زمرو:جھاد]]
[[زمرو:حر]]
[[زمرو:ڀارتي مسلمان]]
[[زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان]]</text>
      <sha1>3sawwa6j7uc4weajjcp3cuitgzoaxdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383846</id>
      <parentid>383828</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28097" sha1="kcnbg0r0896zmi0u1jhlth0xj3d9qbi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name      = سيد احمد شاھ بريلوي
| image     =Grave Of Syed Ahmed Shaheed.JPG
| alt       = 230px
| caption   = سيد احمد شھيد جي بالاڪوٽ ۾ قبر
| birth_name= احمد شاھ
| birth_date = {{birth date|1786|11|29|df=y}}
| birth_place = [[رائيبريلي]], [[يونائيٽيڊ پراونسز آف اوڌ اينڊ آگرا]] (موجوده:[[اتر پرديش]])
| death_date = {{Death date and age|1831|5|6|1786|11|29|df=y}}
| death_place = [[بالا ڪوٽ]], [[مانسھرہ]]
| death_cause = سکن سان جنگ دؤران زخمي ٿي وفات ڪري ويو
| nationality = برٽش انڊين
| alma_mater  =
| known_for   = سکن خلاف جھاد
| height     = 
| weight     = 
| successor = 
| children   =  
| parents    = 
| module = {{Infobox military person|embed=yes
| allegiance =  
| branch =
| serviceyears =  
| rank =
| battles =  
}}
| imagesize = 230px
| siblings   =
| spouse     = زھرہ 
}}

'''سيد احمد شھيد''' :معروف مجاهد ۽ صوفي بزرگ '''احمد شاهه بريلوي'''، 6 صفر 1201ھ/ 28 نومبر 1786ع تي اوڌ جي ڳوٺ رائي بريلي ۾ پيدا ٿيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.

== احوال زندگي ==
سندس وڏو ڏاڏو سيد قطب الدين شاهه، التمش جي دؤر ۾ هندستان ۾ آيو ۽ شيخ الاسلام جو عهدو حاصل ڪيو هئائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سيد احمد شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ننڍپڻ ۾ بندوق ۽ تير هلائڻ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. ٿورو وڏو ٿيڻ بعد مخلوقِ خدا جي خدمت ڪرڻ شروع ڪيائين. سترهن سالن جي عمر ۾ ملازمت لاءِ پهرين لکنؤ ۽ پوءِ دهليءَ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ پهتو، جنهن کيس شاهه عبدالقادر ڏانهن موڪليو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. جتي پاڻ عربي ۽ فارسي جا ڪتاب پڙهيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1808ع ۾ سيد احمد واپس بريليءَ پهتو ۽ اتي ئي ”زهره“ نالي عورت سان شادي ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. انهيءَ زماني ۾ امير الدوله نواب ٽونڪ وٽ ملازمت ڪيائين.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بريلوي%20%20احمد%20شاهه ''بريلوي احمد شاھ''] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt; رائيبريلي کان دھلي لڏڻ بعد ھن شاھ ولي الله جي پٽ سان گڏ تعليم حاصل ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. 1811 کان 1818 تائين ھن وچ انڊيا جي ھڪ مسلمان حاڪم جي فوج ملازمت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 92,93 &lt;/ref&gt;.

==سنڌ ۾ آمد==

سيد احمد بريلوي جي سنڌ آمد کان ٿورو اڳ [[حيدرآباد]] جا حڪمران [[مير نور محمد ٽالپر]] (وفات 1833ع)، [[مير ڪرم علي ٽالپر]] (وفات 1823ع) ۽ [[مير مراد علي ٽالپر]] (وفات 1837ع) هئا. ظاهر ٿئي ٿو ته ميرن کي سيد احمد جي شخصيت ۽ سندس سرگرمين بابت پنهنجن جاسوسن ۽ خبر رسائيندڙن وسيلي چڱيءَ طرح آگاهي حاصل هئي. مير خاص طور تي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي توسيع پسند پاليسي بابت فڪرمند رهندا هئا ۽ برطانوي قبضي هيٺ علائقن جي هر اهم واقعي بابت معلومات گڏ ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
اهڙي صورتحال ۾ ميرن جي ذهنن ۾ سيد احمد جي تحريڪ بابت شڪ پيدا ٿيڻ فطري ڳالهه هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس گهڻا ساٿي برطانوي علائقن مان ڀرتي ڪيا ويا هئا، کيس وڏي پيماني تي مالي امداد ملي رهي هئي، ۽ هو سک سلطنت خلاف جنگ جي تياري ڪري رهيو هو. ان هوندي به برطانوي حڪومت نه صرف سندس سرگرمين کي روڪيو نه، پر کيس هٿياربند ساٿين سميت پنهنجي علائقن مان گذرڻ جي اجازت پڻ ڏني. هندستاني رياستن جا حڪمران، جيڪي مڪمل طور برطانوي اثر هيٺ هئا ۽ سندن ناراضگي مول وٺڻ کان ڪيٻائيندا هئا، سيد احمد جي آجيان ڪندا هئا ۽ کيس اخلاقي ۽ مادي مدد پڻ فراهم ڪندا هئا. انهن حالتن سبب ميرن جو خيال هو ته سيد احمد ۽ سندس تحريڪ کي برطانوي حڪومت جي حمايت حاصل آهي&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—66 کان 72 تائين 
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ، [[بلوچستان]] ۽ [[پنجاب]] ۾ اها افواهه به عام هئي ته سيد احمد دراصل برطانوي حڪومت جو ايجنٽ آهي. سياح [[چارلس ميسن]]، جيڪو انهن علائقن ۾ گهمندو رهيو، لکي ٿو ته سيد احمد پنهنجي سپاهين کي ڪمپنيءَ جي رپين ۾ پگهار ڏيندو هو، جنهن سبب ماڻهو کيس برطانوي حڪومت جو نمائندو سمجهندا هئا. ميسن وڌيڪ لکي ٿو ته عام ماڻهن کي شڪ هو ته سيد احمد کي ”صاحبن“ موڪليو آهي، ۽ کيس پاڻ به بار بار ان بابت سوالن جا جواب ڏيڻا پوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سنڌ ۾ سيد احمد جي آمد ۽ ميرن سان سندس ملاقاتن باوجود انهن جا شڪ ختم نه ٿيا. جڏهن 1827ع ۾ [[جيمس برنس]] ميرن جي درٻار ۾ آيو ته [[مير مراد علي ٽالپر]] هڪ خانگي ملاقات دوران کانئس پڇيو ته ڇا برطانوي حڪومت سيد احمد کي مالي امداد فراهم ڪري ٿي؟ جيمس برنس لکي ٿو ته هن تعجب جو اظهار ڪندي جواب ڏنو ته سيد احمد رڳو دين خاطر جنگ ڪري رهيو آهي، پر سندس جواب مير مراد علي کي مطمئن نه ڪري سگهيو. مير مراد علي وراڻيو ته جيتوڻيڪ [[بمبئي]] حڪومت، جنهن جو جيمس برنس ملازم هو، شايد ان معاملي کان بيخبر هجي، پر [[بنگال]] ۾ يقيناً سڀ ڪجهه معلوم هوندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انهن حالتن ۾ جڏهن سيد احمد 1826ع ۾ سنڌ پهتو ته کيس اهڙي آجيان نه ملي جهڙي هن اميد ڪئي هئي. نه کيس پنهنجي لشڪر لاءِ رضاڪار مليا ۽ نه ئي تحريڪ لاءِ خاطرخواهه مالي مدد حاصل ٿي. هو [[مارواڙ]] مان ريگستان پار ڪري سنڌ ۾ داخل ٿيو ۽ [[عمرڪوٽ]] سندس پهريون قيام گاهه بڻيو. اتي پهچڻ شرط هن حاجي عبدالرحيم کي قلعي جي [[قلعدار]] سان ڳالهين لاءِ موڪليو ته جيئن رهائش جا انتظام ٿي سگهن. قلعدار کي سيد احمد جي برطانوي علائقن مان اچڻ سبب شڪ هو، تنهن ڪري هن کيس ۽ سندس ساٿين کي قلعي اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني. احتياطاً حڪم ڏنو ويو ته هو قلعي کان محفوظ فاصلي تي ترسن ۽ ٻئي ڏينهن علائقو ڇڏي وڃن. جڏهن سيد احمد جا ڪجهه ساٿي قلعي جي زيارت لاءِ ويجهو پهتا ته سپاهين کين شڪي نظر سان ڏٺو ۽ فائرنگ لاءِ تيار ٿي ويا، پر جڏهن کين يقين ڏياريو ويو ته سندن مقصد صرف قلعي جو ديدار آهي ته کين اندر وڃڻ جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
عمرڪوٽ کان پوءِ سيد احمد [[کارو]] پهتو، جتي سندس ملاقات وڏي عزت وارن سيد [[چورڻ شاهه]] سان ٿي. چورڻ شاهه کيس هڪ مينهن تحفي طور ڏني ۽ سنڌ ۾ پکڙيل انهن افواهن بابت آگاهه ڪيو ته هو انگريزن جو ايجنٽ آهي. هن اهو پڻ پيش ڪيو ته هو سيد احمد جو تعارف [[ميرپورخاص]] جي حڪمران سان ڪرائيندو ته جيئن سندس شڪ شبها دور ٿي سگهن.
جڏهن سيد احمد [[ميرپورخاص]] پهتو ته [[مير علي مراد ٽالپر]] (وفات 1837ع) پاڻ ساڻس ملڻ نه آيو. هن فقط ڪجهه کاڌو ۽ ٻه ماڻهو موڪليا ته جيئن سيد احمد کي [[حيدرآباد]] جو رستو ڏيکاري سگهن. ميرپورخاص کان پوءِ سيد احمد [[ٽنڊو الهيار]] پهتو، جتي حيدرآباد مان ٻه ماڻهو خاص طور تي سندس بابت معلومات حاصل ڪرڻ لاءِ موڪليا ويا. اتان هو [[ٽنڊو ڄام]] ويو ۽ پوءِ حيدرآباد جي ميرن ڏانهن پنهنجي آمد جو اطلاع موڪليائين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ميرن سندس استقبال لاءِ [[سيد صبغت الله شاهه]] کي موڪليو. حيدرآباد پهچڻ تي شهر جي [[ڪوٽوال]] سندس آجيان ڪئي ۽ ميرن جي طرفان خوراڪ ۽ ٻيون ضروري شيون فراهم ڪيون. آمد کان ٽن ڏينهن پوءِ سيد احمد ميرن سان ملاقات لاءِ قلعي ۾ ويو. ميرن سندس سٺي نموني سان آجيان ڪئي ۽ کيس ڪجهه نقد رقم ۽ معمولي تحفا ڏنا. درٻار جي ڪجهه ماڻهن، جن ۾ ميرن جو وزير [[مير اسماعيل شاهه]] ۽ امير [[محمد يوسف خان]] شامل هئا، سيد احمد جي هٿ تي بيعت پڻ ڪئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سيد احمد حيدرآباد ۾ تيرهن ڏينهن رهيو، پر ميرن جي سرد مهريءَ سبب مايوس ٿيو. کيس نه اها مالي مدد ملي جنهن جي اميد هئي ۽ نه ئي اها سياسي حمايت جيڪا هو حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ سبب هن پنهنجي خاندان کي حيدرآباد گهرائڻ جو ارادو به ترڪ ڪري ڇڏيو.
حيدرآباد کان پوءِ هو [[رانيپور]]، [[هالا]]، [[ڪوٽ سيد]]، [[لعلو ڪوٽ]]، [[هنگورجا]] ۽ [[پير ڳوٺ]] ويو. [[پير صبغت الله شاهه راشدي]]، جيڪو [[حر تحريڪ]] جو روحاني اڳواڻ هو، رانيپور ۾ ساڻس مليو. هن سيد احمد جي رهائش جو بندوبست ڪيو ۽ هر قسم جون سهولتون فراهم ڪيون. سندس دوستانه رويو ڏسي سيد احمد فيصلو ڪيو ته پنهنجي خاندان کي هتي آباد ڪندو. پير صبغت الله شاهه سک سلطنت خلاف جهاد ۾ حصو وٺڻ جي خواهش جو به اظهار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
پير ڳوٺ کان پوءِ سيد احمد [[راکا]]، [[حبيب ڪوٽ]] ۽ آخرڪار [[شڪارپور]] پهتو. شڪارپور ۾ سندس اوچتو پهچڻ سبب شهر وارن کي گمان ٿيو ته هو [[شاهه شجاع]] جي لشڪر جو حصو آهي، جنهن جون تلخ يادون اڃا تائين شهرين جي ذهنن ۾ موجود هيون. نتيجي طور شهر جا دروازا بند ڪيا ويا ۽ ڪنهن کي به اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني وئي. سيد احمد پنهنجي ڪجهه قابل اعتماد ماڻهن کي شهر جي گورنر [[آغا ڪاظم]] وٽ موڪليو ته کيس يقين ڏيارين ته هن جو شاهه شجاع سان ڪو تعلق ناهي ۽ هو صرف ٻه يا ٽي ڏينهن رهڻ چاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ان کان پوءِ آغا ڪاظم ٻن ماڻهن کي شهر اندر خريداري لاءِ اچڻ جي اجازت ڏني. بعد ۾ شهر جا دروازا کولي ڇڏيا ويا ۽ شهر جا ماڻهو سيد احمد سان ملڻ لاءِ اچڻ لڳا. آغا ڪاظم نه صرف سندس ۽ سندس ساٿين جي مهمانداري ڪئي، پر عقيدت جي اظهار طور کيس تحفا پڻ پيش ڪيا. هن وڏي جوش سان سيد احمد جي حمايت جو اعلان ڪيو ۽ واعدو ڪيو ته هو پنهنجي فوج سميت سک سلطنت خلاف جهاد ۾ شامل ٿيندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
شڪارپور، جيڪو ان وقت سنڌ جو اهم واپاري مرڪز هو، اتي سيد احمد پنهنجي ساٿين لاءِ جوتا ۽ ڪپڙا خريد ڪيا. آخرڪار 20 جولاءِ 1826ع تي هو شڪارپور ڇڏڻ کان پوءِ پنهنجي سفر تي اڳتي روانو ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== سنڌ ۾ سندس تحريڪ جو اثر ==

سيد احمد بريلوي کي سنڌ مان پنهنجي تحريڪ لاءِ وڏيون اميدون هيون. هن جي خواهش هئي ته سنڌ مان وڏي تعداد ۾ رضاڪار سندس لشڪر ۾ شامل ٿين ۽ ميرن توڙي عام ماڻهن کان مالي مدد حاصل ٿئي. پر ''تاريخِ تازه نواءِ معارڪ'' جي مصنف موجب سنڌ ۾ سيد احمد کي سندس مذهبي نظرين سبب سخت تنقيد ۽ مخالفت کي منهن ڏيڻو پيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو ''وهّابي'' طور مشهور ٿي چڪو هو. ماڻهن جي هڪ وڏي حصي کي اهو به شڪ هو ته ٿورڙن ساٿين سان گڏ هڪ طاقتور [[سک سلطنت]] خلاف جنگ ڪرڻ جو منصوبو عملي طور ڪامياب نه ٿي سگهندو. عام راءِ اها هئي ته هن تحريڪ جا ڪي واضح سياسي يا عملي مقصد نه آهن ۽ رڳو مذهب جي نالي تي بيگناهه ماڻهن کي مشڪلاتن ۾ وڌو پيو وڃي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
برطانوي هندستان جي ابتڙ سنڌ ان وقت ڪنهن غير ملڪي طاقت جي قبضي هيٺ نه هئي، تنهن ڪري ماڻهن کي ڪنهن سياسي نعري هيٺ گڏ ڪرڻ آسان نه هو. سيد احمد جي تحريڪ جو بنياد گهڻو ڪري مذهبي جذباتيت تي هو، جڏهن ته سنڌ جا ماڻهو پاڻ کي سياسي ۽ معاشي طور نسبتاً مطمئن محسوس ڪندا هئا ۽ کين هن تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ سان ڪو واضح مادي فائدو نظر نه ايندو هو. انهيءَ سبب ڪجهه ماڻهو، جهڙوڪ [[آغا ڪاظم]]، جيتوڻيڪ ظاهري طور سندس همدردي ڪندا هئا ۽ ساڻس شامل ٿيڻ جا واعدا به ڪندا هئا، پر عملي طور اهي واعدا ڪڏهن به پورا نه ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.
سيد احمد جو سنڌ ۾ قيام تمام مختصر هو، جنهن سبب کيس ماڻهن ۾ پنهنجن مذهبي ۽ سياسي خيالن جي تبليغ ڪرڻ ۽ کين پنهنجي مقصد لاءِ قائل ڪرڻ جو مناسب موقعو نه ملي سگهيو. نتيجي طور سندس تحريڪ سنڌي سماج ۾ ڪو مضبوط بنياد قائم نه ڪري سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ميرن جو رويو پڻ گهڻو محتاط ۽ سفارتي نوعيت جو هو. هنن عوامي سطح تي سيد احمد سان همدردي جو اظهار ڪيو، پر عملي طور سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ کان پاسو ڪيو. ميرن کي تحريڪ جي اصل مقصدن بابت پورو يقين نه هو. ساڳئي وقت هو [[مهاراجا رنجيت سنگهه]] کي ناراض ڪرڻ به نه چاهيندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ رنجيت سنگهه انتهائي طاقتور حڪمران هو ۽ کيس سنڌ تي حملي لاءِ ڪنهن به بهاني جي تلاش رهندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

بهرحال، 1831ع ۾ ميرن سيد احمد جي نالي کي پنهنجي سياسي مفادن لاءِ استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن [[اليگزينڊر برنس]] کي [[سنڌو درياهه]] ۾ آمدرفت ۽ جاچ لاءِ موڪليو ويو ته ميرن جي هڪ نمائندي [[رنجيت سنگهه]] جي درٻار ۾ اهو تاثر ڏنو ته برنس جيڪو گاڏو ساڻ کڻي اچي رهيو آهي، اهو سون جي اشرفين سان ڀريل آهي ۽ اهي اشرفيون سيد احمد کي ڏيڻ لاءِ آنديون پيون وڃن. پر اها تدبير ڪامياب نه ٿي سگهي ۽ اليگزينڊر برنس پنهنجي مهم مڪمل ڪندي سنڌو درياهه جي آمدرفت بابت سروي انجام ڏني.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

جيتوڻيڪ سيد احمد جي آمد ۽ سندس مختصر قيام جو سنڌ جي مقامي تاريخ تي سڌو سنئون ڪو وڏو اثر نه پيو، پر سک سلطنت خلاف سندس جنگين اڻسڌي طرح سنڌ جي مستقبل تي اهم اثر ڇڏيو. جڏهن [[رنجيت سنگهه]] سنڌ تي حملي جا ارادا رکندو هو، تڏهن هو سيد احمد سان لڳاتار جنگين ۾ مصروف رهيو. 1832ع ۾، سيد احمد جي شڪست ۽ وفات کان پوءِ، رنجيت سنگهه ٻيهر سنڌ تي قبضي لاءِ برطانوي حڪومت جي رضامندي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس اها اجازت نه ملي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ڊاڪٽر مبارڪ علي مطابق مؤرخ کيرا صحيح طور مشاهدو ڪيو آهي ته:
&quot;مهاراجا رنجيت سنگهه گهڻو دير ڪري چڪو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ جنهن عرصي دوران هو سيد احمد سان جنگين ۾ مشغول رهيو، ان دوران برطانوي حڪومت جا سنڌ بابت مفاد ۽ پاليسيون تبديل ٿي چڪيون هيون، ۽ هاڻي سنڌ سندن خاص دلچسپيءَ جو مرڪز بڻجي چڪي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&quot; 
اهڙيءَ طرح، هڪ لحاظ کان سيد احمد بريلوي جي تحريڪ سنڌ کي سک سلطنت جي قبضي کان بچائي ورتو، پر آخرڪار سنڌ برطانوي سلطنت جي قبضي هيٺ هلي وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.
.

== جھاد ==

1810ع ۾ جڏهن امير خان انگريزن سان معاهدو ڪيو ته هن امير خان کان عليحدگي اختيار ڪئي ۽ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ حاضر ٿيو، جتي اڪبري مسجد ۾ رهيو ۽ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. اتي شاهه اسماعيل سندس هٿ تي بيعت ڪئي، انهيءَ زماني ۾ جهاد جي تبليغ شروع ڪيائين. سهارن پور، گنگوهه، مظفر نگر، ديوبند، ڪانڌلا، سلون، الهه آباد، بنارس، سلطان پور، ڪانپور، لکنؤ ۽ ٻين شهرن جو سفر مسلمانن جي عقيدي ۽ عمل جي اصلاح ۽ منجهن جهاد جو شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.1822&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt; يا 1821ع&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt; ۾ 400 ساٿين سان گڏ حج تي روانو ٿيو ۽ 28 شعبان 1239ھ/28 اپريل 1824ع تي ساٿين سميت حج جو فريضو ادا ڪري واپس وطن پهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. حج تان واپسيءَ بعد سيد احمد بريلوي جهاد جي تيارين ۾ مصروف ٿي ويو ۽ جڏهن مجاهدن جي هڪ جماعت تيار ٿي، تڏهن 7 جمادي الثاني 1241ھ/ 17 جنوري 1826ع کان هندستان کي ’دارالحراب‘ جو نالو ڏئي ڪالپي، گواليار، ٽونڪ، اجمير، پالي، امرڪوٽ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] (سنڌ)، راڻيپور، شڪارپور، بولان، ڪوئٽا، غزني، ڪابل، جلال آباد جي رستي پشاورپهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سنڌ مان گذرڻ دوران هن پير صبغته الله شاهه اول سان راڻيپور ۾ ملاقات ٿي، جتي پير صاحب نه رڳو هن سان پنهنجا 500 سرفروش گڏي ڏنا، پر سندس حرن کي پاڻ وٽ پناهه بہ ڏني. اهي سنڌي سرفروش بالاڪوٽ واري معرڪي ۾ بهادريءَ سان وڙهيا هئا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. پشاور پهچڻ بعد عام ماڻهن ۽ حاڪمن کي اسلام جي دعوت ڏنائين. ايتري قدر جو 1826ع ۾ پنجاب جي حاڪم رنجيت سنگهه کي شرعي پيغام موڪليائين ته بهتر ٿيندو ته هو اسلام قبول ڪري&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. ان ڳالھ تي رنجيت سنگھ پنهنجي ڀاءُ ٻڌ سنگھ کي ڏهن هزارن جي لشڪر سان سيد احمد شهيد سان مقابلي لاءِ موڪليو. 20 جمادي الاول 1242ھ/ 1826ع تي 900 مجاهدن رات جو سکن تي حملو ڪيو. هن معرڪي ۾ 700 سِک ۽ 82 مجاهد مارجي ويا ۽ سکن جو لشڪر اڪوڙا مان ڀڄي شيدو ۾ وڃي پناهه ورتي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1827ع تي سيد احمد شاهه جي ڪوششن سان 80 هزار مجاهد گڏ ٿيا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سکن سازش وسيلي يار محمد خان ۽ ٻين کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، يار محمد خان سيد احمد کي زهر ڏياريو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. هي اهو وقت هو جڏهن سکن سان شيدو جي ڏکڻ-الهندي ۾ جنگ شروع ٿيڻ واري هئي. سيد احمد بچي تہ ويو پر هي جنگ شڪست جو باعث بڻجي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. عين فتح ياب ٿيڻ وقت يار محمد خان جنگ جي ميدان مان ڀڄي نڪتو، جنهنڪري کٽيل جنگ شڪست ۾ تبديل ٿي ويئي. ان بعد سک ۽ پشاور جا سردار سيد احمد جي ساٿين جا دشمن ٿي پيا. جنگ دوران يار محمد خان ماريو ويو ۽ ڪجهه وقت کانپوءِ ڳجهيءَ سازشن هيٺ سيد احمد جا 150 ساٿي ماريا ويا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 17 اپريل 1831ع تي سيد احمد بريلوي سچون کان بالاڪوٽ روانو ٿيو. جتي شاهه اسماعيل سندس شاندار استقبال ڪيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 24 ذوالقعد تي بالاڪوٽ ۽ مٽي ڪوٽ جي وچ تي سيد احمد ۽ شير سنگھ جي جنگ شروع ٿي. سيد صاحب ساٿين سميت وڏي جذبي سان جنگ وڙهندو رهيو. جنگ وڙهندي پاڻ مٽي ڪوٽ جي واھ ۾ ڪري شهيد ٿي ويو. سيد احمد شهيد جي مزار بالاڪوٽ ۾ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;

== ڪجهه تاريخي حقيقتون ==
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ ۾ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ۽ ان جي
سردارن کي اھو چئي ذميدار قرار ڏين ٿاتہ انھن غداري ڪئي ۽ مجاھدين جو ساٿ نه ڏنو جيڪو سيد احمد شاھ جي شڪست جو سبب بڻيو&lt;ref name=&quot;ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;/&gt;. ڊاڪٽر مبارڪ علي ان جو تجزيو ڪندي لکيو آهي تہ:&quot;جڏهن ان تحريڪ کي علائقائي نظر سان ڏٺو ويندو آهي ته آھي سوال پيدا ٿيندا آهن تہ اھي قبيلن جي مشوري ۽ رضامندي کان بغير اتي آيا ۽ پنھنجي حڪومت قائم ڪري قبيلن کي پنھنجي اطاعت لاءِ مجبور ڪيو ان لاء پٺاڻن جي بغاوت جائز ھئي ڇوتہ انھن مجاھدن اتي اچي انھن قبيلن جي خودمختياري تي حملو ڪيو ھو&lt;ref name=&quot; ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;&gt;اردو کتاب: تاریخ کی باتیں؛ از: ڈاکٹر مبارک علی؛ پبلشرز: تاریخ پبلیکیشنز،لاہور صہ28- &lt;/ref&gt;. سيد احمد شاھ شيعن پاران امامن کي وڏو مقام ڏيڻ جي عمل ، مزارن تي پرستش وارين رسمن، ھندن جي سماجي ۽ مذھبي رسمن ۾ مسلمانن جي شرڪت جو سخت مخالفت ھو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سندس حامين کيس پنھنجي دؤر جو مجدد ۽ ڪن کيس بشارت ڪيل [[مھدي]] سڏيو پر سندس مخالفن کيس [[وھابي]] سڏيو پر ھن پاڻ ڪڏھن اھڙي ڪابہ دعوا ڪانہ ڪئي ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. درحقيقت ھي [[وھابي تحريڪ]] جي باني [[محمد ابن عبدالوھاب]] کان وڌيڪ [[شاھ ولي الله]] دھلي واري جي پيروي ڪندڙ ھيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سيد احمد شاھ بريلوي جي تحريڪ [[احمد رضا بريلوي]] جي 1880 واري ڏھاڪي ۾ ھلايل [[بريلوي تحريڪ]] کان مختلف ھئي. ان سيد احمد شاھ بريلوي جي اصلاحي خيالن جي مخالفت ڪئي ۽ ان جي ابتڙ انھن صوفي بزرگن جي محنت ۽ انھن جي مزارن تي عقيدت سان حاضرين جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;.

== ڪتاب ==
سيد احمد شهيد مسلمانن جي هدايت لاءِ ڪجهه ڪتاب پڻ لکيا. جن مان ڪجهه جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;:
* [[صراطِ مستقيم]]
* [[تنبيهه الغافلين]]
* [[رسالا نماز]]
* [[ملهمات احمديه في طريق المحمديه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:بالاڪوٽ]]
[[زمرو:1786ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1831ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1831ع جون وفاتون]]
[[زمرو:جھاد]]
[[زمرو:حر]]
[[زمرو:ڀارتي مسلمان]]
[[زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان]]</text>
      <sha1>kcnbg0r0896zmi0u1jhlth0xj3d9qbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383849</id>
      <parentid>383846</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32445" sha1="2awthpotd5m7qltt141q0sce40bhrmb" xml:space="preserve">{{short description|اسلامي احيا پسند، صوفي عالم ۽ فوجي اڳواڻ (1786–1831)}}
{{distinguish|text=[[احمد رضا خان بريلوي]] ۽ [[سيد احمد خان]]}}
{{other uses|سيد احمد (سلجھائپ)}}


{{Infobox religious biography
| religion           = [[سني اسلام]]
| name               = سيد احمد بريلوي
| image              = File:Sayyid Ahmad Barelvi Calligraphy.png
| caption            = عربيءَ ۾ ”سيد احمد بريلوي“ (سَيِّدُ أَحْمَدْ بَرَيْلَوِيّ) جي نالي جي اسلامي خطاطي
| birth_date         = {{birth date |1786|11|29|df=y}}
| birth_place        = [[راءِ بريلي]]، [[اودھ جي بادشاھت]]
| death_date         = {{death date and age |1831|5|6|1786|11|29|df=y}}
| death_place        = [[بالاڪوٹ]]، [[سک سلطنت]]
| other_names        = شهيدِ بالاڪوٹ، امام المجاهدين
| known_for          = [[اسلامي احيا پسندي]]
| influences         = [[شاه ولي الله دهلوي]]، [[شاه عبدالعزيز دهلوي]]
| main_interests     = [[اسلامي بنياد پرستي]]، [[شيعه مخالف تحريڪ]]، [[حديث]]، [[جهاد]]
| relatives          =
| website            =
| footnotes          =
| jurisprudence      = [[حنفي]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ahmad Ali | first=Mukhtar  | title= Sectarian Conflict in Pakistan: A Case Study of Jhang | publisher = Regional Centre for Strategic Studies | year= 2000 | isbn= 9789558051092 | page= 13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Hidden caliphate: Sufi saints beyond the Oxus and Indus|pages=176|last=Ziad|first=Waleed|publisher=Harvard University Press|year=2021|isbn=9780674269385}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
[[اجتهاد|آزاد اجتهادي]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hedayetullah|first=Muhammad|title=Sayyid Ahmad: a Study of the Religious Reform Movement of Sayyid Ahmad of Ra'e Bareli|publisher=Mcgill University|year=1968|location=Montreal, Canada|pages=113, 115, 158}}&lt;/ref&gt;
| creed              = [[ماتريدي]]
| influenced         = [[صديق حسن خان]]، [[سيد نذير حسين دهلوي]]، [[ڪرامت علي جونپوري]]، [[نور محمد نظامپوري]]، [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[ابوالاعليٰ مودودي]]، [[تيتو مير]]&lt;br /&gt;۽ بعد ۾ ايندڙ تقريباً هر هندستاني جهادي تحريڪ
| Sufi_order         = [[چشتي سلسلو]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Reifeld, Zaheer Husain Jafri | first=Helmut, Saiyid | title= The Islamic Path: Sufism, Society, and Politics in India | publisher= Rainbow Publishers | year=2006 | isbn= 9788186962862 | page=5}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
[[نقشبندي مجددي سلسلو]]&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics|last=Gaborieau|first=Marc|publisher=Brill|year=2021|isbn=90-04-11300-2|pages=457-58}}&lt;/ref&gt;
| movement           = [[تحريڪ مجاهدين|طريقه محمديه]]&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics|last=Gaborieau|first=Marc|publisher=Brill|year=2021|isbn=90-04-11300-2|page=457}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=What is a Madrasa?|publisher=Edinburgh University Press|year=2015|isbn=978-1-4744-0173-9|page=92}}&lt;/ref&gt;
}}

'''سيد احمد بريلوي'''، جيڪو '''سيد احمد شهيد''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي،&lt;ref name=Guha&gt;{{Cite book|last=Guhathakurta, van Schendel|first=Meghna, Willem|title=The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics|isbn=978-0-8223-5304-1|publisher=Duke University Press|year=2013|location=London, United Kingdom|pages=102|chapter=Wage Holy War-Or Leave!}}&lt;/ref&gt; (1786ع–1831ع){{sfn|Adamec|2009|p=54}}{{sfn|Jalal|2009|pp=307–308}} اوڻيهين صديءَ جو هڪ [[مجدد|اسلامي مجدد]]، [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي عالم]]، [[نقشبندي سلسلو|نقشبندي]] صوفي ''مرشد''،&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics|last=Gaborieau|first=Marc|publisher=Brill|year=2021|isbn=90-04-11300-2|pages=457-58}}&lt;/ref&gt; ۽ فوجي اڳواڻ هو، جيڪو اتر هندستان جي [[راءِ بريلي]] شهر سان تعلق رکندو هو. سندس لقب ''بريلوي'' سندس آبائي شهر راءِ بريلي مان نڪتل آهي.
سيد احمد [[تحريڪ مجاهدين (طريقه محمديه)|طريقه محمديه]] جي اڳواڻي ڪئي، جيڪا هڪ اسلامي اصلاحي ۽ [[جهاد]]ي تحريڪ هئي، جنهن جو بنيادي هدف [[سک سلطنت]] جي خلاف جدوجهد هو. بعد ۾ اها تحريڪ [[برطانوي هندستان]] جي مختلف علائقن ۾ طويل نوآبادياتي مخالف بغاوتن جو بنياد بڻي.{{sfn|Jalal|2009|p=71}}&lt;ref name=&quot;Guha&quot; /&gt;
ڪيترائي مسلمان کيس پنهنجي دور جو ''[[مجدد]]'' (دين جو نئون ڪندڙ) قرار ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Campo|first=Juan Eduardo|title=Encyclopedia of Islam|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-5454-1|pages=92}}&lt;/ref&gt; [[اهل حديث]] ۽ [[ديوبندي تحريڪ]] جا پيروڪار پڻ کيس هڪ وڏي علمي ۽ مذهبي اڳواڻ جي حيثيت سان احترام ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ahmad|first=M.|title=Saiyid Ahmad Barevali: His Life and Mission (No. 93)|date=1975|publisher=Lucknow: Academy of Islamic Research and Publications|pages=27}}&lt;/ref&gt;

== احوال زندگي ==
سندس وڏو ڏاڏو سيد قطب الدين شاهه، التمش جي دؤر ۾ هندستان ۾ آيو ۽ شيخ الاسلام جو عهدو حاصل ڪيو هئائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سيد احمد شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ننڍپڻ ۾ بندوق ۽ تير هلائڻ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. ٿورو وڏو ٿيڻ بعد مخلوقِ خدا جي خدمت ڪرڻ شروع ڪيائين. سترهن سالن جي عمر ۾ ملازمت لاءِ پهرين لکنؤ ۽ پوءِ دهليءَ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ پهتو، جنهن کيس شاهه عبدالقادر ڏانهن موڪليو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. جتي پاڻ عربي ۽ فارسي جا ڪتاب پڙهيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1808ع ۾ سيد احمد واپس بريليءَ پهتو ۽ اتي ئي ”زهره“ نالي عورت سان شادي ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. انهيءَ زماني ۾ امير الدوله نواب ٽونڪ وٽ ملازمت ڪيائين.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بريلوي%20%20احمد%20شاهه ''بريلوي احمد شاھ''] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt; رائيبريلي کان دھلي لڏڻ بعد ھن شاھ ولي الله جي پٽ سان گڏ تعليم حاصل ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. 1811 کان 1818 تائين ھن وچ انڊيا جي ھڪ مسلمان حاڪم جي فوج ملازمت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 92,93 &lt;/ref&gt;.

==سنڌ ۾ آمد==

سيد احمد بريلوي جي سنڌ آمد کان ٿورو اڳ [[حيدرآباد]] جا حڪمران [[مير نور محمد ٽالپر]] (وفات 1833ع)، [[مير ڪرم علي ٽالپر]] (وفات 1823ع) ۽ [[مير مراد علي ٽالپر]] (وفات 1837ع) هئا. ظاهر ٿئي ٿو ته ميرن کي سيد احمد جي شخصيت ۽ سندس سرگرمين بابت پنهنجن جاسوسن ۽ خبر رسائيندڙن وسيلي چڱيءَ طرح آگاهي حاصل هئي. مير خاص طور تي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي توسيع پسند پاليسي بابت فڪرمند رهندا هئا ۽ برطانوي قبضي هيٺ علائقن جي هر اهم واقعي بابت معلومات گڏ ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
اهڙي صورتحال ۾ ميرن جي ذهنن ۾ سيد احمد جي تحريڪ بابت شڪ پيدا ٿيڻ فطري ڳالهه هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس گهڻا ساٿي برطانوي علائقن مان ڀرتي ڪيا ويا هئا، کيس وڏي پيماني تي مالي امداد ملي رهي هئي، ۽ هو سک سلطنت خلاف جنگ جي تياري ڪري رهيو هو. ان هوندي به برطانوي حڪومت نه صرف سندس سرگرمين کي روڪيو نه، پر کيس هٿياربند ساٿين سميت پنهنجي علائقن مان گذرڻ جي اجازت پڻ ڏني. هندستاني رياستن جا حڪمران، جيڪي مڪمل طور برطانوي اثر هيٺ هئا ۽ سندن ناراضگي مول وٺڻ کان ڪيٻائيندا هئا، سيد احمد جي آجيان ڪندا هئا ۽ کيس اخلاقي ۽ مادي مدد پڻ فراهم ڪندا هئا. انهن حالتن سبب ميرن جو خيال هو ته سيد احمد ۽ سندس تحريڪ کي برطانوي حڪومت جي حمايت حاصل آهي&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—66 کان 72 تائين 
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ، [[بلوچستان]] ۽ [[پنجاب]] ۾ اها افواهه به عام هئي ته سيد احمد دراصل برطانوي حڪومت جو ايجنٽ آهي. سياح [[چارلس ميسن]]، جيڪو انهن علائقن ۾ گهمندو رهيو، لکي ٿو ته سيد احمد پنهنجي سپاهين کي ڪمپنيءَ جي رپين ۾ پگهار ڏيندو هو، جنهن سبب ماڻهو کيس برطانوي حڪومت جو نمائندو سمجهندا هئا. ميسن وڌيڪ لکي ٿو ته عام ماڻهن کي شڪ هو ته سيد احمد کي ”صاحبن“ موڪليو آهي، ۽ کيس پاڻ به بار بار ان بابت سوالن جا جواب ڏيڻا پوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سنڌ ۾ سيد احمد جي آمد ۽ ميرن سان سندس ملاقاتن باوجود انهن جا شڪ ختم نه ٿيا. جڏهن 1827ع ۾ [[جيمس برنس]] ميرن جي درٻار ۾ آيو ته [[مير مراد علي ٽالپر]] هڪ خانگي ملاقات دوران کانئس پڇيو ته ڇا برطانوي حڪومت سيد احمد کي مالي امداد فراهم ڪري ٿي؟ جيمس برنس لکي ٿو ته هن تعجب جو اظهار ڪندي جواب ڏنو ته سيد احمد رڳو دين خاطر جنگ ڪري رهيو آهي، پر سندس جواب مير مراد علي کي مطمئن نه ڪري سگهيو. مير مراد علي وراڻيو ته جيتوڻيڪ [[بمبئي]] حڪومت، جنهن جو جيمس برنس ملازم هو، شايد ان معاملي کان بيخبر هجي، پر [[بنگال]] ۾ يقيناً سڀ ڪجهه معلوم هوندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انهن حالتن ۾ جڏهن سيد احمد 1826ع ۾ سنڌ پهتو ته کيس اهڙي آجيان نه ملي جهڙي هن اميد ڪئي هئي. نه کيس پنهنجي لشڪر لاءِ رضاڪار مليا ۽ نه ئي تحريڪ لاءِ خاطرخواهه مالي مدد حاصل ٿي. هو [[مارواڙ]] مان ريگستان پار ڪري سنڌ ۾ داخل ٿيو ۽ [[عمرڪوٽ]] سندس پهريون قيام گاهه بڻيو. اتي پهچڻ شرط هن حاجي عبدالرحيم کي قلعي جي [[قلعدار]] سان ڳالهين لاءِ موڪليو ته جيئن رهائش جا انتظام ٿي سگهن. قلعدار کي سيد احمد جي برطانوي علائقن مان اچڻ سبب شڪ هو، تنهن ڪري هن کيس ۽ سندس ساٿين کي قلعي اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني. احتياطاً حڪم ڏنو ويو ته هو قلعي کان محفوظ فاصلي تي ترسن ۽ ٻئي ڏينهن علائقو ڇڏي وڃن. جڏهن سيد احمد جا ڪجهه ساٿي قلعي جي زيارت لاءِ ويجهو پهتا ته سپاهين کين شڪي نظر سان ڏٺو ۽ فائرنگ لاءِ تيار ٿي ويا، پر جڏهن کين يقين ڏياريو ويو ته سندن مقصد صرف قلعي جو ديدار آهي ته کين اندر وڃڻ جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
عمرڪوٽ کان پوءِ سيد احمد [[کارو]] پهتو، جتي سندس ملاقات وڏي عزت وارن سيد [[چورڻ شاهه]] سان ٿي. چورڻ شاهه کيس هڪ مينهن تحفي طور ڏني ۽ سنڌ ۾ پکڙيل انهن افواهن بابت آگاهه ڪيو ته هو انگريزن جو ايجنٽ آهي. هن اهو پڻ پيش ڪيو ته هو سيد احمد جو تعارف [[ميرپورخاص]] جي حڪمران سان ڪرائيندو ته جيئن سندس شڪ شبها دور ٿي سگهن.
جڏهن سيد احمد [[ميرپورخاص]] پهتو ته [[مير علي مراد ٽالپر]] (وفات 1837ع) پاڻ ساڻس ملڻ نه آيو. هن فقط ڪجهه کاڌو ۽ ٻه ماڻهو موڪليا ته جيئن سيد احمد کي [[حيدرآباد]] جو رستو ڏيکاري سگهن. ميرپورخاص کان پوءِ سيد احمد [[ٽنڊو الهيار]] پهتو، جتي حيدرآباد مان ٻه ماڻهو خاص طور تي سندس بابت معلومات حاصل ڪرڻ لاءِ موڪليا ويا. اتان هو [[ٽنڊو ڄام]] ويو ۽ پوءِ حيدرآباد جي ميرن ڏانهن پنهنجي آمد جو اطلاع موڪليائين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ميرن سندس استقبال لاءِ [[سيد صبغت الله شاهه]] کي موڪليو. حيدرآباد پهچڻ تي شهر جي [[ڪوٽوال]] سندس آجيان ڪئي ۽ ميرن جي طرفان خوراڪ ۽ ٻيون ضروري شيون فراهم ڪيون. آمد کان ٽن ڏينهن پوءِ سيد احمد ميرن سان ملاقات لاءِ قلعي ۾ ويو. ميرن سندس سٺي نموني سان آجيان ڪئي ۽ کيس ڪجهه نقد رقم ۽ معمولي تحفا ڏنا. درٻار جي ڪجهه ماڻهن، جن ۾ ميرن جو وزير [[مير اسماعيل شاهه]] ۽ امير [[محمد يوسف خان]] شامل هئا، سيد احمد جي هٿ تي بيعت پڻ ڪئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سيد احمد حيدرآباد ۾ تيرهن ڏينهن رهيو، پر ميرن جي سرد مهريءَ سبب مايوس ٿيو. کيس نه اها مالي مدد ملي جنهن جي اميد هئي ۽ نه ئي اها سياسي حمايت جيڪا هو حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ سبب هن پنهنجي خاندان کي حيدرآباد گهرائڻ جو ارادو به ترڪ ڪري ڇڏيو.
حيدرآباد کان پوءِ هو [[رانيپور]]، [[هالا]]، [[ڪوٽ سيد]]، [[لعلو ڪوٽ]]، [[هنگورجا]] ۽ [[پير ڳوٺ]] ويو. [[پير صبغت الله شاهه راشدي]]، جيڪو [[حر تحريڪ]] جو روحاني اڳواڻ هو، رانيپور ۾ ساڻس مليو. هن سيد احمد جي رهائش جو بندوبست ڪيو ۽ هر قسم جون سهولتون فراهم ڪيون. سندس دوستانه رويو ڏسي سيد احمد فيصلو ڪيو ته پنهنجي خاندان کي هتي آباد ڪندو. پير صبغت الله شاهه سک سلطنت خلاف جهاد ۾ حصو وٺڻ جي خواهش جو به اظهار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
پير ڳوٺ کان پوءِ سيد احمد [[راکا]]، [[حبيب ڪوٽ]] ۽ آخرڪار [[شڪارپور]] پهتو. شڪارپور ۾ سندس اوچتو پهچڻ سبب شهر وارن کي گمان ٿيو ته هو [[شاهه شجاع]] جي لشڪر جو حصو آهي، جنهن جون تلخ يادون اڃا تائين شهرين جي ذهنن ۾ موجود هيون. نتيجي طور شهر جا دروازا بند ڪيا ويا ۽ ڪنهن کي به اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني وئي. سيد احمد پنهنجي ڪجهه قابل اعتماد ماڻهن کي شهر جي گورنر [[آغا ڪاظم]] وٽ موڪليو ته کيس يقين ڏيارين ته هن جو شاهه شجاع سان ڪو تعلق ناهي ۽ هو صرف ٻه يا ٽي ڏينهن رهڻ چاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ان کان پوءِ آغا ڪاظم ٻن ماڻهن کي شهر اندر خريداري لاءِ اچڻ جي اجازت ڏني. بعد ۾ شهر جا دروازا کولي ڇڏيا ويا ۽ شهر جا ماڻهو سيد احمد سان ملڻ لاءِ اچڻ لڳا. آغا ڪاظم نه صرف سندس ۽ سندس ساٿين جي مهمانداري ڪئي، پر عقيدت جي اظهار طور کيس تحفا پڻ پيش ڪيا. هن وڏي جوش سان سيد احمد جي حمايت جو اعلان ڪيو ۽ واعدو ڪيو ته هو پنهنجي فوج سميت سک سلطنت خلاف جهاد ۾ شامل ٿيندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
شڪارپور، جيڪو ان وقت سنڌ جو اهم واپاري مرڪز هو، اتي سيد احمد پنهنجي ساٿين لاءِ جوتا ۽ ڪپڙا خريد ڪيا. آخرڪار 20 جولاءِ 1826ع تي هو شڪارپور ڇڏڻ کان پوءِ پنهنجي سفر تي اڳتي روانو ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== سنڌ ۾ سندس تحريڪ جو اثر ==

سيد احمد بريلوي کي سنڌ مان پنهنجي تحريڪ لاءِ وڏيون اميدون هيون. هن جي خواهش هئي ته سنڌ مان وڏي تعداد ۾ رضاڪار سندس لشڪر ۾ شامل ٿين ۽ ميرن توڙي عام ماڻهن کان مالي مدد حاصل ٿئي. پر ''تاريخِ تازه نواءِ معارڪ'' جي مصنف موجب سنڌ ۾ سيد احمد کي سندس مذهبي نظرين سبب سخت تنقيد ۽ مخالفت کي منهن ڏيڻو پيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو ''وهّابي'' طور مشهور ٿي چڪو هو. ماڻهن جي هڪ وڏي حصي کي اهو به شڪ هو ته ٿورڙن ساٿين سان گڏ هڪ طاقتور [[سک سلطنت]] خلاف جنگ ڪرڻ جو منصوبو عملي طور ڪامياب نه ٿي سگهندو. عام راءِ اها هئي ته هن تحريڪ جا ڪي واضح سياسي يا عملي مقصد نه آهن ۽ رڳو مذهب جي نالي تي بيگناهه ماڻهن کي مشڪلاتن ۾ وڌو پيو وڃي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
برطانوي هندستان جي ابتڙ سنڌ ان وقت ڪنهن غير ملڪي طاقت جي قبضي هيٺ نه هئي، تنهن ڪري ماڻهن کي ڪنهن سياسي نعري هيٺ گڏ ڪرڻ آسان نه هو. سيد احمد جي تحريڪ جو بنياد گهڻو ڪري مذهبي جذباتيت تي هو، جڏهن ته سنڌ جا ماڻهو پاڻ کي سياسي ۽ معاشي طور نسبتاً مطمئن محسوس ڪندا هئا ۽ کين هن تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ سان ڪو واضح مادي فائدو نظر نه ايندو هو. انهيءَ سبب ڪجهه ماڻهو، جهڙوڪ [[آغا ڪاظم]]، جيتوڻيڪ ظاهري طور سندس همدردي ڪندا هئا ۽ ساڻس شامل ٿيڻ جا واعدا به ڪندا هئا، پر عملي طور اهي واعدا ڪڏهن به پورا نه ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.
سيد احمد جو سنڌ ۾ قيام تمام مختصر هو، جنهن سبب کيس ماڻهن ۾ پنهنجن مذهبي ۽ سياسي خيالن جي تبليغ ڪرڻ ۽ کين پنهنجي مقصد لاءِ قائل ڪرڻ جو مناسب موقعو نه ملي سگهيو. نتيجي طور سندس تحريڪ سنڌي سماج ۾ ڪو مضبوط بنياد قائم نه ڪري سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ميرن جو رويو پڻ گهڻو محتاط ۽ سفارتي نوعيت جو هو. هنن عوامي سطح تي سيد احمد سان همدردي جو اظهار ڪيو، پر عملي طور سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ کان پاسو ڪيو. ميرن کي تحريڪ جي اصل مقصدن بابت پورو يقين نه هو. ساڳئي وقت هو [[مهاراجا رنجيت سنگهه]] کي ناراض ڪرڻ به نه چاهيندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ رنجيت سنگهه انتهائي طاقتور حڪمران هو ۽ کيس سنڌ تي حملي لاءِ ڪنهن به بهاني جي تلاش رهندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

بهرحال، 1831ع ۾ ميرن سيد احمد جي نالي کي پنهنجي سياسي مفادن لاءِ استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن [[اليگزينڊر برنس]] کي [[سنڌو درياهه]] ۾ آمدرفت ۽ جاچ لاءِ موڪليو ويو ته ميرن جي هڪ نمائندي [[رنجيت سنگهه]] جي درٻار ۾ اهو تاثر ڏنو ته برنس جيڪو گاڏو ساڻ کڻي اچي رهيو آهي، اهو سون جي اشرفين سان ڀريل آهي ۽ اهي اشرفيون سيد احمد کي ڏيڻ لاءِ آنديون پيون وڃن. پر اها تدبير ڪامياب نه ٿي سگهي ۽ اليگزينڊر برنس پنهنجي مهم مڪمل ڪندي سنڌو درياهه جي آمدرفت بابت سروي انجام ڏني.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

جيتوڻيڪ سيد احمد جي آمد ۽ سندس مختصر قيام جو سنڌ جي مقامي تاريخ تي سڌو سنئون ڪو وڏو اثر نه پيو، پر سک سلطنت خلاف سندس جنگين اڻسڌي طرح سنڌ جي مستقبل تي اهم اثر ڇڏيو. جڏهن [[رنجيت سنگهه]] سنڌ تي حملي جا ارادا رکندو هو، تڏهن هو سيد احمد سان لڳاتار جنگين ۾ مصروف رهيو. 1832ع ۾، سيد احمد جي شڪست ۽ وفات کان پوءِ، رنجيت سنگهه ٻيهر سنڌ تي قبضي لاءِ برطانوي حڪومت جي رضامندي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس اها اجازت نه ملي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ڊاڪٽر مبارڪ علي مطابق مؤرخ کيرا صحيح طور مشاهدو ڪيو آهي ته:
&quot;مهاراجا رنجيت سنگهه گهڻو دير ڪري چڪو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ جنهن عرصي دوران هو سيد احمد سان جنگين ۾ مشغول رهيو، ان دوران برطانوي حڪومت جا سنڌ بابت مفاد ۽ پاليسيون تبديل ٿي چڪيون هيون، ۽ هاڻي سنڌ سندن خاص دلچسپيءَ جو مرڪز بڻجي چڪي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&quot; 
اهڙيءَ طرح، هڪ لحاظ کان سيد احمد بريلوي جي تحريڪ سنڌ کي سک سلطنت جي قبضي کان بچائي ورتو، پر آخرڪار سنڌ برطانوي سلطنت جي قبضي هيٺ هلي وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.
.

== جھاد ==

1810ع ۾ جڏهن امير خان انگريزن سان معاهدو ڪيو ته هن امير خان کان عليحدگي اختيار ڪئي ۽ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ حاضر ٿيو، جتي اڪبري مسجد ۾ رهيو ۽ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. اتي شاهه اسماعيل سندس هٿ تي بيعت ڪئي، انهيءَ زماني ۾ جهاد جي تبليغ شروع ڪيائين. سهارن پور، گنگوهه، مظفر نگر، ديوبند، ڪانڌلا، سلون، الهه آباد، بنارس، سلطان پور، ڪانپور، لکنؤ ۽ ٻين شهرن جو سفر مسلمانن جي عقيدي ۽ عمل جي اصلاح ۽ منجهن جهاد جو شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.1822&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt; يا 1821ع&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt; ۾ 400 ساٿين سان گڏ حج تي روانو ٿيو ۽ 28 شعبان 1239ھ/28 اپريل 1824ع تي ساٿين سميت حج جو فريضو ادا ڪري واپس وطن پهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. حج تان واپسيءَ بعد سيد احمد بريلوي جهاد جي تيارين ۾ مصروف ٿي ويو ۽ جڏهن مجاهدن جي هڪ جماعت تيار ٿي، تڏهن 7 جمادي الثاني 1241ھ/ 17 جنوري 1826ع کان هندستان کي ’دارالحراب‘ جو نالو ڏئي ڪالپي، گواليار، ٽونڪ، اجمير، پالي، امرڪوٽ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] (سنڌ)، راڻيپور، شڪارپور، بولان، ڪوئٽا، غزني، ڪابل، جلال آباد جي رستي پشاورپهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سنڌ مان گذرڻ دوران هن پير صبغته الله شاهه اول سان راڻيپور ۾ ملاقات ٿي، جتي پير صاحب نه رڳو هن سان پنهنجا 500 سرفروش گڏي ڏنا، پر سندس حرن کي پاڻ وٽ پناهه بہ ڏني. اهي سنڌي سرفروش بالاڪوٽ واري معرڪي ۾ بهادريءَ سان وڙهيا هئا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. پشاور پهچڻ بعد عام ماڻهن ۽ حاڪمن کي اسلام جي دعوت ڏنائين. ايتري قدر جو 1826ع ۾ پنجاب جي حاڪم رنجيت سنگهه کي شرعي پيغام موڪليائين ته بهتر ٿيندو ته هو اسلام قبول ڪري&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. ان ڳالھ تي رنجيت سنگھ پنهنجي ڀاءُ ٻڌ سنگھ کي ڏهن هزارن جي لشڪر سان سيد احمد شهيد سان مقابلي لاءِ موڪليو. 20 جمادي الاول 1242ھ/ 1826ع تي 900 مجاهدن رات جو سکن تي حملو ڪيو. هن معرڪي ۾ 700 سِک ۽ 82 مجاهد مارجي ويا ۽ سکن جو لشڪر اڪوڙا مان ڀڄي شيدو ۾ وڃي پناهه ورتي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1827ع تي سيد احمد شاهه جي ڪوششن سان 80 هزار مجاهد گڏ ٿيا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سکن سازش وسيلي يار محمد خان ۽ ٻين کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، يار محمد خان سيد احمد کي زهر ڏياريو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. هي اهو وقت هو جڏهن سکن سان شيدو جي ڏکڻ-الهندي ۾ جنگ شروع ٿيڻ واري هئي. سيد احمد بچي تہ ويو پر هي جنگ شڪست جو باعث بڻجي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. عين فتح ياب ٿيڻ وقت يار محمد خان جنگ جي ميدان مان ڀڄي نڪتو، جنهنڪري کٽيل جنگ شڪست ۾ تبديل ٿي ويئي. ان بعد سک ۽ پشاور جا سردار سيد احمد جي ساٿين جا دشمن ٿي پيا. جنگ دوران يار محمد خان ماريو ويو ۽ ڪجهه وقت کانپوءِ ڳجهيءَ سازشن هيٺ سيد احمد جا 150 ساٿي ماريا ويا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 17 اپريل 1831ع تي سيد احمد بريلوي سچون کان بالاڪوٽ روانو ٿيو. جتي شاهه اسماعيل سندس شاندار استقبال ڪيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 24 ذوالقعد تي بالاڪوٽ ۽ مٽي ڪوٽ جي وچ تي سيد احمد ۽ شير سنگھ جي جنگ شروع ٿي. سيد صاحب ساٿين سميت وڏي جذبي سان جنگ وڙهندو رهيو. جنگ وڙهندي پاڻ مٽي ڪوٽ جي واھ ۾ ڪري شهيد ٿي ويو. سيد احمد شهيد جي مزار بالاڪوٽ ۾ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;

== ڪجهه تاريخي حقيقتون ==
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ ۾ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ۽ ان جي
سردارن کي اھو چئي ذميدار قرار ڏين ٿاتہ انھن غداري ڪئي ۽ مجاھدين جو ساٿ نه ڏنو جيڪو سيد احمد شاھ جي شڪست جو سبب بڻيو&lt;ref name=&quot;ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;/&gt;. ڊاڪٽر مبارڪ علي ان جو تجزيو ڪندي لکيو آهي تہ:&quot;جڏهن ان تحريڪ کي علائقائي نظر سان ڏٺو ويندو آهي ته آھي سوال پيدا ٿيندا آهن تہ اھي قبيلن جي مشوري ۽ رضامندي کان بغير اتي آيا ۽ پنھنجي حڪومت قائم ڪري قبيلن کي پنھنجي اطاعت لاءِ مجبور ڪيو ان لاء پٺاڻن جي بغاوت جائز ھئي ڇوتہ انھن مجاھدن اتي اچي انھن قبيلن جي خودمختياري تي حملو ڪيو ھو&lt;ref name=&quot; ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;&gt;اردو کتاب: تاریخ کی باتیں؛ از: ڈاکٹر مبارک علی؛ پبلشرز: تاریخ پبلیکیشنز،لاہور صہ28- &lt;/ref&gt;. سيد احمد شاھ شيعن پاران امامن کي وڏو مقام ڏيڻ جي عمل ، مزارن تي پرستش وارين رسمن، ھندن جي سماجي ۽ مذھبي رسمن ۾ مسلمانن جي شرڪت جو سخت مخالفت ھو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سندس حامين کيس پنھنجي دؤر جو مجدد ۽ ڪن کيس بشارت ڪيل [[مھدي]] سڏيو پر سندس مخالفن کيس [[وھابي]] سڏيو پر ھن پاڻ ڪڏھن اھڙي ڪابہ دعوا ڪانہ ڪئي ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. درحقيقت ھي [[وھابي تحريڪ]] جي باني [[محمد ابن عبدالوھاب]] کان وڌيڪ [[شاھ ولي الله]] دھلي واري جي پيروي ڪندڙ ھيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سيد احمد شاھ بريلوي جي تحريڪ [[احمد رضا بريلوي]] جي 1880 واري ڏھاڪي ۾ ھلايل [[بريلوي تحريڪ]] کان مختلف ھئي. ان سيد احمد شاھ بريلوي جي اصلاحي خيالن جي مخالفت ڪئي ۽ ان جي ابتڙ انھن صوفي بزرگن جي محنت ۽ انھن جي مزارن تي عقيدت سان حاضرين جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;.

== ڪتاب ==
سيد احمد شهيد مسلمانن جي هدايت لاءِ ڪجهه ڪتاب پڻ لکيا. جن مان ڪجهه جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;:
* [[صراطِ مستقيم]]
* [[تنبيهه الغافلين]]
* [[رسالا نماز]]
* [[ملهمات احمديه في طريق المحمديه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:بالاڪوٽ]]
[[زمرو:1786ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1831ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1831ع جون وفاتون]]
[[زمرو:جھاد]]
[[زمرو:حر]]
[[زمرو:ڀارتي مسلمان]]
[[زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان]]</text>
      <sha1>2awthpotd5m7qltt141q0sce40bhrmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383855</id>
      <parentid>383849</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* جھاد */</comment>
      <origin>383855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32549" sha1="tacrjg7wdqyc96f4s27qpxclj27uu4d" xml:space="preserve">{{short description|اسلامي احيا پسند، صوفي عالم ۽ فوجي اڳواڻ (1786–1831)}}
{{distinguish|text=[[احمد رضا خان بريلوي]] ۽ [[سيد احمد خان]]}}
{{other uses|سيد احمد (سلجھائپ)}}


{{Infobox religious biography
| religion           = [[سني اسلام]]
| name               = سيد احمد بريلوي
| image              = File:Sayyid Ahmad Barelvi Calligraphy.png
| caption            = عربيءَ ۾ ”سيد احمد بريلوي“ (سَيِّدُ أَحْمَدْ بَرَيْلَوِيّ) جي نالي جي اسلامي خطاطي
| birth_date         = {{birth date |1786|11|29|df=y}}
| birth_place        = [[راءِ بريلي]]، [[اودھ جي بادشاھت]]
| death_date         = {{death date and age |1831|5|6|1786|11|29|df=y}}
| death_place        = [[بالاڪوٹ]]، [[سک سلطنت]]
| other_names        = شهيدِ بالاڪوٹ، امام المجاهدين
| known_for          = [[اسلامي احيا پسندي]]
| influences         = [[شاه ولي الله دهلوي]]، [[شاه عبدالعزيز دهلوي]]
| main_interests     = [[اسلامي بنياد پرستي]]، [[شيعه مخالف تحريڪ]]، [[حديث]]، [[جهاد]]
| relatives          =
| website            =
| footnotes          =
| jurisprudence      = [[حنفي]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ahmad Ali | first=Mukhtar  | title= Sectarian Conflict in Pakistan: A Case Study of Jhang | publisher = Regional Centre for Strategic Studies | year= 2000 | isbn= 9789558051092 | page= 13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Hidden caliphate: Sufi saints beyond the Oxus and Indus|pages=176|last=Ziad|first=Waleed|publisher=Harvard University Press|year=2021|isbn=9780674269385}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
[[اجتهاد|آزاد اجتهادي]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hedayetullah|first=Muhammad|title=Sayyid Ahmad: a Study of the Religious Reform Movement of Sayyid Ahmad of Ra'e Bareli|publisher=Mcgill University|year=1968|location=Montreal, Canada|pages=113, 115, 158}}&lt;/ref&gt;
| creed              = [[ماتريدي]]
| influenced         = [[صديق حسن خان]]، [[سيد نذير حسين دهلوي]]، [[ڪرامت علي جونپوري]]، [[نور محمد نظامپوري]]، [[رشيد احمد گنگوهي]]، [[ابوالاعليٰ مودودي]]، [[تيتو مير]]&lt;br /&gt;۽ بعد ۾ ايندڙ تقريباً هر هندستاني جهادي تحريڪ
| Sufi_order         = [[چشتي سلسلو]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Reifeld, Zaheer Husain Jafri | first=Helmut, Saiyid | title= The Islamic Path: Sufism, Society, and Politics in India | publisher= Rainbow Publishers | year=2006 | isbn= 9788186962862 | page=5}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
[[نقشبندي مجددي سلسلو]]&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics|last=Gaborieau|first=Marc|publisher=Brill|year=2021|isbn=90-04-11300-2|pages=457-58}}&lt;/ref&gt;
| movement           = [[تحريڪ مجاهدين|طريقه محمديه]]&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics|last=Gaborieau|first=Marc|publisher=Brill|year=2021|isbn=90-04-11300-2|page=457}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=What is a Madrasa?|publisher=Edinburgh University Press|year=2015|isbn=978-1-4744-0173-9|page=92}}&lt;/ref&gt;
}}

'''سيد احمد بريلوي'''، جيڪو '''سيد احمد شهيد''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي،&lt;ref name=Guha&gt;{{Cite book|last=Guhathakurta, van Schendel|first=Meghna, Willem|title=The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics|isbn=978-0-8223-5304-1|publisher=Duke University Press|year=2013|location=London, United Kingdom|pages=102|chapter=Wage Holy War-Or Leave!}}&lt;/ref&gt; (1786ع–1831ع){{sfn|Adamec|2009|p=54}}{{sfn|Jalal|2009|pp=307–308}} اوڻيهين صديءَ جو هڪ [[مجدد|اسلامي مجدد]]، [[سني اسلام|سني]] [[اسلامي عالم]]، [[نقشبندي سلسلو|نقشبندي]] صوفي ''مرشد''،&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics|last=Gaborieau|first=Marc|publisher=Brill|year=2021|isbn=90-04-11300-2|pages=457-58}}&lt;/ref&gt; ۽ فوجي اڳواڻ هو، جيڪو اتر هندستان جي [[راءِ بريلي]] شهر سان تعلق رکندو هو. سندس لقب ''بريلوي'' سندس آبائي شهر راءِ بريلي مان نڪتل آهي.
سيد احمد [[تحريڪ مجاهدين (طريقه محمديه)|طريقه محمديه]] جي اڳواڻي ڪئي، جيڪا هڪ اسلامي اصلاحي ۽ [[جهاد]]ي تحريڪ هئي، جنهن جو بنيادي هدف [[سک سلطنت]] جي خلاف جدوجهد هو. بعد ۾ اها تحريڪ [[برطانوي هندستان]] جي مختلف علائقن ۾ طويل نوآبادياتي مخالف بغاوتن جو بنياد بڻي.{{sfn|Jalal|2009|p=71}}&lt;ref name=&quot;Guha&quot; /&gt;
ڪيترائي مسلمان کيس پنهنجي دور جو ''[[مجدد]]'' (دين جو نئون ڪندڙ) قرار ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Campo|first=Juan Eduardo|title=Encyclopedia of Islam|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-5454-1|pages=92}}&lt;/ref&gt; [[اهل حديث]] ۽ [[ديوبندي تحريڪ]] جا پيروڪار پڻ کيس هڪ وڏي علمي ۽ مذهبي اڳواڻ جي حيثيت سان احترام ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ahmad|first=M.|title=Saiyid Ahmad Barevali: His Life and Mission (No. 93)|date=1975|publisher=Lucknow: Academy of Islamic Research and Publications|pages=27}}&lt;/ref&gt;

== احوال زندگي ==
سندس وڏو ڏاڏو سيد قطب الدين شاهه، التمش جي دؤر ۾ هندستان ۾ آيو ۽ شيخ الاسلام جو عهدو حاصل ڪيو هئائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سيد احمد شروعاتي تعليم گھر ۾ حاصل ڪئي. ننڍپڻ ۾ بندوق ۽ تير هلائڻ ۾ وڏي مهارت رکندو هو. ٿورو وڏو ٿيڻ بعد مخلوقِ خدا جي خدمت ڪرڻ شروع ڪيائين. سترهن سالن جي عمر ۾ ملازمت لاءِ پهرين لکنؤ ۽ پوءِ دهليءَ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ پهتو، جنهن کيس شاهه عبدالقادر ڏانهن موڪليو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. جتي پاڻ عربي ۽ فارسي جا ڪتاب پڙهيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1808ع ۾ سيد احمد واپس بريليءَ پهتو ۽ اتي ئي ”زهره“ نالي عورت سان شادي ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. انهيءَ زماني ۾ امير الدوله نواب ٽونڪ وٽ ملازمت ڪيائين.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بريلوي%20%20احمد%20شاهه ''بريلوي احمد شاھ''] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع&lt;/ref&gt; رائيبريلي کان دھلي لڏڻ بعد ھن شاھ ولي الله جي پٽ سان گڏ تعليم حاصل ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. 1811 کان 1818 تائين ھن وچ انڊيا جي ھڪ مسلمان حاڪم جي فوج ملازمت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام &quot;&gt; - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001
- pages# 92,93 &lt;/ref&gt;.

==سنڌ ۾ آمد==

سيد احمد بريلوي جي سنڌ آمد کان ٿورو اڳ [[حيدرآباد]] جا حڪمران [[مير نور محمد ٽالپر]] (وفات 1833ع)، [[مير ڪرم علي ٽالپر]] (وفات 1823ع) ۽ [[مير مراد علي ٽالپر]] (وفات 1837ع) هئا. ظاهر ٿئي ٿو ته ميرن کي سيد احمد جي شخصيت ۽ سندس سرگرمين بابت پنهنجن جاسوسن ۽ خبر رسائيندڙن وسيلي چڱيءَ طرح آگاهي حاصل هئي. مير خاص طور تي [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي توسيع پسند پاليسي بابت فڪرمند رهندا هئا ۽ برطانوي قبضي هيٺ علائقن جي هر اهم واقعي بابت معلومات گڏ ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
اهڙي صورتحال ۾ ميرن جي ذهنن ۾ سيد احمد جي تحريڪ بابت شڪ پيدا ٿيڻ فطري ڳالهه هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس گهڻا ساٿي برطانوي علائقن مان ڀرتي ڪيا ويا هئا، کيس وڏي پيماني تي مالي امداد ملي رهي هئي، ۽ هو سک سلطنت خلاف جنگ جي تياري ڪري رهيو هو. ان هوندي به برطانوي حڪومت نه صرف سندس سرگرمين کي روڪيو نه، پر کيس هٿياربند ساٿين سميت پنهنجي علائقن مان گذرڻ جي اجازت پڻ ڏني. هندستاني رياستن جا حڪمران، جيڪي مڪمل طور برطانوي اثر هيٺ هئا ۽ سندن ناراضگي مول وٺڻ کان ڪيٻائيندا هئا، سيد احمد جي آجيان ڪندا هئا ۽ کيس اخلاقي ۽ مادي مدد پڻ فراهم ڪندا هئا. انهن حالتن سبب ميرن جو خيال هو ته سيد احمد ۽ سندس تحريڪ کي برطانوي حڪومت جي حمايت حاصل آهي&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—66 کان 72 تائين 
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ، [[بلوچستان]] ۽ [[پنجاب]] ۾ اها افواهه به عام هئي ته سيد احمد دراصل برطانوي حڪومت جو ايجنٽ آهي. سياح [[چارلس ميسن]]، جيڪو انهن علائقن ۾ گهمندو رهيو، لکي ٿو ته سيد احمد پنهنجي سپاهين کي ڪمپنيءَ جي رپين ۾ پگهار ڏيندو هو، جنهن سبب ماڻهو کيس برطانوي حڪومت جو نمائندو سمجهندا هئا. ميسن وڌيڪ لکي ٿو ته عام ماڻهن کي شڪ هو ته سيد احمد کي ”صاحبن“ موڪليو آهي، ۽ کيس پاڻ به بار بار ان بابت سوالن جا جواب ڏيڻا پوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سنڌ ۾ سيد احمد جي آمد ۽ ميرن سان سندس ملاقاتن باوجود انهن جا شڪ ختم نه ٿيا. جڏهن 1827ع ۾ [[جيمس برنس]] ميرن جي درٻار ۾ آيو ته [[مير مراد علي ٽالپر]] هڪ خانگي ملاقات دوران کانئس پڇيو ته ڇا برطانوي حڪومت سيد احمد کي مالي امداد فراهم ڪري ٿي؟ جيمس برنس لکي ٿو ته هن تعجب جو اظهار ڪندي جواب ڏنو ته سيد احمد رڳو دين خاطر جنگ ڪري رهيو آهي، پر سندس جواب مير مراد علي کي مطمئن نه ڪري سگهيو. مير مراد علي وراڻيو ته جيتوڻيڪ [[بمبئي]] حڪومت، جنهن جو جيمس برنس ملازم هو، شايد ان معاملي کان بيخبر هجي، پر [[بنگال]] ۾ يقيناً سڀ ڪجهه معلوم هوندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انهن حالتن ۾ جڏهن سيد احمد 1826ع ۾ سنڌ پهتو ته کيس اهڙي آجيان نه ملي جهڙي هن اميد ڪئي هئي. نه کيس پنهنجي لشڪر لاءِ رضاڪار مليا ۽ نه ئي تحريڪ لاءِ خاطرخواهه مالي مدد حاصل ٿي. هو [[مارواڙ]] مان ريگستان پار ڪري سنڌ ۾ داخل ٿيو ۽ [[عمرڪوٽ]] سندس پهريون قيام گاهه بڻيو. اتي پهچڻ شرط هن حاجي عبدالرحيم کي قلعي جي [[قلعدار]] سان ڳالهين لاءِ موڪليو ته جيئن رهائش جا انتظام ٿي سگهن. قلعدار کي سيد احمد جي برطانوي علائقن مان اچڻ سبب شڪ هو، تنهن ڪري هن کيس ۽ سندس ساٿين کي قلعي اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني. احتياطاً حڪم ڏنو ويو ته هو قلعي کان محفوظ فاصلي تي ترسن ۽ ٻئي ڏينهن علائقو ڇڏي وڃن. جڏهن سيد احمد جا ڪجهه ساٿي قلعي جي زيارت لاءِ ويجهو پهتا ته سپاهين کين شڪي نظر سان ڏٺو ۽ فائرنگ لاءِ تيار ٿي ويا، پر جڏهن کين يقين ڏياريو ويو ته سندن مقصد صرف قلعي جو ديدار آهي ته کين اندر وڃڻ جي اجازت ڏني وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
عمرڪوٽ کان پوءِ سيد احمد [[کارو]] پهتو، جتي سندس ملاقات وڏي عزت وارن سيد [[چورڻ شاهه]] سان ٿي. چورڻ شاهه کيس هڪ مينهن تحفي طور ڏني ۽ سنڌ ۾ پکڙيل انهن افواهن بابت آگاهه ڪيو ته هو انگريزن جو ايجنٽ آهي. هن اهو پڻ پيش ڪيو ته هو سيد احمد جو تعارف [[ميرپورخاص]] جي حڪمران سان ڪرائيندو ته جيئن سندس شڪ شبها دور ٿي سگهن.
جڏهن سيد احمد [[ميرپورخاص]] پهتو ته [[مير علي مراد ٽالپر]] (وفات 1837ع) پاڻ ساڻس ملڻ نه آيو. هن فقط ڪجهه کاڌو ۽ ٻه ماڻهو موڪليا ته جيئن سيد احمد کي [[حيدرآباد]] جو رستو ڏيکاري سگهن. ميرپورخاص کان پوءِ سيد احمد [[ٽنڊو الهيار]] پهتو، جتي حيدرآباد مان ٻه ماڻهو خاص طور تي سندس بابت معلومات حاصل ڪرڻ لاءِ موڪليا ويا. اتان هو [[ٽنڊو ڄام]] ويو ۽ پوءِ حيدرآباد جي ميرن ڏانهن پنهنجي آمد جو اطلاع موڪليائين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ميرن سندس استقبال لاءِ [[سيد صبغت الله شاهه]] کي موڪليو. حيدرآباد پهچڻ تي شهر جي [[ڪوٽوال]] سندس آجيان ڪئي ۽ ميرن جي طرفان خوراڪ ۽ ٻيون ضروري شيون فراهم ڪيون. آمد کان ٽن ڏينهن پوءِ سيد احمد ميرن سان ملاقات لاءِ قلعي ۾ ويو. ميرن سندس سٺي نموني سان آجيان ڪئي ۽ کيس ڪجهه نقد رقم ۽ معمولي تحفا ڏنا. درٻار جي ڪجهه ماڻهن، جن ۾ ميرن جو وزير [[مير اسماعيل شاهه]] ۽ امير [[محمد يوسف خان]] شامل هئا، سيد احمد جي هٿ تي بيعت پڻ ڪئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سيد احمد حيدرآباد ۾ تيرهن ڏينهن رهيو، پر ميرن جي سرد مهريءَ سبب مايوس ٿيو. کيس نه اها مالي مدد ملي جنهن جي اميد هئي ۽ نه ئي اها سياسي حمايت جيڪا هو حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ سبب هن پنهنجي خاندان کي حيدرآباد گهرائڻ جو ارادو به ترڪ ڪري ڇڏيو.
حيدرآباد کان پوءِ هو [[رانيپور]]، [[هالا]]، [[ڪوٽ سيد]]، [[لعلو ڪوٽ]]، [[هنگورجا]] ۽ [[پير ڳوٺ]] ويو. [[پير صبغت الله شاهه راشدي]]، جيڪو [[حر تحريڪ]] جو روحاني اڳواڻ هو، رانيپور ۾ ساڻس مليو. هن سيد احمد جي رهائش جو بندوبست ڪيو ۽ هر قسم جون سهولتون فراهم ڪيون. سندس دوستانه رويو ڏسي سيد احمد فيصلو ڪيو ته پنهنجي خاندان کي هتي آباد ڪندو. پير صبغت الله شاهه سک سلطنت خلاف جهاد ۾ حصو وٺڻ جي خواهش جو به اظهار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
پير ڳوٺ کان پوءِ سيد احمد [[راکا]]، [[حبيب ڪوٽ]] ۽ آخرڪار [[شڪارپور]] پهتو. شڪارپور ۾ سندس اوچتو پهچڻ سبب شهر وارن کي گمان ٿيو ته هو [[شاهه شجاع]] جي لشڪر جو حصو آهي، جنهن جون تلخ يادون اڃا تائين شهرين جي ذهنن ۾ موجود هيون. نتيجي طور شهر جا دروازا بند ڪيا ويا ۽ ڪنهن کي به اندر اچڻ جي اجازت نه ڏني وئي. سيد احمد پنهنجي ڪجهه قابل اعتماد ماڻهن کي شهر جي گورنر [[آغا ڪاظم]] وٽ موڪليو ته کيس يقين ڏيارين ته هن جو شاهه شجاع سان ڪو تعلق ناهي ۽ هو صرف ٻه يا ٽي ڏينهن رهڻ چاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ان کان پوءِ آغا ڪاظم ٻن ماڻهن کي شهر اندر خريداري لاءِ اچڻ جي اجازت ڏني. بعد ۾ شهر جا دروازا کولي ڇڏيا ويا ۽ شهر جا ماڻهو سيد احمد سان ملڻ لاءِ اچڻ لڳا. آغا ڪاظم نه صرف سندس ۽ سندس ساٿين جي مهمانداري ڪئي، پر عقيدت جي اظهار طور کيس تحفا پڻ پيش ڪيا. هن وڏي جوش سان سيد احمد جي حمايت جو اعلان ڪيو ۽ واعدو ڪيو ته هو پنهنجي فوج سميت سک سلطنت خلاف جهاد ۾ شامل ٿيندو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
شڪارپور، جيڪو ان وقت سنڌ جو اهم واپاري مرڪز هو، اتي سيد احمد پنهنجي ساٿين لاءِ جوتا ۽ ڪپڙا خريد ڪيا. آخرڪار 20 جولاءِ 1826ع تي هو شڪارپور ڇڏڻ کان پوءِ پنهنجي سفر تي اڳتي روانو ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== سنڌ ۾ سندس تحريڪ جو اثر ==

سيد احمد بريلوي کي سنڌ مان پنهنجي تحريڪ لاءِ وڏيون اميدون هيون. هن جي خواهش هئي ته سنڌ مان وڏي تعداد ۾ رضاڪار سندس لشڪر ۾ شامل ٿين ۽ ميرن توڙي عام ماڻهن کان مالي مدد حاصل ٿئي. پر ''تاريخِ تازه نواءِ معارڪ'' جي مصنف موجب سنڌ ۾ سيد احمد کي سندس مذهبي نظرين سبب سخت تنقيد ۽ مخالفت کي منهن ڏيڻو پيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو ''وهّابي'' طور مشهور ٿي چڪو هو. ماڻهن جي هڪ وڏي حصي کي اهو به شڪ هو ته ٿورڙن ساٿين سان گڏ هڪ طاقتور [[سک سلطنت]] خلاف جنگ ڪرڻ جو منصوبو عملي طور ڪامياب نه ٿي سگهندو. عام راءِ اها هئي ته هن تحريڪ جا ڪي واضح سياسي يا عملي مقصد نه آهن ۽ رڳو مذهب جي نالي تي بيگناهه ماڻهن کي مشڪلاتن ۾ وڌو پيو وڃي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
برطانوي هندستان جي ابتڙ سنڌ ان وقت ڪنهن غير ملڪي طاقت جي قبضي هيٺ نه هئي، تنهن ڪري ماڻهن کي ڪنهن سياسي نعري هيٺ گڏ ڪرڻ آسان نه هو. سيد احمد جي تحريڪ جو بنياد گهڻو ڪري مذهبي جذباتيت تي هو، جڏهن ته سنڌ جا ماڻهو پاڻ کي سياسي ۽ معاشي طور نسبتاً مطمئن محسوس ڪندا هئا ۽ کين هن تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ سان ڪو واضح مادي فائدو نظر نه ايندو هو. انهيءَ سبب ڪجهه ماڻهو، جهڙوڪ [[آغا ڪاظم]]، جيتوڻيڪ ظاهري طور سندس همدردي ڪندا هئا ۽ ساڻس شامل ٿيڻ جا واعدا به ڪندا هئا، پر عملي طور اهي واعدا ڪڏهن به پورا نه ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.
سيد احمد جو سنڌ ۾ قيام تمام مختصر هو، جنهن سبب کيس ماڻهن ۾ پنهنجن مذهبي ۽ سياسي خيالن جي تبليغ ڪرڻ ۽ کين پنهنجي مقصد لاءِ قائل ڪرڻ جو مناسب موقعو نه ملي سگهيو. نتيجي طور سندس تحريڪ سنڌي سماج ۾ ڪو مضبوط بنياد قائم نه ڪري سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ميرن جو رويو پڻ گهڻو محتاط ۽ سفارتي نوعيت جو هو. هنن عوامي سطح تي سيد احمد سان همدردي جو اظهار ڪيو، پر عملي طور سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيڻ کان پاسو ڪيو. ميرن کي تحريڪ جي اصل مقصدن بابت پورو يقين نه هو. ساڳئي وقت هو [[مهاراجا رنجيت سنگهه]] کي ناراض ڪرڻ به نه چاهيندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ رنجيت سنگهه انتهائي طاقتور حڪمران هو ۽ کيس سنڌ تي حملي لاءِ ڪنهن به بهاني جي تلاش رهندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

بهرحال، 1831ع ۾ ميرن سيد احمد جي نالي کي پنهنجي سياسي مفادن لاءِ استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن [[اليگزينڊر برنس]] کي [[سنڌو درياهه]] ۾ آمدرفت ۽ جاچ لاءِ موڪليو ويو ته ميرن جي هڪ نمائندي [[رنجيت سنگهه]] جي درٻار ۾ اهو تاثر ڏنو ته برنس جيڪو گاڏو ساڻ کڻي اچي رهيو آهي، اهو سون جي اشرفين سان ڀريل آهي ۽ اهي اشرفيون سيد احمد کي ڏيڻ لاءِ آنديون پيون وڃن. پر اها تدبير ڪامياب نه ٿي سگهي ۽ اليگزينڊر برنس پنهنجي مهم مڪمل ڪندي سنڌو درياهه جي آمدرفت بابت سروي انجام ڏني.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

جيتوڻيڪ سيد احمد جي آمد ۽ سندس مختصر قيام جو سنڌ جي مقامي تاريخ تي سڌو سنئون ڪو وڏو اثر نه پيو، پر سک سلطنت خلاف سندس جنگين اڻسڌي طرح سنڌ جي مستقبل تي اهم اثر ڇڏيو. جڏهن [[رنجيت سنگهه]] سنڌ تي حملي جا ارادا رکندو هو، تڏهن هو سيد احمد سان لڳاتار جنگين ۾ مصروف رهيو. 1832ع ۾، سيد احمد جي شڪست ۽ وفات کان پوءِ، رنجيت سنگهه ٻيهر سنڌ تي قبضي لاءِ برطانوي حڪومت جي رضامندي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس اها اجازت نه ملي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ڊاڪٽر مبارڪ علي مطابق مؤرخ کيرا صحيح طور مشاهدو ڪيو آهي ته:
&quot;مهاراجا رنجيت سنگهه گهڻو دير ڪري چڪو هو، ڇاڪاڻ⁠تہ جنهن عرصي دوران هو سيد احمد سان جنگين ۾ مشغول رهيو، ان دوران برطانوي حڪومت جا سنڌ بابت مفاد ۽ پاليسيون تبديل ٿي چڪيون هيون، ۽ هاڻي سنڌ سندن خاص دلچسپيءَ جو مرڪز بڻجي چڪي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&quot; 
اهڙيءَ طرح، هڪ لحاظ کان سيد احمد بريلوي جي تحريڪ سنڌ کي سک سلطنت جي قبضي کان بچائي ورتو، پر آخرڪار سنڌ برطانوي سلطنت جي قبضي هيٺ هلي وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.
.

== جھاد ==

1810ع ۾ جڏهن امير خان انگريزن سان معاهدو ڪيو ته هن امير خان کان عليحدگي اختيار ڪئي ۽ شاهه عبدالعزيز جي خدمت ۾ حاضر ٿيو، جتي اڪبري مسجد ۾ رهيو ۽ تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. اتي شاهه اسماعيل سندس هٿ تي بيعت ڪئي، انهيءَ زماني ۾ جهاد جي تبليغ شروع ڪيائين. سهارن پور، گنگوهه، مظفر نگر، ديوبند، ڪانڌلا، سلون، الهه آباد، بنارس، سلطان پور، ڪانپور، لکنؤ ۽ ٻين شهرن جو سفر مسلمانن جي عقيدي ۽ عمل جي اصلاح ۽ منجهن جهاد جو شوق پيدا ڪرڻ لاءِ ڪيائين&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;.1822&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt; يا 1821ع&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt; ۾ 400 ساٿين سان گڏ حج تي روانو ٿيو ۽ 28 شعبان 1239ھ/28 اپريل 1824ع تي ساٿين سميت حج جو فريضو ادا ڪري واپس وطن پهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. حج تان واپسيءَ بعد سيد احمد بريلوي جهاد جي تيارين ۾ مصروف ٿي ويو ۽ جڏهن مجاهدن جي هڪ جماعت تيار ٿي، تڏهن 7 جمادي الثاني 1241ھ/ 17 جنوري 1826ع کان هندستان کي ’دارالحراب‘ جو نالو ڏئي ڪالپي، گواليار، ٽونڪ، اجمير، پالي، امرڪوٽ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] (سنڌ)، راڻيپور، شڪارپور، بولان، ڪوئٽا، غزني، ڪابل، جلال آباد جي رستي پشاورپهتو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سنڌ مان گذرڻ دوران هن پير صبغته الله شاهه اول سان راڻيپور ۾ ملاقات ٿي، جتي پير صاحب نه رڳو هن سان پنهنجا 500 سرفروش گڏي ڏنا، پر سندس حرن کي پاڻ وٽ پناهه بہ ڏني. اهي سنڌي سرفروش بالاڪوٽ واري معرڪي ۾ بهادريءَ سان وڙهيا هئا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. پشاور پهچڻ بعد عام ماڻهن ۽ حاڪمن کي اسلام جي دعوت ڏنائين. ايتري قدر جو 1826ع ۾ پنجاب جي حاڪم رنجيت سنگهه کي شرعي پيغام موڪليائين ته بهتر ٿيندو ته هو اسلام قبول ڪري&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. ان ڳالھ تي رنجيت سنگھ پنهنجي ڀاءُ ٻڌ سنگھ کي ڏهن هزارن جي لشڪر سان سيد احمد شهيد سان مقابلي لاءِ موڪليو. 20 جمادي الاول 1242ھ/ 1826ع تي 900 مجاهدن رات جو سکن تي حملو ڪيو. هن معرڪي ۾ 700 سِک ۽ 82 مجاهد مارجي ويا ۽ سکن جو لشڪر اڪوڙا مان ڀڄي شيدو ۾ وڃي پناهه ورتي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 1827ع تي سيد احمد شاهه جي ڪوششن سان 80 هزار مجاهد گڏ ٿيا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. سکن سازش وسيلي يار محمد خان ۽ ٻين کي پاڻ سان ملائي ڇڏيو، يار محمد خان سيد احمد کي زهر ڏياريو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. هي اهو وقت هو جڏهن سکن سان شيدو جي ڏکڻ-الهندي ۾ جنگ شروع ٿيڻ واري هئي. سيد احمد بچي تہ ويو پر هي جنگ شڪست جو باعث بڻجي وئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. عين فتح ياب ٿيڻ وقت يار محمد خان جنگ جي ميدان مان ڀڄي نڪتو، جنهنڪري کٽيل جنگ شڪست ۾ تبديل ٿي ويئي. ان بعد سک ۽ پشاور جا سردار سيد احمد جي ساٿين جا دشمن ٿي پيا. جنگ دوران يار محمد خان ماريو ويو ۽ ڪجهه وقت کانپوءِ ڳجهيءَ سازشن هيٺ سيد احمد جا 150 ساٿي ماريا ويا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 17 اپريل 1831ع تي سيد احمد بريلوي سچون کان بالاڪوٽ روانو ٿيو. جتي شاهه اسماعيل سندس شاندار استقبال ڪيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;. 24 ذوالقعد تي بالاڪوٽ ۽ مٽي ڪوٽ جي وچ تي سيد احمد ۽ شير سنگھ جي جنگ شروع ٿي. سيد صاحب ساٿين سميت وڏي جذبي سان جنگ وڙهندو رهيو. جنگ وڙهندي پاڻ مٽي ڪوٽ جي واھ ۾ ڪري شهيد ٿي ويو. سيد احمد شهيد جي مزار بالاڪوٽ ۾ موجود آهي.&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;


[[File:Grave Of Syed Ahmed Shaheed.JPG|thumb|سيد احمد شھيد جي بالاڪوٽ ۾ قبر]]

== ڪجهه تاريخي حقيقتون ==
پاڪستان جي حڪومتي سرپرستي واري تاريخ ۾ جيڪڏهن سيد احمد شھيد جي 1831 واري جھادي تحريڪ کي جيڪڏهن ڏسبو ته مورخ تحريڪ جي ناڪامي لاءِپٺاڻ قبيلن ۽ ان جي
سردارن کي اھو چئي ذميدار قرار ڏين ٿاتہ انھن غداري ڪئي ۽ مجاھدين جو ساٿ نه ڏنو جيڪو سيد احمد شاھ جي شڪست جو سبب بڻيو&lt;ref name=&quot;ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;/&gt;. ڊاڪٽر مبارڪ علي ان جو تجزيو ڪندي لکيو آهي تہ:&quot;جڏهن ان تحريڪ کي علائقائي نظر سان ڏٺو ويندو آهي ته آھي سوال پيدا ٿيندا آهن تہ اھي قبيلن جي مشوري ۽ رضامندي کان بغير اتي آيا ۽ پنھنجي حڪومت قائم ڪري قبيلن کي پنھنجي اطاعت لاءِ مجبور ڪيو ان لاء پٺاڻن جي بغاوت جائز ھئي ڇوتہ انھن مجاھدن اتي اچي انھن قبيلن جي خودمختياري تي حملو ڪيو ھو&lt;ref name=&quot; ڊاڪٽر مبارڪ علي&quot;&gt;اردو کتاب: تاریخ کی باتیں؛ از: ڈاکٹر مبارک علی؛ پبلشرز: تاریخ پبلیکیشنز،لاہور صہ28- &lt;/ref&gt;. سيد احمد شاھ شيعن پاران امامن کي وڏو مقام ڏيڻ جي عمل ، مزارن تي پرستش وارين رسمن، ھندن جي سماجي ۽ مذھبي رسمن ۾ مسلمانن جي شرڪت جو سخت مخالفت ھو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سندس حامين کيس پنھنجي دؤر جو مجدد ۽ ڪن کيس بشارت ڪيل [[مھدي]] سڏيو پر سندس مخالفن کيس [[وھابي]] سڏيو پر ھن پاڻ ڪڏھن اھڙي ڪابہ دعوا ڪانہ ڪئي ھئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. درحقيقت ھي [[وھابي تحريڪ]] جي باني [[محمد ابن عبدالوھاب]] کان وڌيڪ [[شاھ ولي الله]] دھلي واري جي پيروي ڪندڙ ھيو&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;. سيد احمد شاھ بريلوي جي تحريڪ [[احمد رضا بريلوي]] جي 1880 واري ڏھاڪي ۾ ھلايل [[بريلوي تحريڪ]] کان مختلف ھئي. ان سيد احمد شاھ بريلوي جي اصلاحي خيالن جي مخالفت ڪئي ۽ ان جي ابتڙ انھن صوفي بزرگن جي محنت ۽ انھن جي مزارن تي عقيدت سان حاضرين جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام&quot;/&gt;.

== ڪتاب ==
سيد احمد شهيد مسلمانن جي هدايت لاءِ ڪجهه ڪتاب پڻ لکيا. جن مان ڪجهه جا نالا ھيٺ ڏجن ٿا&lt;ref name=&quot;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا&quot;/&gt;:
* [[صراطِ مستقيم]]
* [[تنبيهه الغافلين]]
* [[رسالا نماز]]
* [[ملهمات احمديه في طريق المحمديه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:بالاڪوٽ]]
[[زمرو:1786ع جون وفاتون]]
[[زمرو:1831ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:1831ع جون وفاتون]]
[[زمرو:جھاد]]
[[زمرو:حر]]
[[زمرو:ڀارتي مسلمان]]
[[زمرو:سڌارو ڪندڙ مسلمان]]</text>
      <sha1>tacrjg7wdqyc96f4s27qpxclj27uu4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاھري بندر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39042</id>
    <revision>
      <id>383588</id>
      <parentid>152097</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11822" sha1="0kror0wor3mbiisikupefccjerz9gtm" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;

==سنڌ جي مصروف ترين بندرگاھ==
سنڌو درياء جي بگهياڙ شاخ هو. اتان سمنڊ هڪ ڏينهن جي پنڌ تي (يعني اندازاً ڏهه ميل) پري هو. ٺٽو شهر، لاهري بندر کان دريائي رستي سان ٻن ڏينهن جي مفاصلي تي هو&lt;ref name =&quot;شيخ&quot; &gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
لاهري بندر بابت پهريون حوالو البيروني جي ڪتاب الهند مان ملي ٿو ته درياء سنڌ سمنڊ ۾ پوڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويو ٿي، انهن مان هڪ وڏي شاخ ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي. لوهاراڻي بندر انهيءَ ننڍي شاخ تي هو. (موجوده تحقيق موجب انهيءَ ننڍي شاخ کي بگهياڙ تسليم ڪيو ويو آهي.)&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;
البيروني جي لکڻ موجب، بندر جو اصل نالو ”لوهاراڻي“ هو، جيڪو پوءِ لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري به اُچارجڻ ۾ آيو، پر گهڻو مشهور ”لاهري“ ٿيو. ان دؤر جي مشهور سـَّياح البشاري مقدسي جي چوڻ موجب انهيءَ زماني تائين ڀنڀور (ديبل) جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهن ڪري ان جي بدران لاهري بندر کي استعمال ڪيو ٿي ويو، جيڪو ننڍو شهر آهي&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;. چوڏهين صدي جي اوائل ۾ ابن بطوطه لاهري بندر ڏٺو. هو لکي ٿو ته ”سمنڊ جي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر آهي. کيس هڪ وڏو بندر آهي، جيڪو ديبل کان به گوءِ کڻي ويو آهي. هن بندر تي يمن، فارس (ايران ۽ عربستان) ۽ ٻين ملڪن جا ماڻهو واپار سانگي اچن ٿا. هن بندر مان ساليانو سٺ لک رپيا محصول اڳڙندو آهي.“ سترهين صديءَ ۾ هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياء هو، جنهنڪري لاهري هڪ مشغول بندر هو. هند جي پرڏيهي ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز هو، جنهن پورچوگيزن، انگريزن ۽ ڊچن کي ڇڪي آندو. سڻائي ڪناري سبب ٻن سَون کان ٽن سَون ٽنن جا جهاز، جي ان وقت وڏا جهاز ليکبا هئا، مال لاهڻ ۽ چاڙهڻ لاءِ اچي لنگرانداز ٿيندا هئا. ليڪن اوليت ۽ اهميت پورچو گيزن کي حاصل هئي، جيڪي تجارت خاطر گهڻ سامونڊي رستن تي ڇانيل هئا ۽ اڪثر بندرگاهن ۾ سندن واپاري ڪوٺيون هيون. سر ٽامس رو لکي ٿو ته ”لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا ۽ گهڻي انداز ۾ رهندڙ هئا. کين پنهنجي جنگي جهازن ۾ ايراني نار ڏانهن مال نيڻ جي هڪ هٽي حاصل هئي.&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;“
انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر منجهه پير کوڙڻ ۾ به انهيءَ ڪري ناڪامي حاصل ٿي هئي جو پورچوگيزن اهو دڙڪو ڏنو هو ته جيڪڏهن انگريزن کي بندرگاه ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي هليا ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق هڪ مقرر ٿيل رقم جي عيوضي ڏيئي ڇڏيو هو، تنهنڪري ان ڌمڪي جو ايترو اثر ٿيو جو هن انگريزن جي وفد کي انهيءَ دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچو گيز هليا ويا ته پوءِ بندر جو واپار بند ٿي ويندو&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;. پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ آدمشماري تمام گهڻي آهيس. انگريزي ڪوٺين وارا به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکن ٿا ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه آهي، تڏهن به منجهس ڪافي آدم آباد آهي ۽ ضرورت جون سموريون شيون چڱيءَ طرح موجود آهن&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;.
اورنگزيب جي ڏينهن ۾ دهلي حڪومت جو هڪ آفيسر هن بندر لاءِ لکي ٿو ته: ”سنڌ جو مکيه بندر آهي. موتين ۽ ٻين املهه شين کان مشهور آهي. هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون آهن.“
تاريخ طاهري جي مصنف بذات خود هن بندرگاه کي ڏٺو ۽ پنهنجي يادداشت قلمبند ڪئي اٿس ته: ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ ٻن ڏينهن جي بري توڙي بحري سفر جيترو مفاصلو آهي ۽ ان کان پوءِ سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ هڪ ڏينهن جي سفر جيترو ٻيو مفاصلو آهي. اُتي هڪ ننڍو واهه آهي (جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چون ٿا) جيڪو بندر سان ڳنڍيل آهي. اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو آهي ته ڪن جاين تي انهيءَ کان به وڌيڪ. انهيءَ مان لنگهي ڪونه ٿو سگهجي. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ هڪ وسنئن آهي، جنهن کي ”سُئي مياڻي“ چوندا آهن. ان هنڌ مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان هميشه هوندا آهن. جڏهن به ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو آهي ته هو بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا آهن. جنهن جي جواب ۾ وري – گهاٽ تان بندوق ڇوڙي بندر جي ماڻهن کي جهاز جي خبر ڏني ويندي آهي. بندر جا ماڻهو وري جهاز جي اچڻ جو اطلاع ٺٽي جي واپارين ڏانهن اُماڻيندا آهن ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن وٽ ويندا، تيستائين پهريدار جهاز بابت پوري پڇا ڳاڇا ڪري ڇڏيندا آهن. جيڪڏهن جهاز پنهنجي ئي بندر جو آهي ته ان کي اندر اچي لاهري بندر ۾ لنگر هڻڻ جي اجازت ڏني ويندي آهي، پر جي ٻئي ڪنهن بندر جو آهي ته اهو اڳتي وڌي نه سگهندو، بلڪ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن اُماڻبو آهي.بندرگاه جي نه فقط حفاظت جو جوڳو بندوبست هو، پر مال جي محصول وغيره جي وصوليءَ ۾ مقرر شاخ کان وڌيڪ وٺڻ يا واپارين کي زير بار ڪرڻ جي ڪابه شڪايت نه هئي. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکيت سان معلوم ٿو ٿئي ته هر بندرگاه تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول وٺڻ واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو. ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضي مطابق ان ۾ ڪابه ڦير گهير آڻي نه سگهندو هو ۽ نه ئي ڪي نوان محصول مڙهي سگهيو ٿي.
بهرحال، هي بندرگاه، پنهنجي اٺن سّون سالن جي شاندار تاريخي اوج ۽ عروج ماڻي، قدرت جي انهيءَ ساڳيءَ ستم ظريفي جو شڪار بنجي برباديءَ جي منزل کي پهتو، جنهن جي ڪري کائنس اڳ يا همعصر بستيون ۽ بندر برباد ٿيا. درياء جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهن ڪري منجهس غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدورفت مشڪل ٿيڻ لڳي. انهيءَ دوران ٻيا بندر، جيئن ته اونگا بندر، شاه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ ڪراچي اُسري پيا ۽ لاهري بندر جي اهميت گهٽجي وئي، تان جو سندس نالو نشان به نه رهيو&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>0kror0wor3mbiisikupefccjerz9gtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383593</id>
      <parentid>383588</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19089" sha1="0m5cvq7oloi7a1rppvujx9hbp3js2vn" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر 11هين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] وٽ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; ۽ لکيو آهي ته اهو سنڌو درياهه جي ٻن ڇوڙن مان هڪ جي ويجهو واقع هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; ان وقت لڳي ٿو ته هي بندرگاهه آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

1300ع واري صديءَ جي شروعات تائين، جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' [[ديبل]] جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; ابن بطوطه ان کي &quot;سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر&quot; قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي فارس، يمن ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن اهو پڻ لکيو ته هتان جي سالياني آمدني ڇهه ملين [[دينار]] هئي، جيڪا گهڻو ڪري محصولن مان حاصل ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ابن بطوطه اهو به ذڪر ڪيو ته ويجهو هڪ پراڻي شهر جا کنڊر موجود هئا، جتي انساني ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا ڪيترائي پٿر هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته انهيءَ پراڻي شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ايتري قدر جو ٻجن کي به پٿرن ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;
13هين ۽ 17هين صديءَ جي وچ واري عرصي ۾ لاهري بندر هندستان جي اولهه سامونڊي ڪناري جي چئن وڏن بندرگاهن مان هڪ هو؛ باقي ٽي [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو بندرگاهه هو، جيڪو درياهه جي وهڪري سان ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; 16هين صديءَ ۾ هن جا [[گجرات]] ۽ پرتگالي قبضي هيٺ [[هرمز، ايران|هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ هجڻ سبب لاهري بندر هڪ وڏي ''مرڪزي واپاري منڊي'' (entrepôt) بڻجڻ لاءِ قدرتي طور موزون هو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; ان جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا هئا ۽ هتان [[ريشم]] ۽ [[ڪپهه]] جهڙا قيمتي ڪپڙا آساني سان دستياب هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم]] 1592ع ۾ سنڌ فتح ڪئي، ته هن فوراً لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; ان کي ايتري حڪمت عملي اهميت حاصل هئي جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام (''خالصه'') هيٺ رکيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهور ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تيار ڪرايا، جيڪي لاهري بندر مان روانا ٿي [[ڳاڙهو سمنڊ|ڳاڙهي سمنڊ]] تائين سفر ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;

''[[آئين اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''محل'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي سالياني آمدني 5,521,419 [[دام (هندستاني سڪو)|دام]] هئي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;
سنڌو درياء جي ٻگهياڙ شاخ هو. اتان سمنڊ هڪ ڏينهن جي پنڌ تي (يعني اندازاً ڏهه ميل) پري هو. ٺٽو شهر، لاهري بندر کان دريائي رستي سان ٻن ڏينهن جي مفاصلي تي هو&lt;ref name =&quot;شيخ&quot; &gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
لاهري بندر بابت پهريون حوالو البيروني جي ڪتاب الهند مان ملي ٿو ته درياء سنڌ سمنڊ ۾ پوڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويو ٿي، انهن مان هڪ وڏي شاخ ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي. لوهاراڻي بندر انهيءَ ننڍي شاخ تي هو. (موجوده تحقيق موجب انهيءَ ننڍي شاخ کي بگهياڙ تسليم ڪيو ويو آهي.)&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;
البيروني جي لکڻ موجب، بندر جو اصل نالو ”لوهاراڻي“ هو، جيڪو پوءِ لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري به اُچارجڻ ۾ آيو، پر گهڻو مشهور ”لاهري“ ٿيو. ان دؤر جي مشهور سـَّياح البشاري مقدسي جي چوڻ موجب انهيءَ زماني تائين ڀنڀور (ديبل) جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهن ڪري ان جي بدران لاهري بندر کي استعمال ڪيو ٿي ويو، جيڪو ننڍو شهر آهي&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;. چوڏهين صدي جي اوائل ۾ ابن بطوطه لاهري بندر ڏٺو. هو لکي ٿو ته ”سمنڊ جي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر آهي. کيس هڪ وڏو بندر آهي، جيڪو ديبل کان به گوءِ کڻي ويو آهي. هن بندر تي يمن، فارس (ايران ۽ عربستان) ۽ ٻين ملڪن جا ماڻهو واپار سانگي اچن ٿا. هن بندر مان ساليانو سٺ لک رپيا محصول اڳڙندو آهي.“ سترهين صديءَ ۾ هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياء هو، جنهنڪري لاهري هڪ مشغول بندر هو. هند جي پرڏيهي ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز هو، جنهن پورچوگيزن، انگريزن ۽ ڊچن کي ڇڪي آندو. سڻائي ڪناري سبب ٻن سَون کان ٽن سَون ٽنن جا جهاز، جي ان وقت وڏا جهاز ليکبا هئا، مال لاهڻ ۽ چاڙهڻ لاءِ اچي لنگرانداز ٿيندا هئا. ليڪن اوليت ۽ اهميت پورچو گيزن کي حاصل هئي، جيڪي تجارت خاطر گهڻ سامونڊي رستن تي ڇانيل هئا ۽ اڪثر بندرگاهن ۾ سندن واپاري ڪوٺيون هيون. سر ٽامس رو لکي ٿو ته ”لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا ۽ گهڻي انداز ۾ رهندڙ هئا. کين پنهنجي جنگي جهازن ۾ ايراني نار ڏانهن مال نيڻ جي هڪ هٽي حاصل هئي.&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;“
انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر منجهه پير کوڙڻ ۾ به انهيءَ ڪري ناڪامي حاصل ٿي هئي جو پورچوگيزن اهو دڙڪو ڏنو هو ته جيڪڏهن انگريزن کي بندرگاه ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي هليا ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق هڪ مقرر ٿيل رقم جي عيوضي ڏيئي ڇڏيو هو، تنهنڪري ان ڌمڪي جو ايترو اثر ٿيو جو هن انگريزن جي وفد کي انهيءَ دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچو گيز هليا ويا ته پوءِ بندر جو واپار بند ٿي ويندو&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;. پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ آدمشماري تمام گهڻي آهيس. انگريزي ڪوٺين وارا به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکن ٿا ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه آهي، تڏهن به منجهس ڪافي آدم آباد آهي ۽ ضرورت جون سموريون شيون چڱيءَ طرح موجود آهن&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;.
اورنگزيب جي ڏينهن ۾ دهلي حڪومت جو هڪ آفيسر هن بندر لاءِ لکي ٿو ته: ”سنڌ جو مکيه بندر آهي. موتين ۽ ٻين املهه شين کان مشهور آهي. هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون آهن.“
تاريخ طاهري جي مصنف بذات خود هن بندرگاه کي ڏٺو ۽ پنهنجي يادداشت قلمبند ڪئي اٿس ته: ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ ٻن ڏينهن جي بري توڙي بحري سفر جيترو مفاصلو آهي ۽ ان کان پوءِ سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ هڪ ڏينهن جي سفر جيترو ٻيو مفاصلو آهي. اُتي هڪ ننڍو واهه آهي (جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چون ٿا) جيڪو بندر سان ڳنڍيل آهي. اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو آهي ته ڪن جاين تي انهيءَ کان به وڌيڪ. انهيءَ مان لنگهي ڪونه ٿو سگهجي. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ هڪ وسنئن آهي، جنهن کي ”سُئي مياڻي“ چوندا آهن. ان هنڌ مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان هميشه هوندا آهن. جڏهن به ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو آهي ته هو بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا آهن. جنهن جي جواب ۾ وري – گهاٽ تان بندوق ڇوڙي بندر جي ماڻهن کي جهاز جي خبر ڏني ويندي آهي. بندر جا ماڻهو وري جهاز جي اچڻ جو اطلاع ٺٽي جي واپارين ڏانهن اُماڻيندا آهن ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن وٽ ويندا، تيستائين پهريدار جهاز بابت پوري پڇا ڳاڇا ڪري ڇڏيندا آهن. جيڪڏهن جهاز پنهنجي ئي بندر جو آهي ته ان کي اندر اچي لاهري بندر ۾ لنگر هڻڻ جي اجازت ڏني ويندي آهي، پر جي ٻئي ڪنهن بندر جو آهي ته اهو اڳتي وڌي نه سگهندو، بلڪ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن اُماڻبو آهي.بندرگاه جي نه فقط حفاظت جو جوڳو بندوبست هو، پر مال جي محصول وغيره جي وصوليءَ ۾ مقرر شاخ کان وڌيڪ وٺڻ يا واپارين کي زير بار ڪرڻ جي ڪابه شڪايت نه هئي. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکيت سان معلوم ٿو ٿئي ته هر بندرگاه تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول وٺڻ واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو. ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضي مطابق ان ۾ ڪابه ڦير گهير آڻي نه سگهندو هو ۽ نه ئي ڪي نوان محصول مڙهي سگهيو ٿي.
بهرحال، هي بندرگاه، پنهنجي اٺن سّون سالن جي شاندار تاريخي اوج ۽ عروج ماڻي، قدرت جي انهيءَ ساڳيءَ ستم ظريفي جو شڪار بنجي برباديءَ جي منزل کي پهتو، جنهن جي ڪري کائنس اڳ يا همعصر بستيون ۽ بندر برباد ٿيا. درياء جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهن ڪري منجهس غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدورفت مشڪل ٿيڻ لڳي. انهيءَ دوران ٻيا بندر، جيئن ته اونگا بندر، شاه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ ڪراچي اُسري پيا ۽ لاهري بندر جي اهميت گهٽجي وئي، تان جو سندس نالو نشان به نه رهيو&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>0m5cvq7oloi7a1rppvujx9hbp3js2vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383599</id>
      <parentid>383593</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27306" sha1="2awk2llsnz4mrdwop097cqjkro52273" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر 11هين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] وٽ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; ۽ لکيو آهي ته اهو سنڌو درياهه جي ٻن ڇوڙن مان هڪ جي ويجهو واقع هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; ان وقت لڳي ٿو ته هي بندرگاهه آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

1300ع واري صديءَ جي شروعات تائين، جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' [[ديبل]] جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; ابن بطوطه ان کي &quot;سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر&quot; قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي فارس، يمن ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن اهو پڻ لکيو ته هتان جي سالياني آمدني ڇهه ملين [[دينار]] هئي، جيڪا گهڻو ڪري محصولن مان حاصل ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ابن بطوطه اهو به ذڪر ڪيو ته ويجهو هڪ پراڻي شهر جا کنڊر موجود هئا، جتي انساني ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا ڪيترائي پٿر هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته انهيءَ پراڻي شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ايتري قدر جو ٻجن کي به پٿرن ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;
13هين ۽ 17هين صديءَ جي وچ واري عرصي ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو، جڏهن ته ٻيا اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; هي [[ٺٽو]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو درياهه جي وهڪري جي رخ ۾ لڳ ڀڳ ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سورهين صديءَ دوران لاهري بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان جي جاگرافيائي بيهڪ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] (Entrepôt) طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; ان جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]] ۽ [[ڪپهه]] جهڙن قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو ته هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; هن بندر کي ايترو ته حڪمتِ عملي جي لحاظ کان اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام (''خالصه'') هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان روانا ٿي [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ دوران لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل اهم بندرگاهه هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان موجب جڏهن به ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته ان جي آمد جي اطلاع لاءِ توپ هلائي ويندي هئي، جنهن کان پوءِ مقامي واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز تائين پهچندا هئا ۽ واپاري معاملا طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪي جهاز بندر سان لاڳاپيل نه هوندا هئا تن کي آبي رستي ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت نه هوندي هئي ۽ کين شهر کان ٻاهر بيهاريو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جهاز جي بيهڻ کان پوءِ ان جو سامان لاهيو ويندو هو؛ هڪ جهاز ۾ اڪثر 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن ذريعي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ هتي پهتو ۽ لکيائين ته هي بندرگاهه ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ هتي فقط پورچوگيز يورپي واپاري موجود هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا'' (اجازت نامي) کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; 1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي نظر ۾ لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو. ٺٽي ۾ قيمتن تي گورنر جو ڪنٽرول هوندو هو، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل هڪ خط ان دور جي مغل انتظاميا بابت اهم معلومات مهيا ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ڪيا ويندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ ۽ واريءَ جي ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو ته هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; هن لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; آخرڪار [[ڪراچي]] جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;


جڏهن [[اڪبر اعظم]] 1592ع ۾ سنڌ فتح ڪئي، ته هن فوراً لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; ان کي ايتري حڪمت عملي اهميت حاصل هئي جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام (''خالصه'') هيٺ رکيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهور ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تيار ڪرايا، جيڪي لاهري بندر مان روانا ٿي [[ڳاڙهو سمنڊ|ڳاڙهي سمنڊ]] تائين سفر ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;

''[[آئين اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''محل'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي سالياني آمدني 5,521,419 [[دام (هندستاني سڪو)|دام]] هئي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;
سنڌو درياء جي ٻگهياڙ شاخ هو. اتان سمنڊ هڪ ڏينهن جي پنڌ تي (يعني اندازاً ڏهه ميل) پري هو. ٺٽو شهر، لاهري بندر کان دريائي رستي سان ٻن ڏينهن جي مفاصلي تي هو&lt;ref name =&quot;شيخ&quot; &gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;.
لاهري بندر بابت پهريون حوالو البيروني جي ڪتاب الهند مان ملي ٿو ته درياء سنڌ سمنڊ ۾ پوڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويو ٿي، انهن مان هڪ وڏي شاخ ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي. لوهاراڻي بندر انهيءَ ننڍي شاخ تي هو. (موجوده تحقيق موجب انهيءَ ننڍي شاخ کي بگهياڙ تسليم ڪيو ويو آهي.)&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;
البيروني جي لکڻ موجب، بندر جو اصل نالو ”لوهاراڻي“ هو، جيڪو پوءِ لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري به اُچارجڻ ۾ آيو، پر گهڻو مشهور ”لاهري“ ٿيو. ان دؤر جي مشهور سـَّياح البشاري مقدسي جي چوڻ موجب انهيءَ زماني تائين ڀنڀور (ديبل) جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهن ڪري ان جي بدران لاهري بندر کي استعمال ڪيو ٿي ويو، جيڪو ننڍو شهر آهي&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;. چوڏهين صدي جي اوائل ۾ ابن بطوطه لاهري بندر ڏٺو. هو لکي ٿو ته ”سمنڊ جي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر آهي. کيس هڪ وڏو بندر آهي، جيڪو ديبل کان به گوءِ کڻي ويو آهي. هن بندر تي يمن، فارس (ايران ۽ عربستان) ۽ ٻين ملڪن جا ماڻهو واپار سانگي اچن ٿا. هن بندر مان ساليانو سٺ لک رپيا محصول اڳڙندو آهي.“ سترهين صديءَ ۾ هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياء هو، جنهنڪري لاهري هڪ مشغول بندر هو. هند جي پرڏيهي ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز هو، جنهن پورچوگيزن، انگريزن ۽ ڊچن کي ڇڪي آندو. سڻائي ڪناري سبب ٻن سَون کان ٽن سَون ٽنن جا جهاز، جي ان وقت وڏا جهاز ليکبا هئا، مال لاهڻ ۽ چاڙهڻ لاءِ اچي لنگرانداز ٿيندا هئا. ليڪن اوليت ۽ اهميت پورچو گيزن کي حاصل هئي، جيڪي تجارت خاطر گهڻ سامونڊي رستن تي ڇانيل هئا ۽ اڪثر بندرگاهن ۾ سندن واپاري ڪوٺيون هيون. سر ٽامس رو لکي ٿو ته ”لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا ۽ گهڻي انداز ۾ رهندڙ هئا. کين پنهنجي جنگي جهازن ۾ ايراني نار ڏانهن مال نيڻ جي هڪ هٽي حاصل هئي.&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;“
انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر منجهه پير کوڙڻ ۾ به انهيءَ ڪري ناڪامي حاصل ٿي هئي جو پورچوگيزن اهو دڙڪو ڏنو هو ته جيڪڏهن انگريزن کي بندرگاه ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي هليا ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق هڪ مقرر ٿيل رقم جي عيوضي ڏيئي ڇڏيو هو، تنهنڪري ان ڌمڪي جو ايترو اثر ٿيو جو هن انگريزن جي وفد کي انهيءَ دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچو گيز هليا ويا ته پوءِ بندر جو واپار بند ٿي ويندو&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;. پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ آدمشماري تمام گهڻي آهيس. انگريزي ڪوٺين وارا به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکن ٿا ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه آهي، تڏهن به منجهس ڪافي آدم آباد آهي ۽ ضرورت جون سموريون شيون چڱيءَ طرح موجود آهن&lt;ref name = &quot; شيخ &quot;/&gt;.
اورنگزيب جي ڏينهن ۾ دهلي حڪومت جو هڪ آفيسر هن بندر لاءِ لکي ٿو ته: ”سنڌ جو مکيه بندر آهي. موتين ۽ ٻين املهه شين کان مشهور آهي. هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون آهن.“
تاريخ طاهري جي مصنف بذات خود هن بندرگاه کي ڏٺو ۽ پنهنجي يادداشت قلمبند ڪئي اٿس ته: ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ ٻن ڏينهن جي بري توڙي بحري سفر جيترو مفاصلو آهي ۽ ان کان پوءِ سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ هڪ ڏينهن جي سفر جيترو ٻيو مفاصلو آهي. اُتي هڪ ننڍو واهه آهي (جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چون ٿا) جيڪو بندر سان ڳنڍيل آهي. اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو آهي ته ڪن جاين تي انهيءَ کان به وڌيڪ. انهيءَ مان لنگهي ڪونه ٿو سگهجي. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ هڪ وسنئن آهي، جنهن کي ”سُئي مياڻي“ چوندا آهن. ان هنڌ مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان هميشه هوندا آهن. جڏهن به ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو آهي ته هو بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا آهن. جنهن جي جواب ۾ وري – گهاٽ تان بندوق ڇوڙي بندر جي ماڻهن کي جهاز جي خبر ڏني ويندي آهي. بندر جا ماڻهو وري جهاز جي اچڻ جو اطلاع ٺٽي جي واپارين ڏانهن اُماڻيندا آهن ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن وٽ ويندا، تيستائين پهريدار جهاز بابت پوري پڇا ڳاڇا ڪري ڇڏيندا آهن. جيڪڏهن جهاز پنهنجي ئي بندر جو آهي ته ان کي اندر اچي لاهري بندر ۾ لنگر هڻڻ جي اجازت ڏني ويندي آهي، پر جي ٻئي ڪنهن بندر جو آهي ته اهو اڳتي وڌي نه سگهندو، بلڪ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن اُماڻبو آهي.بندرگاه جي نه فقط حفاظت جو جوڳو بندوبست هو، پر مال جي محصول وغيره جي وصوليءَ ۾ مقرر شاخ کان وڌيڪ وٺڻ يا واپارين کي زير بار ڪرڻ جي ڪابه شڪايت نه هئي. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکيت سان معلوم ٿو ٿئي ته هر بندرگاه تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول وٺڻ واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو. ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضي مطابق ان ۾ ڪابه ڦير گهير آڻي نه سگهندو هو ۽ نه ئي ڪي نوان محصول مڙهي سگهيو ٿي.
بهرحال، هي بندرگاه، پنهنجي اٺن سّون سالن جي شاندار تاريخي اوج ۽ عروج ماڻي، قدرت جي انهيءَ ساڳيءَ ستم ظريفي جو شڪار بنجي برباديءَ جي منزل کي پهتو، جنهن جي ڪري کائنس اڳ يا همعصر بستيون ۽ بندر برباد ٿيا. درياء جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهن ڪري منجهس غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدورفت مشڪل ٿيڻ لڳي. انهيءَ دوران ٻيا بندر، جيئن ته اونگا بندر، شاه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ ڪراچي اُسري پيا ۽ لاهري بندر جي اهميت گهٽجي وئي، تان جو سندس نالو نشان به نه رهيو&lt;ref name = &quot;شيخ  &quot;/&gt;

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>2awk2llsnz4mrdwop097cqjkro52273</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383610</id>
      <parentid>383599</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* تاريخ */</comment>
      <origin>383610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23937" sha1="i4pcnp9378d0hq4r4lieogbsxm6tbl7" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>i4pcnp9378d0hq4r4lieogbsxm6tbl7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383640</id>
      <parentid>383610</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26793" sha1="hl04r8vdtheba3crlvhje4d9fur20o5" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>hl04r8vdtheba3crlvhje4d9fur20o5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383641</id>
      <parentid>383640</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26758" sha1="b8c7ygt754h0ec2n3r8bwz9tlcjqxsu" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>b8c7ygt754h0ec2n3r8bwz9tlcjqxsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383678</id>
      <parentid>383641</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* مقام */</comment>
      <origin>383678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42490" sha1="1pr22jsqcjr97wl32n1709lxpbd09s1" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—
}}&lt;/ref&gt;


لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>1pr22jsqcjr97wl32n1709lxpbd09s1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383682</id>
      <parentid>383678</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42514" sha1="r1vztcgrzoyzflrapkc73pi1vqtalas" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;


لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>r1vztcgrzoyzflrapkc73pi1vqtalas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383698</id>
      <parentid>383682</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43418" sha1="kct54138b6ag7elh4mo9p1u9z5cnyda" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>kct54138b6ag7elh4mo9p1u9z5cnyda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383707</id>
      <parentid>383698</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44110" sha1="j8f6bfhfuhx59o1ugt0mh9r76buqwjr" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>j8f6bfhfuhx59o1ugt0mh9r76buqwjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383713</id>
      <parentid>383707</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45127" sha1="2l0exntr6bjrrkzy6jtdwfwnxaogfgk" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>2l0exntr6bjrrkzy6jtdwfwnxaogfgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383716</id>
      <parentid>383713</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45148" sha1="1od9t5bgv7lvh57mrwp3f10drl9ioq9" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

== نالا ==

هيگ (1894ع) موجب، ''لاهري'' اهو مقامي نالو هو جيڪو سنڌ اندر استعمال ٿيندو هو، ۽ اهو [[لاهر (سنڌي قبيلو)|لاهر]] قبيلي جي نالي تان نڪتل هو، جيڪو سنڌو ڊيلٽا جي انهيءَ حصي ۾ رهندو هو. جڏهن ته ''لاهوري'' اهو نالو هو جيڪو سنڌ کان ٻاهر استعمال ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته هي [[لاهور]] جو سامونڊي بندرگاهه سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; هيگ ان کي ''لوهاور'' سان لاڳاپيل سمجهي ٿو، جيڪو [[البيروني]] لاهور لاءِ استعمال ڪيو آهي. سندس خيال موجب اصل صورت ''لوهاوراني'' ٿي سگهي ٿي، جيڪا عام ڳالهائڻ ۾ ''لوهاراني'' بڻجي وئي، ۽ اها ئي صورت البيروني پڻ استعمال ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;

ٻئي طرف، ايليئٽ (1867ع) لکي ٿو ته اصل نالو ''لاڙي بندر'' هو، جيڪو ''لاڙ'' مان نڪتل هو، اهو نالو جيڪو سنڌ جي ڏاکڻي حصي لاءِ استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

شهر کي اوائلي جديد دور ۾ انگريز واپاري ''ليري بندر'' (Larrybunder) پڻ چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; پورچوگالين ان کي ''ديول'' سڏيو، جيڪو پراڻي بندرگاهي شهر [[ديبل]] جي نالي تان ورتل هو، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انگريز پڻ اهو نالو استعمال ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تاريخي تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>1od9t5bgv7lvh57mrwp3f10drl9ioq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383729</id>
      <parentid>383716</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* نالو */</comment>
      <origin>383729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44443" sha1="5gn2rz14yf67jerlstx20w7gdzzkqlo" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

==نالو==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر [[البيروني]] پنهنجي ڪتاب ''الهند'' ۾ ''لوهاراڻي'' جي نالي سان ڪيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] ان کي ''لاهري'' سڏيو. پورچوگيزن ان کي ''ديول سنڌ'' يا رڳو ''ديو'' لکيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قديم بندرگاهه [[ديبل]] جو نالو ان جي ختم ٿيڻ کان پوءِ به زنده رهيو ۽ لاهري بندر کي ڪڏهن ڪڏهن ديبل يا ديوَل پڻ سڏيو ويندو رهيو. [[ٿامس رو]]، جيڪو جهانگير جي درٻار ۾ انگريز سفير هو، هن بندر کي ''سنڌو'' سڏيو. اوائلي يورپي سياحن ان جا نالا مختلف صورتن ۾ لکيا، جهڙوڪ ''ليري بندر''، ''لاهري بندر''، ''لاهوري بندر''، ''بندر لاري''، ''بندر سنڌ''، ''سنڌي''، ''لاهريا'' يا فقط ''بندر''.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

هيگ جي راءِ موجب ''لاهري بندر'' جو نالو [[لاهور]] سان لاڳاپيل هو، ڇاڪاڻ ته لاهور مان واپاري مال هن بندر تي اچي جهازن ۾ ڀريو ويندو هو، تنهنڪري پرڏيهي واپارين ان کي غلطيءَ سان ''لاهوري بندر'' سڏيو. سندس چوڻ موجب هن نالي جي هڪ وجهه اها به هئي ته لاهري بندر سنڌ سان گڏ پنجاب جو به بندرگاهه هو. ان جي ابتڙ، ميڪ مرڊو موجب اصل نالو ''لاهري بندر'' ''لار'' مان نڪتل هو، جيڪو هيٺئين سنڌ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته هيگ هڪ ٻئي هنڌ اهو به لکي ٿو ته نالو سنڌ جي ''لاهر'' قبيلي مان نڪتل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تاريخي تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>5gn2rz14yf67jerlstx20w7gdzzkqlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383739</id>
      <parentid>383729</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45246" sha1="shl1hupl7uh9hgz02qstqki2nopkfyg" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر'''{{ٻيا نالا|انگريزي=''' Laahri Bander'''}}  هيءُ اصل لاڙي بندر يعني لاڙ جو بندر هو. جو  اڳوڻي [[ٻگهياڙ درياھ]] تي هو ۽ سمنڊ کان ست اٺ ڪوهه هو. اتي شهر جي بچاءَ لاءِ وڏو ڪوٽ هوندو هو. جو بلوچي ۽ مڪراني چور چوري ڪندا هئا. انهيءَ بندر کان مال [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏي ويندو هو. جو اتان چاليهه ڪوهه پري هو. اتان هڪ ڪوهه پنڌ تي[[ ڌاراجا]] شهر آهي، جو ڌاراجا  جي راڻي جو شهر هو، جنهن کي ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي اشاري تي ماري ڇڏيائون. انهيءَ ڦٽل شهر جا نشان اڃا ظاهر آهن. اتر ڏي ڳاڙهين سرن جو هڪڙو جهونو ڪوٽ آهي ۽ انهيءَ کان اڌ ڪوهه پنڌ تي [[بالو شاهه جو قبو]] آهي. جنهن تي گهڻا مهاڻا ۽ جت زيارت لاءِ ايندا آهن.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt; جنت السنڌ مطابق:لاهري بندر جنهن ديول کان پوءِ ناموري حاصل ڪئي، سو ديول کان پنجن ميلن جي مفاصلي تي سمنڊ کان ويهه ميل اندرئين پاسي مهراڻ جي هڪڙيءَ اولهندي واري شاخ تي واقع هو، ابن بطوطا جي بيان موجب خوبصورت ۽ مالدار شهر هو. سندس بيان موجب ايران ۽ يمن جا جهاز مال آڻيندا هئا. محمد تغلق هي بندر قاضي علاءَ الملڪ هراتيءَ کي جاگير ڪري ڏنو هو. بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. ٺٽي جي بنياد پوڻ کان پوءِ به لاهريءَ جو اقبال واپار جي ڪري ترقي ڪرڻ لڳو. شيخ ابو الفضل ’آئين اڪبريءَ‘ ۾ لاهريءَ جي تعريف ڪري ٿو ۽ ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا لکي ٿو.&lt;ref name =&quot;جنت السنڌ&quot; &gt;ڪتاب جو  نالو ؛  جنت السنڌ تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي
ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي &lt;/ref&gt;
'''لاهري بندر'''، جنهن کي '''لاهوري بندر''' يا '''لاري بندر''' پڻ سڏيو ويندو هو، ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 1300ع واري صديءَ جي شروعات کان وٺي 1600ع واري صديءَ جي آخر تائين، اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم بندرگاهن مان هڪ هو.

==نالو==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر [[البيروني]] پنهنجي ڪتاب ''الهند'' ۾ ''لوهاراڻي'' جي نالي سان ڪيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] ان کي ''لاهري'' سڏيو&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. پورچوگيزن ان کي ''ديول سنڌ'' يا رڳو ''ديو'' لکيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قديم بندرگاهه [[ديبل]] جو نالو ان جي ختم ٿيڻ کان پوءِ به زنده رهيو ۽ لاهري بندر کي ڪڏهن ڪڏهن ديبل يا ديوَل پڻ سڏيو ويندو رهيو. [[ٿامس رو]]، جيڪو جهانگير جي درٻار ۾ انگريز سفير هو، هن بندر کي ''سندو'' سڏيو&lt;ref name=&quot;ThomasRoe-pp396-405&quot;&gt;{{cite book|author=سر ٿامس رو|title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Moghal (1615–1619)|location=لنڊن|year=1926|pages=396، 405}}&lt;/ref&gt;. اوائلي يورپي سياحن ان جا نالا مختلف صورتن ۾ لکيا، جهڙوڪ ''ليري بندر''، ''لاهري بندر''، ''لاهوري بندر''، ''بندر لاري''، ''بندر سنڌ''، ''سنڌي''، ''لاهريا'' يا فقط ''بندر''.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

هيگ جي راءِ موجب ''لاهري بندر'' جو نالو [[لاهور]] سان لاڳاپيل هو، ڇاڪاڻ ته لاهور مان واپاري مال هن بندر تي اچي جهازن ۾ ڀريو ويندو هو، تنهنڪري پرڏيهي واپارين ان کي غلطيءَ سان ''لاهوري بندر'' سڏيو. سندس چوڻ موجب هن نالي جي هڪ وجهه اها به هئي ته لاهري بندر سنڌ سان گڏ پنجاب جو به بندرگاهه هو&lt;ref name=&quot;Haig-IndusDelta-pp78-79&quot;&gt;{{cite book|last=هيگ|first=ايم. آر.|title=The Indus Delta Country|location=لنڊن|year=1894|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;. ان جي ابتڙ، ميڪ مرڊو موجب اصل نالو ''لاهري بندر'' ''لار'' مان نڪتل هو، جيڪو هيٺئين سنڌ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته هيگ هڪ ٻئي هنڌ اهو به لکي ٿو ته نالو سنڌ جي ''لاهر'' قبيلي مان نڪتل هو&lt;ref name=&quot;McMurdo-Sindh-p225&quot;&gt;{{cite journal|last=ميڪ مرڊو|first=جيمس|title=An Account of the Country of Sindh|journal=Journal of the Royal Asiatic Society (JRAS)|volume=1|year=1834|page=225}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تاريخي تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>shl1hupl7uh9hgz02qstqki2nopkfyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383746</id>
      <parentid>383739</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46075" sha1="oxgyrmq3w7bli8av11czdq7k2wja0rs" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر''' (جنهن کي '''لاهوري بندر'''، '''لاري بندر''' يا '''لاڙي بندر''' پڻ چيو ويندو هو) ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 14هين صديءَ جي شروعات کان 17هين صديءَ جي آخر تائين اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم سامونڊي واپاري مرڪزن مان هڪ شمار ٿيندو هو. هي بندر [[سنڌو درياهه]] جي هڪ شاخ [[ٻگهياڙ درياهه]] (هاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي، سمنڊ کان لڳ ڀڳ 20 ميل اندر واقع هو ۽ [[ٺٽو]] شهر جي سامونڊي بندرگاهه طور ڪم ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

قديم روايتن موجب هيءُ اصل ۾ ’’لاڙي بندر‘‘ يعني لاڙ واري علائقي جو بندر هو. بندر جي حفاظت لاءِ هتي هڪ مضبوط ڪوٽ موجود هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سامونڊي ڪنارن ۽ آسپاس وارن علائقن ۾ بلوچي ۽ مڪراني ڦورن جي سرگرمين جو خطرو رهندو هو. بندرگاهه تي لهندڙ ۽ چاڙهيندڙ مال دريائي ۽ بري رستن وسيلي [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏانهن منتقل ڪيو ويندو هو، جيڪو ان وقت سنڌ جو وڏو واپاري ۽ سياسي مرڪز هو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي ڀرسان [[ڌاراجا]] نالي هڪ قديم شهر موجود هو، جيڪو مقامي روايتن مطابق ڌاراجا جي راڻي سان منسوب ڪيو ويندو آهي. روايت موجب ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي دور ۾ انهيءَ راڻي کي قتل ڪيو ويو. هن قديم آباديءَ جا آثار اڄ به موجود آهن. اتر طرف پراڻي ڳاڙهين سرن جي ڪوٽ جا نشان ملن ٿا، جڏهن⁠تہ ويجهو [[بالو شاهه جو قبو]] واقع آهي، جيڪو مهاڻن ۽ جتن جي زيارتگاهه طور مشهور رهيو آهي.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

[[رحيمداد خان مولائي شيدائي]] جي ڪتاب ''جنت السنڌ'' موجب لاهري بندر [[ديبل]] جي زوال کان پوءِ نمايان حيثيت حاصل ڪئي. اهو ديبل کان لڳ ڀڳ پنج ميل ۽ سمنڊ کان ويهه ميل اندر مهراڻ جي اولهندي شاخ تي واقع هو. [[ابن بطوطه]] ان کي هڪ خوبصورت ۽ خوشحال شهر قرار ڏنو آهي، جتي [[ايران]] ۽ [[يمن]] جا واپاري جهاز ايندا هئا. سندس بيان موجب بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. [[محمد بن تغلق]] هن بندر کي قاضي علاءُ الملڪ هراتيءَ جي جاگير طور مقرر ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[ٺٽو]] جي قيام کان پوءِ به لاهري بندر پنهنجي واپاري اهميت برقرار رکي. [[ابوالفضل ابن مبارڪ]] ''[[آئين اڪبري]]'' ۾ هن بندر جي تعريف ڪندي ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا بيان ڪئي آهي، جيڪا ان دور ۾ ان جي معاشي اهميت جي عڪاسي ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==نالو==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر [[البيروني]] پنهنجي ڪتاب ''الهند'' ۾ ''لوهاراڻي'' جي نالي سان ڪيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] ان کي ''لاهري'' سڏيو&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. پورچوگيزن ان کي ''ديول سنڌ'' يا رڳو ''ديو'' لکيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قديم بندرگاهه [[ديبل]] جو نالو ان جي ختم ٿيڻ کان پوءِ به زنده رهيو ۽ لاهري بندر کي ڪڏهن ڪڏهن ديبل يا ديوَل پڻ سڏيو ويندو رهيو. [[ٿامس رو]]، جيڪو جهانگير جي درٻار ۾ انگريز سفير هو، هن بندر کي ''سندو'' سڏيو&lt;ref name=&quot;ThomasRoe-pp396-405&quot;&gt;{{cite book|author=سر ٿامس رو|title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Moghal (1615–1619)|location=لنڊن|year=1926|pages=396، 405}}&lt;/ref&gt;. اوائلي يورپي سياحن ان جا نالا مختلف صورتن ۾ لکيا، جهڙوڪ ''ليري بندر''، ''لاهري بندر''، ''لاهوري بندر''، ''بندر لاري''، ''بندر سنڌ''، ''سنڌي''، ''لاهريا'' يا فقط ''بندر''.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

هيگ جي راءِ موجب ''لاهري بندر'' جو نالو [[لاهور]] سان لاڳاپيل هو، ڇاڪاڻ ته لاهور مان واپاري مال هن بندر تي اچي جهازن ۾ ڀريو ويندو هو، تنهنڪري پرڏيهي واپارين ان کي غلطيءَ سان ''لاهوري بندر'' سڏيو. سندس چوڻ موجب هن نالي جي هڪ وجهه اها به هئي ته لاهري بندر سنڌ سان گڏ پنجاب جو به بندرگاهه هو&lt;ref name=&quot;Haig-IndusDelta-pp78-79&quot;&gt;{{cite book|last=هيگ|first=ايم. آر.|title=The Indus Delta Country|location=لنڊن|year=1894|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;. ان جي ابتڙ، ميڪ مرڊو موجب اصل نالو ''لاهري بندر'' ''لار'' مان نڪتل هو، جيڪو هيٺئين سنڌ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته هيگ هڪ ٻئي هنڌ اهو به لکي ٿو ته نالو سنڌ جي ''لاهر'' قبيلي مان نڪتل هو&lt;ref name=&quot;McMurdo-Sindh-p225&quot;&gt;{{cite journal|last=ميڪ مرڊو|first=جيمس|title=An Account of the Country of Sindh|journal=Journal of the Royal Asiatic Society (JRAS)|volume=1|year=1834|page=225}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تاريخي تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>oxgyrmq3w7bli8av11czdq7k2wja0rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383751</id>
      <parentid>383746</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46279" sha1="nef66tsumb7i8zbzaqknrxru83uuz8r" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر''' (جنهن کي '''لاهوري بندر'''، '''لاري بندر''' يا '''لاڙي بندر''' پڻ چيو ويندو هو) ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 14هين صديءَ جي شروعات کان 17هين صديءَ جي آخر تائين اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم سامونڊي واپاري مرڪزن مان هڪ شمار ٿيندو هو. هي بندر [[سنڌو درياهه]] جي هڪ شاخ [[ٻگهياڙ درياهه]] (هاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي، سمنڊ کان لڳ ڀڳ 20 ميل اندر واقع هو ۽ [[ٺٽو]] شهر جي سامونڊي بندرگاهه طور ڪم ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;{{cite book |last=مولائي شيدائي |first=رحيمداد خان |title=جنت السنڌ |edition=پهريون 2000ع، ٻيون 2006ع |publisher=سنڌيڪا اڪيڊمي |location=ڪراچي}}&lt;/ref&gt;

قديم روايتن موجب هيءُ اصل ۾ ’’لاڙي بندر‘‘ يعني لاڙ واري علائقي جو بندر هو. بندر جي حفاظت لاءِ هتي هڪ مضبوط ڪوٽ موجود هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سامونڊي ڪنارن ۽ آسپاس وارن علائقن ۾ بلوچي ۽ مڪراني ڦورن جي سرگرمين جو خطرو رهندو هو. بندرگاهه تي لهندڙ ۽ چاڙهيندڙ مال دريائي ۽ بري رستن وسيلي [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏانهن منتقل ڪيو ويندو هو، جيڪو ان وقت سنڌ جو وڏو واپاري ۽ سياسي مرڪز هو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي ڀرسان [[ڌاراجا]] نالي هڪ قديم شهر موجود هو، جيڪو مقامي روايتن مطابق ڌاراجا جي راڻي سان منسوب ڪيو ويندو آهي. روايت موجب ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي دور ۾ انهيءَ راڻي کي قتل ڪيو ويو. هن قديم آباديءَ جا آثار اڄ به موجود آهن. اتر طرف پراڻي ڳاڙهين سرن جي ڪوٽ جا نشان ملن ٿا، جڏهن⁠تہ ويجهو [[بالو شاهه جو قبو]] واقع آهي، جيڪو مهاڻن ۽ جتن جي زيارتگاهه طور مشهور رهيو آهي.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

[[رحيمداد خان مولائي شيدائي]] جي ڪتاب ''جنت السنڌ'' موجب لاهري بندر [[ديبل]] جي زوال کان پوءِ نمايان حيثيت حاصل ڪئي. اهو ديبل کان لڳ ڀڳ پنج ميل ۽ سمنڊ کان ويهه ميل اندر مهراڻ جي اولهندي شاخ تي واقع هو. [[ابن بطوطه]] ان کي هڪ خوبصورت ۽ خوشحال شهر قرار ڏنو آهي، جتي [[ايران]] ۽ [[يمن]] جا واپاري جهاز ايندا هئا. سندس بيان موجب بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. [[محمد بن تغلق]] هن بندر کي قاضي علاءُ الملڪ هراتيءَ جي جاگير طور مقرر ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[ٺٽو]] جي قيام کان پوءِ به لاهري بندر پنهنجي واپاري اهميت برقرار رکي. [[ابوالفضل ابن مبارڪ]] ''[[آئين اڪبري]]'' ۾ هن بندر جي تعريف ڪندي ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا بيان ڪئي آهي، جيڪا ان دور ۾ ان جي معاشي اهميت جي عڪاسي ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==نالو==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر [[البيروني]] پنهنجي ڪتاب ''الهند'' ۾ ''لوهاراڻي'' جي نالي سان ڪيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] ان کي ''لاهري'' سڏيو&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. پورچوگيزن ان کي ''ديول سنڌ'' يا رڳو ''ديو'' لکيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قديم بندرگاهه [[ديبل]] جو نالو ان جي ختم ٿيڻ کان پوءِ به زنده رهيو ۽ لاهري بندر کي ڪڏهن ڪڏهن ديبل يا ديوَل پڻ سڏيو ويندو رهيو. [[ٿامس رو]]، جيڪو جهانگير جي درٻار ۾ انگريز سفير هو، هن بندر کي ''سندو'' سڏيو&lt;ref name=&quot;ThomasRoe-pp396-405&quot;&gt;{{cite book|author=سر ٿامس رو|title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Moghal (1615–1619)|location=لنڊن|year=1926|pages=396، 405}}&lt;/ref&gt;. اوائلي يورپي سياحن ان جا نالا مختلف صورتن ۾ لکيا، جهڙوڪ ''ليري بندر''، ''لاهري بندر''، ''لاهوري بندر''، ''بندر لاري''، ''بندر سنڌ''، ''سنڌي''، ''لاهريا'' يا فقط ''بندر''.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

هيگ جي راءِ موجب ''لاهري بندر'' جو نالو [[لاهور]] سان لاڳاپيل هو، ڇاڪاڻ ته لاهور مان واپاري مال هن بندر تي اچي جهازن ۾ ڀريو ويندو هو، تنهنڪري پرڏيهي واپارين ان کي غلطيءَ سان ''لاهوري بندر'' سڏيو. سندس چوڻ موجب هن نالي جي هڪ وجهه اها به هئي ته لاهري بندر سنڌ سان گڏ پنجاب جو به بندرگاهه هو&lt;ref name=&quot;Haig-IndusDelta-pp78-79&quot;&gt;{{cite book|last=هيگ|first=ايم. آر.|title=The Indus Delta Country|location=لنڊن|year=1894|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;. ان جي ابتڙ، ميڪ مرڊو موجب اصل نالو ''لاهري بندر'' ''لار'' مان نڪتل هو، جيڪو هيٺئين سنڌ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته هيگ هڪ ٻئي هنڌ اهو به لکي ٿو ته نالو سنڌ جي ''لاهر'' قبيلي مان نڪتل هو&lt;ref name=&quot;McMurdo-Sindh-p225&quot;&gt;{{cite journal|last=ميڪ مرڊو|first=جيمس|title=An Account of the Country of Sindh|journal=Journal of the Royal Asiatic Society (JRAS)|volume=1|year=1834|page=225}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تاريخي تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>nef66tsumb7i8zbzaqknrxru83uuz8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383757</id>
      <parentid>383751</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47514" sha1="ewrs0aba1g0wxbjzqumik1rx17aj6i1" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر''' (جنهن کي '''لاهوري بندر'''، '''لاري بندر''' يا '''لاڙي بندر''' پڻ چيو ويندو هو) ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 14هين صديءَ جي شروعات کان 17هين صديءَ جي آخر تائين اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم سامونڊي واپاري مرڪزن مان هڪ شمار ٿيندو هو. هي بندر [[سنڌو درياهه]] جي هڪ شاخ [[ٻگهياڙ درياهه]] (هاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي، سمنڊ کان لڳ ڀڳ 20 ميل اندر واقع هو ۽ [[ٺٽو]] شهر جي سامونڊي بندرگاهه طور ڪم ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;{{cite book |last=مولائي شيدائي |first=رحيمداد خان |title=جنت السنڌ |edition=پهريون 2000ع، ٻيون 2006ع |publisher=سنڌيڪا اڪيڊمي |location=ڪراچي}}&lt;/ref&gt;

قديم روايتن موجب هيءُ اصل ۾ ’’لاڙي بندر‘‘ يعني لاڙ واري علائقي جو بندر هو. بندر جي حفاظت لاءِ هتي هڪ مضبوط ڪوٽ موجود هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سامونڊي ڪنارن ۽ آسپاس وارن علائقن ۾ بلوچي ۽ مڪراني ڦورن جي سرگرمين جو خطرو رهندو هو. بندرگاهه تي لهندڙ ۽ چاڙهيندڙ مال دريائي ۽ بري رستن وسيلي [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏانهن منتقل ڪيو ويندو هو، جيڪو ان وقت سنڌ جو وڏو واپاري ۽ سياسي مرڪز هو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي ڀرسان [[ڌاراجا]] نالي هڪ قديم شهر موجود هو، جيڪو مقامي روايتن مطابق ڌاراجا جي راڻي سان منسوب ڪيو ويندو آهي. روايت موجب ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي دور ۾ انهيءَ راڻي کي قتل ڪيو ويو. هن قديم آباديءَ جا آثار اڄ به موجود آهن. اتر طرف پراڻي ڳاڙهين سرن جي ڪوٽ جا نشان ملن ٿا، جڏهن⁠تہ ويجهو [[بالو شاهه جو قبو]] واقع آهي، جيڪو مهاڻن ۽ جتن جي زيارتگاهه طور مشهور رهيو آهي.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

[[رحيمداد خان مولائي شيدائي]] جي ڪتاب ''جنت السنڌ'' موجب لاهري بندر [[ديبل]] جي زوال کان پوءِ نمايان حيثيت حاصل ڪئي. اهو ديبل کان لڳ ڀڳ پنج ميل ۽ سمنڊ کان ويهه ميل اندر مهراڻ جي اولهندي شاخ تي واقع هو. [[ابن بطوطه]] ان کي هڪ خوبصورت ۽ خوشحال شهر قرار ڏنو آهي، جتي [[ايران]] ۽ [[يمن]] جا واپاري جهاز ايندا هئا. سندس بيان موجب بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. [[محمد بن تغلق]] هن بندر کي قاضي علاءُ الملڪ هراتيءَ جي جاگير طور مقرر ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[ٺٽو]] جي قيام کان پوءِ به لاهري بندر پنهنجي واپاري اهميت برقرار رکي. [[ابوالفضل ابن مبارڪ]] ''[[آئين اڪبري]]'' ۾ هن بندر جي تعريف ڪندي ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا بيان ڪئي آهي، جيڪا ان دور ۾ ان جي معاشي اهميت جي عڪاسي ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==نالو==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر [[البيروني]] پنهنجي ڪتاب ''الهند'' ۾ ''لوهاراڻي'' جي نالي سان ڪيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] ان کي ''لاهري'' سڏيو&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. پورچوگيزن ان کي ''ديول سنڌ'' يا رڳو ''ديو'' لکيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قديم بندرگاهه [[ديبل]] جو نالو ان جي ختم ٿيڻ کان پوءِ به زنده رهيو ۽ لاهري بندر کي ڪڏهن ڪڏهن ديبل يا ديوَل پڻ سڏيو ويندو رهيو. [[ٿامس رو]]، جيڪو جهانگير جي درٻار ۾ انگريز سفير هو، هن بندر کي ''سندو'' سڏيو&lt;ref name=&quot;ThomasRoe-pp396-405&quot;&gt;{{cite book|author=سر ٿامس رو|title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Moghal (1615–1619)|location=لنڊن|year=1926|pages=396، 405}}&lt;/ref&gt;. اوائلي يورپي سياحن ان جا نالا مختلف صورتن ۾ لکيا، جهڙوڪ ''ليري بندر''، ''لاهري بندر''، ''لاهوري بندر''، ''بندر لاري''، ''بندر سنڌ''، ''سنڌي''، ''لاهريا'' يا فقط ''بندر''.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

هيگ جي راءِ موجب ''لاهري بندر'' جو نالو [[لاهور]] سان لاڳاپيل هو، ڇاڪاڻ ته لاهور مان واپاري مال هن بندر تي اچي جهازن ۾ ڀريو ويندو هو، تنهنڪري پرڏيهي واپارين ان کي غلطيءَ سان ''لاهوري بندر'' سڏيو. سندس چوڻ موجب هن نالي جي هڪ وجهه اها به هئي ته لاهري بندر سنڌ سان گڏ پنجاب جو به بندرگاهه هو&lt;ref name=&quot;Haig-IndusDelta-pp78-79&quot;&gt;{{cite book|last=هيگ|first=ايم. آر.|title=The Indus Delta Country|location=لنڊن|year=1894|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;. ان جي ابتڙ، ميڪ مرڊو موجب اصل نالو ''لاهري بندر'' ''لار'' مان نڪتل هو، جيڪو هيٺئين سنڌ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته هيگ هڪ ٻئي هنڌ اهو به لکي ٿو ته نالو سنڌ جي ''لاهر'' قبيلي مان نڪتل هو&lt;ref name=&quot;McMurdo-Sindh-p225&quot;&gt;{{cite journal|last=ميڪ مرڊو|first=جيمس|title=An Account of the Country of Sindh|journal=Journal of the Royal Asiatic Society (JRAS)|volume=1|year=1834|page=225}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The city was also called ''Larrybunder'' by English merchants in the early modern period.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; The Portuguese called it ''Diul'', after the older port city of [[Debal]], and the English also sometimes called it that too.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>ewrs0aba1g0wxbjzqumik1rx17aj6i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383760</id>
      <parentid>383757</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* وڌيڪ تفصيل */</comment>
      <origin>383760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47250" sha1="9tlgll46dd0vbmp89v0xa6d0nzi2orp" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
|name =لاھري بندر
|native_name=لاڙي بندر
|alternate_name = 
|image = 
|alt = 
|caption =
| map_type = Sindh#Pakistan
| coordinates = {{coord|24|37|48.7|N|67|22|12.6|E|display=inline,title}}
|location = سنڌو درياءَ جي ھڪ شاخ ٻگھياڙ درياءَ (ھاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي سمنڊ کان 20 ميلن جي فاصلي تي.  
|region = ٺٽي وارو علائقو
|type = قديم ڦٽل بندر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سمن جو دؤر
|cultures = مسلم ۽ ھندو سنڌي ثقافت
|dependency_of = ٺٽو
|occupants = سنڌي
|event = 
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}

'''لاهري بندر''' (جنهن کي '''لاهوري بندر'''، '''لاري بندر''' يا '''لاڙي بندر''' پڻ چيو ويندو هو) ڏکڻ [[سنڌ]] ۾ واقع هڪ تاريخي بندرگاهي شهر هو. 14هين صديءَ جي شروعات کان 17هين صديءَ جي آخر تائين اهو سنڌ جو مکيه بندرگاهه ۽ اولهه هندستان جي اهم سامونڊي واپاري مرڪزن مان هڪ شمار ٿيندو هو. هي بندر [[سنڌو درياهه]] جي هڪ شاخ [[ٻگهياڙ درياهه]] (هاڻي ڦٽل) جي ڪناري تي، سمنڊ کان لڳ ڀڳ 20 ميل اندر واقع هو ۽ [[ٺٽو]] شهر جي سامونڊي بندرگاهه طور ڪم ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;{{cite book |last=مولائي شيدائي |first=رحيمداد خان |title=جنت السنڌ |edition=پهريون 2000ع، ٻيون 2006ع |publisher=سنڌيڪا اڪيڊمي |location=ڪراچي}}&lt;/ref&gt;

قديم روايتن موجب هيءُ اصل ۾ ’’لاڙي بندر‘‘ يعني لاڙ واري علائقي جو بندر هو. بندر جي حفاظت لاءِ هتي هڪ مضبوط ڪوٽ موجود هو، ڇاڪاڻ⁠تہ سامونڊي ڪنارن ۽ آسپاس وارن علائقن ۾ بلوچي ۽ مڪراني ڦورن جي سرگرمين جو خطرو رهندو هو. بندرگاهه تي لهندڙ ۽ چاڙهيندڙ مال دريائي ۽ بري رستن وسيلي [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏانهن منتقل ڪيو ويندو هو، جيڪو ان وقت سنڌ جو وڏو واپاري ۽ سياسي مرڪز هو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي ڀرسان [[ڌاراجا]] نالي هڪ قديم شهر موجود هو، جيڪو مقامي روايتن مطابق ڌاراجا جي راڻي سان منسوب ڪيو ويندو آهي. روايت موجب ميان غلام شاهه ڪلهوڙي جي دور ۾ انهيءَ راڻي کي قتل ڪيو ويو. هن قديم آباديءَ جا آثار اڄ به موجود آهن. اتر طرف پراڻي ڳاڙهين سرن جي ڪوٽ جا نشان ملن ٿا، جڏهن⁠تہ ويجهو [[بالو شاهه جو قبو]] واقع آهي، جيڪو مهاڻن ۽ جتن جي زيارتگاهه طور مشهور رهيو آهي.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: مرزا قليچ بيگ. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;

[[رحيمداد خان مولائي شيدائي]] جي ڪتاب ''جنت السنڌ'' موجب لاهري بندر [[ديبل]] جي زوال کان پوءِ نمايان حيثيت حاصل ڪئي. اهو ديبل کان لڳ ڀڳ پنج ميل ۽ سمنڊ کان ويهه ميل اندر مهراڻ جي اولهندي شاخ تي واقع هو. [[ابن بطوطه]] ان کي هڪ خوبصورت ۽ خوشحال شهر قرار ڏنو آهي، جتي [[ايران]] ۽ [[يمن]] جا واپاري جهاز ايندا هئا. سندس بيان موجب بندر جي سالياني آمدني ويهه لک دينار هئي. [[محمد بن تغلق]] هن بندر کي قاضي علاءُ الملڪ هراتيءَ جي جاگير طور مقرر ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[ٺٽو]] جي قيام کان پوءِ به لاهري بندر پنهنجي واپاري اهميت برقرار رکي. [[ابوالفضل ابن مبارڪ]] ''[[آئين اڪبري]]'' ۾ هن بندر جي تعريف ڪندي ان جي سالياني آمدني هڪ لک اٺٽيهه هزار رپيا بيان ڪئي آهي، جيڪا ان دور ۾ ان جي معاشي اهميت جي عڪاسي ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==نالو==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر [[البيروني]] پنهنجي ڪتاب ''الهند'' ۾ ''لوهاراڻي'' جي نالي سان ڪيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] ان کي ''لاهري'' سڏيو&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. پورچوگيزن ان کي ''ديول سنڌ'' يا رڳو ''ديو'' لکيو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قديم بندرگاهه [[ديبل]] جو نالو ان جي ختم ٿيڻ کان پوءِ به زنده رهيو ۽ لاهري بندر کي ڪڏهن ڪڏهن ديبل يا ديوَل پڻ سڏيو ويندو رهيو. [[ٿامس رو]]، جيڪو جهانگير جي درٻار ۾ انگريز سفير هو، هن بندر کي ''سندو'' سڏيو&lt;ref name=&quot;ThomasRoe-pp396-405&quot;&gt;{{cite book|author=سر ٿامس رو|title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Moghal (1615–1619)|location=لنڊن|year=1926|pages=396، 405}}&lt;/ref&gt;. اوائلي يورپي سياحن ان جا نالا مختلف صورتن ۾ لکيا، جهڙوڪ ''ليري بندر''، ''لاهري بندر''، ''لاهوري بندر''، ''بندر لاري''، ''بندر سنڌ''، ''سنڌي''، ''لاهريا'' يا فقط ''بندر''.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

هيگ جي راءِ موجب ''لاهري بندر'' جو نالو [[لاهور]] سان لاڳاپيل هو، ڇاڪاڻ ته لاهور مان واپاري مال هن بندر تي اچي جهازن ۾ ڀريو ويندو هو، تنهنڪري پرڏيهي واپارين ان کي غلطيءَ سان ''لاهوري بندر'' سڏيو. سندس چوڻ موجب هن نالي جي هڪ وجهه اها به هئي ته لاهري بندر سنڌ سان گڏ پنجاب جو به بندرگاهه هو&lt;ref name=&quot;Haig-IndusDelta-pp78-79&quot;&gt;{{cite book|last=هيگ|first=ايم. آر.|title=The Indus Delta Country|location=لنڊن|year=1894|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;. ان جي ابتڙ، ميڪ مرڊو موجب اصل نالو ''لاهري بندر'' ''لار'' مان نڪتل هو، جيڪو هيٺئين سنڌ لاءِ استعمال ٿيندو هو، جڏهن ته هيگ هڪ ٻئي هنڌ اهو به لکي ٿو ته نالو سنڌ جي ''لاهر'' قبيلي مان نڪتل هو&lt;ref name=&quot;McMurdo-Sindh-p225&quot;&gt;{{cite journal|last=ميڪ مرڊو|first=جيمس|title=An Account of the Country of Sindh|journal=Journal of the Royal Asiatic Society (JRAS)|volume=1|year=1834|page=225}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== وڌيڪ تفصيل==

لاهري بندر جو پهريون ذڪر يارهين صديءَ جي شروعات ۾ [[البيروني]] جي ڪتاب ''الهند'' ۾ ملي ٿو. البيروني ان کي ''لوهاراني'' سڏيو آهي ۽ لکيو آهي ته [[سنڌو درياهه]] سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪرڻ کان اڳ ٻن شاخن ۾ ورهائجي ويندو هو، جن مان هڪ وڏي ۽ ٻي ننڍي شاخ هئي؛ لوهاراني بندر انهيءَ ننڍي شاخ جي ويجهو واقع هو، جنهن کي موجوده تحقيق ۾ بگهياڙ شاخ سان لاڳاپيل سمجهيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;&gt;{{cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |editor1-last=Dowson |editor1-first=John |title=The History of India, As Told By Its Own Historians – The Muhammadan Period, Vol. I |date=1867 |publisher=Trübner and Co. |location=London |pages=49, 375, 377–8 |url=http://www.sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |access-date=29 January 2022 |chapter=Rashídu-d Din, from al-Bírúní |archive-date=1 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001191926/http://sanipanhwar.com/The%20History%20of%20India%20as%20told%20by%20its%20own%20Historians%20Vlume%20I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt; مضمون :سنڌ جا ٻه قديم بندرگاھ؛ ليکڪ:  محمد اسماعيل شيخ، رسالي جو  نالو ؛ مهراڻ 1986ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 35 نمبر 3- 1986ع ڇپيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt; البيروني جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اهو بندر ان دور ۾ آهستي آهستي اهميت حاصل ڪري رهيو هو، جڏهن ته پوءِ ''لوهاراني'' جو نالو لاڙي، لاهري، لاهوري ۽ لهري صورتن ۾ اچارجڻ لڳو، جن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور صورت ''لاهري'' بڻجي وئي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
ديبل يا ڀنڀور جي زوال کان پوءِ لاهري بندر سنڌ جي سامونڊي واپار جو اهم مرڪز بڻجڻ لڳو. البشاري مقدسي جي بيان موجب، ان وقت تائين [[ديبل]] جي حالت ابتر ٿي چڪي هئي، جنهنڪري ان جي بدران لاهري بندر استعمال ٿيڻ لڳو، جيڪو هڪ ننڍو شهر هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; چوڏهين صديءَ جي اوائل ۾ جڏهن [[ابن بطوطه]] سنڌ آيو، تڏهن ''لاهري'' ديبل جي جاءِ والاري سنڌ جو مکيه بندرگاهه بڻجي چڪو هو.
&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;&gt;{{cite book |last1=Haig |first1=Malcolm Robert |title=The Indus Delta Country: A Memoir, Chiefly on Its Ancient Geography and History |date=1894 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co. |location=London |pages=46–8, 78–9 |url=https://archive.org/details/indusdeltacount00haiggoog |access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر قرار ڏنو، جنهن وٽ وڏو بندرگاهه هو ۽ جتي يمن، فارس، عربستان ۽ ٻين ملڪن جا واپاري ايندا هئا. هن موجب هن بندر مان ساليانو ڇهه ملين [[دينار]]، يا مقامي روايت موجب سٺ لک رپيا، محصول طور حاصل ٿيندا هئا، جيڪو گهڻو ڪري واپاري محصولن مان ايندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ابن بطوطه ويجهو هڪ پراڻي شهر جي کنڊرن جو به ذڪر ڪيو، جتي انسانن ۽ جانورن جي شڪلن جهڙا پٿر موجود هئا؛ مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو ته ان شهر جا رهواسي ايترا بڇڙا هئا جو خدا کين، سندن جانورن، ٻوٽن ۽ ٻجن سميت پٿر بڻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt;

تيرهين کان سترهين صديءَ جي وچ واري دور ۾ لاهري بندر هندستان جي الهندي سامونڊي ڪناري جي چئن اهم بندرن مان هڪ بڻجي ويو؛ باقي اهم بندر [[کمڀات]]، [[ڪولم]] ۽ [[ڪاليڪٽ]] هئا.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;/&gt; اهو [[ٺٽو|ٺٽي]] جو سامونڊي بندر هو، جيڪو دريائي رستي سان ٻن يا ٽن ڏينهن جي مفاصلي تي واقع هو، جڏهن ته سمنڊ بندر کان هڪ ڏينهن جي پنڌ، يعني اندازاً ڏهه ميل، پري هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; لاهري بندر سنڌو درياهه جي بگهياڙ شاخ تي واقع هو، ۽ ان جي جاگرافيائي بيهڪ سنڌو ڊيلٽا جي ڏاکڻي حصي ۾ ان کي هڪ وڏي [[واپاري مرڪز]] طور ترقي ڪرڻ لاءِ قدرتي طور موزون بڻائيندي هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; بندر جي پٺڀرائي ۾ زرخيز زرعي علائقا موجود هئا ۽ هتان [[ريشم]]، [[ڪپهه]] ۽ ٻين قيمتي ڪپڙن تائين آسانيءَ سان رسائي حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt; سورهين صديءَ ۾ هن بندر جا [[گجرات]] ۽ پورچوگيزن جي قبضي هيٺ [[هرمز]] سان ويجها واپاري لاڳاپا هئا.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

جڏهن [[اڪبر اعظم|اڪبر]] 1592ع ۾ سنڌ تي قبضو ڪيو، تڏهن هن فوري طور لاهري بندر کي شاهي بندرگاهه طور ترقي ڏيڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=M. Athar |last2=Khan |first2=Iqtidar A. |last3=Habib |first3=Irfan |editor1-last=Adle |editor1-first=Chahryar |editor2-last=Habib |editor2-first=Irfan |title=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century |date=2003 |publisher=UNESCO |isbn=92-3-103876-1 |pages=321–2, 336 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA3 |access-date=14 April 2022 |chapter=The Mughal Empire and Its Successors}}&lt;/ref&gt; بندر کي حڪمتِ عملي جي لحاظ کان ايترو اهم سمجهيو ويو جو اڪبر ان کي سڌي شاهي انتظام، يعني ''خالصه''، هيٺ آندو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; اڪبر پنهنجي گاديءَ واري شهر [[لاهور]] ۾ ٻه وڏا سامونڊي جهاز پڻ تعمير ڪرايا، جيڪي لاهري بندر تان سمنڊ ۾ لاٿا ويا ۽ پوءِ [[بحر احمر]] ۾ واپار ۽ آمدرفت لاءِ استعمال ٿيا.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt; ''[[آئينِ اڪبري]]'' ۾ لاهري بندر کي ٺٽي سرڪار جي هڪ ''[[محل]]'' طور درج ڪيو ويو آهي، جنهن جي ڪل آمدني 5,521,419 [[دام]] ٻڌائي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ ۾ لاهري بندر پنهنجي عروج تي پهتل هڪ وڏو ۽ مشغول بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته هند ۽ سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو مکيه لنگهه سنڌو درياهه هو ۽ لاهري بندر هندستان جي پرڏيهي واپار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار جو مکيه مرڪز بڻيل هو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''[[شاهجهان نامه]]'' ۾ مبالغي سان لکيو ويو آهي ته لاهري بندر ايترو وڏو هو جو هڪ ئي وقت هزار جهازن کي پناهه ڏئي سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; دهلي حڪومت جي هڪ آفيسر، اورنگزيب جي دور ۾، هن بندر کي سنڌ جو مکيه بندر قرار ڏنو ۽ لکيو ته اهو موتين ۽ ٻين املهه شين سبب مشهور هو ۽ هتي اٽڪل چار هزار جهاز ۽ ٻيڙيون موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي سامونڊي ۽ واپاري انتظام بابت تفصيل سترهين صديءَ جي سفرنامن ۽ ''تاريخ طاهري'' مان ملي ٿو. ''تاريخ طاهري'' جي مصنف موجب، ٺٽي شهر ۽ لاهري بندر جي وچ ۾ بري ۽ بحري سفر جو مفاصلو ٻن ڏينهن جو هو، ۽ بندر کان سمنڊ تائين پهچڻ لاءِ وڌيڪ هڪ ڏينهن جو سفر ڪرڻو پوندو هو. بندر سان هڪ ننڍو واهه، جنهن کي ٺٽي جي ٻوليءَ ۾ نار چيو ويندو هو، ڳنڍيل هو؛ اهو ڪن هنڌن تي تقريباً ڏهه طناب ويڪرو ۽ ڪن هنڌن تي ان کان به وڌيڪ هو. بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ ''سُئي مياڻي'' نالي وسنئن هئي، جتي مير بندر جا پهريدار ڀريل هٿيارن سان موجود رهندا هئا. جڏهن ڪو جهاز نار ۾ داخل ٿيندو هو، تڏهن پهريدار بندوق ڇوڙي ان جي اچڻ جو اطلاع ڏيندا هئا؛ جواب ۾ گهاٽ تان بندوق هلائي بندر جي ماڻهن کي اطلاع ڏنو ويندو هو، ۽ پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن خبر موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي نار جي مُنهن تائين ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سامونڊي مسافر [[اليگزينڊر هيملٽن]] جي بيان ۾ به ساڳيو انتظام ملي ٿو ته جڏهن ڪو جهاز بندر جي ويجهو پهچندو هو ته مقامي واپارين کي اطلاع ڏيڻ لاءِ توپ هلائي ويندي هئي؛ پوءِ واپاري ننڍين ٻيڙين، جن کي [[غراب]] چيو ويندو هو، ۾ سوار ٿي جهاز وٽ ويندا ۽ واپاري شرط طئي ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; جيڪڏهن جهاز لاهري بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي اندر اچي بندر ۾ لنگر انداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان لاهي ٻيڙين ۾ وجهي شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ جهاز ۾ عام طور 200 کان 300 [[ٽن]] سامان هوندو هو، جيڪو پوءِ ننڍين ٻيڙين يا بار کڻندڙ جانورن وسيلي [[ٺٽو]] منتقل ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; فرانسيسي سياح [[ژان ڊي ٿيوينو]] 1660ع ۾ لاهري بندر آيو ۽ ان کي ”ڪنهن به ٻي هنڌ کان وڌيڪ بهتر“ بندرگاهه قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

لاهري بندر تي محصول ۽ بندرگاهي ضابطن جو انتظام نسبتاً منظم هو. سترهين صديءَ جي سياحن جي لکڻين مان معلوم ٿئي ٿو ته ڪيترن بندرگاهن تي محصول جي شرح مقرر نه هوندي هئي، پر لاهري بندر جي محصول واري دفتر تي محصول جو نرخ لکيل هوندو هو؛ ڪوبه لالچي عملدار پنهنجي مرضيءَ سان ان ۾ ڦير گهير يا نوان محصول لاڳو نٿو ڪري سگهندو هو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; انگريزن جي نظر ۾ به لاهري بندر [[ٺٽو]] جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آزاد واپاري بندرگاهه هو، ڇاڪاڻ ته ٺٽي ۾ قيمتون گورنر جي ڪنٽرول هيٺ هونديون هيون، جڏهن ته لاهري بندر ۾ قيمتون عام ماڻهن لاءِ معلوم هونديون هيون ۽ گورنر جي ذاتي خواهشن تابع نه هونديون هيون.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

انگريزن جي اچڻ کان اڳ لاهري بندر تي يورپي واپاري اثر ۾ پورچوگيز غالب هئا. هنن واپار تي اجاره داري قائم ڪري رکي هئي ۽ پنهنجي جاري ڪيل ''ڪارٽا''، يعني اجازت نامي، کان سواءِ ڪنهن به پرڏيهي واپاري کي واپار ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندا هئا؛ اهي اجازت ناما گهڻو ڪري [[بصره]]، [[هرمز]] يا [[مسقط]] جي واپارين کي جاري ڪيا ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; بندر جو ''[[شاهبندر]]'' پورچوگيز واپار مان حاصل ٿيندڙ محصولن جي گهٽتائي بابت فڪرمند رهندو هو ۽ سندن خوشنودي حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; سر ٽامس رو موجب، لاهري بندر ۾ پورچوگيز چڱيءَ طرح ڄميل هئا، وڏي تعداد ۾ رهندا هئا، ۽ ايراني نار ڏانهن مال کڻي وڃڻ لاءِ پنهنجي جنگي جهازن وسيلي هڪ هٽي رکندا هئا.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريزن جي پهرئين واپاري وفد کي 1613ع ۾ لاهري بندر ۾ پير کوڙڻ ۾ ناڪامي ٿي، ڇاڪاڻ ته پورچوگيزن ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن انگريزن کي بندر ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو بندر ڇڏي ويندا. جيئن ته ان وقت جي گورنر محصول اڳاڙڻ جو حق مقرر رقم جي عيوض ڏئي ڇڏيو هو، تنهنڪري پورچوگيزن جي ڌمڪي اثرائتي ثابت ٿي؛ گورنر انگريزن جي وفد کي ان دليل تي قبول نه ڪيو ته جيڪڏهن پورچوگيز هليا ويا ته بندر جو واپار بند ٿي ويندو.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جو سرڪاري روزنامچو لکندڙ ائنٽونيڪارو 1613ع ۾ لکي ٿو ته هي بندر تمام وڏو آهي ۽ ان جي آدمشماري تمام گهڻي آهي. انگريزي ڪوٺين وارن به انهيءَ بيان جي پٺڀرائي ڪندي لکيو ته جيتوڻيڪ شهر جي اڏاوت سٺي نه هئي، پر ان ۾ ڪافي آبادي هئي ۽ ضرورت جون سڀ شيون چڱيءَ طرح موجود هيون.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندي ميٿ وولڊ پورچوگيزن سان اهڙو معاهدو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ انگريزن کي به لاهري بندر ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ هنن هتي پنهنجو [[واپاري ڪوٺي|واپاري مرڪز]] قائم ڪيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; ان وقت جو مکيه انگريز واپاري نمائندو جان اسپلر هو، جڏهن ته مقامي واپاري بومابامل ۽ نوالداس انگريزن سان گڏجي ڪم ڪندا هئا ۽ نفعي مان حصو وٺندا هئا.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

1646–47ع ۾ جان اسپلر طرفان ''[[مير بخشي|بخشي الممالڪ]]'' ڏانهن لکيل خط ان دور جي مغل انتظام بابت اهم معلومات ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; قانون ۽ امن امان جي ذميواري [[فوجدار]] وٽ هوندي هئي، جنهن کي ''حاڪم'' به چيو ويندو هو ۽ جيڪو سڄي [[صوبو|صوبي]] جي گورنر جي ماتحت هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; شاهبندر پنهنجي اختيارن جو سرچشمو واپار تي ضابطو رکڻ مان حاصل ڪندو هو ۽ فوجدار جي ماتحت نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فوجداري ڪيس [[قاضي]] آڏو پيش ٿيندا هئا، جيڪو پنهنجا دستاويز فوجدار ۽ شاهبندر ٻنهي ڏانهن موڪليندو هو، پر شاهبندر لازمي طور قاضي جي فيصلي جو پابند نه هوندو هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

ان وقت لاهري بندر جو فوجدار آصف خان هو، جيڪو گهٽ ۾ گهٽ 1620ع کان انهيءَ عهدي تي مقرر هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; هن لاهري بندر کي [[جاگير]] طور سنڀاليو ۽ پوءِ 1640ع تائين ان جو انتظام مير ظريف حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ فدائي خان جي نالي سان مشهور ٿيو ۽ پنهنجي حيثيت ۾ شاهبندر بڻيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; فدائي خان کان پوءِ حڪيم خوشحال شاهبندر مقرر ٿيو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt;

سترهين صديءَ جي آخري دور ۾ لاهري بندر ڏڪار، بيمارين ۽ بندرگاهه ۾ گپ، واري ۽ رءُ ڀرجڻ سبب زوال جو شڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;&gt;{{cite book |last1=Maloni |first1=Ruby |title=The Route to European Hegemony: India's Intra-Asian Trade in the Early Modern Period (Sixteenth to Eighteenth Centuries) |date=2021 |publisher=Routledge |isbn=978-1-003-16333-6 |url=https://books.google.com/books?id=nm8OEAAAQBAJ&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PT34 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; درياهه جو پيٽ واريءَ ۽ رءُ سان ريٽجڻ لڳو، جنهنڪري غورابن ۽ ٻيڙين جي آمدرفت مشڪل ٿيڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; جڏهن 1699ع ۾ [[اليگزينڊر هيملٽن]] هتي آيو، تڏهن هن ان کي ”پنهنجي اڳوڻي عظمت جو رڳو پاڇو“ قرار ڏنو ۽ لکيو ته ”هاڻي هي رڳو لڳ ڀڳ هڪ سؤ گهرن تي مشتمل ڳوٺ آهي، جيڪي ٽيڙن ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل آهن.“&lt;ref name=&quot;Maloni 2021&quot;/&gt;

ارڙهين صديءَ ۾ ''[[مرآت الهند]]'' ۾ لاهري بندر کي ٻن محلن تي مشتمل هڪ الڳ سرڪار طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;/&gt; انهيءَ دوران اونگا بندر، شاهه بندر، بستا بندر، ڌاراجا ۽ [[ڪراچي]] جهڙا ٻيا بندر اڀري آيا، جنهنڪري لاهري بندر جي اهميت گهٽجندي وئي.&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; آخرڪار ڪراچي جي اڀار سان لاهري بندر سنڌ جي سڀ کان اهم بندرگاهه واري حيثيت وڃائي ويٺو ۽ وقت سان ان جو نالو نشان به ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;Ali 2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;شيخ&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== مقام ==
[[File:Elaborately illustrated map of the Thatta Subah of the Mughal Empire, commissioned by Jean Baptiste Joseph Gentil, ca.1770.jpg|thumb|مغل سلطنت جي ٺٽي صوبي جو 1770ع ڌاري تيار ڪيل تفصيلي نقشو، جنهن تي لاهري بندر جو امڪاني مقام پڻ ڏيکاريل آهي.]]

لاهري بندر جو صحيح مقام اڄ تائين يقيني طور معلوم نه ٿي سگهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Habib 2011&quot;&gt;{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |isbn=978-81-317-2791-1 |pages=7, 164 |publisher=Pearson Education India |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&amp;dq=lahari+bandar&amp;pg=PA164 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt; ڪجهه مؤرخن، جهڙوڪ ''[[تحفة الڪرام]]''، ان کي قديم [[ديبل]] سان هڪجهڙو قرار ڏنو آهي.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; [[مير معصوم]] پڻ دعويٰ ڪئي هئي ته لاهري بندر، ديبل ۽ [[ٺٽو]] ٽئي هڪ ئي هنڌ هئا.&lt;ref name=&quot;Elliot 1867&quot;/&gt; سيد شاڪر علي شاهه (1996ع) تجويز ڏني ته ديبل ۽ لاهري بندر ٻئي [[جونا شاهه بندر]] (جنهن کي جاڪي بندر به چيو وڃي ٿو) تي واقع هئا، جيڪو [[ميرپور ساڪرو]] تعلقي، [[ٺٽو ضلعو|ضلعي ٺٽي]] ۾ 24°37′ اتر ۽ 67°22′ اوڀر تي واقع آهي.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;/&gt; هتي ٿيل کوٽاين مان موجوده کنڊرن هيٺ هڪ وڌيڪ قديم قلعي جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Shah 1996&quot;&gt;{{cite journal |last1=Shah |first1=Syed Shakir Ali |title= Juna Shah Bunder: A Controversial Site Excavation Results |journal=Islamic Studies |date=1996 |volume=35 |issue=1 |pages=71–85 |jstor=20836928 |url= https://www.jstor.org/stable/20836928 |access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; بهرحال، هيگ (1894ع) جو خيال هو ته لاهري بندر شايد وڌيڪ هيٺئين وهڪري ۾ واقع هو.&lt;ref name=&quot;Haig 1894&quot;/&gt; جڏهن ته پالي وال (1999ع) موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پراڻي بگهياڙ (Baggaur) واهه تي 24°31′ اتر ۽ 67°24′ اوڀر تي واقع هو.&lt;ref name=&quot;Paliwal 1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Paliwal |first1=Amita |title=The Port of Lahari Bandar and the English in the Seventeenth Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |date=1999 |volume=60 |pages=332–8 |jstor=44144099 |url=https://www.jstor.org/stable/44144099 |access-date=14 April 2022}}&lt;/ref&gt;

البيروني ان کي ديبل بندر کان 12 فرسخ پري ٻڌايو. ڊي لايٽ لکيو ته سنڌ جو مکيه بندر لاهري بندر هو، جيڪو [[ٺٽو|ٺٽي]] کان ٽن ڏينهن جي سفر تي هو. نڪولس وٿنگٽن ۽ ٿيوينو پڻ ساڳيو بيان ڏنو، جڏهن ته منوچي ان کي ٺٽي کان 12 ليگ مٿي وهڪري ۾ ٻڌايو. اليگزينڊر هيملٽن موجب ٺٽو لاهري بندر کان لڳ ڀڳ 40 ميل پري هو، ۽ لاهري بندر سمنڊ کان 5 يا 6 ليگ پري سنڌو درياهه جي هڪ شاخ تي واقع هو. سيٺ نائومل موجب لاهري بندر سنڌو درياهه جي پٽي شاخ جي ساڄي ڪناري تي هو، جيڪو پٽي ڇوڙ سان ڳنڍيل سامونڊي وهڪرن ۾ واقع هو، سمنڊ کان اٽڪل 16 ميل پري، ۽ گهارو کاري وسيلي ڪراچي سان پڻ ڳنڍيل هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر ۽ شهر ==

ثبوتن جي کوٽ سبب لاهري بندر جي حقيقي گنجائش يقيني طور نٿي ٻڌائي سگهجي. [[ابوالفضل]] لکيو ته هي بندر 40,000 ٻيڙيون بيهاري سگهي ٿو&lt;ref name=&quot;Ain-i-Akbari-Jarrett-vol2-p338&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=آئين اڪبري|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. ايس. جيريٽ|location=ڪيلڪتا|year=1869–1894|volume=2|page=338}}&lt;/ref&gt;، پر اهو انگ مبالغو لڳي ٿو. 1613ع ۾ جوزف سالبينڪ ۽ والٽر پيٽن، جيڪي رابرٽ شرلي سان گڏ آيا هئا، بندر کي تمام وڏو نه پر جهازن سان ڀريل قرار ڏنو. سر ٿامس هربرٽ، جنهن 1626ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، لکيو ته لور بندر سنڌ جو بندرگاهه هو، پر اتي بيٺل جهاز سُوالي ۽ گوا وانگر ڪيڙن جي نقصان جو شڪار ٿيندا هئا&lt;ref name=&quot;Raverty-Mihran-p175&quot;&gt;{{cite book|last=راورٽي|first=ايڇ. جي.|title=The Mihran of Sind and Its Tributaries: A Geographical and Historical Study|location=ڪراچي|year=1979|page=175}}&lt;/ref&gt;. 1636ع ۾ صدر ميٿ وولڊ ايسٽ انڊيا ڪمپني کي لکيو ته لاري بندر اهو هنڌ هو جتي درآمد ٿيل، خاص ڪري وڏن جهازن ۾ آيل، مال لاٿو ويندو هو. اليگزينڊر هيملٽن موجب بندر 200 ٽن وارن جهازن کي قبول ڪرڻ جي سگهه رکندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—44 کان 55 تائين 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton-EastIndies-pp61-72&quot;&gt;{{cite book|last=هيملٽن|first=اليگزينڊر|title=An Account of the East Indies|location=ايمسٽرڊيم|year=1970|pages=71–72}}&lt;/ref&gt;

لاهري بندر جي آبهوا واپارين لاءِ گهڻي سازگار يا صحتمند نه هئي ۽ سهولتون پڻ محدود هيون، تنهن هوندي به ان جي جاگرافيائي بيهڪ سبب بندر ترقي ڪندو رهيو. بندر سان گڏ هڪ ننڍو شهر به هو. 1333ع ۾ ابن بطوطه ان کي سامونڊي ڪناري تي هڪ سهڻو شهر سڏيو، جتي سنڌو درياهه سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. هن بندر کي وڏو بندرگاهه قرار ڏنو، جتي يمن، فارس ۽ ٻين علائقن جا واپاري ايندا هئا&lt;ref name=&quot;IbnBattuta-Gibb-p187&quot;&gt;{{cite book|author=ابن بطوطه|title=Ibn Battuta's Travels in Asia and Africa (1325–1354)|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. آر. گِب|location=لنڊن|year=1935|page=187}}&lt;/ref&gt;. ابن بطوطه جي بيان مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي بندر رياستي خزاني لاءِ وڏي آمدني جو ذريعو هو؛ مقامي گورنر کيس ٻڌايو ته بندر مان ساليانو لڳ ڀڳ 60 لک ٽڪا آمدني ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

عثماني امير البحر [[سيدي علي رئيس]] کي شاهه حسن ارغون طرفان لاهري بندر جي گورنري جي آڇ ڪئي وئي، پر هن سنڌ ۾ رهڻ جو ارادو نه هجڻ سبب اها آڇ رد ڪئي&lt;ref name=&quot;SidiAliReis-p38&quot;&gt;{{cite book|author=سيدي علي رئيس|title=The Travels and Adventures of the Turkish Admiral Sidi Ali Reis in India, Afghanistan, Central Asia, and Persia during the Years 1553–1556|location=لنڊن|year=1899|page=38}}&lt;/ref&gt;,. [[عبدالرحيم خان خانان]]، جاني بيگ تي فتح کان پوءِ، لاهري بندر آيو ۽ مهيرا ڏانهن روانو ٿيو، جيڪو بندر کان 20 ڪروهه پري سمنڊ جي وچ ۾ واقع هو. سفر دوران سمنڊ جي تيزيءَ سبب ٻيڙيون خطري ۾ پئجي ويون ۽ خان خانان کي خدشو ٿيو ته جاني بيگ مٿس حملو ڪري سگهي ٿو، پر کيس حفاظت جو يقين ڏياريو ويو. رات ٻيٽ تي گذارڻ کان پوءِ هو ٻئي ڏينهن لاهري بندر موٽي آيو&lt;ref name=&quot;Tarkhannamah-pp81-82&quot;&gt;{{cite book|author=سيد مير محمد|title=ترخان نامه|location=حيدرآباد|year=1965|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
. خان خانان جي دوري جو مقصد بندر کي سڌي شاهي ڪنٽرول هيٺ آڻڻ ۽ ترخانن ۽ پورچوگيزن جي رابطن کي روڪڻ هو، ڇاڪاڻ ته مغلن کي خطرو هو ته ترخان پورچوگيزن کان مدد وٺي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

يورپي واپارين جي اچڻ کان پوءِ لاهري بندر جي آمدني وڌي. ان جي اهميت ۽ دولت سبب [[اڪبر اعظم|اڪبر]] ان کي ''خالصه جاگير'' يعني شاهي ملڪيت بڻايو. اڪبر جي دور ۾ بندر مان حاصل ٿيندڙ آمدني 5,521,419 دام هئي. پوءِ [[نورجهان]] جي اثر سبب اهو بندر [[آصف خان]] کي ڏنو ويو. جڏهن انگريز واپارين هتي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ گهري، تڏهن آصف خان سندن حمايت ڪئي ۽ انگريزي مال تي لڳندڙ تقريباً اڌ محصول معاف ڪري ڇڏيو، جنهن انگريزن کي سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ لاءِ همٿايو&lt;ref name=&quot;Akbarnamah-Beveridge-vol3-pp972-973&quot;&gt;{{cite book|last=ابوالفضل|author-link=ابوالفضل ابن مبارڪ|title=اڪبر نامه|others=انگريزي ترجمو: ايڇ. بيورج|location=ڪيلڪتا|year=1910|volume=3|pages=972–973}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1635ع ۾ انگريز واپاري نمائندا لاهري بندر پهتا. هنن ڏٺو ته هتي رهائش سستي هئي، مڇي ۽ ميوا گهڻا هئا، ڪڪڙ 4 پئسن ۾ ۽ رڍ هڪ رپئي ۾ ملي ٿي، جڏهن ته چانور ۽ مکڻ به سستا هئا. هنن شهر بابت لکيو ته اهو آباد هو، پر گهر گهڻو ڪري مٽيءَ جا هئا ۽ ايتري ڪمزور ڪاٺ تي بيٺل هئا جو حيرت ٿيندي هئي ته اهي ڪيئن قائم آهن. تقريباً سڀني گهرن ۾ بادگير هئا. وليم فريملن پنهنجي اچڻ کان پوءِ سورت ڪائونسل کي لکيو ته درياهه جي داخلي هنڌ هڪ غريب مڇي مارن جو شهر هو، ۽ هو اڌ رات جو بندر پهتو، جتي ڪيترائي پورچوگيز فريگيٽ ۽ مقامي ٻيڙا مال لاهي ۽ چاڙهي رهيا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1699ع ۾ جڏهن اليگزينڊر هيملٽن لاهري بندر آيو، تڏهن بندر ۽ شهر پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي غربت جو شڪار ٿي چڪا هئا. هن لکيو ته اهو لڳ ڀڳ 100 گهرن جو ڳوٺ هو، جيڪي ٽيڙين ڪاٺين ۽ مٽيءَ مان ٺهيل هئا، پر اتي هڪ وڏو پٿريلو بندر هو، جنهن ۾ چار يا پنج وڏيون توپون لڳل هيون ته جيئن هتي آيل واپاري مال جي حفاظت ٿي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ٺٽي جي عظمت به لاهري بندر سان لاڳاپيل هئي، ڇاڪاڻ ته گهڻا وڏا واپاري ٺٽي ۾ رهڻ پسند ڪندا هئا، جتي امن ۽ زندگيءَ جون سهولتون موجود هيون. پوئين دور ۾ لاهري بندر محفوظ نه رهيو ۽ بلوچ قبيلا وقت بوقت ان کي لٽيندا هئا. بندر جو قلعو ۽ فوجي دستو واپارين ۽ سندن مال جي حفاظت ڪندا هئا. لڳي ٿو ته لاهري بندر کان ٺٽي تائين رستو به محفوظ نه هو، ۽ لٽيرن جا ٽولا مسافرن ۽ قافلن کي ڦريندا هئا. اهڙا واقعا انتظامي ڪمزوري ۽ رستن تي حڪومت جي ڪمزور گرفت ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== بندر جو انتظام ==

بندر ۽ شهر جو انتظام شاهبندر يا ميربندر وٽ هوندو هو، جيڪو بندر جو ذميوار عملدار هو. سندس ڪم آمدني ۽ محصول گڏ ڪرڻ، غيرقانوني واپار ۽ اسمگلنگ روڪڻ هو. ''تاريخ طاهري'' موجب بندر ۽ سمنڊ جي وچ ۾ فقط هڪ آباد هنڌ، ''سئي مياڻي''، هو، جتي ميربندر جا محافظ هٿيارن سان موجود هوندا هئا. جڏهن ڪو جهاز کاري ۾ داخل ٿيندو هو ته توپ هلائي اطلاع ڏيندو هو، جنهن جو جواب محافظن طرفان ڏنو ويندو هو، ته جيئن بندر جي ماڻهن کي اجنبي جهاز جي آمد جي خبر ملي. پوءِ بندر وارا ٺٽي جي واپارين ڏانهن اطلاع موڪليندا هئا ۽ پاڻ ٻيڙين ۾ چڙهي محافظن واري هنڌ پهچندا هئا. جيڪڏهن جهاز بندر سان تعلق رکندڙ هوندو هو ته ان کي لاهري بندر هيٺ لنگرانداز ٿيڻ جي اجازت ملندي هئي، پر جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻئي بندر جو هوندو هو ته ان کي اڳتي وڌڻ نه ڏنو ويندو هو؛ ان جو سامان ٻيڙين ۾ منتقل ڪري شهر ڏانهن موڪليو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

شاهبندر کان سواءِ بندر جو ٻيو عملدار ناخدا هو، جيڪو سرڪاري ملازم هو ۽ کيس 300 رپيا پگهار ملندي هئي. درياهه ڪناري کليل جاءِ تي محصول گهر هو، جيڪو شهر کان ٻن بندوقن جي مار جيتري فاصلي تي هو. مال لاهڻ کان پوءِ محصول عملدار ان جي قيمت جو اندازو لڳائيندا ۽ محصول وصول ڪندا هئا. محصول جا اگهه مقرر هئا ۽ ڪتاب ۾ لکيل هوندا هئا، جن کي تبديل نٿو ڪري سگهجي. ريسيندي لکي ٿو ته محصول سڪن ۾ ادا ڪيا ويندا هئا ۽ عام شرح ساڍا ٽي سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

محصول عملي ۾ بدعنواني پڻ عام هئي. پورچوگيز ۽ انگريز واپاري محصول کان بچڻ لاءِ عملدارن کي رشوت ڏيندا هئا. جيئن ته پورچوگيز سڀ کان اڳ لاهري بندر پهتا هئا، تنهنڪري مقامي اختيارين طرفان کين وڌيڪ رعايتون ملنديون هيون. انگريزن کي تڏهن بهتر سلوڪ مليو، جڏهن اهي آصف خان جو پروانو کڻي آيا. 1636ع ۾ وليم فريملن اختيارين جي دوستانه رويي کي ساراهيو ۽ سورت ڪائونسل کي اطلاع ڏنو ته گورنر انگريزن جي مستقل رهائش جو تمام گهڻو خواهشمند هو ۽ سندن سٺي استقبال ۽ رهائش جو حڪم ڏنو هو. ڊچ واپاري وفد جو پڻ شاهبندر طرفان استقبال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== واپار ==

لاهري بندر وسيلي سنڌ مان برآمد ٿيندڙ اهم شين ۾ ڪپڙو، تفتا، ريشمي ۽ سوتي ڪپڙا، نير، شورو، کنڊ، چمڙي جون شيون، عاج ۽ آبنوس سان جڙيل سينگاريل ميزون، لکڻ جا دٻا، رضايون ۽ گدا شامل هئا. درآمد ٿيندڙ شين ۾ بحرين جا موتي، پورچوگيزن طرفان آندل سون ۽ چاندي، دوائون ۽ کارڪون شامل هيون.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر سنڌ ۽ اتر-اولهه هندستان کي هندستان جي اهم سامونڊي شهرن ۽ فارسي نار سان ڳنڍيندو هو. ايڇ. ٽي. سورلي موجب، هتان [[بصره]]، بندر عباس، [[مسقط]]، ڪانڪن، [[بحرين]] ۽ گجرات جي بندرن، جهڙوڪ [[کمڀات]] ۽ [[سورت]]، سان سامونڊي واپار وڌيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيز ۽ انگريز ==

لاهري بندر تي پهچندڙ پهرين يورپي قوم پورچوگيز هئا. 1555ع ۾ مرزا عيسيٰ ترخان کين پنهنجي مخالفن خلاف مدد لاءِ سنڌ ۾ سڏايو. پورچوگيز ٺٽي ۽ لاهري بندر کي لٽي سنڌ مان نڪري ويا. جڏهن اهي ٻيهر آيا ته هنن بندر تي اثر قائم ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي ئي لاهري بندر وسيلي سنڌي مال فارسي نار، گجرات ۽ گوا ڏانهن برآمد ڪندا هئا. بندر تي سندن طاقت ايتري هئي جو انگريزن جون ڪوششون کين هٽائڻ ۾ ناڪام رهيون. ٿامس رو لکي ٿو ته سنڌو يعني لاهري بندر پورچوگيزن جي قبضي ۾ هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيز واپاري ۽ مشنري لاهري بندر ۾ آباد ٿيا. ريسيندي، جنهن شهر جو دورو ڪيو، لکيو ته محصول گهر جي ويجهو ٻه آگسٽيني پادري رهندا هئا. جيتوڻيڪ کين پورچوگيز بادشاهه کان ادائگي ملندي هئي، پر سندن آمدني شهر ۾ ڪرائي جي گهرن ۾ رهندڙ پورچوگيز رهاڪن جي خيرات مان پڻ ٿيندي هئي. ريسيندي موجب بندر شهر ۾ ڪيترائي وئشيا گهر پڻ موجود هئا. منوچي، جنهن 1655ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، شهر ۾ هڪ ننگي پير پادري ڏٺو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

انگريز واپاري نمائندن پنهنجي اچڻ تي بندر ۾ ڪيترائي پورچوگيز جهاز ڏٺا، ۽ پورچوگيز ''فيتور'' يا نمائندو به سندن مفادن جي نگراني لاءِ اتي رهندو هو. اتي 3 يا 4 پادري پڻ موجود هئا. انگريزن جي اچڻ تي پورچوگيز پريشان ٿيا ۽ سندن موجودگي کي روڪي نه سگهڻ ڪري مقامي واپارين کي ڌمڪيون ڏنائون ته پنهنجو مال انگريزي جهازن ۾ نه ڀرين.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لاهري بندر تي پهريون انگريزي جهاز ''دي ايڪسپيڊيشن'' هو، جيڪو 1613ع ۾ مشهور انگريز سياح رابرٽ شرلي کي بندر تي کڻي آيو. هن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر پورچوگيزن جي سخت مخالفت سبب ناڪام ٿيو. 1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جون ڪوششون جاري رکيون، پر اهي 1635ع ۾ ڪامياب ٿيا، جڏهن انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ امن جو معاهدو ٿيو. ساڳئي سال آصف خان جي خط سان پهريون انگريزي جهاز لاهري بندر موڪليو ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

وليم فريملن جي سربراهيءَ ۾ ''ڊسڪوري'' نالي جهاز ڊسمبر 1635ع ۾ لاهري بندر پهتو. شاهبندر پنهنجي پٽ کي فريملن جي آجيان لاءِ موڪليو. انگريزن کي رهائش لاءِ بهترين جڳهه ۽ سفر لاءِ ست گهوڙا ڏنا ويا. شاهبندر کين ٻڪريون، مرغا، گوشت، اٽو، چانور، مکڻ ۽ کنڊ پڻ موڪليا. انگريزن جي اچڻ کان پوءِ پورچوگيزن جو اثر گهٽجي ويو ۽ سندن جاءِ انگريزن ورتي، جن 1662ع ۾ پنهنجي ڪوٺي بند ٿيڻ تائين هتي وسيع واپار ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== زوال ==

لاهري بندر جي اهميت [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ گهٽجڻ لڳي، پر سياسي تبديلي کان وڌيڪ قدرتي تبديليون ان لاءِ سخت دشمن ثابت ٿيون. سترهين صديءَ جي وچ تائين بندر ۾ گپ ۽ واري ڀرجڻ لڳي، جنهن سان اهو خراب ٿيڻ لڳو. 1625ع ۾ ملتان جي گورنر شهزادي اورنگزيب هڪ نئون بندر ترقي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، جنهن کي اورنگ بندر يا ڪڪڙالا چيو ويو. لڳي ٿو ته ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ لاهري بندر درياهي رستي جي گهٽ اونهي ٿيڻ سبب ڇڏي ڏنو ويو. نيٿن ڪرو، جنهن 1799ع ۾ سنڌ جو دورو ڪيو، ٻڌايو ته لاهري بندر بند ٿي چڪو ۽ ويران ٿي ويو هو. ان سان لاهري بندر جو تاريخي ڪردار ختم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[ديبل]]
* [[شاهبندر (پاڪستان)]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[زمرو:اڳوڻا بندرگاهه]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جون اڳوڻيون آباديون]]</text>
      <sha1>9tlgll46dd0vbmp89v0xa6d0nzi2orp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناصرالدين قباچو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41673</id>
    <revision>
      <id>383547</id>
      <parentid>383209</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* منگول حملو */</comment>
      <origin>383547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45387" sha1="9be4o7eothjigut0dcljp7thsggyi38" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
|name = ناصرالدين قباچو
|title 
|image = Old City building multan.jpeg
|image caption= ملتان جي ھڪ قديم عمارت
|succession =  پھريون غوري ايمپائر، پوء دھلي جي غلام گھراڻي جي ايمپائر  جو سنڌ ۾ گورنر ۽ پوء سنڌ جو خودمختيار حاڪم
|predecessor = [[سيف الملوڪ]]
|successor =[[نظام الملڪ]]
|regent = شھاب الدين غوري؛ قطب الدين ايبڪ
|reign =1203 کان 1228 تائين
|spouses = قطب الدين ايبڪ جون ٻہ ڌيئر
|issue = 
|full name = ناصرالدين قباچو
|house = غلام 
|dynasty =  غلام گھراڻو
|father =
|mother =
|birth_name =
|birth_date = 
|birth_place = ڪيومينيا
|death_date = 1228   
|death_place = سنڌونديءَ تي
|date of burial =
|place of burial =
|religion = اسلام
}}
'''ناصر الدين قباچه''' (1206ع–1228ع) سلطان معز الدين غوري جي نامور ترڪي غلامن مان هڪ هو، جيڪو قراخطائي ترڪي نسل سان تعلق رکندو هو. معز الدين غوري کيس ٻين ٻن ممتاز غلامن، تاج الدين يلدوز ۽ قطب الدين ايبڪ، سان گڏ خاص قرب حاصل هو، ۽ سلطان جي وفات کان اڳ ئي هو مختلف صوبن جي حڪمرانيءَ تائين پهچي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot; /&gt; قطب الدين ايبڪ پنهنجي سياسي لاڳاپن کي مضبوط ڪرڻ لاءِ تاج الدين يلدوز جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هئي، جڏهن ته سندس ٻن ڌيئرن مان هڪ ناصر الدين قباچه ۽ ٻي شمس الدين التمش سان پرڻائي وئي هئي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;{{cite book
|last=مولائي شيدائي
|first=رحيمداد خان
|title=جنت السنڌ
|publisher=سنڌي ادبي بورڊ
|url=https://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book50/Book_page1.html
|access-date=7 جون 2026
}}&lt;/ref&gt; قباچه اُچ کي پنهنجو تختگاه بڻايو، جتي مضبوط قلعو موجود هو، ۽ 602هه/1206ع کان 625هه/1228ع تائين لڳ ڀڳ ٽئي ويهه سال سنڌ، ملتان ۽ ڪيچ مڪران تي حڪومت ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; سندس دور ۾ سنڌ سياسي طور دهلي سلطنت، تاج الدين يلدوز، خوارزمين ۽ منگول خطري جي وچ ۾ ڦاٿل رهي، پر ان باوجود قباچه پنهنجي اقتدار کي برقرار رکڻ لاءِ مسلسل جدوجهد ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

قباچه جي حڪومت دوران دهليءَ جي تخت تي شمس الدين التمش جي ويهڻ کان پوءِ ٻنهي حڪمرانن وچ ۾ طاقت جي مقابلي جي شروعات ٿي. 614هه/1217ع ۾ قباچه پنجاب تي قبضي جي ڪوشش ڪئي، پر ناڪام رهيو، جڏهن ته التمش جي وزير نظام الملڪ جنيدي اُچ تي حملو ڪيو، جنهن سبب قباچه گجرات ڏانهن هليو ويو، جيتوڻيڪ بعد ۾ ديبل جي رستي سيوهڻ تي ٻيهر قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; آخرڪار 625هه/1228ع ۾ التمش بنگال جي بغاوتن کي دٻائڻ کان پوءِ اُچ ۽ پوءِ بکر تي ڪاهه ڪئي. قباچه خزاني سان ڀريل ٻيڙين ذريعي فرار ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر درياهه ۾ ٻڏي فوت ٿي ويو ۽ اهڙيءَ طرح سندس حڪومت جو خاتمو ٿيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; سياسي ناڪاميءَ جي باوجود سندس سڀ کان اهم ورثو علمي ۽ ثقافتي ميدان ۾ هو؛ منگول تباهيءَ کان بچي خراسان، غزني ۽ غور مان لڏي آيل عالمن، فقيهن، محدثن، صوفين ۽ اديبن کي هن پنهنجي درٻار ۾ پناهه ڏني، جنهن سبب اُچ ۽ ملتان اسلامي علم ۽ ادب جا اهم مرڪز بڻيا. بعد ۾ جڏهن سندس سلطنت دهلي سلطنت ۾ ضم ٿي وئي، تڏهن به اهي عالم دهليءَ ۾ پنهنجون علمي خدمتون جاري رکندا رهيا ۽ برصغير ۾ اسلامي تاريخ، حديث، فقه ۽ ادب جي واڌاري ۾ نمايان ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== غلام اداري جو پس منظر ==

ترڪي غلام اداري جي شروعات عباسي خلافت جي دور ۾ ٿي، جتان پوءِ اسلامي دنيا ۾ فوجي ۽ انتظامي تنظيم جي هڪ اهم اداري طور ان جي ترقي ٿي. عباسي دور جي پوئين مرحلي ۾ غلام سپهه سالارن ۽ اميرن مان طولوني ۽ اخشيدي جهڙا طاقتور خاندان اڀريا، جن بعد جي مسلمان سلطنتن لاءِ هڪ نمونو فراهم ڪيو.&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids99&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=99
}}&lt;/ref&gt;
ساماني، قراخاني، غزنوي ۽ غوري حڪمرانن هن اداري کي پنهنجي فوجي ۽ انتظامي ڍانچي جو اهم حصو بڻايو. ترڪي غلام پنهنجي فوجي مهارت، وفاداري ۽ انتظامي قابليت سبب خاص اهميت حاصل ڪري ويا. انهن کي ماوراءالنهر ۽ ٻين علائقن جي غلام منڊين مان خريد ڪيو ويندو هو، جڏهن ته جنگي قيدي ۽ تحفي طور پيش ڪيل غلام پڻ هن نظام جو حصو هوندا هئا. غلامن جي قيمت ۽ حيثيت سندن جسماني صلاحيت، ذهانت ۽ تربيت تي دارومدار رکندي هئي.&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids101&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=101
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids102&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=102
}}&lt;/ref&gt;
غلامن کي ننڍي عمر کان ئي فوجي، انتظامي ۽ درٻاري خدمتن لاءِ تربيت ڏني ويندي هئي. شروعاتي طور کين ساقي خاص، چاشنيگير، طشت دار، مشعل دار، چتر دار ۽ جامه دار جهڙن عهدن تي مقرر ڪيو ويندو هو، پر قابليت ۽ وفاداري ثابت ڪرڻ کان پوءِ کين جاگيرون، اعليٰ فوجي عهدا ۽ صوبائي حڪومتون پڻ سونپيون وينديون هيون. &quot;غلامانِ خاص&quot; يا &quot;غلامانِ سلطاني&quot; سلطان جي ذاتي خدمت ۽ حفاظت سان وابسته هوندا هئا ۽ اڪثر رياست جي اعليٰ ترين فوجي ۽ انتظامي منصبن تائين پهچي ويندا هئا. اهڙي نظام مان ئي [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ ناصر الدين قباچه جهڙا حڪمران اڀريا، جن بعد ۾ برصغير جي سياسي تاريخ تي گهرو اثر ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن تاج الدين يلدوز، قطب الدين ايبڪ ۽ ناصر الدين قباچه کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== قباچه جي شروعاتي زندگي ==

ناصر الدين قباچه جي خاندان، قبيلي، وطن يا غلام بڻجڻ بابت واضح معلومات موجود نه آهي. پر تاريخي روايتن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هو ذهين، هوشيار، تجربيڪار ۽ انتظامي صلاحيتن وارو ماڻهو هو. منهاج سراج کيس وڏي عقل، تدبر، حڪمت، مهارت ۽ تجربي جو مالڪ سڏي ٿو.&lt;ref name=&quot;Raverty581&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=581
}}&lt;/ref&gt;

قباچه سلطان [[معز الدين غوري]] جي خدمت ۾ مختلف عهدن تي ڪم ڪيو. امڪان آهي ته هن گهٽ رتبي کان شروعات ڪئي ۽ آهستي آهستي اعليٰ عهدن تائين پهتو. مختلف کاتن ۽ عهدن تي ڪم ڪرڻ سبب هن کي انتظاميا ۽ فوجي نظام جو عملي تجربو حاصل ٿيو، جنهن کيس پنهنجين صلاحيتن کي ظاهر ڪرڻ جو موقعو ڏنو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty419-531&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty531&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=531
}}&lt;/ref&gt;

ملڪ ناصر الدين ايتمر، جيڪو اچ ۽ ملتان جو گورنر هو، جي وفات کان پوءِ قباچه کي سندس جاءِ تي مقرر ڪيو ويو. هن حيثيت ۾ کيس سلطان جو اعتماد حاصل رهيو. سلطان معز الدين پنهنجي پسنديده غلامن کي خانداني رشتن ۾ ڳنڍڻ چاهيندو هو، تنهنڪري هن يلدوز کي حڪم ڏنو ته پنهنجي ٻه ڌيئرون ايبڪ ۽ قباچه سان پرڻائي. قباچه بعد ۾ ايبڪ جي ٻن ڌيئرن سان به شادي ڪئي. ايبڪ جي وڏي ڌيءَ مان کيس علاء الدين بهرام شاهه نالي پٽ ڄائو، جيڪو جوان، سهڻو ۽ آرام پسند هو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat411-419&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=411، 419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty532&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=532
}}&lt;/ref&gt;

سلطان معز الدين جي حياتيءَ ۾ يلدوز، ايبڪ ۽ قباچه جي وچ ۾ اتحاد برقرار رهيو، پر سلطان جي وفات کان پوءِ اقتدار جي خواهش کين هڪ ٻئي جو مخالف بڻائي ڇڏيو. قباچه ايبڪ سان دوستاڻو رويو رکيو، پر يلدوز سان سندس لاڳاپا خراب ٿيا ۽ لاهور جي قبضي تي ٻنهي ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== غوري سلطنت جي ورهاست ==

سلطان معز الدين غوري جي وفات کان پوءِ غزني جي اميرن سلطان غياث الدين محمود سام کي تخت تي ويهڻ جي دعوت ڏني، پر هن فيروز ڪوهه ۾ رهڻ کي ترجيح ڏني ۽ معز الدين جي سلطنت سندس غلامن حوالي ڪئي. هن يلدوز کي آزاديءَ جو خط ۽ خلعت موڪلي، جنهن کان پوءِ يلدوز غزني تي قبضو ڪيو. ساڳئي طرح قطب الدين ايبڪ کي آزاديءَ جو خط، سلطان جو لقب، چتر ۽ ٻيون شاهي نشانيون مليون، ۽ هن هندستان ۾ پنهنجي آزاد حڪومت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat412&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=412
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Firishtah240&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=1
|page=240
}}&lt;/ref&gt;

قباچه جي باري ۾ اهڙو ڪو واضح حوالو نه ملي ٿو ته کيس به اهڙو شاهي فرمان يا نشان مليو هو يا نه. ايبڪ جي حياتيءَ ۾، معز الدين جي وصيت موجب، قباچه ايبڪ سان وفادار رهيو ۽ اچ مان وقت بوقت وٽس ويندو رهيو. نظرياتي طور اچ ۽ ملتان دهلي سلطنت جو صوبو سمجهيا ويندا هئا. ايبڪ جي وفات کان پوءِ التتمش انهيءَ بنياد تي قباچه جي آزادي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ کيس پنهنجو تابع سمجهيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== قباچه جي خودمختياري ==

قطب الدين ايبڪ جي وفات کان پوءِ قباچه معز الدين غوري جي عهد کان آزاد ٿي ويو ۽ پنهنجي خودمختياري جو اعلان ڪيو. هن آرام شاهه جي بالادستي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ پاڻ کي انهيءَ صوبي جو جائز حڪمران سمجهيو، جيڪو کيس سلطان معز الدين غوري طرفان ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Firishtah893&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=2
|page=893
}}&lt;/ref&gt;

اچ ۽ ملتان اڳ ئي سندس قبضي ۾ هئا. هن پنهنجي سلطنت کي وڌيڪ وڌايو ۽ لاهور، تبرهند، ڪهرام ۽ سرسوتي تائين علائقن جا قلعا ۽ شهر پنهنجي قبضي ۾ آندا. ٻئي پاسي هن سيوهڻ ۽ ديبل تي قبضو ڪيو. اهڙيءَ طرح سامونڊي ڪناري تائين سنڌ جا قلعا ۽ شهر سندس سلطنت ۾ شامل ٿيا. هن سومرن سان جنگ ڪئي ۽ سندن طاقت کي اهڙو ڪمزور ڪيو جو اهي ڳوٺاڻن حيثيت ۾ وڃي ٻيلن ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty532-533&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty532-533&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|pages=532–533
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ جي ست مقامي راڻن قباچه جي بالادستي قبول ڪئي ۽ کيس خراج ڏنو. ''تحفة الڪرام'' ۽ ''لب تاريخ سنڌ'' موجب انهن ۾ ديربيلا جو راڻو بوهنر، روپه جي تونگ ۽ تافته علائقي جو راڻو سينار، منڪترا جو راڻو جيسر، ديرا سيوي جو راڻو وکيو، ڀاڳني جو راڻو چنو، هماڪوٽ جو راڻو جيا ۽ بنڀران واهه جي مين ننگر جو راڻو جسوڌن شامل هئا.&lt;ref name=&quot;TuhfatLubbRanas&quot;&gt;{{cite book
|title=تحفة الڪرام ۽ لب تاريخ سنڌ ۾ ڄاڻايل سنڌ جا مقامي راڻا
|pages=قباچه جي دور بابت حوالو
}}&lt;/ref&gt;

وسيع علائقن تي قبضي قباچه کي طاقتور ۽ وسيلن وارو حڪمران بڻايو. هو التتمش ۽ يلدوز ٻنهي لاءِ خطرناڪ حريف بڻجي ويو. هن مڪمل خودمختياري اختيار ڪئي، “ملڪ” بدران “سلطان” جو لقب اختيار ڪيو ۽ شاهي چتر استعمال ڪيو، جيڪو بادشاهيءَ جي نشاني هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== گاديون: اچ ۽ ملتان ==

اچ ۽ ملتان قباچه جي سلطنت جا اهم مرڪز هئا. اچ سياسي تبديلين سبب آباد ۽ اهم شهر بڻيو. جڏهن محمود غزنوي ٻئي ڀيري ملتان تي حملو ڪري ان کي تباهه ڪيو، ته شهر جا امير ۽ شاهوڪار ماڻهو لڏي اچ ۾ اچي آباد ٿيا، جنهن کان پوءِ اچ وڏو شهر بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;RavertyUch&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|volume=1
|note=اچ جي نالي بابت حوالو
}}&lt;/ref&gt;

غزنوي دور ۾ شيخ صفي الدين گازروني اچ پهتو ۽ اتي خانقاهه ۽ مدرسو قائم ڪيائين. اهو مدرسو ايترو مشهور ٿيو جو ان ۾ اسلامي دنيا جي مختلف علائقن مان ٻه هزار شاگرد پڙهندا هئا. اچ علم جو مرڪز بڻجي ويو ۽ گازروني ۽ فيروزي نالي ٻه مدرسا علمي حيثيت ۾ مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;QadriJahaniyan74&quot;&gt;{{cite book
|last=قادري
|first=محمد ايوب
|title=مخدوم جهانيان جهانگشت
|location=ڪراچي
|year=1963
|page=74
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;QadriJahaniyan76&quot;&gt;{{cite book
|last=قادري
|first=محمد ايوب
|title=مخدوم جهانيان جهانگشت
|location=ڪراچي
|year=1963
|page=76
}}&lt;/ref&gt;

سلطان معز الدين غوري اچ کي ڀٽيه حڪمران کان فتح ڪري ايتمر کي جاگير طور ڏنو. ايتمر جي وفات کان پوءِ اهو قباچه جي قبضي ۾ آيو ۽ سندس سلطنت جو اهم شهر بڻيو. ملتان، جيڪو غوري حڪمرانن 1186ع ۾ فتح ڪيو هو، پڻ قباچه جي قبضي ۾ آيو. خودمختياري کان پوءِ ملتان سندس سلطنت جو ٻيو اهم شهر بڻيو ۽ جلد ئي ديني، ادبي ۽ ثقافتي مرڪز طور ترقي ڪري “قبة الاسلام” سڏجڻ لڳو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== سڪا ==

قباچه آزاد بادشاهه طور پنهنجا سڪا جاري ڪيا. انهن سڪن تي هندي ۽ عربي لکتون موجود هيون، جنهن مان سندس مذهبي رواداري ۽ سياسي حڪمت عملي ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;ThomasChronicles100&quot;&gt;{{cite book
|last=ٿامس
|first=اي.
|title=Chronicles of the Pathan Kings of Delhi
|location=لنڊن
|year=1871
|page=100
}}&lt;/ref&gt;

== درٻار ۽ علمي سرپرستي ==

منگولن جي حملن خوارزم، خراسان، ايران ۽ افغانستان جي مسلمان سلطنتن کي تباهه ڪري ڇڏيو. نتيجي ۾ ڪيترائي امير، عالم، فقيهه، اديب ۽ صوفي هندستان ڏانهن لڏي آيا. پنجاب جي اتر-اولهه جا رستا کوکر قبيلن سبب غير محفوظ هئا، تنهنڪري ڪيترائي ماڻهو اچ ۽ ملتان پهتا. قباچه نه رڳو انهن کي خوش آمديد چيو، پر کين سهولتون، وظيفا ۽ جاگيرون به ڏنيون. سندس درٻار ۾ اهڙا وڏا عالم، اديب ۽ ديني شخصيتون گڏ ٿيون جو اها علمي حيثيت ۾ دهلي جي درٻار کان به اڳتي سمجهي وئي.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty534-539&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=419–420
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Masumi35&quot;&gt;{{cite book
|last=بکرِي
|first=مير معصوم
|title=تاريخ معصومي
|location=پٽنا
|year=1938
|page=35
}}&lt;/ref&gt;

جڏهن قطب الدين ڪاشاني ملتان پهتو، ته قباچه سندس لاءِ ديني مدرسو ٺهرايو. 1226ع ۾ مشهور مؤرخ منهاج سراج خراسان کان اچ پهتو، ته مدرسه فيروزيه سندس نگرانيءَ هيٺ ڏنو ويو. کيس قباچه جي پٽ علاء الدين بهرام شاهه جي فوج ۾ قاضي القضات پڻ مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat420&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=420
}}&lt;/ref&gt;

مشهور شاعر ۽ اديب سديد الدين عوفي، جيڪو ''جوامع الحڪايات'' ۽ ''لباب الالباب'' جو مصنف هو، 1227ع ۾ قباچه جي درٻار ۾ آيو. قباچه جي وزير عين الملڪ فخر الدين سندس سرپرستي ڪئي. اهو وزير عالمن جو دوست هو، ۽ سنڌ جي مشهور تاريخ ''چچ نامو'' يا ''فتح نامو'' علي ڪوفي طرفان سندس سرپرستيءَ هيٺ فارسي ۾ ترجمو ٿيو. قباچه جي درٻار سان لاڳاپيل شاعرن ۾ شمس الدين محمد الڪاتب، ضياء الدين سجزي ۽ فضل ملتاني جا نالا به ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Tabaqat454Bazm50&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=454
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BazmMamlukiya50&quot;&gt;{{cite book
|last=عبدالرحمان
|first=صباح الدين
|title=بزم مملوڪيه
|location=اعظم ڳڙهه
|year=1954
|page=50
}}&lt;/ref&gt;

== يلدوز ۽ التتمش سان ٽڪراءُ ==

قباچه طرفان لاهور، تبرهند، ڪهرام ۽ سرسوتي تي قبضو ۽ سندس سياسي طاقت ۾ واڌ يلدوز ۽ التتمش ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻيا. اهي ٻئي پاڻ کي سلطان معز الدين غوري جي سلطنت جا وارث سمجهندا هئا، تنهنڪري ڪنهن ٻئي آزاد ۽ طاقتور حڪمران کي برداشت ڪرڻ لاءِ تيار نه هئا. قباچه جو يلدوز سان لاهور جي قبضي تي ٽڪراءُ ٿيو، پر يلدوز جي سپهه سالار خواجه معين الملڪ سنجري کيس شڪست ڏني. ان کان پوءِ قباچه لاهور ڇڏي سنڌ ۾ پنهنجي طاقت گڏ ڪرڻ لڳو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat411Yilduz&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

فرشته موجب يلدوز جي فوج اچ ۽ ملتان تي حملو ڪيو، پر قباچه ان کي پسپا ڪيو. جڏهن 1215ع-1216ع ۾ يلدوز التتمش هٿان شڪست کائي قيد ٿيو، ته قباچه لاهور تي قبضو ڪيو. انهيءَ سبب سندس التتمش سان ٽڪراءُ ٿيو. 1216ع ۾ چمبه وٽ قباچه ۽ التتمش جي وچ ۾ جنگ ٿي، جنهن ۾ قباچه شڪست کائي لاهور ڀڄي ويو. سندس جهنڊا، نغارا، لشڪري سامان ۽ وڏي مال غنيمت التتمش جي فوج جي هٿ لڳي. قباچه پوءِ اچ ڏانهن هليو ويو، پر التتمش ان وقت سندس پٺيان نه ويو.&lt;ref name=&quot;Firishtah894&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=2
|page=894
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TajulMaathir240&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=تاج المآثر
|volume=2
|page=240
}}&lt;/ref&gt;

التتمش ان مرحلي تي قباچه کي مڪمل طور ختم نه ڪري سگهيو، ڇاڪاڻ ته قباچه سنڌ ۾ طاقتور هو، وٽس وسيلا ۽ فوجي طاقت موجود هئي، ۽ هو مقبول به هو. ٻئي طرف التتمش پاڻ دهلي ۾ مڪمل طور محفوظ نه هو، تنهنڪري آخري مقابلو ڪجهه وقت لاءِ ملتوي ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== جلال الدين خوارزم شاهه جو سنڌ ۾ اچڻ ==

قباچه يلدوز ۽ التتمش جهڙن حريفن جي مقابلي ۾ پنهنجي سلطنت قائم رکڻ جي صلاحيت رکي پيو. هن سنڌ ۾ پنهنجي حڪومت جو بنياد وڌو، مقامي حڪمرانن ۽ راڻن کي شڪست ڏني، امن قائم ڪيو ۽ زرعي خوشحالي لاءِ ماحول فراهم ڪيو. پر 1221ع کان 1223ع تائين جلال الدين خوارزم شاهه جي سنڌ ۾ آمد قباچه لاءِ وڏي آفت ثابت ٿي. جلال الدين، جيڪو چنگيز خان هٿان شڪست کائي سنڌو درياهه پار ڪري آيو هو، پاڻ تباهيءَ جو شڪار هوندي به سنڌ لاءِ تباهي کڻي آيو. پناهه وٺڻ بدران هن شهرن ۽ قلعن تي قبضو ڪرڻ، ڦرلٽ ڪرڻ ۽ جنگيون ڪرڻ شروع ڪيون.&lt;ref name=&quot;BoyleJalalIndus29&quot;&gt;{{cite book
|last=بوائل
|first=جي. اي.
|title=Jalal al-Din Khwarazm Shah in the Indus Valley
|journal=سنڌ ڪوارٽرلي
|volume=7
|year=1979
|page=29
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين خوارزم شاهه کوکر راجا راءِ سڪنن کوکر سان اتحاد ڪيو، جنهن جي قباچه سان دشمني هئي. راجا جي چوڻ تي جلال الدين ازبڪ پاءِ کي قباچه خلاف موڪليو. ازبڪ اچ ڀرسان قباچه تي اوچتو حملو ڪيو. قباچه شڪست کائي ٻيڙيءَ وسيلي بکر ۽ پوءِ ملتان ڏانهن ڀڄي ويو. ازبڪ قباچه جو لشڪري ڪيمپ قبضو ڪري فتح جي خبر جلال الدين کي موڪلي، جيڪو اچي قباچه جي ڪيمپ ۾ رهيو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha396&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=396
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين ملتان ڏانهن سفير موڪلي قباچه کان امير خان جي پٽ ۽ ڌيءَ جي حوالگي گهري، جيڪي سنڌو درياهه واري جنگ کان پوءِ قباچه جي درٻار ۾ پناهه وٺي آيا هئا. هن مال پڻ گهريو. قباچه جنگ کان بچڻ لاءِ اهو مطالبو قبول ڪيو، ان شرط تي ته سندس علائقن تي حملو نه ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;JahanGusha397&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=397
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين اچ ڇڏي بالالا ۽ منڪالا ڏانهن ويو. سيالڪوٽ ۾ کيس چنگيز خان طرفان موڪليل منگول فوج جي خبر ملي، تنهنڪري هو واپس موٽيو. ملتان پهچي هن ٻيهر قباچه کان مال گهريو. قباچه هن ڀيري انڪار ڪيو ۽ جنگ لاءِ تيار ٿيو. جلال الدين جنگ کان پاسو ڪري اچ ڏانهن ويو. قباچه جي غير موجودگيءَ ۾ اچ جي شهرين سخت مزاحمت ڪئي ۽ هٿيار نه وڌا. جلال الدين ڪاوڙ ۾ شهر کي ساڙي ڇڏيو ۽ پوءِ سدوستان، يعني سيوهڻ، ڏانهن روانو ٿيو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha397b&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=397
}}&lt;/ref&gt;

سيوهڻ ۾ قباچه جو گورنر فخر الدين سالار هو. جلال الدين جي سپهه سالار ازبڪ خان کيس شڪست ڏئي شهر تي قبضو ڪيو. جلال الدين جي اچڻ تي فخر الدين سالار تلوار ڳچيءَ ۾ وجهي ۽ ڪفن پائي سندس اڳيان حاضر ٿيو. کيس معاف ڪري ٻيهر پنهنجي عهدي تي رکيو ويو. جلال الدين اتي هڪ مهينو رهيو ۽ پوءِ ٺٽي ڏانهن وڌيو. رستي ۾ هن قباچه جي علائقن ۾ قتل، ڦرلٽ، باهه ۽ تباهي ڪئي. 1223ع ۾ هن ٺٽي تي قبضو ڪيو، شهر جي چوڌاري علائقن کي لٽيو ۽ ديبل کي به ڦريو. جڏهن هو سنڌ مان ويو، ته سنڌ تباهه ۽ ساڙيل حالت ۾ ڇڏي ويو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha393-398&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|pages=393–398
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ElliotDawson564&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=هندستان جي تاريخ بابت ماخذ
|volume=2
|page=564
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tabaqat412Debal&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=412
}}&lt;/ref&gt;

== منگول حملو ==

جلال الدين خوارزم شاهه جي آمد سان منگول فوجون به سندس ڳولا ۾ هندستاني سرحدن تائين پهتيون. کيس نه ڳولي سگهڻ کان پوءِ انهن علائقن کي لٽيو. منگول حملو قباچه جي سلطنت لاءِ آخري وڏو ڌڪ ثابت ٿيو. چنگيز خان طرابي نويان کي قباچه خلاف موڪليو. هو ملتان پهتو ۽ قلعي جو گهيرو ڪيو، جيڪو چاليهه ڏينهن جاري رهيو. هن ڪجهه دروازا ڊاهي ڇڏيا ۽ قلعو فتح ڪرڻ جي ويجهو هو، پر سخت گرمي سبب واپس هليو ويو. ملتان فتح نه ٿيو، پر سڄو صوبو تباهه ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty537-538&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=419–420
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Raverty537-538&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
}}&lt;/ref&gt;

==ناصر الدين جو سنڌ ۽ ملتان تي مستقل قبضو==
چچ نامي مطابق: التمش سمورن فتح ڪيل ملڪ کي چئن وڏن پرڳڻن ۾ ورهايو:&lt;br&gt;
(1) وچ وارو ملڪ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ دهلي هو. سو شمس الدين التمش سڌيءَ طرح پنهنجي هٿ ۾ رکيو&lt;br&gt;.
(2) اچ، ملتان ۽ سنڌ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ ملتان هو، سو ناصر الدين قباچه جي گورنريءَ ۾ ڏنائين، جيڪو التمش جو سنڍو ۽ قطب الدين جو ٻيو نمبر ناٺي هو ۽ آرام شاهه جي وقت ۾ اتي جو گورنر مقرر ٿيل هو&lt;br&gt;.
(3) لکنؤ علائقي خلجي خاندان جي شهزادن جي سنڀال هيٺ ڇڏيائين&lt;br&gt;.
(4) لاهور پرڳڻو تاج الدين يلدوز جي گورنريءَ ۾ ڏنائين&lt;br&gt;.
ناصر الدين قباچه هڪڙو بي پرواهه ۽ بهادر شخص هو. هو التمش جي ايتري پرواهه نه ڪندو هو، جيتري ٻيا گورنر ڪندا هئا. هن بکر ۽ بکر کان گهڻو هيٺ سنڌ ملڪ پنهنجيءَ نظر مان ڪڍيو ۽ پنهنجي تابع ڪيو هو&lt;ref name =&quot; نظاماڻي&quot; &gt; -  ڪتاب جو  نالو ؛   تاريخ سنڌ (پنج ڀاڱا گڏ) مصنف؛ مولوي نور محمد نظاماڻي, عبدالغني عبدالله, محمد صديق ”مسافر“
ايڊيشن؛ پهريون 2006ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي
ڪاپي رائيٽ مهراڻ اڪيڊمي &lt;/ref&gt;.
سلطان قطب الدين ايبڪ جي مرڻ کان پوءِ اميرن وزيرن (11 ــ 1210ع) ۾ سندس پٽ آرام شاهه کي دهلي جي تخت تي ويهاريو پر ان کي حڪومت هلائڻ جو ڍنگ نه هو. انهيءَ زماني ۾ ناصر الدين قباچي سنڌ ۽ ملتان جي بچيل علائقي تي  به قبضو ڪري پنهنجي آزادي جو اعلان ڪري پاڻ کي سلطان سڏرائڻ لڳو ۽ سنڌ ۽ ملتان ۾ پنهنجو سڪو ۽ خطبو جاري ڪرايائين.
غزني کان تاج الدين يلدوز ڪيترا دفعا سنڌ  ڏانهن فوجون موڪليون پر نامراد موٽي ويون.
طبقات ناصري ۾ آهي ته سلطان قطب الدين جي وفات کان پوءِ 11 ــ 1210ع ۾ ناصر الدين اچ ۽ ملتان تي چڙهائي ڪئي. ملتان کان پوءِ هندستان ديبل ۽ سنڌ جي شهرن، ڳوٺن ۽ قلعن تي قبضو ڪري پنهنجو خطبو پڙهايو ۽ تاج الدين يلدوز جي غزني فوجن کي ڪيترائي عالم فاضل ۽ ڏاها ناصر الدين جي درٻار سان واڳيل رهيا ۽ انعام ۽ اڪرام جا حقدار بڻجندا رهيا. (طبقات ناصري ــ ص 57 ـ 56)
آرام شاهه جي اکڙائپ  هندستاني حڪومت جا چار ڀاڱا ڪري ڇڏيا. بنگال ۾ حسام الدين عوض آزاد ٿي ويٺو. تاج الدين يلدوز غزني ۽ پوري پنجاب تي قبضو ڪري ورتو. سنڌ ۽ ملتان ۾ ناصر الدين قباچي پنهنجو خطبو پڙهايو، باقي وڃي آگرو ۽ اودهه آرام شاهه جي هٿن ۾ رهيو. اميرن وزيرن ملڪ جو اهڙو حال ڏسي بدايون جي امير شمس الدين التمش کي آرام شاهه جي جاءِ تي تخت تي ويهاريو. آرام شاهه جي صرف هڪ سال حڪومت رهي..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;. قطب الدين ايبڪ جو غلام ۽ ڄاٽو شمس الدين التمش 11 ــ 1210ع ۾ دهلي جو تخت سنڀاليندي ئي پنجاب تي قبضي ڪرڻ جو سوچڻ لڳو ــ اڃا هو سوچي ئي رهيو هو ته پنجاب کان تاج الدين لشڪر ڪاهي اچي دهلي تي حملو ڪيو پر التمش جي تلوار ناڪام ڪري ڇڏيس ۽ پوءِ بدايون جي جيل ۾  لوڙي مري ويو. 18 ــ 1217ع ۾ ناصر الدين پنجاب تي حملو ڪري لاهور تي قبضو ڪري ورتو ۽ سرهند تائين وڃي پهتو پر التمش کيس اڳيان اچي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. 22 ــ 1221ع ۾ سلطان جلال الدين خوارزم، چنگيز خان کان هار کائي پنهنجا گهوڙا سنڌو درياءَ ٽپائي اچي ناصر الدين ۽ التمش کان مدد گهريائين پر ٻنهي کيس جواب ڏنو ۽ هو مايوس ٿي واپس ويندي اچ شهر کي باهه ڏيندو ۽ ناصر الدين قباچي جي شهرن ۽ ڳوٺن کي برباد ڪندو ڪيچ ۽ مڪران رستي عراق وڃي نڪتو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==ملتان تي مغلن جو حملو==
چنگيز خان جو پٽ چغتائي خان مغلن جو هڪ ڪٽڪ وٺي ملتان کي اچي گهيرو ڪيائين، ملتان جي حاڪم مقابلي ڪرڻ بدران عافيت ان ۾ سمجهي ته قلعي جا دروازا مضبوطيءَ سان بند ڪري ويهي رهجي. مغل چاليهن ڏينهن تائين ملتان مٿان ويٺا رهيا پر ناصر الدين سياڻپ اها ڪئي جو شهر جي ماڻهن تي خوب خرچ ڪيو ۽ انهن ڏينهن ۾ کين عيش  ۽ آرام پهچايو. مغل آخر طويل گهيري کان تنگ ٿي ڪيچ ۽ مڪران هليا ويا.
==ملڪ خان خلجي جو سيوستان تي قبضو==
27 ــ 1226ع ملڪ خان خلجي منصوره جي علائقي ۽ سيوستان جي شهرن تي قبضو ڪيو ته ناصر الدين قباچو سندس مقابلي لاءِ پهتو، ٻنهي فوجن جون تلوارون پاڻ ۾ ٽڪرايون ۽ ملڪ خان خلجي انهن تلوارن جو  کاڄ بڻجي ويو. ناصر الدين فتح جا جهنڊا لهرائيندو ملتان ۽ اچ ۾ موٽي آيو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.
==شيخ بهاءُ الدين زڪريا جي حمايت التمش جي حق ۾==
سلطان ناصر الدين قباچو۽ سلطان شمس الدين التمش هڪٻئي جا دشمن هئا. ملتان تي ناصر الدين جو قبضو هو ۽ ملتان ۾ رهندڙ بزرگ ۽ ولي شيخ بهاءُ الدين زڪريا وري سلطان شمس الدين التمش جي نيڪي ۽ پرهيزگاريءَ کان ڏاڍو متاٿر هو. تنهن ڪري ملتان ۾ التمش جي وڌندڙ اثر ناصر الدين کي شيخ بهاءُ الدين تي ڪاوڙائي وڌو. جيئن ته ان وقت ملتان جو قاضي مولانا شرف الدين اسفهاني به شيخ صاحب جو پوئلڳ هو، تنهن ڪري ٻنهي گڏجي ڪري سلطان التمش کي قباچي جي پرڪارن جي خطن  ذريعي سڌ ڏني. اهي اتفاق سان قباچي جي  ماڻهن جي هٿ چڙهي ويا، قباچي جڏهن اهي خط پڙهيا ته شيخ ۽ قاضيءَ تي ڏمرجي پيو. ٻنهي کي پنهنجي درٻار ۾ گهرائي شيخ صاحب کي پنهنجي ساڄي هٿ کان ۽ قاضي شرف الدين کي سامهون ويهاريائين ۽ پوءِ پهريون خط قاضيءَ کي ڏئي چيائين ته ”هي خط تنهنجو آهي؟“ قاضي جواب ڏيڻ بدران خاموش رهيو ۽ قباچي جي اشاري سان جلاد قاضي شرف الدين کي شهيد ڪري ڇيو. وري شيخ بهاءُ الدين زڪريا کي پنهنجو خط ڏنو ويو ۽ شيخ صاحب وڏي سڪون ۽ اطمينان سان خط پڙهي ڪري بهادريءَ سان چيو ”ها هي منهنجو خط آهي ۽ مان الله جي حڪم سان لکيو آهي ۽ بلڪل صحيح لکيو آهي.“ اهو ٻڌي ڪري قباچو ڏڪي ويو ۽ شيخ صاحب کان معافي گهري وڏي ادب ۽ احترام سان موڪلايو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==التمش جي سنڌ ۽ ملتان تي ڪاهه==
1229ع ۾ سلطان التمش، ناصر الدين قباچي کي ڪچلڻ لاءِ سنڌ ۽ ملتان تي فوج چاڙهي آيو، ناصر الدين کي جڏهن خبر پئي ته بکر  ڀڄي ويو ۽ پنهنجي وزير عين الملڪ حسين اشعري کي حڪم ڏنائين ته قلعي اچ جو سمورو خزانو بکر پهچائي.
سلطانالتمش پهريان لشڪر سان گڏ ٻن سردارن ملڪ عزالدين محمد ۽ ڪزلخان کي اچ موڪليو ۽ پوءِ پاڻ اچي هڪ مهيني تائين اچ جو گهيرو ڪريون ويٺو رهيو. اتان پنهنجي وزير نظام الملڪ محمد بن اسعد کي ناصر الدين جي پويان موڪليو. نظام الملڪ بکر جو گهيرو ڪري اچ موٽي آيو ۽ التمش کيس اچ جي زمينداري سونپي دهلي هليو آيو. نظام الملڪ ٻن مهينن جي لاڳيتي گهيري کان پوءِ 27 جمادي الثاني 625ھ (1228ع) تي اچ جو قلعو فتح ڪري ورتو.&lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==ناصر الدين جو زوال==
فرشتي مطابق جڏهن نظام الملڪ اچ کان پوءِ بکر جو گهيرو ڪيو ته ناصر الدين کي هاڻي ٻي ڪا واهه نظر نه آئي ۽ پنهنجي مائٽن سان گڏ هيرا موتي ۽ ڌن دولت کڻي ڪنهن ٻيٽ ڏانهن نڪتو پر رستي ۾ ئي سندس  ٻيڙي اونڌي ٿي پئي ۽ هو  ٻڏي مري ويو، جڏهن ته ٻيون ٻيڙيون پنهنجي منزل تائين پهتيون. طبقات ناصري ۾ وري آهي ته، هن اچ جي فتح جي خبر ٻڌي درياءُ ۾ ٽپو ڏئي انت آندو. ناصر الدين ڪجهه ڏينهن اڳ ۾ پنهنجي پٽ ملڪ علاؤ الدين بهرام شاهه کي سلطان التمش جي خدمت ۾ موڪليو هو ناصر الدين ٽوٽل ٻاويهه سال سنڌ ۽ ملتان تي حڪومت ڪئي. سندس مرڻ کان پوءِ سڄو خزانو سلطان التمش ڏانهن اماڻيو ويو ۽ سلطان ديبل کان وٺي  سڄو ملڪ پنهنجي قبضي ۾ ڪري پنهنجا عامل مقرر ڪيا.&lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.
==ديبل جي والي ملڪ سنان الدين جي اطاعت==
ملڪ سنان الدين حبش جيڪو ان وقت ديبل جو والي هو، سلطان التمش اڳيان اطاعت جو ڪنڌ جهڪائي پاڻ کي سلطان سان ڳنڍي ڇڏيو.
==ناصر الدين قباچي جا علمي ڪارناما==
قباچي جو دؤر علم جي حوالي سان سنڌ جو سنهري دؤر ڳڻيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته گهگرن جي ظلمن ۽ مغلن جي ڪاهن جي ڪري اولهه پنجاب جو رستو خطري کان خالي نه هو،  تنهن ڪري ترڪستان، افغانستان ۽ خراسان کان اچڻ وارن ملتان جو رستو ورتو ۽ جيڪي به عالم، فاضل ۽ صوفي ان زماني ۾ هندستان آيا تن کي اچ وٽان ئي گذرڻو پيو. ڪيترائي سادات گهراڻا به هتان گذريا ۽ هي علائقو علمي مرڪز بڻجي ويو.  &lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==دھلي جي غلام گھراڻي جي سنڌ ۾ گورنرن جي فھرست==

{{دھلي جي غلام گھراڻي جي سنڌ ۾ گورنرن جي فھرست}}

== حوالا ==

{{حوالا|2}}
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]</text>
      <sha1>9be4o7eothjigut0dcljp7thsggyi38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383549</id>
      <parentid>383547</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45371" sha1="bd36gedwfe7v268kdikb50e1itvv82x" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
|name = ناصرالدين قباچو
|title 
|image = Old City building multan.jpeg
|image caption= ملتان جي ھڪ قديم عمارت
|succession =  پھريون غوري ايمپائر، پوء دھلي جي غلام گھراڻي جي ايمپائر  جو سنڌ ۾ گورنر ۽ پوء سنڌ جو خودمختيار حاڪم
|predecessor = [[سيف الملوڪ]]
|successor =[[نظام الملڪ]]
|regent = شھاب الدين غوري؛ قطب الدين ايبڪ
|reign =1203 کان 1228 تائين
|spouses = قطب الدين ايبڪ جون ٻہ ڌيئر
|issue = 
|full name = ناصرالدين قباچو
|house = غلام 
|dynasty =  غلام گھراڻو
|father =
|mother =
|birth_name =
|birth_date = 
|birth_place = ڪيومينيا
|death_date = 1228   
|death_place = سنڌونديءَ تي
|date of burial =
|place of burial =
|religion = اسلام
}}
'''ناصر الدين قباچه''' (1206ع–1228ع) سلطان معز الدين غوري جي نامور ترڪي غلامن مان هڪ هو، جيڪو قراخطائي ترڪي نسل سان تعلق رکندو هو. معز الدين غوري کيس ٻين ٻن ممتاز غلامن، تاج الدين يلدوز ۽ قطب الدين ايبڪ، سان گڏ خاص قرب حاصل هو، ۽ سلطان جي وفات کان اڳ ئي هو مختلف صوبن جي حڪمرانيءَ تائين پهچي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot; /&gt; قطب الدين ايبڪ پنهنجي سياسي لاڳاپن کي مضبوط ڪرڻ لاءِ تاج الدين يلدوز جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هئي، جڏهن ته سندس ٻن ڌيئرن مان هڪ ناصر الدين قباچه ۽ ٻي شمس الدين التمش سان پرڻائي وئي هئي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;{{cite book
|last=مولائي شيدائي
|first=رحيمداد خان
|title=جنت السنڌ
|publisher=سنڌي ادبي بورڊ
|url=https://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book50/Book_page1.html
|access-date=7 جون 2026
}}&lt;/ref&gt; قباچه اُچ کي پنهنجو تختگاه بڻايو، جتي مضبوط قلعو موجود هو، ۽ 602هه/1206ع کان 625هه/1228ع تائين لڳ ڀڳ ٽئي ويهه سال سنڌ، ملتان ۽ ڪيچ مڪران تي حڪومت ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; سندس دور ۾ سنڌ سياسي طور دهلي سلطنت، تاج الدين يلدوز، خوارزمين ۽ منگول خطري جي وچ ۾ ڦاٿل رهي، پر ان باوجود قباچه پنهنجي اقتدار کي برقرار رکڻ لاءِ مسلسل جدوجهد ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

قباچه جي حڪومت دوران دهليءَ جي تخت تي شمس الدين التمش جي ويهڻ کان پوءِ ٻنهي حڪمرانن وچ ۾ طاقت جي مقابلي جي شروعات ٿي. 614هه/1217ع ۾ قباچه پنجاب تي قبضي جي ڪوشش ڪئي، پر ناڪام رهيو، جڏهن ته التمش جي وزير نظام الملڪ جنيدي اُچ تي حملو ڪيو، جنهن سبب قباچه گجرات ڏانهن هليو ويو، جيتوڻيڪ بعد ۾ ديبل جي رستي سيوهڻ تي ٻيهر قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; آخرڪار 625هه/1228ع ۾ التمش بنگال جي بغاوتن کي دٻائڻ کان پوءِ اُچ ۽ پوءِ بکر تي ڪاهه ڪئي. قباچه خزاني سان ڀريل ٻيڙين ذريعي فرار ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر درياهه ۾ ٻڏي فوت ٿي ويو ۽ اهڙيءَ طرح سندس حڪومت جو خاتمو ٿيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; سياسي ناڪاميءَ جي باوجود سندس سڀ کان اهم ورثو علمي ۽ ثقافتي ميدان ۾ هو؛ منگول تباهيءَ کان بچي خراسان، غزني ۽ غور مان لڏي آيل عالمن، فقيهن، محدثن، صوفين ۽ اديبن کي هن پنهنجي درٻار ۾ پناهه ڏني، جنهن سبب اُچ ۽ ملتان اسلامي علم ۽ ادب جا اهم مرڪز بڻيا. بعد ۾ جڏهن سندس سلطنت دهلي سلطنت ۾ ضم ٿي وئي، تڏهن به اهي عالم دهليءَ ۾ پنهنجون علمي خدمتون جاري رکندا رهيا ۽ برصغير ۾ اسلامي تاريخ، حديث، فقه ۽ ادب جي واڌاري ۾ نمايان ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== غلام اداري جو پس منظر ==

ترڪي غلام اداري جي شروعات عباسي خلافت جي دور ۾ ٿي، جتان پوءِ اسلامي دنيا ۾ فوجي ۽ انتظامي تنظيم جي هڪ اهم اداري طور ان جي ترقي ٿي. عباسي دور جي پوئين مرحلي ۾ غلام سپهه سالارن ۽ اميرن مان طولوني ۽ اخشيدي جهڙا طاقتور خاندان اڀريا، جن بعد جي مسلمان سلطنتن لاءِ هڪ نمونو فراهم ڪيو.&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids99&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=99
}}&lt;/ref&gt;
ساماني، قراخاني، غزنوي ۽ غوري حڪمرانن هن اداري کي پنهنجي فوجي ۽ انتظامي ڍانچي جو اهم حصو بڻايو. ترڪي غلام پنهنجي فوجي مهارت، وفاداري ۽ انتظامي قابليت سبب خاص اهميت حاصل ڪري ويا. انهن کي ماوراءالنهر ۽ ٻين علائقن جي غلام منڊين مان خريد ڪيو ويندو هو، جڏهن ته جنگي قيدي ۽ تحفي طور پيش ڪيل غلام پڻ هن نظام جو حصو هوندا هئا. غلامن جي قيمت ۽ حيثيت سندن جسماني صلاحيت، ذهانت ۽ تربيت تي دارومدار رکندي هئي.&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids101&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=101
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids102&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=102
}}&lt;/ref&gt;
غلامن کي ننڍي عمر کان ئي فوجي، انتظامي ۽ درٻاري خدمتن لاءِ تربيت ڏني ويندي هئي. شروعاتي طور کين ساقي خاص، چاشنيگير، طشت دار، مشعل دار، چتر دار ۽ جامه دار جهڙن عهدن تي مقرر ڪيو ويندو هو، پر قابليت ۽ وفاداري ثابت ڪرڻ کان پوءِ کين جاگيرون، اعليٰ فوجي عهدا ۽ صوبائي حڪومتون پڻ سونپيون وينديون هيون. &quot;غلامانِ خاص&quot; يا &quot;غلامانِ سلطاني&quot; سلطان جي ذاتي خدمت ۽ حفاظت سان وابسته هوندا هئا ۽ اڪثر رياست جي اعليٰ ترين فوجي ۽ انتظامي منصبن تائين پهچي ويندا هئا. اهڙي نظام مان ئي [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ ناصر الدين قباچه جهڙا حڪمران اڀريا، جن بعد ۾ برصغير جي سياسي تاريخ تي گهرو اثر ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن تاج الدين يلدوز، قطب الدين ايبڪ ۽ ناصر الدين قباچه کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== شروعاتي زندگي ==

ناصر الدين قباچه جي خاندان، قبيلي، وطن يا غلام بڻجڻ بابت واضح معلومات موجود نه آهي. پر تاريخي روايتن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هو ذهين، هوشيار، تجربيڪار ۽ انتظامي صلاحيتن وارو ماڻهو هو. منهاج سراج کيس وڏي عقل، تدبر، حڪمت، مهارت ۽ تجربي جو مالڪ سڏي ٿو.&lt;ref name=&quot;Raverty581&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=581
}}&lt;/ref&gt;

قباچه سلطان [[معز الدين غوري]] جي خدمت ۾ مختلف عهدن تي ڪم ڪيو. امڪان آهي ته هن گهٽ رتبي کان شروعات ڪئي ۽ آهستي آهستي اعليٰ عهدن تائين پهتو. مختلف کاتن ۽ عهدن تي ڪم ڪرڻ سبب هن کي انتظاميا ۽ فوجي نظام جو عملي تجربو حاصل ٿيو، جنهن کيس پنهنجين صلاحيتن کي ظاهر ڪرڻ جو موقعو ڏنو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty419-531&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty531&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=531
}}&lt;/ref&gt;

ملڪ ناصر الدين ايتمر، جيڪو اچ ۽ ملتان جو گورنر هو، جي وفات کان پوءِ قباچه کي سندس جاءِ تي مقرر ڪيو ويو. هن حيثيت ۾ کيس سلطان جو اعتماد حاصل رهيو. سلطان معز الدين پنهنجي پسنديده غلامن کي خانداني رشتن ۾ ڳنڍڻ چاهيندو هو، تنهنڪري هن يلدوز کي حڪم ڏنو ته پنهنجي ٻه ڌيئرون ايبڪ ۽ قباچه سان پرڻائي. قباچه بعد ۾ ايبڪ جي ٻن ڌيئرن سان به شادي ڪئي. ايبڪ جي وڏي ڌيءَ مان کيس علاء الدين بهرام شاهه نالي پٽ ڄائو، جيڪو جوان، سهڻو ۽ آرام پسند هو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat411-419&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=411، 419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty532&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=532
}}&lt;/ref&gt;

سلطان معز الدين جي حياتيءَ ۾ يلدوز، ايبڪ ۽ قباچه جي وچ ۾ اتحاد برقرار رهيو، پر سلطان جي وفات کان پوءِ اقتدار جي خواهش کين هڪ ٻئي جو مخالف بڻائي ڇڏيو. قباچه ايبڪ سان دوستاڻو رويو رکيو، پر يلدوز سان سندس لاڳاپا خراب ٿيا ۽ لاهور جي قبضي تي ٻنهي ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== غوري سلطنت جي ورهاست ==

سلطان معز الدين غوري جي وفات کان پوءِ غزني جي اميرن سلطان غياث الدين محمود سام کي تخت تي ويهڻ جي دعوت ڏني، پر هن فيروز ڪوهه ۾ رهڻ کي ترجيح ڏني ۽ معز الدين جي سلطنت سندس غلامن حوالي ڪئي. هن يلدوز کي آزاديءَ جو خط ۽ خلعت موڪلي، جنهن کان پوءِ يلدوز غزني تي قبضو ڪيو. ساڳئي طرح قطب الدين ايبڪ کي آزاديءَ جو خط، سلطان جو لقب، چتر ۽ ٻيون شاهي نشانيون مليون، ۽ هن هندستان ۾ پنهنجي آزاد حڪومت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat412&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=412
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Firishtah240&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=1
|page=240
}}&lt;/ref&gt;

قباچه جي باري ۾ اهڙو ڪو واضح حوالو نه ملي ٿو ته کيس به اهڙو شاهي فرمان يا نشان مليو هو يا نه. ايبڪ جي حياتيءَ ۾، معز الدين جي وصيت موجب، قباچه ايبڪ سان وفادار رهيو ۽ اچ مان وقت بوقت وٽس ويندو رهيو. نظرياتي طور اچ ۽ ملتان دهلي سلطنت جو صوبو سمجهيا ويندا هئا. ايبڪ جي وفات کان پوءِ التتمش انهيءَ بنياد تي قباچه جي آزادي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ کيس پنهنجو تابع سمجهيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== قباچه جي خودمختياري ==

قطب الدين ايبڪ جي وفات کان پوءِ قباچه معز الدين غوري جي عهد کان آزاد ٿي ويو ۽ پنهنجي خودمختياري جو اعلان ڪيو. هن آرام شاهه جي بالادستي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ پاڻ کي انهيءَ صوبي جو جائز حڪمران سمجهيو، جيڪو کيس سلطان معز الدين غوري طرفان ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Firishtah893&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=2
|page=893
}}&lt;/ref&gt;

اچ ۽ ملتان اڳ ئي سندس قبضي ۾ هئا. هن پنهنجي سلطنت کي وڌيڪ وڌايو ۽ لاهور، تبرهند، ڪهرام ۽ سرسوتي تائين علائقن جا قلعا ۽ شهر پنهنجي قبضي ۾ آندا. ٻئي پاسي هن سيوهڻ ۽ ديبل تي قبضو ڪيو. اهڙيءَ طرح سامونڊي ڪناري تائين سنڌ جا قلعا ۽ شهر سندس سلطنت ۾ شامل ٿيا. هن سومرن سان جنگ ڪئي ۽ سندن طاقت کي اهڙو ڪمزور ڪيو جو اهي ڳوٺاڻن حيثيت ۾ وڃي ٻيلن ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty532-533&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty532-533&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|pages=532–533
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ جي ست مقامي راڻن قباچه جي بالادستي قبول ڪئي ۽ کيس خراج ڏنو. ''تحفة الڪرام'' ۽ ''لب تاريخ سنڌ'' موجب انهن ۾ ديربيلا جو راڻو بوهنر، روپه جي تونگ ۽ تافته علائقي جو راڻو سينار، منڪترا جو راڻو جيسر، ديرا سيوي جو راڻو وکيو، ڀاڳني جو راڻو چنو، هماڪوٽ جو راڻو جيا ۽ بنڀران واهه جي مين ننگر جو راڻو جسوڌن شامل هئا.&lt;ref name=&quot;TuhfatLubbRanas&quot;&gt;{{cite book
|title=تحفة الڪرام ۽ لب تاريخ سنڌ ۾ ڄاڻايل سنڌ جا مقامي راڻا
|pages=قباچه جي دور بابت حوالو
}}&lt;/ref&gt;

وسيع علائقن تي قبضي قباچه کي طاقتور ۽ وسيلن وارو حڪمران بڻايو. هو التتمش ۽ يلدوز ٻنهي لاءِ خطرناڪ حريف بڻجي ويو. هن مڪمل خودمختياري اختيار ڪئي، “ملڪ” بدران “سلطان” جو لقب اختيار ڪيو ۽ شاهي چتر استعمال ڪيو، جيڪو بادشاهيءَ جي نشاني هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== گاديون: اچ ۽ ملتان ==

اچ ۽ ملتان قباچه جي سلطنت جا اهم مرڪز هئا. اچ سياسي تبديلين سبب آباد ۽ اهم شهر بڻيو. جڏهن محمود غزنوي ٻئي ڀيري ملتان تي حملو ڪري ان کي تباهه ڪيو، ته شهر جا امير ۽ شاهوڪار ماڻهو لڏي اچ ۾ اچي آباد ٿيا، جنهن کان پوءِ اچ وڏو شهر بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;RavertyUch&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|volume=1
|note=اچ جي نالي بابت حوالو
}}&lt;/ref&gt;

غزنوي دور ۾ شيخ صفي الدين گازروني اچ پهتو ۽ اتي خانقاهه ۽ مدرسو قائم ڪيائين. اهو مدرسو ايترو مشهور ٿيو جو ان ۾ اسلامي دنيا جي مختلف علائقن مان ٻه هزار شاگرد پڙهندا هئا. اچ علم جو مرڪز بڻجي ويو ۽ گازروني ۽ فيروزي نالي ٻه مدرسا علمي حيثيت ۾ مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;QadriJahaniyan74&quot;&gt;{{cite book
|last=قادري
|first=محمد ايوب
|title=مخدوم جهانيان جهانگشت
|location=ڪراچي
|year=1963
|page=74
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;QadriJahaniyan76&quot;&gt;{{cite book
|last=قادري
|first=محمد ايوب
|title=مخدوم جهانيان جهانگشت
|location=ڪراچي
|year=1963
|page=76
}}&lt;/ref&gt;

سلطان معز الدين غوري اچ کي ڀٽيه حڪمران کان فتح ڪري ايتمر کي جاگير طور ڏنو. ايتمر جي وفات کان پوءِ اهو قباچه جي قبضي ۾ آيو ۽ سندس سلطنت جو اهم شهر بڻيو. ملتان، جيڪو غوري حڪمرانن 1186ع ۾ فتح ڪيو هو، پڻ قباچه جي قبضي ۾ آيو. خودمختياري کان پوءِ ملتان سندس سلطنت جو ٻيو اهم شهر بڻيو ۽ جلد ئي ديني، ادبي ۽ ثقافتي مرڪز طور ترقي ڪري “قبة الاسلام” سڏجڻ لڳو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== سڪا ==

قباچه آزاد بادشاهه طور پنهنجا سڪا جاري ڪيا. انهن سڪن تي هندي ۽ عربي لکتون موجود هيون، جنهن مان سندس مذهبي رواداري ۽ سياسي حڪمت عملي ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;ThomasChronicles100&quot;&gt;{{cite book
|last=ٿامس
|first=اي.
|title=Chronicles of the Pathan Kings of Delhi
|location=لنڊن
|year=1871
|page=100
}}&lt;/ref&gt;

== درٻار ۽ علمي سرپرستي ==

منگولن جي حملن خوارزم، خراسان، ايران ۽ افغانستان جي مسلمان سلطنتن کي تباهه ڪري ڇڏيو. نتيجي ۾ ڪيترائي امير، عالم، فقيهه، اديب ۽ صوفي هندستان ڏانهن لڏي آيا. پنجاب جي اتر-اولهه جا رستا کوکر قبيلن سبب غير محفوظ هئا، تنهنڪري ڪيترائي ماڻهو اچ ۽ ملتان پهتا. قباچه نه رڳو انهن کي خوش آمديد چيو، پر کين سهولتون، وظيفا ۽ جاگيرون به ڏنيون. سندس درٻار ۾ اهڙا وڏا عالم، اديب ۽ ديني شخصيتون گڏ ٿيون جو اها علمي حيثيت ۾ دهلي جي درٻار کان به اڳتي سمجهي وئي.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty534-539&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=419–420
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Masumi35&quot;&gt;{{cite book
|last=بکرِي
|first=مير معصوم
|title=تاريخ معصومي
|location=پٽنا
|year=1938
|page=35
}}&lt;/ref&gt;

جڏهن قطب الدين ڪاشاني ملتان پهتو، ته قباچه سندس لاءِ ديني مدرسو ٺهرايو. 1226ع ۾ مشهور مؤرخ منهاج سراج خراسان کان اچ پهتو، ته مدرسه فيروزيه سندس نگرانيءَ هيٺ ڏنو ويو. کيس قباچه جي پٽ علاء الدين بهرام شاهه جي فوج ۾ قاضي القضات پڻ مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat420&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=420
}}&lt;/ref&gt;

مشهور شاعر ۽ اديب سديد الدين عوفي، جيڪو ''جوامع الحڪايات'' ۽ ''لباب الالباب'' جو مصنف هو، 1227ع ۾ قباچه جي درٻار ۾ آيو. قباچه جي وزير عين الملڪ فخر الدين سندس سرپرستي ڪئي. اهو وزير عالمن جو دوست هو، ۽ سنڌ جي مشهور تاريخ ''چچ نامو'' يا ''فتح نامو'' علي ڪوفي طرفان سندس سرپرستيءَ هيٺ فارسي ۾ ترجمو ٿيو. قباچه جي درٻار سان لاڳاپيل شاعرن ۾ شمس الدين محمد الڪاتب، ضياء الدين سجزي ۽ فضل ملتاني جا نالا به ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Tabaqat454Bazm50&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=454
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BazmMamlukiya50&quot;&gt;{{cite book
|last=عبدالرحمان
|first=صباح الدين
|title=بزم مملوڪيه
|location=اعظم ڳڙهه
|year=1954
|page=50
}}&lt;/ref&gt;

== يلدوز ۽ التتمش سان ٽڪراءُ ==

قباچه طرفان لاهور، تبرهند، ڪهرام ۽ سرسوتي تي قبضو ۽ سندس سياسي طاقت ۾ واڌ يلدوز ۽ التتمش ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻيا. اهي ٻئي پاڻ کي سلطان معز الدين غوري جي سلطنت جا وارث سمجهندا هئا، تنهنڪري ڪنهن ٻئي آزاد ۽ طاقتور حڪمران کي برداشت ڪرڻ لاءِ تيار نه هئا. قباچه جو يلدوز سان لاهور جي قبضي تي ٽڪراءُ ٿيو، پر يلدوز جي سپهه سالار خواجه معين الملڪ سنجري کيس شڪست ڏني. ان کان پوءِ قباچه لاهور ڇڏي سنڌ ۾ پنهنجي طاقت گڏ ڪرڻ لڳو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat411Yilduz&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

فرشته موجب يلدوز جي فوج اچ ۽ ملتان تي حملو ڪيو، پر قباچه ان کي پسپا ڪيو. جڏهن 1215ع-1216ع ۾ يلدوز التتمش هٿان شڪست کائي قيد ٿيو، ته قباچه لاهور تي قبضو ڪيو. انهيءَ سبب سندس التتمش سان ٽڪراءُ ٿيو. 1216ع ۾ چمبه وٽ قباچه ۽ التتمش جي وچ ۾ جنگ ٿي، جنهن ۾ قباچه شڪست کائي لاهور ڀڄي ويو. سندس جهنڊا، نغارا، لشڪري سامان ۽ وڏي مال غنيمت التتمش جي فوج جي هٿ لڳي. قباچه پوءِ اچ ڏانهن هليو ويو، پر التتمش ان وقت سندس پٺيان نه ويو.&lt;ref name=&quot;Firishtah894&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=2
|page=894
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TajulMaathir240&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=تاج المآثر
|volume=2
|page=240
}}&lt;/ref&gt;

التتمش ان مرحلي تي قباچه کي مڪمل طور ختم نه ڪري سگهيو، ڇاڪاڻ ته قباچه سنڌ ۾ طاقتور هو، وٽس وسيلا ۽ فوجي طاقت موجود هئي، ۽ هو مقبول به هو. ٻئي طرف التتمش پاڻ دهلي ۾ مڪمل طور محفوظ نه هو، تنهنڪري آخري مقابلو ڪجهه وقت لاءِ ملتوي ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== جلال الدين خوارزم شاهه جو سنڌ ۾ اچڻ ==

قباچه يلدوز ۽ التتمش جهڙن حريفن جي مقابلي ۾ پنهنجي سلطنت قائم رکڻ جي صلاحيت رکي پيو. هن سنڌ ۾ پنهنجي حڪومت جو بنياد وڌو، مقامي حڪمرانن ۽ راڻن کي شڪست ڏني، امن قائم ڪيو ۽ زرعي خوشحالي لاءِ ماحول فراهم ڪيو. پر 1221ع کان 1223ع تائين جلال الدين خوارزم شاهه جي سنڌ ۾ آمد قباچه لاءِ وڏي آفت ثابت ٿي. جلال الدين، جيڪو چنگيز خان هٿان شڪست کائي سنڌو درياهه پار ڪري آيو هو، پاڻ تباهيءَ جو شڪار هوندي به سنڌ لاءِ تباهي کڻي آيو. پناهه وٺڻ بدران هن شهرن ۽ قلعن تي قبضو ڪرڻ، ڦرلٽ ڪرڻ ۽ جنگيون ڪرڻ شروع ڪيون.&lt;ref name=&quot;BoyleJalalIndus29&quot;&gt;{{cite book
|last=بوائل
|first=جي. اي.
|title=Jalal al-Din Khwarazm Shah in the Indus Valley
|journal=سنڌ ڪوارٽرلي
|volume=7
|year=1979
|page=29
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين خوارزم شاهه کوکر راجا راءِ سڪنن کوکر سان اتحاد ڪيو، جنهن جي قباچه سان دشمني هئي. راجا جي چوڻ تي جلال الدين ازبڪ پاءِ کي قباچه خلاف موڪليو. ازبڪ اچ ڀرسان قباچه تي اوچتو حملو ڪيو. قباچه شڪست کائي ٻيڙيءَ وسيلي بکر ۽ پوءِ ملتان ڏانهن ڀڄي ويو. ازبڪ قباچه جو لشڪري ڪيمپ قبضو ڪري فتح جي خبر جلال الدين کي موڪلي، جيڪو اچي قباچه جي ڪيمپ ۾ رهيو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha396&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=396
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين ملتان ڏانهن سفير موڪلي قباچه کان امير خان جي پٽ ۽ ڌيءَ جي حوالگي گهري، جيڪي سنڌو درياهه واري جنگ کان پوءِ قباچه جي درٻار ۾ پناهه وٺي آيا هئا. هن مال پڻ گهريو. قباچه جنگ کان بچڻ لاءِ اهو مطالبو قبول ڪيو، ان شرط تي ته سندس علائقن تي حملو نه ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;JahanGusha397&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=397
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين اچ ڇڏي بالالا ۽ منڪالا ڏانهن ويو. سيالڪوٽ ۾ کيس چنگيز خان طرفان موڪليل منگول فوج جي خبر ملي، تنهنڪري هو واپس موٽيو. ملتان پهچي هن ٻيهر قباچه کان مال گهريو. قباچه هن ڀيري انڪار ڪيو ۽ جنگ لاءِ تيار ٿيو. جلال الدين جنگ کان پاسو ڪري اچ ڏانهن ويو. قباچه جي غير موجودگيءَ ۾ اچ جي شهرين سخت مزاحمت ڪئي ۽ هٿيار نه وڌا. جلال الدين ڪاوڙ ۾ شهر کي ساڙي ڇڏيو ۽ پوءِ سدوستان، يعني سيوهڻ، ڏانهن روانو ٿيو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha397b&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=397
}}&lt;/ref&gt;

سيوهڻ ۾ قباچه جو گورنر فخر الدين سالار هو. جلال الدين جي سپهه سالار ازبڪ خان کيس شڪست ڏئي شهر تي قبضو ڪيو. جلال الدين جي اچڻ تي فخر الدين سالار تلوار ڳچيءَ ۾ وجهي ۽ ڪفن پائي سندس اڳيان حاضر ٿيو. کيس معاف ڪري ٻيهر پنهنجي عهدي تي رکيو ويو. جلال الدين اتي هڪ مهينو رهيو ۽ پوءِ ٺٽي ڏانهن وڌيو. رستي ۾ هن قباچه جي علائقن ۾ قتل، ڦرلٽ، باهه ۽ تباهي ڪئي. 1223ع ۾ هن ٺٽي تي قبضو ڪيو، شهر جي چوڌاري علائقن کي لٽيو ۽ ديبل کي به ڦريو. جڏهن هو سنڌ مان ويو، ته سنڌ تباهه ۽ ساڙيل حالت ۾ ڇڏي ويو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha393-398&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|pages=393–398
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ElliotDawson564&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=هندستان جي تاريخ بابت ماخذ
|volume=2
|page=564
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tabaqat412Debal&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=412
}}&lt;/ref&gt;

== منگول حملو ==

جلال الدين خوارزم شاهه جي آمد سان منگول فوجون به سندس ڳولا ۾ هندستاني سرحدن تائين پهتيون. کيس نه ڳولي سگهڻ کان پوءِ انهن علائقن کي لٽيو. منگول حملو قباچه جي سلطنت لاءِ آخري وڏو ڌڪ ثابت ٿيو. چنگيز خان طرابي نويان کي قباچه خلاف موڪليو. هو ملتان پهتو ۽ قلعي جو گهيرو ڪيو، جيڪو چاليهه ڏينهن جاري رهيو. هن ڪجهه دروازا ڊاهي ڇڏيا ۽ قلعو فتح ڪرڻ جي ويجهو هو، پر سخت گرمي سبب واپس هليو ويو. ملتان فتح نه ٿيو، پر سڄو صوبو تباهه ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty537-538&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=419–420
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Raverty537-538&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
}}&lt;/ref&gt;

==ناصر الدين جو سنڌ ۽ ملتان تي مستقل قبضو==
چچ نامي مطابق: التمش سمورن فتح ڪيل ملڪ کي چئن وڏن پرڳڻن ۾ ورهايو:&lt;br&gt;
(1) وچ وارو ملڪ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ دهلي هو. سو شمس الدين التمش سڌيءَ طرح پنهنجي هٿ ۾ رکيو&lt;br&gt;.
(2) اچ، ملتان ۽ سنڌ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ ملتان هو، سو ناصر الدين قباچه جي گورنريءَ ۾ ڏنائين، جيڪو التمش جو سنڍو ۽ قطب الدين جو ٻيو نمبر ناٺي هو ۽ آرام شاهه جي وقت ۾ اتي جو گورنر مقرر ٿيل هو&lt;br&gt;.
(3) لکنؤ علائقي خلجي خاندان جي شهزادن جي سنڀال هيٺ ڇڏيائين&lt;br&gt;.
(4) لاهور پرڳڻو تاج الدين يلدوز جي گورنريءَ ۾ ڏنائين&lt;br&gt;.
ناصر الدين قباچه هڪڙو بي پرواهه ۽ بهادر شخص هو. هو التمش جي ايتري پرواهه نه ڪندو هو، جيتري ٻيا گورنر ڪندا هئا. هن بکر ۽ بکر کان گهڻو هيٺ سنڌ ملڪ پنهنجيءَ نظر مان ڪڍيو ۽ پنهنجي تابع ڪيو هو&lt;ref name =&quot; نظاماڻي&quot; &gt; -  ڪتاب جو  نالو ؛   تاريخ سنڌ (پنج ڀاڱا گڏ) مصنف؛ مولوي نور محمد نظاماڻي, عبدالغني عبدالله, محمد صديق ”مسافر“
ايڊيشن؛ پهريون 2006ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي
ڪاپي رائيٽ مهراڻ اڪيڊمي &lt;/ref&gt;.
سلطان قطب الدين ايبڪ جي مرڻ کان پوءِ اميرن وزيرن (11 ــ 1210ع) ۾ سندس پٽ آرام شاهه کي دهلي جي تخت تي ويهاريو پر ان کي حڪومت هلائڻ جو ڍنگ نه هو. انهيءَ زماني ۾ ناصر الدين قباچي سنڌ ۽ ملتان جي بچيل علائقي تي  به قبضو ڪري پنهنجي آزادي جو اعلان ڪري پاڻ کي سلطان سڏرائڻ لڳو ۽ سنڌ ۽ ملتان ۾ پنهنجو سڪو ۽ خطبو جاري ڪرايائين.
غزني کان تاج الدين يلدوز ڪيترا دفعا سنڌ  ڏانهن فوجون موڪليون پر نامراد موٽي ويون.
طبقات ناصري ۾ آهي ته سلطان قطب الدين جي وفات کان پوءِ 11 ــ 1210ع ۾ ناصر الدين اچ ۽ ملتان تي چڙهائي ڪئي. ملتان کان پوءِ هندستان ديبل ۽ سنڌ جي شهرن، ڳوٺن ۽ قلعن تي قبضو ڪري پنهنجو خطبو پڙهايو ۽ تاج الدين يلدوز جي غزني فوجن کي ڪيترائي عالم فاضل ۽ ڏاها ناصر الدين جي درٻار سان واڳيل رهيا ۽ انعام ۽ اڪرام جا حقدار بڻجندا رهيا. (طبقات ناصري ــ ص 57 ـ 56)
آرام شاهه جي اکڙائپ  هندستاني حڪومت جا چار ڀاڱا ڪري ڇڏيا. بنگال ۾ حسام الدين عوض آزاد ٿي ويٺو. تاج الدين يلدوز غزني ۽ پوري پنجاب تي قبضو ڪري ورتو. سنڌ ۽ ملتان ۾ ناصر الدين قباچي پنهنجو خطبو پڙهايو، باقي وڃي آگرو ۽ اودهه آرام شاهه جي هٿن ۾ رهيو. اميرن وزيرن ملڪ جو اهڙو حال ڏسي بدايون جي امير شمس الدين التمش کي آرام شاهه جي جاءِ تي تخت تي ويهاريو. آرام شاهه جي صرف هڪ سال حڪومت رهي..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;. قطب الدين ايبڪ جو غلام ۽ ڄاٽو شمس الدين التمش 11 ــ 1210ع ۾ دهلي جو تخت سنڀاليندي ئي پنجاب تي قبضي ڪرڻ جو سوچڻ لڳو ــ اڃا هو سوچي ئي رهيو هو ته پنجاب کان تاج الدين لشڪر ڪاهي اچي دهلي تي حملو ڪيو پر التمش جي تلوار ناڪام ڪري ڇڏيس ۽ پوءِ بدايون جي جيل ۾  لوڙي مري ويو. 18 ــ 1217ع ۾ ناصر الدين پنجاب تي حملو ڪري لاهور تي قبضو ڪري ورتو ۽ سرهند تائين وڃي پهتو پر التمش کيس اڳيان اچي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. 22 ــ 1221ع ۾ سلطان جلال الدين خوارزم، چنگيز خان کان هار کائي پنهنجا گهوڙا سنڌو درياءَ ٽپائي اچي ناصر الدين ۽ التمش کان مدد گهريائين پر ٻنهي کيس جواب ڏنو ۽ هو مايوس ٿي واپس ويندي اچ شهر کي باهه ڏيندو ۽ ناصر الدين قباچي جي شهرن ۽ ڳوٺن کي برباد ڪندو ڪيچ ۽ مڪران رستي عراق وڃي نڪتو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==ملتان تي مغلن جو حملو==
چنگيز خان جو پٽ چغتائي خان مغلن جو هڪ ڪٽڪ وٺي ملتان کي اچي گهيرو ڪيائين، ملتان جي حاڪم مقابلي ڪرڻ بدران عافيت ان ۾ سمجهي ته قلعي جا دروازا مضبوطيءَ سان بند ڪري ويهي رهجي. مغل چاليهن ڏينهن تائين ملتان مٿان ويٺا رهيا پر ناصر الدين سياڻپ اها ڪئي جو شهر جي ماڻهن تي خوب خرچ ڪيو ۽ انهن ڏينهن ۾ کين عيش  ۽ آرام پهچايو. مغل آخر طويل گهيري کان تنگ ٿي ڪيچ ۽ مڪران هليا ويا.
==ملڪ خان خلجي جو سيوستان تي قبضو==
27 ــ 1226ع ملڪ خان خلجي منصوره جي علائقي ۽ سيوستان جي شهرن تي قبضو ڪيو ته ناصر الدين قباچو سندس مقابلي لاءِ پهتو، ٻنهي فوجن جون تلوارون پاڻ ۾ ٽڪرايون ۽ ملڪ خان خلجي انهن تلوارن جو  کاڄ بڻجي ويو. ناصر الدين فتح جا جهنڊا لهرائيندو ملتان ۽ اچ ۾ موٽي آيو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.
==شيخ بهاءُ الدين زڪريا جي حمايت التمش جي حق ۾==
سلطان ناصر الدين قباچو۽ سلطان شمس الدين التمش هڪٻئي جا دشمن هئا. ملتان تي ناصر الدين جو قبضو هو ۽ ملتان ۾ رهندڙ بزرگ ۽ ولي شيخ بهاءُ الدين زڪريا وري سلطان شمس الدين التمش جي نيڪي ۽ پرهيزگاريءَ کان ڏاڍو متاٿر هو. تنهن ڪري ملتان ۾ التمش جي وڌندڙ اثر ناصر الدين کي شيخ بهاءُ الدين تي ڪاوڙائي وڌو. جيئن ته ان وقت ملتان جو قاضي مولانا شرف الدين اسفهاني به شيخ صاحب جو پوئلڳ هو، تنهن ڪري ٻنهي گڏجي ڪري سلطان التمش کي قباچي جي پرڪارن جي خطن  ذريعي سڌ ڏني. اهي اتفاق سان قباچي جي  ماڻهن جي هٿ چڙهي ويا، قباچي جڏهن اهي خط پڙهيا ته شيخ ۽ قاضيءَ تي ڏمرجي پيو. ٻنهي کي پنهنجي درٻار ۾ گهرائي شيخ صاحب کي پنهنجي ساڄي هٿ کان ۽ قاضي شرف الدين کي سامهون ويهاريائين ۽ پوءِ پهريون خط قاضيءَ کي ڏئي چيائين ته ”هي خط تنهنجو آهي؟“ قاضي جواب ڏيڻ بدران خاموش رهيو ۽ قباچي جي اشاري سان جلاد قاضي شرف الدين کي شهيد ڪري ڇيو. وري شيخ بهاءُ الدين زڪريا کي پنهنجو خط ڏنو ويو ۽ شيخ صاحب وڏي سڪون ۽ اطمينان سان خط پڙهي ڪري بهادريءَ سان چيو ”ها هي منهنجو خط آهي ۽ مان الله جي حڪم سان لکيو آهي ۽ بلڪل صحيح لکيو آهي.“ اهو ٻڌي ڪري قباچو ڏڪي ويو ۽ شيخ صاحب کان معافي گهري وڏي ادب ۽ احترام سان موڪلايو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==التمش جي سنڌ ۽ ملتان تي ڪاهه==
1229ع ۾ سلطان التمش، ناصر الدين قباچي کي ڪچلڻ لاءِ سنڌ ۽ ملتان تي فوج چاڙهي آيو، ناصر الدين کي جڏهن خبر پئي ته بکر  ڀڄي ويو ۽ پنهنجي وزير عين الملڪ حسين اشعري کي حڪم ڏنائين ته قلعي اچ جو سمورو خزانو بکر پهچائي.
سلطانالتمش پهريان لشڪر سان گڏ ٻن سردارن ملڪ عزالدين محمد ۽ ڪزلخان کي اچ موڪليو ۽ پوءِ پاڻ اچي هڪ مهيني تائين اچ جو گهيرو ڪريون ويٺو رهيو. اتان پنهنجي وزير نظام الملڪ محمد بن اسعد کي ناصر الدين جي پويان موڪليو. نظام الملڪ بکر جو گهيرو ڪري اچ موٽي آيو ۽ التمش کيس اچ جي زمينداري سونپي دهلي هليو آيو. نظام الملڪ ٻن مهينن جي لاڳيتي گهيري کان پوءِ 27 جمادي الثاني 625ھ (1228ع) تي اچ جو قلعو فتح ڪري ورتو.&lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==ناصر الدين جو زوال==
فرشتي مطابق جڏهن نظام الملڪ اچ کان پوءِ بکر جو گهيرو ڪيو ته ناصر الدين کي هاڻي ٻي ڪا واهه نظر نه آئي ۽ پنهنجي مائٽن سان گڏ هيرا موتي ۽ ڌن دولت کڻي ڪنهن ٻيٽ ڏانهن نڪتو پر رستي ۾ ئي سندس  ٻيڙي اونڌي ٿي پئي ۽ هو  ٻڏي مري ويو، جڏهن ته ٻيون ٻيڙيون پنهنجي منزل تائين پهتيون. طبقات ناصري ۾ وري آهي ته، هن اچ جي فتح جي خبر ٻڌي درياءُ ۾ ٽپو ڏئي انت آندو. ناصر الدين ڪجهه ڏينهن اڳ ۾ پنهنجي پٽ ملڪ علاؤ الدين بهرام شاهه کي سلطان التمش جي خدمت ۾ موڪليو هو ناصر الدين ٽوٽل ٻاويهه سال سنڌ ۽ ملتان تي حڪومت ڪئي. سندس مرڻ کان پوءِ سڄو خزانو سلطان التمش ڏانهن اماڻيو ويو ۽ سلطان ديبل کان وٺي  سڄو ملڪ پنهنجي قبضي ۾ ڪري پنهنجا عامل مقرر ڪيا.&lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.
==ديبل جي والي ملڪ سنان الدين جي اطاعت==
ملڪ سنان الدين حبش جيڪو ان وقت ديبل جو والي هو، سلطان التمش اڳيان اطاعت جو ڪنڌ جهڪائي پاڻ کي سلطان سان ڳنڍي ڇڏيو.
==ناصر الدين قباچي جا علمي ڪارناما==
قباچي جو دؤر علم جي حوالي سان سنڌ جو سنهري دؤر ڳڻيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته گهگرن جي ظلمن ۽ مغلن جي ڪاهن جي ڪري اولهه پنجاب جو رستو خطري کان خالي نه هو،  تنهن ڪري ترڪستان، افغانستان ۽ خراسان کان اچڻ وارن ملتان جو رستو ورتو ۽ جيڪي به عالم، فاضل ۽ صوفي ان زماني ۾ هندستان آيا تن کي اچ وٽان ئي گذرڻو پيو. ڪيترائي سادات گهراڻا به هتان گذريا ۽ هي علائقو علمي مرڪز بڻجي ويو.  &lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==دھلي جي غلام گھراڻي جي سنڌ ۾ گورنرن جي فھرست==

{{دھلي جي غلام گھراڻي جي سنڌ ۾ گورنرن جي فھرست}}

== حوالا ==

{{حوالا|2}}
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]</text>
      <sha1>bd36gedwfe7v268kdikb50e1itvv82x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383551</id>
      <parentid>383549</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45379" sha1="9cce46dm339gemfrafg9am0gq49s4m1" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
|name = ناصرالدين قباچو
|title 
|image = Old City building multan.jpeg
|image caption= ملتان جي ھڪ قديم عمارت
|succession =  پھريون غوري ايمپائر، پوء دھلي جي غلام گھراڻي جي ايمپائر  جو سنڌ ۾ گورنر ۽ پوء سنڌ جو خودمختيار حاڪم
|predecessor = [[سيف الملوڪ]]
|successor =[[نظام الملڪ]]
|regent = شھاب الدين غوري؛ قطب الدين ايبڪ
|reign =1203 کان 1228 تائين
|spouses = قطب الدين ايبڪ جون ٻہ ڌيئر
|issue = 
|full name = ناصرالدين قباچو
|house = غلام 
|dynasty =  غلام گھراڻو
|father =
|mother =
|birth_name =
|birth_date = 
|birth_place = ڪيومينيا
|death_date = 1228   
|death_place = سنڌونديءَ تي
|date of burial =
|place of burial =
|religion = اسلام
}}
'''ناصر الدين قباچه''' (1206ع–1228ع) سلطان معز الدين غوري جي نامور ترڪي غلامن مان هڪ هو، جيڪو قراخطائي ترڪي نسل سان تعلق رکندو هو. معز الدين غوري کيس ٻين ٻن ممتاز غلامن، تاج الدين يلدوز ۽ قطب الدين ايبڪ، سان گڏ خاص قرب حاصل هو، ۽ سلطان جي وفات کان اڳ ئي هو مختلف صوبن جي حڪمرانيءَ تائين پهچي چڪو هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot; /&gt; قطب الدين ايبڪ پنهنجي سياسي لاڳاپن کي مضبوط ڪرڻ لاءِ تاج الدين يلدوز جي ڌيءَ سان شادي ڪئي هئي، جڏهن ته سندس ٻن ڌيئرن مان هڪ ناصر الدين قباچه ۽ ٻي شمس الدين التمش سان پرڻائي وئي هئي.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot;&gt;{{cite book
|last=مولائي شيدائي
|first=رحيمداد خان
|title=جنت السنڌ
|publisher=سنڌي ادبي بورڊ
|url=https://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book50/Book_page1.html
|access-date=7 جون 2026
}}&lt;/ref&gt; قباچه اُچ کي پنهنجو تختگاه بڻايو، جتي مضبوط قلعو موجود هو، ۽ 602هه/1206ع کان 625هه/1228ع تائين لڳ ڀڳ ٽئي ويهه سال سنڌ، ملتان ۽ ڪيچ مڪران تي حڪومت ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; سندس دور ۾ سنڌ سياسي طور دهلي سلطنت، تاج الدين يلدوز، خوارزمين ۽ منگول خطري جي وچ ۾ ڦاٿل رهي، پر ان باوجود قباچه پنهنجي اقتدار کي برقرار رکڻ لاءِ مسلسل جدوجهد ڪندو رهيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

قباچه جي حڪومت دوران دهليءَ جي تخت تي شمس الدين التمش جي ويهڻ کان پوءِ ٻنهي حڪمرانن وچ ۾ طاقت جي مقابلي جي شروعات ٿي. 614هه/1217ع ۾ قباچه پنجاب تي قبضي جي ڪوشش ڪئي، پر ناڪام رهيو، جڏهن ته التمش جي وزير نظام الملڪ جنيدي اُچ تي حملو ڪيو، جنهن سبب قباچه گجرات ڏانهن هليو ويو، جيتوڻيڪ بعد ۾ ديبل جي رستي سيوهڻ تي ٻيهر قبضو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; آخرڪار 625هه/1228ع ۾ التمش بنگال جي بغاوتن کي دٻائڻ کان پوءِ اُچ ۽ پوءِ بکر تي ڪاهه ڪئي. قباچه خزاني سان ڀريل ٻيڙين ذريعي فرار ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي، پر درياهه ۾ ٻڏي فوت ٿي ويو ۽ اهڙيءَ طرح سندس حڪومت جو خاتمو ٿيو.&lt;ref name=&quot;جنت السنڌ&quot; /&gt; سياسي ناڪاميءَ جي باوجود سندس سڀ کان اهم ورثو علمي ۽ ثقافتي ميدان ۾ هو؛ منگول تباهيءَ کان بچي خراسان، غزني ۽ غور مان لڏي آيل عالمن، فقيهن، محدثن، صوفين ۽ اديبن کي هن پنهنجي درٻار ۾ پناهه ڏني، جنهن سبب اُچ ۽ ملتان اسلامي علم ۽ ادب جا اهم مرڪز بڻيا. بعد ۾ جڏهن سندس سلطنت دهلي سلطنت ۾ ضم ٿي وئي، تڏهن به اهي عالم دهليءَ ۾ پنهنجون علمي خدمتون جاري رکندا رهيا ۽ برصغير ۾ اسلامي تاريخ، حديث، فقه ۽ ادب جي واڌاري ۾ نمايان ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== غلام اداري جو پس منظر ==

ترڪي غلام اداري جي شروعات عباسي خلافت جي دور ۾ ٿي، جتان پوءِ اسلامي دنيا ۾ فوجي ۽ انتظامي تنظيم جي هڪ اهم اداري طور ان جي ترقي ٿي. عباسي دور جي پوئين مرحلي ۾ غلام سپهه سالارن ۽ اميرن مان طولوني ۽ اخشيدي جهڙا طاقتور خاندان اڀريا، جن بعد جي مسلمان سلطنتن لاءِ هڪ نمونو فراهم ڪيو.&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids99&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=99
}}&lt;/ref&gt;
ساماني، قراخاني، غزنوي ۽ غوري حڪمرانن هن اداري کي پنهنجي فوجي ۽ انتظامي ڍانچي جو اهم حصو بڻايو. ترڪي غلام پنهنجي فوجي مهارت، وفاداري ۽ انتظامي قابليت سبب خاص اهميت حاصل ڪري ويا. انهن کي ماوراءالنهر ۽ ٻين علائقن جي غلام منڊين مان خريد ڪيو ويندو هو، جڏهن ته جنگي قيدي ۽ تحفي طور پيش ڪيل غلام پڻ هن نظام جو حصو هوندا هئا. غلامن جي قيمت ۽ حيثيت سندن جسماني صلاحيت، ذهانت ۽ تربيت تي دارومدار رکندي هئي.&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids101&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=101
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BosworthGhaznavids102&quot;&gt;{{cite book
|last=بوسورٿ
|first=سي. اي.
|title=The Ghaznavids
|location=ايڊنبرا
|year=1963
|page=102
}}&lt;/ref&gt;
غلامن کي ننڍي عمر کان ئي فوجي، انتظامي ۽ درٻاري خدمتن لاءِ تربيت ڏني ويندي هئي. شروعاتي طور کين ساقي خاص، چاشنيگير، طشت دار، مشعل دار، چتر دار ۽ جامه دار جهڙن عهدن تي مقرر ڪيو ويندو هو، پر قابليت ۽ وفاداري ثابت ڪرڻ کان پوءِ کين جاگيرون، اعليٰ فوجي عهدا ۽ صوبائي حڪومتون پڻ سونپيون وينديون هيون. &quot;غلامانِ خاص&quot; يا &quot;غلامانِ سلطاني&quot; سلطان جي ذاتي خدمت ۽ حفاظت سان وابسته هوندا هئا ۽ اڪثر رياست جي اعليٰ ترين فوجي ۽ انتظامي منصبن تائين پهچي ويندا هئا. اهڙي نظام مان ئي [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ ناصر الدين قباچه جهڙا حڪمران اڀريا، جن بعد ۾ برصغير جي سياسي تاريخ تي گهرو اثر ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن تاج الدين يلدوز، قطب الدين ايبڪ ۽ ناصر الدين قباچه کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== شروعاتي زندگي ==

ناصر الدين قباچه جي خاندان، قبيلي، وطن يا غلام بڻجڻ بابت واضح معلومات موجود نه آهي. پر تاريخي روايتن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هو ذهين، هوشيار، تجربيڪار ۽ انتظامي صلاحيتن وارو ماڻهو هو. منهاج سراج کيس وڏي عقل، تدبر، حڪمت، مهارت ۽ تجربي جو مالڪ سڏي ٿو.&lt;ref name=&quot;Raverty581&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=581
}}&lt;/ref&gt;

قباچه سلطان [[معز الدين غوري]] جي خدمت ۾ مختلف عهدن تي ڪم ڪيو. امڪان آهي ته هن گهٽ رتبي کان شروعات ڪئي ۽ آهستي آهستي اعليٰ عهدن تائين پهتو. مختلف کاتن ۽ عهدن تي ڪم ڪرڻ سبب هن کي انتظاميا ۽ فوجي نظام جو عملي تجربو حاصل ٿيو، جنهن کيس پنهنجين صلاحيتن کي ظاهر ڪرڻ جو موقعو ڏنو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty419-531&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty531&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=531
}}&lt;/ref&gt;

ملڪ ناصر الدين ايتمر، جيڪو اچ ۽ ملتان جو گورنر هو، جي وفات کان پوءِ قباچه کي سندس جاءِ تي مقرر ڪيو ويو. هن حيثيت ۾ کيس سلطان جو اعتماد حاصل رهيو. سلطان معز الدين پنهنجي پسنديده غلامن کي خانداني رشتن ۾ ڳنڍڻ چاهيندو هو، تنهنڪري هن يلدوز کي حڪم ڏنو ته پنهنجي ٻه ڌيئرون ايبڪ ۽ قباچه سان پرڻائي. قباچه بعد ۾ ايبڪ جي ٻن ڌيئرن سان به شادي ڪئي. ايبڪ جي وڏي ڌيءَ مان کيس علاء الدين بهرام شاهه نالي پٽ ڄائو، جيڪو جوان، سهڻو ۽ آرام پسند هو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat411-419&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=411، 419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty532&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=532
}}&lt;/ref&gt;

سلطان معز الدين جي حياتيءَ ۾ يلدوز، ايبڪ ۽ قباچه جي وچ ۾ اتحاد برقرار رهيو، پر سلطان جي وفات کان پوءِ اقتدار جي خواهش کين هڪ ٻئي جو مخالف بڻائي ڇڏيو. قباچه ايبڪ سان دوستاڻو رويو رکيو، پر يلدوز سان سندس لاڳاپا خراب ٿيا ۽ لاهور جي قبضي تي ٻنهي ۾ جنگ ٿي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== غوري سلطنت جي ورهاست ==

سلطان [[معز الدين غوري]] جي وفات کان پوءِ غزني جي اميرن سلطان غياث الدين محمود سام کي تخت تي ويهڻ جي دعوت ڏني، پر هن فيروز ڪوهه ۾ رهڻ کي ترجيح ڏني ۽ معز الدين جي سلطنت سندس غلامن حوالي ڪئي. هن يلدوز کي آزاديءَ جو خط ۽ خلعت موڪلي، جنهن کان پوءِ يلدوز غزني تي قبضو ڪيو. ساڳئي طرح [[قطب الدين ايبڪ]] کي آزاديءَ جو خط، سلطان جو لقب، چتر ۽ ٻيون شاهي نشانيون مليون، ۽ هن هندستان ۾ پنهنجي آزاد حڪومت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat412&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=412
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Firishtah240&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=1
|page=240
}}&lt;/ref&gt;

قباچه جي باري ۾ اهڙو ڪو واضح حوالو نه ملي ٿو ته کيس به اهڙو شاهي فرمان يا نشان مليو هو يا نه. ايبڪ جي حياتيءَ ۾، معز الدين جي وصيت موجب، قباچه ايبڪ سان وفادار رهيو ۽ اچ مان وقت بوقت وٽس ويندو رهيو. نظرياتي طور اچ ۽ ملتان دهلي سلطنت جو صوبو سمجهيا ويندا هئا. ايبڪ جي وفات کان پوءِ التتمش انهيءَ بنياد تي قباچه جي آزادي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ کيس پنهنجو تابع سمجهيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== قباچه جي خودمختياري ==

قطب الدين ايبڪ جي وفات کان پوءِ قباچه معز الدين غوري جي عهد کان آزاد ٿي ويو ۽ پنهنجي خودمختياري جو اعلان ڪيو. هن آرام شاهه جي بالادستي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ پاڻ کي انهيءَ صوبي جو جائز حڪمران سمجهيو، جيڪو کيس سلطان معز الدين غوري طرفان ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Firishtah893&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=2
|page=893
}}&lt;/ref&gt;

اچ ۽ ملتان اڳ ئي سندس قبضي ۾ هئا. هن پنهنجي سلطنت کي وڌيڪ وڌايو ۽ لاهور، تبرهند، ڪهرام ۽ سرسوتي تائين علائقن جا قلعا ۽ شهر پنهنجي قبضي ۾ آندا. ٻئي پاسي هن سيوهڻ ۽ ديبل تي قبضو ڪيو. اهڙيءَ طرح سامونڊي ڪناري تائين سنڌ جا قلعا ۽ شهر سندس سلطنت ۾ شامل ٿيا. هن سومرن سان جنگ ڪئي ۽ سندن طاقت کي اهڙو ڪمزور ڪيو جو اهي ڳوٺاڻن حيثيت ۾ وڃي ٻيلن ۾ پناهه وٺڻ تي مجبور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty532-533&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=419
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raverty532-533&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|pages=532–533
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ جي ست مقامي راڻن قباچه جي بالادستي قبول ڪئي ۽ کيس خراج ڏنو. ''تحفة الڪرام'' ۽ ''لب تاريخ سنڌ'' موجب انهن ۾ ديربيلا جو راڻو بوهنر، روپه جي تونگ ۽ تافته علائقي جو راڻو سينار، منڪترا جو راڻو جيسر، ديرا سيوي جو راڻو وکيو، ڀاڳني جو راڻو چنو، هماڪوٽ جو راڻو جيا ۽ بنڀران واهه جي مين ننگر جو راڻو جسوڌن شامل هئا.&lt;ref name=&quot;TuhfatLubbRanas&quot;&gt;{{cite book
|title=تحفة الڪرام ۽ لب تاريخ سنڌ ۾ ڄاڻايل سنڌ جا مقامي راڻا
|pages=قباچه جي دور بابت حوالو
}}&lt;/ref&gt;

وسيع علائقن تي قبضي قباچه کي طاقتور ۽ وسيلن وارو حڪمران بڻايو. هو التتمش ۽ يلدوز ٻنهي لاءِ خطرناڪ حريف بڻجي ويو. هن مڪمل خودمختياري اختيار ڪئي، “ملڪ” بدران “سلطان” جو لقب اختيار ڪيو ۽ شاهي چتر استعمال ڪيو، جيڪو بادشاهيءَ جي نشاني هو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== گاديون: اچ ۽ ملتان ==

اچ ۽ ملتان قباچه جي سلطنت جا اهم مرڪز هئا. اچ سياسي تبديلين سبب آباد ۽ اهم شهر بڻيو. جڏهن محمود غزنوي ٻئي ڀيري ملتان تي حملو ڪري ان کي تباهه ڪيو، ته شهر جا امير ۽ شاهوڪار ماڻهو لڏي اچ ۾ اچي آباد ٿيا، جنهن کان پوءِ اچ وڏو شهر بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;RavertyUch&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|volume=1
|note=اچ جي نالي بابت حوالو
}}&lt;/ref&gt;

غزنوي دور ۾ شيخ صفي الدين گازروني اچ پهتو ۽ اتي خانقاهه ۽ مدرسو قائم ڪيائين. اهو مدرسو ايترو مشهور ٿيو جو ان ۾ اسلامي دنيا جي مختلف علائقن مان ٻه هزار شاگرد پڙهندا هئا. اچ علم جو مرڪز بڻجي ويو ۽ گازروني ۽ فيروزي نالي ٻه مدرسا علمي حيثيت ۾ مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;QadriJahaniyan74&quot;&gt;{{cite book
|last=قادري
|first=محمد ايوب
|title=مخدوم جهانيان جهانگشت
|location=ڪراچي
|year=1963
|page=74
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;QadriJahaniyan76&quot;&gt;{{cite book
|last=قادري
|first=محمد ايوب
|title=مخدوم جهانيان جهانگشت
|location=ڪراچي
|year=1963
|page=76
}}&lt;/ref&gt;

سلطان معز الدين غوري اچ کي ڀٽيه حڪمران کان فتح ڪري ايتمر کي جاگير طور ڏنو. ايتمر جي وفات کان پوءِ اهو قباچه جي قبضي ۾ آيو ۽ سندس سلطنت جو اهم شهر بڻيو. ملتان، جيڪو غوري حڪمرانن 1186ع ۾ فتح ڪيو هو، پڻ قباچه جي قبضي ۾ آيو. خودمختياري کان پوءِ ملتان سندس سلطنت جو ٻيو اهم شهر بڻيو ۽ جلد ئي ديني، ادبي ۽ ثقافتي مرڪز طور ترقي ڪري “قبة الاسلام” سڏجڻ لڳو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== سڪا ==

قباچه آزاد بادشاهه طور پنهنجا سڪا جاري ڪيا. انهن سڪن تي هندي ۽ عربي لکتون موجود هيون، جنهن مان سندس مذهبي رواداري ۽ سياسي حڪمت عملي ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;ThomasChronicles100&quot;&gt;{{cite book
|last=ٿامس
|first=اي.
|title=Chronicles of the Pathan Kings of Delhi
|location=لنڊن
|year=1871
|page=100
}}&lt;/ref&gt;

== درٻار ۽ علمي سرپرستي ==

منگولن جي حملن خوارزم، خراسان، ايران ۽ افغانستان جي مسلمان سلطنتن کي تباهه ڪري ڇڏيو. نتيجي ۾ ڪيترائي امير، عالم، فقيهه، اديب ۽ صوفي هندستان ڏانهن لڏي آيا. پنجاب جي اتر-اولهه جا رستا کوکر قبيلن سبب غير محفوظ هئا، تنهنڪري ڪيترائي ماڻهو اچ ۽ ملتان پهتا. قباچه نه رڳو انهن کي خوش آمديد چيو، پر کين سهولتون، وظيفا ۽ جاگيرون به ڏنيون. سندس درٻار ۾ اهڙا وڏا عالم، اديب ۽ ديني شخصيتون گڏ ٿيون جو اها علمي حيثيت ۾ دهلي جي درٻار کان به اڳتي سمجهي وئي.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty534-539&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=419–420
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Masumi35&quot;&gt;{{cite book
|last=بکرِي
|first=مير معصوم
|title=تاريخ معصومي
|location=پٽنا
|year=1938
|page=35
}}&lt;/ref&gt;

جڏهن قطب الدين ڪاشاني ملتان پهتو، ته قباچه سندس لاءِ ديني مدرسو ٺهرايو. 1226ع ۾ مشهور مؤرخ منهاج سراج خراسان کان اچ پهتو، ته مدرسه فيروزيه سندس نگرانيءَ هيٺ ڏنو ويو. کيس قباچه جي پٽ علاء الدين بهرام شاهه جي فوج ۾ قاضي القضات پڻ مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat420&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=420
}}&lt;/ref&gt;

مشهور شاعر ۽ اديب سديد الدين عوفي، جيڪو ''جوامع الحڪايات'' ۽ ''لباب الالباب'' جو مصنف هو، 1227ع ۾ قباچه جي درٻار ۾ آيو. قباچه جي وزير عين الملڪ فخر الدين سندس سرپرستي ڪئي. اهو وزير عالمن جو دوست هو، ۽ سنڌ جي مشهور تاريخ ''چچ نامو'' يا ''فتح نامو'' علي ڪوفي طرفان سندس سرپرستيءَ هيٺ فارسي ۾ ترجمو ٿيو. قباچه جي درٻار سان لاڳاپيل شاعرن ۾ شمس الدين محمد الڪاتب، ضياء الدين سجزي ۽ فضل ملتاني جا نالا به ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Tabaqat454Bazm50&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=454
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BazmMamlukiya50&quot;&gt;{{cite book
|last=عبدالرحمان
|first=صباح الدين
|title=بزم مملوڪيه
|location=اعظم ڳڙهه
|year=1954
|page=50
}}&lt;/ref&gt;

== يلدوز ۽ التتمش سان ٽڪراءُ ==

قباچه طرفان لاهور، تبرهند، ڪهرام ۽ سرسوتي تي قبضو ۽ سندس سياسي طاقت ۾ واڌ يلدوز ۽ التتمش ٻنهي لاءِ ڳڻتي جو سبب بڻيا. اهي ٻئي پاڻ کي سلطان معز الدين غوري جي سلطنت جا وارث سمجهندا هئا، تنهنڪري ڪنهن ٻئي آزاد ۽ طاقتور حڪمران کي برداشت ڪرڻ لاءِ تيار نه هئا. قباچه جو يلدوز سان لاهور جي قبضي تي ٽڪراءُ ٿيو، پر يلدوز جي سپهه سالار خواجه معين الملڪ سنجري کيس شڪست ڏني. ان کان پوءِ قباچه لاهور ڇڏي سنڌ ۾ پنهنجي طاقت گڏ ڪرڻ لڳو.&lt;ref name=&quot;Tabaqat411Yilduz&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

فرشته موجب يلدوز جي فوج اچ ۽ ملتان تي حملو ڪيو، پر قباچه ان کي پسپا ڪيو. جڏهن 1215ع-1216ع ۾ يلدوز التتمش هٿان شڪست کائي قيد ٿيو، ته قباچه لاهور تي قبضو ڪيو. انهيءَ سبب سندس التتمش سان ٽڪراءُ ٿيو. 1216ع ۾ چمبه وٽ قباچه ۽ التتمش جي وچ ۾ جنگ ٿي، جنهن ۾ قباچه شڪست کائي لاهور ڀڄي ويو. سندس جهنڊا، نغارا، لشڪري سامان ۽ وڏي مال غنيمت التتمش جي فوج جي هٿ لڳي. قباچه پوءِ اچ ڏانهن هليو ويو، پر التتمش ان وقت سندس پٺيان نه ويو.&lt;ref name=&quot;Firishtah894&quot;&gt;{{cite book
|last=فرشته
|first=محمد قاسم
|title=تاريخ فرشته
|language=اردو
|location=ڪراچي
|year=1974
|volume=2
|page=894
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TajulMaathir240&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=تاج المآثر
|volume=2
|page=240
}}&lt;/ref&gt;

التتمش ان مرحلي تي قباچه کي مڪمل طور ختم نه ڪري سگهيو، ڇاڪاڻ ته قباچه سنڌ ۾ طاقتور هو، وٽس وسيلا ۽ فوجي طاقت موجود هئي، ۽ هو مقبول به هو. ٻئي طرف التتمش پاڻ دهلي ۾ مڪمل طور محفوظ نه هو، تنهنڪري آخري مقابلو ڪجهه وقت لاءِ ملتوي ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot; /&gt;

== جلال الدين خوارزم شاهه جو سنڌ ۾ اچڻ ==

قباچه يلدوز ۽ التتمش جهڙن حريفن جي مقابلي ۾ پنهنجي سلطنت قائم رکڻ جي صلاحيت رکي پيو. هن سنڌ ۾ پنهنجي حڪومت جو بنياد وڌو، مقامي حڪمرانن ۽ راڻن کي شڪست ڏني، امن قائم ڪيو ۽ زرعي خوشحالي لاءِ ماحول فراهم ڪيو. پر 1221ع کان 1223ع تائين جلال الدين خوارزم شاهه جي سنڌ ۾ آمد قباچه لاءِ وڏي آفت ثابت ٿي. جلال الدين، جيڪو چنگيز خان هٿان شڪست کائي سنڌو درياهه پار ڪري آيو هو، پاڻ تباهيءَ جو شڪار هوندي به سنڌ لاءِ تباهي کڻي آيو. پناهه وٺڻ بدران هن شهرن ۽ قلعن تي قبضو ڪرڻ، ڦرلٽ ڪرڻ ۽ جنگيون ڪرڻ شروع ڪيون.&lt;ref name=&quot;BoyleJalalIndus29&quot;&gt;{{cite book
|last=بوائل
|first=جي. اي.
|title=Jalal al-Din Khwarazm Shah in the Indus Valley
|journal=سنڌ ڪوارٽرلي
|volume=7
|year=1979
|page=29
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين خوارزم شاهه کوکر راجا راءِ سڪنن کوکر سان اتحاد ڪيو، جنهن جي قباچه سان دشمني هئي. راجا جي چوڻ تي جلال الدين ازبڪ پاءِ کي قباچه خلاف موڪليو. ازبڪ اچ ڀرسان قباچه تي اوچتو حملو ڪيو. قباچه شڪست کائي ٻيڙيءَ وسيلي بکر ۽ پوءِ ملتان ڏانهن ڀڄي ويو. ازبڪ قباچه جو لشڪري ڪيمپ قبضو ڪري فتح جي خبر جلال الدين کي موڪلي، جيڪو اچي قباچه جي ڪيمپ ۾ رهيو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha396&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=396
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين ملتان ڏانهن سفير موڪلي قباچه کان امير خان جي پٽ ۽ ڌيءَ جي حوالگي گهري، جيڪي سنڌو درياهه واري جنگ کان پوءِ قباچه جي درٻار ۾ پناهه وٺي آيا هئا. هن مال پڻ گهريو. قباچه جنگ کان بچڻ لاءِ اهو مطالبو قبول ڪيو، ان شرط تي ته سندس علائقن تي حملو نه ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;JahanGusha397&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=397
}}&lt;/ref&gt;

جلال الدين اچ ڇڏي بالالا ۽ منڪالا ڏانهن ويو. سيالڪوٽ ۾ کيس چنگيز خان طرفان موڪليل منگول فوج جي خبر ملي، تنهنڪري هو واپس موٽيو. ملتان پهچي هن ٻيهر قباچه کان مال گهريو. قباچه هن ڀيري انڪار ڪيو ۽ جنگ لاءِ تيار ٿيو. جلال الدين جنگ کان پاسو ڪري اچ ڏانهن ويو. قباچه جي غير موجودگيءَ ۾ اچ جي شهرين سخت مزاحمت ڪئي ۽ هٿيار نه وڌا. جلال الدين ڪاوڙ ۾ شهر کي ساڙي ڇڏيو ۽ پوءِ سدوستان، يعني سيوهڻ، ڏانهن روانو ٿيو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha397b&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|page=397
}}&lt;/ref&gt;

سيوهڻ ۾ قباچه جو گورنر فخر الدين سالار هو. جلال الدين جي سپهه سالار ازبڪ خان کيس شڪست ڏئي شهر تي قبضو ڪيو. جلال الدين جي اچڻ تي فخر الدين سالار تلوار ڳچيءَ ۾ وجهي ۽ ڪفن پائي سندس اڳيان حاضر ٿيو. کيس معاف ڪري ٻيهر پنهنجي عهدي تي رکيو ويو. جلال الدين اتي هڪ مهينو رهيو ۽ پوءِ ٺٽي ڏانهن وڌيو. رستي ۾ هن قباچه جي علائقن ۾ قتل، ڦرلٽ، باهه ۽ تباهي ڪئي. 1223ع ۾ هن ٺٽي تي قبضو ڪيو، شهر جي چوڌاري علائقن کي لٽيو ۽ ديبل کي به ڦريو. جڏهن هو سنڌ مان ويو، ته سنڌ تباهه ۽ ساڙيل حالت ۾ ڇڏي ويو.&lt;ref name=&quot;JahanGusha393-398&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=جهان گشا
|volume=2
|pages=393–398
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ElliotDawson564&quot;&gt;{{cite book
|last=ايليٽ ۽ ڊائوسن
|title=هندستان جي تاريخ بابت ماخذ
|volume=2
|page=564
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tabaqat412Debal&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=412
}}&lt;/ref&gt;

== منگول حملو ==

جلال الدين خوارزم شاهه جي آمد سان منگول فوجون به سندس ڳولا ۾ هندستاني سرحدن تائين پهتيون. کيس نه ڳولي سگهڻ کان پوءِ انهن علائقن کي لٽيو. منگول حملو قباچه جي سلطنت لاءِ آخري وڏو ڌڪ ثابت ٿيو. چنگيز خان طرابي نويان کي قباچه خلاف موڪليو. هو ملتان پهتو ۽ قلعي جو گهيرو ڪيو، جيڪو چاليهه ڏينهن جاري رهيو. هن ڪجهه دروازا ڊاهي ڇڏيا ۽ قلعو فتح ڪرڻ جي ويجهو هو، پر سخت گرمي سبب واپس هليو ويو. ملتان فتح نه ٿيو، پر سڄو صوبو تباهه ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty537-538&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=419–420
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Raverty537-538&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
}}&lt;/ref&gt;

==ناصر الدين جو سنڌ ۽ ملتان تي مستقل قبضو==
چچ نامي مطابق: التمش سمورن فتح ڪيل ملڪ کي چئن وڏن پرڳڻن ۾ ورهايو:&lt;br&gt;
(1) وچ وارو ملڪ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ دهلي هو. سو شمس الدين التمش سڌيءَ طرح پنهنجي هٿ ۾ رکيو&lt;br&gt;.
(2) اچ، ملتان ۽ سنڌ، جنهن جي گاديءَ جو هنڌ ملتان هو، سو ناصر الدين قباچه جي گورنريءَ ۾ ڏنائين، جيڪو التمش جو سنڍو ۽ قطب الدين جو ٻيو نمبر ناٺي هو ۽ آرام شاهه جي وقت ۾ اتي جو گورنر مقرر ٿيل هو&lt;br&gt;.
(3) لکنؤ علائقي خلجي خاندان جي شهزادن جي سنڀال هيٺ ڇڏيائين&lt;br&gt;.
(4) لاهور پرڳڻو تاج الدين يلدوز جي گورنريءَ ۾ ڏنائين&lt;br&gt;.
ناصر الدين قباچه هڪڙو بي پرواهه ۽ بهادر شخص هو. هو التمش جي ايتري پرواهه نه ڪندو هو، جيتري ٻيا گورنر ڪندا هئا. هن بکر ۽ بکر کان گهڻو هيٺ سنڌ ملڪ پنهنجيءَ نظر مان ڪڍيو ۽ پنهنجي تابع ڪيو هو&lt;ref name =&quot; نظاماڻي&quot; &gt; -  ڪتاب جو  نالو ؛   تاريخ سنڌ (پنج ڀاڱا گڏ) مصنف؛ مولوي نور محمد نظاماڻي, عبدالغني عبدالله, محمد صديق ”مسافر“
ايڊيشن؛ پهريون 2006ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي
ڪاپي رائيٽ مهراڻ اڪيڊمي &lt;/ref&gt;.
سلطان قطب الدين ايبڪ جي مرڻ کان پوءِ اميرن وزيرن (11 ــ 1210ع) ۾ سندس پٽ آرام شاهه کي دهلي جي تخت تي ويهاريو پر ان کي حڪومت هلائڻ جو ڍنگ نه هو. انهيءَ زماني ۾ ناصر الدين قباچي سنڌ ۽ ملتان جي بچيل علائقي تي  به قبضو ڪري پنهنجي آزادي جو اعلان ڪري پاڻ کي سلطان سڏرائڻ لڳو ۽ سنڌ ۽ ملتان ۾ پنهنجو سڪو ۽ خطبو جاري ڪرايائين.
غزني کان تاج الدين يلدوز ڪيترا دفعا سنڌ  ڏانهن فوجون موڪليون پر نامراد موٽي ويون.
طبقات ناصري ۾ آهي ته سلطان قطب الدين جي وفات کان پوءِ 11 ــ 1210ع ۾ ناصر الدين اچ ۽ ملتان تي چڙهائي ڪئي. ملتان کان پوءِ هندستان ديبل ۽ سنڌ جي شهرن، ڳوٺن ۽ قلعن تي قبضو ڪري پنهنجو خطبو پڙهايو ۽ تاج الدين يلدوز جي غزني فوجن کي ڪيترائي عالم فاضل ۽ ڏاها ناصر الدين جي درٻار سان واڳيل رهيا ۽ انعام ۽ اڪرام جا حقدار بڻجندا رهيا. (طبقات ناصري ــ ص 57 ـ 56)
آرام شاهه جي اکڙائپ  هندستاني حڪومت جا چار ڀاڱا ڪري ڇڏيا. بنگال ۾ حسام الدين عوض آزاد ٿي ويٺو. تاج الدين يلدوز غزني ۽ پوري پنجاب تي قبضو ڪري ورتو. سنڌ ۽ ملتان ۾ ناصر الدين قباچي پنهنجو خطبو پڙهايو، باقي وڃي آگرو ۽ اودهه آرام شاهه جي هٿن ۾ رهيو. اميرن وزيرن ملڪ جو اهڙو حال ڏسي بدايون جي امير شمس الدين التمش کي آرام شاهه جي جاءِ تي تخت تي ويهاريو. آرام شاهه جي صرف هڪ سال حڪومت رهي..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;. قطب الدين ايبڪ جو غلام ۽ ڄاٽو شمس الدين التمش 11 ــ 1210ع ۾ دهلي جو تخت سنڀاليندي ئي پنجاب تي قبضي ڪرڻ جو سوچڻ لڳو ــ اڃا هو سوچي ئي رهيو هو ته پنجاب کان تاج الدين لشڪر ڪاهي اچي دهلي تي حملو ڪيو پر التمش جي تلوار ناڪام ڪري ڇڏيس ۽ پوءِ بدايون جي جيل ۾  لوڙي مري ويو. 18 ــ 1217ع ۾ ناصر الدين پنجاب تي حملو ڪري لاهور تي قبضو ڪري ورتو ۽ سرهند تائين وڃي پهتو پر التمش کيس اڳيان اچي ملتان طرف ڀڄائي ڇڏيو. 22 ــ 1221ع ۾ سلطان جلال الدين خوارزم، چنگيز خان کان هار کائي پنهنجا گهوڙا سنڌو درياءَ ٽپائي اچي ناصر الدين ۽ التمش کان مدد گهريائين پر ٻنهي کيس جواب ڏنو ۽ هو مايوس ٿي واپس ويندي اچ شهر کي باهه ڏيندو ۽ ناصر الدين قباچي جي شهرن ۽ ڳوٺن کي برباد ڪندو ڪيچ ۽ مڪران رستي عراق وڃي نڪتو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==ملتان تي مغلن جو حملو==
چنگيز خان جو پٽ چغتائي خان مغلن جو هڪ ڪٽڪ وٺي ملتان کي اچي گهيرو ڪيائين، ملتان جي حاڪم مقابلي ڪرڻ بدران عافيت ان ۾ سمجهي ته قلعي جا دروازا مضبوطيءَ سان بند ڪري ويهي رهجي. مغل چاليهن ڏينهن تائين ملتان مٿان ويٺا رهيا پر ناصر الدين سياڻپ اها ڪئي جو شهر جي ماڻهن تي خوب خرچ ڪيو ۽ انهن ڏينهن ۾ کين عيش  ۽ آرام پهچايو. مغل آخر طويل گهيري کان تنگ ٿي ڪيچ ۽ مڪران هليا ويا.
==ملڪ خان خلجي جو سيوستان تي قبضو==
27 ــ 1226ع ملڪ خان خلجي منصوره جي علائقي ۽ سيوستان جي شهرن تي قبضو ڪيو ته ناصر الدين قباچو سندس مقابلي لاءِ پهتو، ٻنهي فوجن جون تلوارون پاڻ ۾ ٽڪرايون ۽ ملڪ خان خلجي انهن تلوارن جو  کاڄ بڻجي ويو. ناصر الدين فتح جا جهنڊا لهرائيندو ملتان ۽ اچ ۾ موٽي آيو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.
==شيخ بهاءُ الدين زڪريا جي حمايت التمش جي حق ۾==
سلطان ناصر الدين قباچو۽ سلطان شمس الدين التمش هڪٻئي جا دشمن هئا. ملتان تي ناصر الدين جو قبضو هو ۽ ملتان ۾ رهندڙ بزرگ ۽ ولي شيخ بهاءُ الدين زڪريا وري سلطان شمس الدين التمش جي نيڪي ۽ پرهيزگاريءَ کان ڏاڍو متاٿر هو. تنهن ڪري ملتان ۾ التمش جي وڌندڙ اثر ناصر الدين کي شيخ بهاءُ الدين تي ڪاوڙائي وڌو. جيئن ته ان وقت ملتان جو قاضي مولانا شرف الدين اسفهاني به شيخ صاحب جو پوئلڳ هو، تنهن ڪري ٻنهي گڏجي ڪري سلطان التمش کي قباچي جي پرڪارن جي خطن  ذريعي سڌ ڏني. اهي اتفاق سان قباچي جي  ماڻهن جي هٿ چڙهي ويا، قباچي جڏهن اهي خط پڙهيا ته شيخ ۽ قاضيءَ تي ڏمرجي پيو. ٻنهي کي پنهنجي درٻار ۾ گهرائي شيخ صاحب کي پنهنجي ساڄي هٿ کان ۽ قاضي شرف الدين کي سامهون ويهاريائين ۽ پوءِ پهريون خط قاضيءَ کي ڏئي چيائين ته ”هي خط تنهنجو آهي؟“ قاضي جواب ڏيڻ بدران خاموش رهيو ۽ قباچي جي اشاري سان جلاد قاضي شرف الدين کي شهيد ڪري ڇيو. وري شيخ بهاءُ الدين زڪريا کي پنهنجو خط ڏنو ويو ۽ شيخ صاحب وڏي سڪون ۽ اطمينان سان خط پڙهي ڪري بهادريءَ سان چيو ”ها هي منهنجو خط آهي ۽ مان الله جي حڪم سان لکيو آهي ۽ بلڪل صحيح لکيو آهي.“ اهو ٻڌي ڪري قباچو ڏڪي ويو ۽ شيخ صاحب کان معافي گهري وڏي ادب ۽ احترام سان موڪلايو..&lt;ref&gt;{ {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==التمش جي سنڌ ۽ ملتان تي ڪاهه==
1229ع ۾ سلطان التمش، ناصر الدين قباچي کي ڪچلڻ لاءِ سنڌ ۽ ملتان تي فوج چاڙهي آيو، ناصر الدين کي جڏهن خبر پئي ته بکر  ڀڄي ويو ۽ پنهنجي وزير عين الملڪ حسين اشعري کي حڪم ڏنائين ته قلعي اچ جو سمورو خزانو بکر پهچائي.
سلطانالتمش پهريان لشڪر سان گڏ ٻن سردارن ملڪ عزالدين محمد ۽ ڪزلخان کي اچ موڪليو ۽ پوءِ پاڻ اچي هڪ مهيني تائين اچ جو گهيرو ڪريون ويٺو رهيو. اتان پنهنجي وزير نظام الملڪ محمد بن اسعد کي ناصر الدين جي پويان موڪليو. نظام الملڪ بکر جو گهيرو ڪري اچ موٽي آيو ۽ التمش کيس اچ جي زمينداري سونپي دهلي هليو آيو. نظام الملڪ ٻن مهينن جي لاڳيتي گهيري کان پوءِ 27 جمادي الثاني 625ھ (1228ع) تي اچ جو قلعو فتح ڪري ورتو.&lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==ناصر الدين جو زوال==
فرشتي مطابق جڏهن نظام الملڪ اچ کان پوءِ بکر جو گهيرو ڪيو ته ناصر الدين کي هاڻي ٻي ڪا واهه نظر نه آئي ۽ پنهنجي مائٽن سان گڏ هيرا موتي ۽ ڌن دولت کڻي ڪنهن ٻيٽ ڏانهن نڪتو پر رستي ۾ ئي سندس  ٻيڙي اونڌي ٿي پئي ۽ هو  ٻڏي مري ويو، جڏهن ته ٻيون ٻيڙيون پنهنجي منزل تائين پهتيون. طبقات ناصري ۾ وري آهي ته، هن اچ جي فتح جي خبر ٻڌي درياءُ ۾ ٽپو ڏئي انت آندو. ناصر الدين ڪجهه ڏينهن اڳ ۾ پنهنجي پٽ ملڪ علاؤ الدين بهرام شاهه کي سلطان التمش جي خدمت ۾ موڪليو هو ناصر الدين ٽوٽل ٻاويهه سال سنڌ ۽ ملتان تي حڪومت ڪئي. سندس مرڻ کان پوءِ سڄو خزانو سلطان التمش ڏانهن اماڻيو ويو ۽ سلطان ديبل کان وٺي  سڄو ملڪ پنهنجي قبضي ۾ ڪري پنهنجا عامل مقرر ڪيا.&lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.
==ديبل جي والي ملڪ سنان الدين جي اطاعت==
ملڪ سنان الدين حبش جيڪو ان وقت ديبل جو والي هو، سلطان التمش اڳيان اطاعت جو ڪنڌ جهڪائي پاڻ کي سلطان سان ڳنڍي ڇڏيو.
==ناصر الدين قباچي جا علمي ڪارناما==
قباچي جو دؤر علم جي حوالي سان سنڌ جو سنهري دؤر ڳڻيو وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته گهگرن جي ظلمن ۽ مغلن جي ڪاهن جي ڪري اولهه پنجاب جو رستو خطري کان خالي نه هو،  تنهن ڪري ترڪستان، افغانستان ۽ خراسان کان اچڻ وارن ملتان جو رستو ورتو ۽ جيڪي به عالم، فاضل ۽ صوفي ان زماني ۾ هندستان آيا تن کي اچ وٽان ئي گذرڻو پيو. ڪيترائي سادات گهراڻا به هتان گذريا ۽ هي علائقو علمي مرڪز بڻجي ويو.  &lt;ref&gt;   {{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو  نالو ؛  سنڌ  جي تاريخ
 مصنف؛  اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛
پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي }
&lt;/ref&gt;.

==دھلي جي غلام گھراڻي جي سنڌ ۾ گورنرن جي فھرست==

{{دھلي جي غلام گھراڻي جي سنڌ ۾ گورنرن جي فھرست}}

== حوالا ==

{{حوالا|2}}
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]</text>
      <sha1>9cce46dm339gemfrafg9am0gq49s4m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:غير آزاد ميڊيا</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43154</id>
    <revision>
      <id>383453</id>
      <parentid>207004</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="428" sha1="1pyhwx8pel2cnthfjkmis013urmkmme" xml:space="preserve">{{file other
| [[زمرو:سمورا غير آزاد لوگو]]
{{#ifeq:{{{metadata|}}}|no||
&lt;div class=&quot;licensetpl&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;licensetpl_short&quot;&gt;مُنصفاڻو استعمال&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;licensetpl_nonfree&quot;&gt;true&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
}}__NOINDEX__
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- زمرا ۽ بين الوڪي ڳنڍڻيون /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو، هتي نه! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1pyhwx8pel2cnthfjkmis013urmkmme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Image other</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43257</id>
    <redirect title="سانچو:File other" />
    <revision>
      <id>383455</id>
      <parentid>121847</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="k0wgwihlxopen978oh81uzie2oz7cc8" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:File other]]</text>
      <sha1>k0wgwihlxopen978oh81uzie2oz7cc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45476</id>
    <revision>
      <id>383634</id>
      <parentid>322450</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7467" sha1="moslz7421hch0xozqjza2vzcawnoet4" xml:space="preserve">{{multiple image
|align=left
|direction=vertical
|width=250
|image1=Large bonfire.jpg
|caption1=ڪاٺين جي باھ
|image2=Feu-de-paille-couverture.ogg
|caption2= رنديل ڪاٺي جي ٻوري ۾ باھ ٻاري وسائڻ متعلق ھڪ وڊيو  
}}
[[فائل:MOD14A1 M FIRE.ogv|thumb|دنيا جي اندر باھ لڳڻ وارين جاين جو ناسا جي سيٽلائيٽ مشاھدي سان ٺھيل نقشو جنھن ۾ مختلف رنگ باھ جي بار بار لڳڻ جي مقدار کي ظاھر ڪن ٿا]]
'''باھه''' (Fire) [[آڪسيجن]] جي مدد سان شين جي اخراجي گرمي يا ان جي اثر مان پيدا ٿيندڙ  ٻرڻ جو ھڪ ڪيميائي عمل جو نالو آھي جنھن ذريعي گرم روشني ٻاھر نڪرندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal | url = http://www.nwcg.gov/pms/pubs/glossary/pms205.pdf | title = Glossary of Wildland Fire Terminology | date = November 2009 | publisher = National Wildfire Coordinating Group | accessdate = 2008-12-18 | archive-date = 2008-08-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080821230940/http://www.nwcg.gov/pms/pubs/glossary/pms205.pdf | dead-url = yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821230940/http://www.nwcg.gov/pms/pubs/glossary/pms205.pdf |date=2008-08-21 }}&lt;/ref&gt; شين جي ان اخراجي گرمي کي علم ڪيميا ۾ گرمي ٻاھر ڪڍڻ وارا پروسس (Exothermic process) ۽ ٻرڻ جي ان عمل کي ڪمبسشن (Combustion) چئبو آهي. باھه جي گرم ھجڻ جو ڪيميائي سبب ان ٻرڻ جي عمل ۾  ماليڪيول واري آڪسيجن جي ڪمزور ٻٽي بانڊ (double bond) O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; جو، ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ CO 2 وارين شين جي طاقتور بانڊن ۾ تبديلي ۽ ان جو 418 ڪلو جول في مول (32 گرام) توانائي جاري ڪرڻ آھي.&lt;ref name=&quot;Schmidt-Rohr 15&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Schmidt-Rohr | first1 = K | year = 2015 | title = Why Combustions Are Always Exothermic, Yielding About 418 kJ per Mole of O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; | doi = 10.1021/acs.jchemed.5b00333 | journal = J. Chem. Educ. | volume = 92 | issue = 12| pages = 2094–99 | bibcode = 2015JChEd..92.2094S }}&lt;/ref&gt; ٻرڻ جي ان عمل ۾ گرمي جو درجو ھڪ اھڙي سطح تي ٿي ويندو آهي جو باھه جا شعلا ڀڙڪي پوندا آهن جنھن کي اگنيشن پوائنٽ (ignition point) چوندا آهن. شعلو باھه جو نظر ايندڙ حصو ھوندو آھي جنھن م ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ، پاڻي جا بخار، آڪسيجن ۽ نائيٽروجن شامل ھوندا آھن. جڏھن اھي تمام گرم ھوندا آھن تہ انھن جون گئسون [[آئن|آئئنن]](ions) ۾ تبديل ٿي  [[پلازما (فزڪس)|پلازما]] پيدا ڪنديون آهن.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://chemistry.about.com/od/chemistryfaqs/f/firechemistry.htm | title = What is the State of Matter of Fire or Flame? Is it a Liquid, Solid, or Gas? | publisher = About.com | accessdate = 2009-01-21 | last = Helmenstine | first = Anne Marie | postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ٻرندڙ شين جي مادي ۽ ان جي ٻاھران لڳل ملاوٽ جي آڌارَ تي باھه جي رنگ ۽ ان جي شدت ۾ فرق ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;Lentile, ''et al.'', 319&lt;/ref&gt; جڏھن ساون وڻن ٻوٽن وغيره کي باھه لڳندي آهي تہ باھه نائيٽروجن ٻاھر ڪڍندي آهي ۽ ٻيا عنصر جن ۾ [[پوٽيشيم]] ۽ [[فاسفورس]] شامل آهن خاڪ ۾ رھجي ويندا آهن ۽ جلد مٽي جو حصو ٿي ويندا آهن.
[[عڪس:Firefighting_exercise.jpg|thumb|280px|آمريڪي هوائي فوج جا جوان تربيت جي دوران باھ وسائڻ جو عملي مظاهرو ڪندي]]
==تاريخ==
هي قديم عنصر آهي، جيڪو زمين تي ٻين &quot;آدين&quot; (هميشه قائم رهندڙ) عنصرن سان گڏ وجود ۾ آيو. يونانين ۽ ان کان پوءِ مصرين جن چئن عنصرن کي بنيادي قرار ڏنو، تن ۾ باھه به شامل آهي. هوا، باھه، پاڻي ۽ مٽي بنيادي عنصر آهن. يوناني فلسفين کان پوءِ ايرانين باھه کي مقدس عنصر ڄاڻي، اُن جي پوڄا ڪرڻ شروع ڪئي. بابل ۽ نينوا جي تهذيب ۾ باھه جي پوڄا لاءِ وڏا آتشڪدا ٺاهيا ويا. زردشتي دستور مطابق اُها جاءِ جتي مقدس باھه رکي وڃي ٿي، عموماً اٺ ڪنڊي ٺاهي ويندي هئي، جنهن جي وچ ۾ آتشدان هوندو هو. آهستي آهستي اهو دستور ٿي ويو تہ مقدس باهه تي سج جي روشني نه پوي، تنهن ڪري عبادتگاهه اونداها رهڻ لڳا هئا. 31 ھجري بمطابق 651ع ۾ جڏهن بلخ فتح ٿيو ته اَهڙن آتش ڪدن جي باھه هميشه لاءِ ٿڌي ٿي ويئي. هندو ڌرم ۾ &quot;اندر ديوتا&quot; کي باھه جو ديوتا سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{Citation |title=باهه : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%87%D9%87 |access-date=2018-11-18 |archive-date=2020-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151816/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D9%87%D9%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==انساني زندگيءَ ۾ باھ جي اھميت==
باھه ماڻهوءَ کي آب و هوا جي محتاجيءَ کان آجو ڪيو ۽ کيس دنيا تي ڇانئجڻ جي اهليت ڏني. باهه سان ئي ماڻهوءَ جا اوزار مضبوط ٿيا ۽ اهڙيون شيون جيڪي اڳ هو کائي نٿي سگهيو سندس خوراڪ جو حصو ٿيون. سڀ کان اهم ڳالهه اها ٿي ته باهه ماڻهوءَ کي رات جو مالڪ بڻايو ۽ هن جي شامن ۽ صبحن کي روشن ڪيو. ٿوري دير لاءِ ان زماني جو تصور ڪيو جڏهن ماڻهو اوندهه تي غالب نه ٿيو هو. اڃا تائين اسان جي روايتن ۽ شايد ته اسان جي رت ۾ ان دور جو روپ موجود آهي. ڪو وقت هو جو اوندهه ماڻهوءَ لاءِ عذاب هئي ۽ اوندهه کان ڊڄي هو پنهنجي غار ۾ هليو ويندو هو. هاڻي اسين صبح کان اڳ غارن ۾ نٿا وڃون. صبح جو سج اڀرڻ جي نظاري کان محروم ٿيڻ وڏي بيوقوفي آهي پر اوندهه جي ڊپ کان آزاد ٿيڻ به وڏي نعمت آهي. ماڻهوءَ جڏهن پنهنجن هٿن سان روشن ڪيل ستارن سان رات کي روشن ڪيو ته هن جو روح روشن ٿي ويو ۽ زندگيءَ جي چرپر ۽ خوشي ماڻڻ جا امڪان وڌي ويا. اسان شايد ڪڏهن به هٿرادو روشنيءَ جي ايجاد جا ٿورا لاهي نه سگهنداسين.&lt;ref name =&quot;ول ڊيورنٽ&quot; &gt; ڪتاب جو  نالو: فلسفي جون راحتون، ليکڪ: وِل ڊيوران، سنڌيڪار: آغا سليم؛ ايڊيشن 2016ع؛ ڇپائيندڙ:[[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄام شورو.&lt;/ref&gt;
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فلسفو]]
[[زمرو:ڪيميائي عمل]]
[[زمرو:طبيعيات]]</text>
      <sha1>moslz7421hch0xozqjza2vzcawnoet4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايس ايم قريشي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49544</id>
    <revision>
      <id>383514</id>
      <parentid>326529</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7369" sha1="36q15v3xmeynsxwhyfzzwqtzc706o3s" xml:space="preserve">[[فائل:Dr.qurshi 1.png|thumb]]
'''ايس ايم قريشي ''' ([[انگريزي]]: [[:en:S.M._Qureshi|S.M. Qureshi]]، جنم 3 مئي 1936 - وفات 17 فيبروري 2019) [[پاڪستان]] جو مشھور تعليمي ماھر، اعليٰ انتظامي سربراھ ۽ انجينيئرنگ جو پارکو ھو. کيس [https://www.muet.edu.pk/ مھراڻ يونيورسٽي آف انجينئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي]{{مئل ڳنڍڻو|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ڄامشورو]] جو پھريون وائيس چانسلر ھئڻ جو اعزاز حاصل آھي. ھن سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي، تعليم، زڪوات ۽ عشر ۽ ٻين شعبن جي وفاقي سيڪريٽري طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنيون ۽ عمر جي آخري حصي تائين تعليم ۽ تعليمي ادارن جي ڀلائيءَ لاءِ پاڻ پتوڙيندو رھيو.

==== ننڍپڻ ۽ تعليم ====
ڊاڪٽر ايس ايم قريشيءَ جو پورو نالو شمس الدين قريشي ھو&lt;ref&gt;سنڌي شخصيتون:ـ عليءَ ڏنو جروار: ڊاڪٽر ايس ايم قريشي، https://sindhipeoples.blogspot.com/2017/01/blog-post_5.html &lt;/ref&gt;. سندس والد جو نالو محمد بخش قريشي ھو ۽ پاڻ [http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بوبڪ بوبڪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630060125/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D9%88%D8%A8%DA%AA |date=2020-06-30 }}، تعلقي [[سيوھڻ شريف|سيوھڻ]] ۾ 3 مئي 1936ع تي ھن دنيا ۾ اکيون کوليون. ھن 1959ع ۾ [https://www.neduet.edu.pk/ اين اي ڊي يونيورسٽي] ڪراچيءَ مان سول انجنيئرنگ جي سند حاصل ڪئي. ان بعد 1965ع ۾ ٿائيلينڊ مان اسٽرڪچرل انجيئرنگ ۾ ماسٽر ۽ 1971ع ۾ برطانيا جي شيفيلڊ يونيورسٽيءَ مان سول ۽ اسٽرڪچرل انجينيئرنگ ۾ پي ايڇ ڊي جي سند حاصل ڪئي&lt;ref&gt;مختيار علي انڙ: ڊاڪٽر ايس ايم قريشي https://sindhsalamat.com/threads/50690/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120091023/https://sindhsalamat.com/threads/50690/ |date=2022-01-20 }}&lt;/ref&gt;.

==== خدمتون ====
ڊاڪٽر ايس ايم قريشي جنوري 1959ع ۾ [[:en:Pakistan_Public_Works_Department|پبلڪ ورڪس ڊپارٽمينٽ]] ۾ سپروائيزر مقرر ٿيو ۽ ترقي ڪندو ڪندو سينئر ڊزائن انجيئر جي عھدي تائين پھتو. مئي 1965ع ۾ سنڌ يونيورسٽي انجيئرنگ ڪاليج ۾ ريڊر مقرر ٿيو. اپريل 1971ع ۾ ساڳئي ڪاليج ۾ پروفيسر بڻيو. مارچ 1974ع کان جولاءِ 1976ع تائين پاڪستان سائنس فائونڊيشن جي ميمبر طور خدمتون سرانجام ڏنائين ۽ جولاءِ 1976ع تي سنڌ يونيورسٽي انجينيئرنگ ڪاليج جو پرو وائيس چانسلر مقرر ٿيو. مارچ 1977ع ۾ جڏھن مھراڻ يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو تہ پاڻ ان يونيورسٽيءَ جو پھريون وائيس چانسلر مقرر ٿيو. مھراڻ يونيورسٽيءَ کي ملڪ جي بھترين يونيورسٽي بنائڻ ۾ سندس ڪيل ڪوششون ۽ خدمتون ڪنھن کان لڪل نہ آھن. سندس ڏھ سالھ دور ۾ مھراڻ يونيورسٽي ملڪ جي بھترين يونيورسٽين جي صف ۾ شامل ٿي وئي&lt;ref&gt;SM Qureshi in Hall of Fame of AIT,

https://www.irp.edu.pk/prof-dr-sm-qureshi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929174804/https://www.irp.edu.pk/prof-dr-sm-qureshi/ |date=2019-09-29 }}&lt;/ref&gt;.

ڊاڪٽر قريشي 1987ع کان 1990ع تائين تعليم جو وفاقي سيڪريٽري ۽ 1990ع کان 1993ع تائين نوجوانن جي معاملن جو وفاقي سيڪريٽري رھيو. ان کان علاوھ ھن وٽ ھائوسنگ ۽ ورڪس، زڪوات ۽ عشر ۽ سائنس ۽ ٽيڪنالوجيءَ جي سيڪريٽريءَ جا قلمدان پڻ رھيا. 1996ع کان 1999ع تائين ھو انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽيءَ جو صلاحڪار ۽ 1999ع کان 2000ع تائين پاڪستان ڪائونسل آف سائنس اينڊ ٽيڪنالوجي جو چيئرمين رھيو. پاڻ 2002ع کان 2013ع تائين گورنر سنڌ طرفان [https://www.ciec.gos.pk/# چارٽر انسپيڪشن ۽ اويلوئيشن ڪاميٽيءَ]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} جو چيئرمين رھيو&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.hiast.edu.pk/petron-note.php |accessdate=2019-09-15 |archive-date=2019-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917093628/http://www.hiast.edu.pk/petron-note.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. عمر جي آخري حصي ۾ ھن [http://www.muet.edu.pk/institutes/institute-science-technology-development مھراڻ يونيورسٽي انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالوجي ڊولپمينٽ]{{مئل ڳنڍڻو|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} قائم ڪيو ۽ مرڻ گھڙيءَ تائين ان جو ڊائريڪٽر رھيو&lt;ref&gt;https://www.muet.edu.pk/institutes/institute-science-technology-development/faculty-members{{مئل ڳنڍڻو|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== ايوارڊ ۽ اعزاز ==
ايس ايم قريشيءَ کي سندس لافاني خدمتن جي اعتراف طور ڪيترن ئي ايوارڊن سان نوازيو ويو جن جي فهرست هيٺ ڏجي ٿي:
* 1990ع ــ ڏهن سالن جي بهترين ڪارڪرگيءَ تي لطيف اڪيڊمي ڪراچيءَ پاران لطيف شيڊل
* 1992ع ــ مهراڻ يونيورسٽيءَ لاءِ ڪيل خدمتن جي اعتراف طور سنڌ جي گورنر پاران سونو ٻلو.
* 2001ع ــ ايشين انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي بينڪاڪ ڀائيلينڊ پاران بهترين اڳوڻي شاگرد (Distinguished Alumni) جو ايوارڊ
* 2001ع ــ پاڪستان انجنيئرنگ ڪائونسل پاران لائيف ٽائيم اچيومينٽ ايوارڊ
* 2009ع ــ سنڌ جي گورنر پاران تعريفي سرٽيفڪيٽ
* 2010ع ــ ايشين انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي جي ”هال آف فيم“ ۾ داخلا

== وفات ==

سنڌ جو ھي املھ ھيرو 17 فيبروري 2019ع تي اسان کان ھميشھ لاءِ وڇڙي ويو. سندس وصيت موجب کيس مھراڻ يونيورسٽيءَ ۾ دفنايو ويو&lt;ref group=&quot; &quot;&gt;Famous Educationist SM Qureshi Passes Away https://www.sindhpost.com.pk/famous-educationist-sm-qureshi-passes-away/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190816045640/https://www.sindhpost.com.pk/famous-educationist-sm-qureshi-passes-away/ |date=2019-08-16 }}&lt;/ref&gt;.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ماهر تعليم]]
[[زمرو:سنڌي شخصيتون]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ماهر]]
[[زمرو:1936ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ جا ڄاڻو]]</text>
      <sha1>36q15v3xmeynsxwhyfzzwqtzc706o3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايسٽ انڊيا ڪمپني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56588</id>
    <revision>
      <id>383516</id>
      <parentid>284558</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11415" sha1="rs75q09bg66pwmw2uipkaic6fmoweni" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name             = ايسٽ انڊيا ڪمپني
 (EIC)
| logo             = Flag of the British East India Company (1801).svg
| logo_caption     = سال 1801 ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جو جھنڊو
| image            = Coat of arms of the East India Company.svg
| image_caption    = 1698 ۾ نشان
| type             = پبلڪ يا جوائنٽ اسٽاڪ  ڪمپني 
| genre            =
| fate             = ڪمپني حصيداري ۾  گھڻي حد تائين سرڪاري ٿي چڪي ھئي ۽ 1858 ۾ گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ تحت ٽوڙي ختم ڪئي وئي 
| predecessor      =
| successor        =
| foundation       = 31 December 1600
| founders         = واپاري [[جان واٽس]] ۽  واپاري [[جارج وائيٽ]]
| defunct          = {{End date|df=yes|1874|6|1}}
| location_city    = [[لنڊن]]
| location_country = [[انگلينڊ]]  ([[گريٽ برطانيا]]) 
| locations        =
| area_served      =
| key_people       =
| industry        
 = بين الاقوامي تجارت
| products         =
| services         =
| revenue          =
| operating_income =
| net_income       =
| aum              =
| assets           =
| equity           =
| owner            =
| num_employees    =
| parent           =
| divisions        =
| subsid           =
| homepage         =
| footnotes        =
| intl             =
}}
سن [[1601ء]] ۾ انگريزن جي هڪ قافلي واسڪو ڊي گاما (پورچوگيز) جي سربراهي ۾ [[ممبئي]] جي درياه جي ڪناري تي لٿو انهن [[مغل|مغل بادشاهن]] کي چيو ته اسين هتي تجارت ڪرڻ ٿا چاهيون.ايسٽ انڊيا جي نالي هڪ ڪمپني ٺھي، جنهن جا دفتر [[ڀارت|انڊيا]] جي مختلف ملڪن م ٺاھيا ويا سؤ سالن جي اندر ئي اندر هن ڪمپني جي [[ڪاروبار]] ترقي ڪئي ء سڄي ملڪ جي تجارت ايسٽ انڊيا ڪمپني جي هٿ ۾ اچي وئي&lt;ref&gt;[http://www.archive.org/stream/Ulama-e-DeobandKaTareekhiPasemanzarByShaykhZulfiqarAhmadNaqshbandi#page/n4/mode/1up Ulama -e- Deoband Ka Tareekhi Pasemanzar By Shaykh Zulfiqar Ahmad Naqshbandi&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

هن نالي سان ٽي ڪمپنيون هيون. هڪ انگريزن جي، ٻي پورچوگيزن جي ۽ -ٽين- فرينچن جي، -جن- جو ترتيبوار 1600ع، 1602ع ۽ 1664ع ۾ بنياد پيو. پورچوگيزن واري ڪمپني سمن جي دؤر ۾ به هئي، پر پوءِ -ان- کي نئين شڪل ڏيئي، -ان- جو باقاعدي بنياد 1664ع ۾ وڌو ويو. برطانوي -انڊيا- ڪمپني'&gt;-ايسٽ -انڊيا- ڪمپني- 1600ع ۾ باقاعدي لنڊن جي -پارليامينٽ- مان، -اوڀر- وارن ملڪن سان واپاري ناتن رکڻ جو منشور پاس ڪرائي وجود ۾ آئي. هن ڪمپنيءَ جا 217 حصيدار هئا، 31 ڊسمبر 1602ع تي -انگلنڊ- جي راڻيءَ ايلزبيٿ، ڪمپنيءَ پاران [[سنڌ]] ۾ واپار ڪرڻ جو پروانو ڏنو، جنهن کان پوءِ 1613ع ۾ نڪولس وٿنگٽن، ڪمپنيءَ پاران سنڌ ۾ واپار لاءِ -جائزو- وٺڻ آيو، ۽ انهيءَ ئي سال هن ڪمپنيءَ پنهنجي پهرين واپاري ڪوٺي سورت ۾ قائم ڪئي. -ان- وقت سورت مشهور -بندر- هو ۽ سنڌ سان لاڳاپيل هو. -ان- کان پوءِ 1618ع ۾ انهيءَ ڪمپنيءَ مڪران جي -بندر- ”جسڪ“ تي واپاري ڪوٺي قائم ڪئي. انهيءَ کان اڳ 1615ع ۾ -انگلنڊ- جي -بادشاهه- جيمس پهرئين پاران سر ٿامس رو هندستان ۾ سفير ٿي آيو. 24 ڊسمبر 1615ع تي هن ڪمپنيءَ کي سنڌ ۾ واپار متعلق ڄاڻ ڏني. اصل ۾ برطانوي ڪمپنيءَ 1613ع ۾ پهريون دفعو سنڌ ۾ واپاري ڪوٺي کولڻ جي ڪوشش ڪئي هئي، پر پورچوگيزن جي اڳ ۾ ئي اتي ڄميل هئڻ سبب -انگريز- ڪامياب ٿي نه سگهيا. 26 -اپريل- 1630ع ۾ برطانوي ڪمپنيءَ هڪ ديسي دلال کي واپار جو واءُ سواءُ معلوم ڪرڻ لاءِ سنڌ موڪليو، جيڪو هتان واءُ سواءُ وٺي ٻه ڳٺڙيون ڪپڙي جون ۽ نموني طور ڪجهه نير خريد ڪري، سورت جي ايجنٽن کي ڏيکارڻ لاءِ ساڻ کڻي ويو. انهيءَ کان اڳ 1617ع ۾ برطانوي ڪمپنيءَ هندستان مان 288، 56، 3 پائونڊن جو مال خريد ڪيو هو، جنهن جي -انگلنڊ- ۾ قيمت 600، 14، 9 -پائونڊ- هئي. اصل ۾ ايڏو وڏو اقتصادي فائدو ڏسي ڪمپنيءَ سنڌ ۾ واپاري ڪوٺيءَ لاءِ ڪوششون تيز ڪيون. 1635ع ۾ هڪ -انگريز- جهاز ”ڊسڪوري“، لاهري -بندر- تي پهتو، جنهن تي -ٽن- ڄڻن وارو هڪ واپاري وفد سوار ٿي، -ٺٽي- پهتو. انهيءَ وفد ۾ وليم فريملين، جان سيلر ۽ رچرڊ موئلي شامل هئا. انهيءَ وفد سنڌ ۾ ڪپڙي جي واپار لاءِ ٻن مهينن تائين -جائزو- ورتو. آخر انهيءَ تي سال جي آخر ۾ برطانوي ڪمپنيءَ سنڌ ۾ پهرين واپاري ڪوٺي قائم ڪئي، جنهن جي مکيه آفيس -ٺٽي- ۾ ۽ -ان- جون شاخون نصرپور ۽ سيوهڻ ۾ قائم ٿيون. شروع ۾ ڪمپنيءَ سوٽي ڪپڙي ۽ نير جي خريداري به ڪرڻ لڳي. سنڌ ۾ قلمي شورو گهڻي انداز ۾ پيدا ٿيندو هو. -انگريز- انهيءَ کي -بارود- ٺاهڻ لاءِ ڪتب آڻيندا هئا. اهوئي سبب آهي جو اڳتي هلي ڪمپنيءَ پنهنجي واپار جو سمورو زور قلمي شوري هٿ ڪرڻ ۾ لڳايو . -انگريز- واپارين سنڌ مان وڌ ۾ وڌ قلمي شورو هٿ ڪري موڪليو. ستاويهه سال اها ڪوٺي هلي پوءِ سنڌ ۾ ڏڪار پوڻ سبب 1662ع ۾ اها -بند- ڪئي وئي، ٻيو ڀيرو وري 1662ع ۾ ڪمپنيءَ جي ڪوٺي -بند- ٿيڻ کان پنج سال پوءِ، جڏهن سنڌ وري ڏڪار مان چڙهي سائي ستابي ٿي، ته ڪمپنيءَ ٻيهر پنهنجي ڪوٺي قائم ڪرڻ لاءِ هٿ پير هڻڻ شروع ڪيا. 1667ع ۾ ڪمپنيءَ هٿ پير هڻڻ شروع ڪيا۽ ڪمپنيءَ پاران ٻه گماشتا، هينري گاري ۽ گلبرٽ هئريسن، -ٺٽي- پهتا. هڪ سال کان پوءِ 1668ع ۾ جڏهن ڪمپني، بمبئيءَ کي پنهنجي قبضي ۾ آڻي ورتو ته سنڌ ۾ ڪوٺي نه هئڻ جي باوجود به طاقت جي زور تي انگريزن پنهنجو واپار -جاري- رکيو. 1687ع ۾ ڪمپنيءَ سنڌ مان ڪپڙي، سُٽ ۽ ڇيٽ جون 250، 00، 4 ڳٺڙيون بمبئيءَ ۽ سورت روانيون ڪيون. 1697ع کان 1702ع تائين، پنجن سالن جي عرصي ۾ هندستان مان اَٺن لکن پائونڊن جو مال ٻاهر روانو ڪيو ويو. اهو سلسلو -جاري- رهندو آيو، جيستائين وڃي 1758ع ۾ ڪمپنيءَ سنڌ ۾ ٻيو دفعو پنهنجي ڪوٺي قائم ڪئي. انهيءَ عرصي ۾ سنڌ تي ميان نورمحمد ڪلهوڙو حڪمران هو، ۽ ڪمپنيءَ سان سندس دوستاڻا تعلقات هئا. ڪمپنيءَ انهن تعلقاتن مان ڀرپور فائدو ورتو. جڏهن ميان نورمحمد وفات ڪري ويو ۽ ميان غلام شاهه سنڌ جي گاديءَ تي ويٺو، ته هن به ڪمپنيءَ سان پيءُ وارا ساڳيا ناتا برقرار رکيا، ۽ 18 ڊسمبر 1758ع تي انگريزن کي سنڌ ۾ ڪوٺي قائم ڪرڻ لاءِ فرمان -جاري- ڪيو. ائين ڪمپنيءَ سنڌ ۾ ٻيو دفعو واپاري ڪوٺي قائم ڪئي. 1760ع ۾ ميان غلام شاهه ڪمپنيءَ سان هڪ نئون واپاري عهدنامو ڪيو، جنهن موجب سفيد فام فرنگين مان فقط انگريزن کي سنڌ ۾ واپار جي اجازت ملي ۽ مٿن محصول به معاف ڪيو ويو. انهيءَ ئي عهدنامي موجب 1764ع ۾ انگريزن قلمي شوري جون 1254 ڳوڻيون بمبئيءَ روانيون ڪيون ۽ ڪمپني ساليانو سراسري ڏهه هزار مڻ قلمي شورو سنڌ مان کڻڻ لڳي. اهڙيءَ طرح 1775ع تائين ڪمپني سنڌ ۾ ڦر لٽ ڪندي رهي. 1775ع ۾ جڏهن سنڌ ۾ سياسي بدامني پيدا ٿي ۽ ڪاروبار متاثر ٿيو ته ڪمپنيءَ کي پنهنجي ڪوٺي -بند- ڪرڻي پيئي. 
اصل ۾ -انڊيا- ڪمپني'&gt;-ايسٽ -انڊيا- ڪمپني- (برطانوي) هندستان تي قبضي ڪرڻ لاءِ بڻائي وئي هئي، جنهن 1613ع ۾ سورت ۾ پنهنجي پهرين واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ کان شروعات ڪئي ۽ اوڻيهين صديءَ جي وچ ڌاري سموري هندستان ۽ سنڌ تي قابض ٿي وئي. 1858ع ۾ -انڊيا- ڪمپني'&gt;-ايسٽ -انڊيا- ڪمپني- ختم ڪئي وئي ۽ اُن جا سمورا اختيار -برطانيا- جي -تاج- ماتحت اچي ويا. جيتوڻيڪ سنڌ ۾ فرينچ ۽ پورچوگيزن جي ڪمپنين به واپار شروع ڪيو هو، پر برطانوي ڪمپنيءَ ٻنهي کي اقتصادي توڙي سياسي طور ناڪام بڻائي ڇڏيو. سنڌ تي (برطانوي) ايسٽ -انڊيا- ڪمپنيءَ جو ئي وڏو اثر رهيو ۽ انهيءَ ڪمپنيءَ معرفت ئي -انگريز- هدستان جي اڇي ۽ ڪاري جا مالڪ بڻيا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ايسٽ انڊيا ڪمپني : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D9%BD%20%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D8%A7%20%DA%AA%D9%85%D9%BE%D9%86%D9%8A |access-date=2020-03-13 |archive-date=2024-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217064103/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D8%B3%D9%BD%20%D8%A7%D9%86%DA%8A%D9%8A%D8%A7%20%DA%AA%D9%85%D9%BE%D9%86%D9%8A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ڪمپني جي فوج ==
[[ڪارل مارڪس]] لکيو ھو تہ:
”جيڪڏهن اسان کي هندستان جي ابتدائي تاريخ جي کڻي گهڻي خبر نه به هجي ان هوندي به هڪ کليل حقيقت کان ته ڪير به انڪاري ٿي نه سگهندو ته اڄ به، انگريز، هندستان جي خرچ تي قائم ٿيل، هندستاني فوج جي ئي زور سان، هندستان کي غلام رکيو ويٺو آهي.&lt;ref name =&quot;  &quot;&gt;   ڪتاب جو نالو؛ جنگ مياڻي ؛مصنف؛ قادر بخش نظاماڻي
ايڊيشن؛ --  ڇپيندڙ؛  بلوچ ادبي سوسائٽي &lt;/ref&gt;“

== ڪمپني جو ايشيا جي ملڪن تي قبضو ==

== ڪمپني جو آفريڪا جي ملڪن تي قبضو ==

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:تاريخ پاڪستان]]</text>
      <sha1>rs75q09bg66pwmw2uipkaic6fmoweni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>متسيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60369</id>
    <revision>
      <id>383733</id>
      <parentid>206280</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siddhu Talreja</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <origin>383733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="f36lgeb411dj1l6sllyic7xynm0nk2e" xml:space="preserve">[[File:Matsya avatar.jpg|thumb|ماتيسيا اوتار-:&quot;ماتسيا جي پينٽنگ، وشنو ڀڳوان جو مَڇي وارو اوتار. وشنو جي جسم جو مٿيون ڀاڱو مڇي جي جسم مان اُڀري ٿو. هڪ ريشمي ساش هن جي ٺونٺ تي نقش ٿيل آهي ۽ هڪ مُنجهيل ڊزائن آهي. مٿان رکيل ۽ پاڻي تي نشان لڳل يورپي پيپر، تاريخ سال 1816ع.&quot;]]

'''متسيہ'''({{lang-en| Matsya}}) وِشنو [[ڀڳوان]] جو [[اوتار]] آهي. سندس ڏهن اوتارن مان هيءُ پھريون اوتار آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://urdu.hawramani.com/%d9%85%d8%aa%d8%b3%db%8c%db%81-2/|title=Meaning of متسیہ - The J.T. Platts Dictionary of Urdu and Classical Hindi|language=en-US|access-date=2020-10-19}}&lt;/ref&gt; '''متسيہ''' بابت سڀ کان پھرين [[يجرويد]] (ستپت برھمڻ گرنٿ) ۾ ذڪر ملي ٿو. مٿس الڳ [[پراڻ]] پڻ لکيل آهي، جنھن کي &quot;[[متسيا پراڻ&quot;|متسيہ پراڻ&quot;]] چيو ويندو آهي.

ابتدا 

ڊاڪٽر [[نبي بخش بلوچ]] پنهنجي ڪتاب” جامع سنڌي لغات“ ۾ ڄاڻايو آھي ته ماڇي [[سنسڪرت]] جي [[لفظ]] ” [[متسيا]]“ مان ورتل آھي ۽ معني` اٿس ” مهاڻو، [[مڇي]] ماريندڙ“. &lt;ref&gt;جامع سنڌي لغات ليکڪ ” ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ“&lt;/ref&gt;

وشنو [[پراڻ]] ۾ آيل آھي  تہ وئيوسُوَتُ سَتياورتُ شِريڌاديو (مَنو[[ڀڳوان]]) وڏي ٻوڏ کان پهريان [[دراوڙ|دراوڙن]] جو راجا ۽ [[ديوتا ڪڪ|ديوتا]] پڻ ھو. جنهن کي وشنو ڀڳوان مَتسَيا (ڌڙ [[مڇي]] ۽ مهانڊو ماڻھوء جو) جو روپ وٺي اهو ٻڌايو ته هڪ وڏي اوڳاھ ياٻوڏ ايندي جنهن ڪري پرٿويء تان نسلن جي پرلئه ٿي ويندي. هن کيس هڪ وڏي [[ٻيڙي]] ٺاهڻ جو چيو جنهن ۾ منوء [[ويد]]، پنهنجو [[ڪٽنب]]، سپت [[رشي]](ست مهاپُرش) ۽ گهڻيون ئي جيو جاتيون بچائي ورتيون. جن مان پوء[[ڌرتيءَ جو ڏينھن|ڌرتيء]] تي الڳ الڳ جاتين جي واڌ ويجھ ٿي. &lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.britannica.com/topic/Matsya-Hinduism|title=Matsya {{!}} Hinduism|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;”وشنو ڀڳوان “ پڻ ”متسيا“ يا ”ماڇي” جو [[اوتار]] وٺي ”منو ڀڳوان“ کي مهاٻوڏ دوران ٻيڙي ٺاهڻ جو ڏس ڏنو هو. اها [[ڏند ڪٿا|ڏند]] ڪٿا ٿوري گهڻي ڦير ڦار سان ٻين سڀيتائن ۾ به ملي آھي، جيئن[[عراق|عراقي]] سڀيتا ۾ گل گاميش جي ڪٿا ۽ [[ابراهيم|ابراهيمي]] ڌرمن ۾[[نوح عليہ السلام|نوح]] جي ڪٿا.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.britannica.com/topic/Matsya-Hinduism|title=Matsya {{!}} Hinduism|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

{{هندو ديوتا ۽ لکتون}}

[[زمرو:وشنو_جا_اوتار]]
[[زمرو:مڇي_ڀڳوان]]
[[زمرو:ٻوڏ_ڏند_ڪٿائون]]
[[زمرو:ديومالائي_گاڏڙ_انسان]]
[[زمرو:پاڻي_۽_هندوازم]]</text>
      <sha1>f36lgeb411dj1l6sllyic7xynm0nk2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Free in US media</title>
    <ns>10</ns>
    <id>61955</id>
    <revision>
      <id>383450</id>
      <parentid>209559</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="2s6iz1qfoeuw9tzrrj3mz57lrmt83ub" xml:space="preserve">&lt;!--{{free media}}--&gt;{{file other &lt;!-- Only categorize when on file (image) pages. --&gt;
| [[زمرو:All free in US media|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2s6iz1qfoeuw9tzrrj3mz57lrmt83ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383454</id>
      <parentid>383450</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="353" sha1="edvb0wr4m0y02p56xowwx6msqv0xc81" xml:space="preserve">&lt;!--{{free media}}--&gt;{{file other &lt;!-- رڳو فائيل (تصوير) صفحن تي زمرو شامل ڪريو. --&gt;
| [[زمرو:آمريڪا ۾ سمورا آزاد ميڊيا فائل|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- زمرا ۽ بين الوڪي ڳنڍڻا /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو، هتي نه! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edvb0wr4m0y02p56xowwx6msqv0xc81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روندو ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64399</id>
    <revision>
      <id>383665</id>
      <parentid>269291</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3326" sha1="781qni14ihsflby52hwfdtl67rvtbp0" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name  = روندو ضلعو
| official_name                   =Rondu District
| native_name                     =
| other_name                      = 
| settlement_type                 =  [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline                   = 
| image_caption                   = 
| motto                           = 
| image_map                       = File:Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| mapsize                         = 250px
| map_caption                     = گلگت بلتستان جي نقشي ۾ 14 ضلعا ڏيکاريل
| subdivision_type                = ملڪ
| subdivision_name                = پاڪستان
| subdivision_type1               = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي صوبو]]
| subdivision_name1               = [[گلگت بلتستان]]
| subdivision_type2               = ڊويزن
| subdivision_name2               = [[بلتستان ڊويزن]]
| seat_type                       = صدر مقام
| seat                            = [[دمبداس]]
| area_total_km2                  = 8,500
| population_density_blank1_km2   = 
| population_density_blank1_sq_mi = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| population_blank2               = 109,000
| blank_name_sec1                 = Number of tehsils
| blank_info_sec1                 = 0
| footnotes                       = 

}}
'''روندو ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Rindu District}}&lt;ref&gt;
{{Cite book|title=Qadam Qadam Baltistan|last=Ali|first=Wazir Qalbi|publisher=Baltistan Book Depot|year=2005|location=Skardu&lt;/ref&gt; گلگت بلتستان جو ھڪ ضلعو آهي جنھن ۾ روندو وادي جو سمورو حصو اچي وڃي ٿو جيڪا اسڪردو، خپلو ۽ شگر جي وادين کان پوءِ گلگت بلتستان جي چوٿين وڏي وادي آھي.&lt;ref&gt;Hussainabadi, Yousaf (2003). &lt;code&gt;Tareekh-e-Baltistan&lt;/code&gt;. Baltistan Book depot, Skardu. Jabir, Abdul Hayee&lt;/ref&gt; اھو ضلعو گلگت بلتستان جي اولھائين حصي ۾ واقع آهي ۽ گلگت ڊويزن ۽ بلتستان ڊويزن وچ م مکيه واپاري ۽ سفري دڳ آھي. سال 2019ع ۾ اسڪردو ضلعي کي ٽوڙي ان مان ھي ضلعو قائم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;|url=http://www.radio.gov.pk/20-04-2019/gb-cabinet-decides-to-upgrade-dareal-tangirgupis-yasin-and-roundu-as-districts {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619154942/http://www.radio.gov.pk/20-04-2019/gb-cabinet-decides-to-upgrade-dareal-tangirgupis-yasin-and-roundu-as-districts |date=2019-06-19 }} |publisher=Radio Pakistan |accessdate=19 June 2019 |language=en |date=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;

==آبادي==
ھن ضلعي جا 70 سيڪڙو ماڻھو [[بلتي ماڻھو| بلتي]] آھن جيڪي بلتي ٻولي ڳالهائيندڙ آھن. آبادي جي اڪثريت شيعن جي آھي. ٻيو نسلي گروھ [[شينا ٻولي]] ڳالهائيندڙن جو آھي. ضلعي جي 90 سيڪڙو آبادي پڙھيل لکيل ماڻھن جي آھي.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:روندو ضلعو]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>781qni14ihsflby52hwfdtl67rvtbp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نگر ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64403</id>
    <revision>
      <id>383686</id>
      <parentid>275432</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5047" sha1="7blnkvami6msc0969g2tsqpa8d1ymi4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name=نگر ضلعو
|official_name=
|native_name=Nagar District
|native_name_lang=en
|settlement_type= [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
|image_skyline=File:Rakaposhi, Nagar GB (Pakistan).jpg
|imagesize= 220px
|image_alt=
|image_caption=نگر وادي مان رڪاپوشي جو منظر
| image_map               = Pakistan - Gilgit-Baltistan - Nagar.svg
| mapsize                 = 220px
| map_alt                 =
| map_caption             = گلگت بلتستان جي نقشي م نگر ضلعو نمايان ڏيکاريل
| pushpin_map             = 
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = [[گلگت بلتستان]]
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[گلگت ڊويزن]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[نگرخاس]]
| population_as_of        = 1998
| population_est          =
| pop_est_as_of           =
| area_total_km2          = 5,000
| population_total        = 51,387
| population_footnotes    = {{citation needed|date=December 2020}}
| population_density_km2  =
| leader_title            =
| leader_name             =
| leader_title1           =
| leader_name1            =
| blank_name_sec1         = تحصيلن جو تعداد
| blank_info_sec1         = 2
| website                 =
| footnotes               =
}}

'''نگر ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Nagar District}} [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[گلگت ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو آهي. جنھن جي صدر مقام [[نگر]] شھر آھي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dividing governance: Three new districts notified in G-B|url=https://tribune.com.pk/story/926380/dividing-governance-three-new-districts-notified-in-g-b/|website=Express Tribune|publisher=Express Tribune|accessdate=12 April 2017}}&lt;/ref&gt; ھي ضلعو پھرين [[ھنزہ نگر ضلعو]] جو حصو ھيو جنھن کي سال 2015ع م ٽوڙي ٻہ ضلعا: [[ھنزہ ضلعو]] ء نگر ضلعو قائم ڪيا ويا. نگر ضلعي جي اتر ۽ اتر۔اوڀر پاسن کان ھنزہ ضلعو، ڏکڻ اوڀر ۾ [[شگر ضلعو]]، ڏکڻ ۾ [[گلگت ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[گوپيس-ياسين ضلعو]] واقع آهي.

==تاريخ==
اينگلو بروشو جنگن 1889–1892 کان پوءِ نگر وادي وارو علائقو برطانوي تسلط ۾ آيو ۽ ڪشميري درٻار جي ماتحتي وارو علائقو بڻجي ويو پر ان تي نگر جي شاھي خاندان جو راڄ برقرار رھيو. پاڪستان ٺھڻ بعد بہ ان جو پرنسلي اسٽيٽ وارو درجو برقرار رھيو. 1974ع م [[ذوالفقار علي ڀٽو]] جي حڪومت [[قبائلي علائقن واري ڪائونسل]] قائم ڪري مقامي ماڻھن کي نمائندگي جو جمھوري حق ڏنو جنھن کي بعد م [[گلگت بلتستان ليجسليٽو اسيمبلي]] ۾ تبديل ڪيو ويو.

==تحصيلون==
ھن ضلعي ۾ ڪل ٻہ تحصيل آھن جن م [[تحصيل نگر I]] ۽ [[تحصيل نگر II]] شامل آهن&lt;ref&gt;{{cite web |title=GEOGRAPHY &amp; DEMOGRAPHY OF GILGIT BALTISTAN |url=http://www.gilgitbaltistanscouts.gov.pk/TOGeography%20.html}}&lt;/ref&gt;. اپر نگر جا شھر ۽ ڳوٺ شايار، اسڪردس، [[سمايار]]، [[نگرخاس]]، [[ھوپر وادي]] ۽ [[ھسپار]] تحصيل نگر I ۾ واقع آهن. لوئر نگر جا شھر ۽ ڳوٺ چلت، بلادس، چپروٽ، سڪندر آباد، جعفرآباد، نلٽ، مناپن، ٺول، غلميٽ، پسان، مئيڇر،  ڦيڪار، [[ڊاڍمال]] ۽ ھڪوڇر تحصيل نگر II ۾ واقع آهن. 
==سياسي نمائندگي==
ھن ضلعي جي [[گلگت بلتستان ليجسليٽو اسيمبلي]] م نمائندگي ٻن ھيٺين تڪن جي آھي:
*جي بي ايل اي 4 (تحصيل نگر II)
*جي بي ايل اي 5 (تحصيل نگر I)

==سياحتي مرڪز==
نگر وادي کي اڳي بروشل سڏيندا هئا. ان جي بلندي سطح سمنڊ کان 2688 ميٽر (8822 فٽ) آھي. غلميٽ، مناپن، بار، چپروٽ ۽ ھوپر واديون نگر ضلعي جا قدرتي منظرن وارا سياحتي مرڪز آھن. ھن ضلعي جي حدن م دنيا جي وڏين چوٽين مان ھڪ [[راڪاپوشي]] واقع آهي جيڪا 7788 ميٽر (25,561) فوٽ بلند آھي. ان کان سواءِ [[ديرن]]، [[سپينٽڪ]] يا [[گولڊن پيڪ]] پڻ اتي واقع آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ناگر ضلعو]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>7blnkvami6msc0969g2tsqpa8d1ymi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ضلعو غذر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64407</id>
    <revision>
      <id>383647</id>
      <parentid>269548</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>383647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3286" sha1="kyzlulyfmjugtlwuoeump133fw6y8de" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = غذر ضلعو
| official_name           =
| native_name             = Ghizer District
| native_name_lang        = en
| settlement_type         = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline           =
| image_blank_emblem      = 
| blank_emblem_type       = Emblem
| imagesize               =
| image_alt               = پاڪستان
| image_caption           = گلگت بلتستان جا ضلعا
| image_map               = Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| mapsize                 = 220px
| map_alt=
| map_caption             = گلگت بلتستان جا ضلعا&lt;ref&gt;{اشڪومان تعلقو غلطي سان گوپيس-ياسين ضلعي ۾ ڏيکاريل}&lt;/ref&gt;
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = {{Flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]     
| subdivision_name2       = [[گلگت ڊويزن]] 
| founder                 =
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[گاھڪوچ|گاڪچ]]
| blank_name_sec1         = تعلقن جو تعداد
| blank_info_sec1         = 2
}}
'''غذر ضلعو''' (Ghizer District) [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[گلگت ڊويزن]] جو ضلعو آهي جنھن جو صدر مقام [[گاھڪوچ|گاڪچ]] شھر آھي. سال 1974ع کان 2019ع تائين ھي ضلعو اپر گلگت ندي واري سموري علائقي تي مشتمل ھو پر سال 2019ع ۾ ان کي ٽوڙي ان جي اولھ واري حصي تي مشتمل [[گوپيس-ياسين ضلعو]] ٺاھيو ويو ۽ اوڀر واري حصي کي غذر ضلعي طور برقرار رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GB cabinet decides to upgrade Dareal, Tangir,Gupis Yasin and Roundu as districts |url=http://www.radio.gov.pk/20-04-2019/gb-cabinet-decides-to-upgrade-dareal-tangirgupis-yasin-and-roundu-as-districts |publisher=Radio Pakistan |accessdate=19 June 2019 |language=en |date=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Map of ghizer.jpg|thumb|right|اڳوڻي غذر ضلعي جو نقشو]]
موجوده غذر ضلعي جي اتر ۾ [[خيبرپختونخوا]] جو [[چترال ضلعو|اپر چترال ضلعو]] ۽ [[افغانستان]] جي صوبي [[بدخشان صوبو|بدخشان]] جو [[واخان ڪوريڊور|واخان ضلعو]]، اوڀر ۾ [[ھنزه ضلعو|ھنزہ ضلعو]]، [[نگر ضلعو]] ۽ [[گلگت ضلعو]]، ڏکڻ ۾ [[تانگير ضلعو]]، ڏکڻ اولھ ۾ [[داريل ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[گوپيس-ياسين ضلعو]] واقع آهي. غذر ضلعو ھيٺين ٻن تعلقن ۾ ورھايل آھي:
* [[اشڪومن وادي|اشڪومان تعلقو]]
* [[پونيئل تعلقو]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:غذر ضلعو]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>kyzlulyfmjugtlwuoeump133fw6y8de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383675</id>
      <parentid>383647</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="5yg3v00lj3dkixufqfc8hnop860g7kx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = غذر ضلعو
| official_name           =
| native_name             = Ghizer District
| native_name_lang        = en
| settlement_type         = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline           =
| image_blank_emblem      = 
| blank_emblem_type       = Emblem
| imagesize               =
| image_alt               = پاڪستان
| image_caption           = گلگت بلتستان جا ضلعا
| image_map               = Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| mapsize                 = 220px
| map_alt=
| map_caption             = گلگت بلتستان جا ضلعا&lt;ref&gt;{اشڪومان تعلقو غلطي سان گوپيس-ياسين ضلعي ۾ ڏيکاريل}&lt;/ref&gt;
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = {{Flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]     
| subdivision_name2       = [[گلگت ڊويزن]] 
| founder                 =
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[گاھڪوچ|گاڪچ]]
| blank_name_sec1         = تعلقن جو تعداد
| blank_info_sec1         = 2
}}
'''غذر ضلعو''' (Ghizer District) [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[گلگت ڊويزن]] جو ضلعو آهي جنھن جو صدر مقام [[گاھڪوچ|گاڪچ]] شھر آھي. سال 1974ع کان 2019ع تائين ھي ضلعو اپر گلگت ندي واري سموري علائقي تي مشتمل ھو پر سال 2019ع ۾ ان کي ٽوڙي ان جي اولھ واري حصي تي مشتمل [[گوپيس-ياسين ضلعو]] ٺاھيو ويو ۽ اوڀر واري حصي کي غذر ضلعي طور برقرار رکيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GB cabinet decides to upgrade Dareal, Tangir,Gupis Yasin and Roundu as districts |url=http://www.radio.gov.pk/20-04-2019/gb-cabinet-decides-to-upgrade-dareal-tangirgupis-yasin-and-roundu-as-districts |publisher=Radio Pakistan |accessdate=19 June 2019 |language=en |date=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Map of ghizer.jpg|thumb|right|اڳوڻي غذر ضلعي جو نقشو]]
موجوده غذر ضلعي جي اتر ۾ [[خيبرپختونخوا]] جو [[چترال ضلعو|اپر چترال ضلعو]] ۽ [[افغانستان]] جي صوبي [[بدخشان صوبو|بدخشان]] جو [[واخان ڪوريڊور|واخان ضلعو]]، اوڀر ۾ [[ھنزه ضلعو|ھنزہ ضلعو]]، [[نگر ضلعو]] ۽ [[گلگت ضلعو]]، ڏکڻ ۾ [[تانگير ضلعو]]، ڏکڻ اولھ ۾ [[داريل ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[گوپيس-ياسين ضلعو]] واقع آهي. غذر ضلعو ھيٺين ٻن تعلقن ۾ ورھايل آھي:
* [[اشڪومن وادي|اشڪومان تعلقو]]
* [[پونيئل تعلقو]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:غذر ضلعو]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>5yg3v00lj3dkixufqfc8hnop860g7kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوپيس-ياسين ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64409</id>
    <revision>
      <id>383683</id>
      <parentid>269300</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="ryy27jcx0xgwg13wrd1y4k76jzhkrur" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name    =گوپيس-ياسين ضلعو
| official_name           =Gupis-Yasin District
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| settlement_type         = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline           =
| image_map               = Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| mapsize                 = 220px
| map_alt=
| map_caption   =نقشي ۾ گلگت بلتستان جا ضلعا ڏيکاريل
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       =[[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = {{Flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]    
| subdivision_name2       = [[گلگت ڊويزن]] 
| founder                 =
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[ڦاندر]]
| blank_name_sec1         =تحصيلون
| blank_info_sec1         = 3 
| blank1_name_sec1        = 
| blank1_info_sec1        = 
| government_footnotes    =
| leader_party            =
| leader_title            =
| leader_name             =
| leader_title1           =
| leader_name1            =
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 2017
| population_density_km2 = 
| demographics1_title1   =مکيه ٻوليون
| website                 =
}}
'''گوپس۔ياسين ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Gupis-Yasin District'''}} [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[گلگت ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام [[ڦندر]] شھر آھي. ھي ضلعو 2019ع ۾ قائم ڪيو ويو ان کان اڳ اھو علائقو غيزر ضلعي جون ٻہ تحصيلون: گوپيس تحصيل ۽ ياسين تحصيل ھيون.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GB cabinet decides to upgrade Dareal, Tangir, Gupis Yasin and Roundu as districts |url=http://www.radio.gov.pk/20-04-2019/gb-cabinet-decides-to-upgrade-dareal-tangirgupis-yasin-and-roundu-as-districts |publisher=Radio Pakistan |accessdate=19 June 2019 |language=en |date=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;
[[File:Map of ghizer.jpg|thumb|right|280px|اڳوڻو غيزر ضلعو جنھن ۾ چار تحصيلون ڏيکاريل جن مان اولھ واريون ٻہ تحصيلون ھن وقت گوپس۔ياسين ضلعو آھن]]

گوپس ياسين ضلعي جي اتر ۽ اولھ ۾ [[اپر چترال ضلعو]]، اوڀر م [[غيزر ضلعو]]، ڏکڻ ۾ [[سوات ضلعو]] ۽ [[اپر ڪوھستان ضلعو]] واقع آهن. ھن ضلعي م ھيٺيون ٽي تحصيلون آھن:
*[[گوپس تحصيل]]
*[[ياسين تحصيل]]
*[[ڦندر تحصيل]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گوپس-ياسين ضلعو]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>ryy27jcx0xgwg13wrd1y4k76jzhkrur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھنزه ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64411</id>
    <revision>
      <id>383671</id>
      <parentid>269287</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6161" sha1="dh4sn4vdsdwsraira5yeimmi0jotxze" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name=ھنزہ ضلعو
|official_name=
|native_name=Hunza District
|native_name_lang=en
|settlement_type=[[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
|image_skyline=
|imagesize=
|image_alt=
|image_caption=
|image_map=Pakistan - Gilgit-Baltistan - Hunza.svg
|mapsize=220px
|map_alt=
|map_caption=گلگت بلتستان جي نقشي م ھنزہ ضلعو نمايان ڏيکاريل
| latd = 
| latm = 
| lats = 
|latNS=
| longd = 
| longm = 
| longs = 
|longEW=
|coordinates_type=
|coordinates_display=
|subdivision_type=ملڪ
|subdivision_name=[[پاڪستان]]
|subdivision_type1=[[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
|subdivision_name1={{flag|گلگت بلتستان}}
|subdivision_type2=[[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
|subdivision_name2=[[گلگت ڊويزن]]
|seat_type=صدر مقام
|seat=[[ڪريم آباد]]
|leader_title= 
|leader_name=
|leader_title1= 
|leader_name1=
|area_total_km2=11,660
|population_total=243,324
|population_as_of=1998
|population_density_km2=6.4
|demographics1_title1=مکيه ٻوليون
|blank_name_sec1= تحصيلون
|blank_info_sec1=2
|blank1_name_sec1= 
|blank1_info_sec1= 
|website=
|demographics1_info1= &lt;br&gt;[[بروشسڪي ٻولي]]&lt;br&gt;[[شينا ٻولي]]&lt;br&gt;[[وخي ٻولي]]
}}
'''ھنزہ ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Hunza District}} [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[گلگت ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام [[ڪريم آباد]] شھر آھي. ھي ضلعو ھنزہ نگر ضلعي جو حصو ھيو جنھن کي سال 2015ع ۾ ٽوڙي ٻن حصن ھنزہ ضلعو ۽ [[نگر ضلعو]] ۾ ورھايو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/926380/dividing-governance-three-new-districts-notified-in-g-b/|title=Dividing governance: Three new districts notified in G-B - The Express Tribune|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2016-03-10}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==


[[File:Chagatai Khanate (1490).png|thumb|right|220px|1490ع ۾ مغلستان جو نقشو جنھن ۾ ڪشغاريا پڻ شامل]]

977ع م ھنزہ گلگت کان الڳ رياست جي صورت اختيار ڪئي پر اھا باقاعده حيثيت انجمن کي 15 صدي عيسويءَ ۾ ملي. ساڳي طريقي سان نگر واري الڳ رياست پڻ قائم ٿي جنھن بعد ٻنھي رياستن وچ ۾ جنگيون لڳنديون رھيون. [[مرزا حيدر دغلت]] پاران ڪشمير تي حملي ڪرڻ بعد ھنزہ جي مير [[ڪشغاريا]] جي [[يارڪنڊ خانيٽ]] سان سفارتي لاڳاپا قائم ڪيا. جڏهن ڪشغاريا چيني تسلط ھيٺ آيو تہ ھنزہ جي مير [[يارڪنڊ]] م چيني حڪومت کي ناليماتر خراج ڏيڻ جاري رکيو بدلي ۾ ھنزہ يارڪنڊ ندي واري علائقي تي پنھنجي حقن کي برقرار رکيو ۽ موجوده سنڪيانگ جي [[تغدومباش پامير]] واري وادي ۾ مال چارڻ واري حق کي پڻ برقرار رکيو.
1846 ۾ ڪشمير جڏهن برٽش انڊيا جي بالادستي ھيٺ آيو تہ برٽش انڊيا ھنزہ کي مھاراجا ڪشمير جي ماتحت ڪيو. اھڙي طرح ھنزہ ٻن طاقتن چيني ايمپائر ۽ برٽش انڊيا ٻنھي جي تعبيداري ڪئي.  چين کي نالي ۾ خراج ڏيڻ جي روايت 1930ع تائين جاري رکي وئي. 1947 ۾ ننڍي کنڊ جي ورھاڱي بعد ڪشمير جي مھاراجا انڊيا ۾ شامل ٿيڻ جو اعلان ڪيو تہ گلگت جي قبيلائي ماڻھن. مھاراجا جي اختيار خلاف بغاوت ڪئي ۽ ھنزہ جي مير بعد ۾ پاڪستان ۾ شموليت جو اعلان ڪيو. انڊيا ان شموليت کي تسليم ڪرڻ کان انڪار ڪيو.

== جاگرافي ==
ھنزہ ضلعي جي اتر ۽ اوڀر ۾ [[چين]] جي [[سنڪيانگ]] خودمختيار ريجن جي [[ڪاشغر پريفيڪچر]] ، ڏکڻ ۾ [[نگر ضلعو]] ۽ [[شگر ضلعو]]، اولھ ۾ [[غيزر ضلعو]]، اتر اولھ م [[افغانستان]] جي [[بدخشان صوبو| بدخشان]] صوبي جو [[واخان ضلعو]] واقع آهن. ھنزہ جو شمار ھندي ننڍي کنڊ جي آخري اتر واري علائقي طور ٿئي ٿو. ان ۾ قراقرم جبلن مان گذرندڙ تاريخي جابلو لنگھ ([[ڪلڪ جابلو لنگھ|ڪلڪ]]، [[منٽاڪا جابلو لنگھ|منٽاڪا]]، [[خنجراب جابلو لنگھ|خنجراب]] ۽ [[شمشال جابلو لنگھ|شمشال]]) واقع آهن جن مان صدين تائين تجارت ۽ مذھب وچ ايشيا، چين ۽ انڊيا منتقل ٿيا. ھن وقت شاھراھ قراقرم ھن ضلعي مان [[خنجراب جابلو لنگھ]] مان گذري چين جي [[سنڪيانگ]] خودمختيار ريجن ۾ داخل ٿئي ٿي.

==انتظامي ورهاست==

ھنزہ ضلعي جي ورھاست ٻن تحصيلن ۾ ٿيل آھي جن مان ھڪ [[علي آباد تحصيل]] ۽ ٻي [[گوجل تحصيل]] آهي. ھنزہ جو وچولو ۽ ھيٺاھون حصو علي آباد تحصيل ۾ واقع آهي ھيٺاھين حصي جي مکيه ٻولي [[شينا ٻولي| شينا]] ۽ وچولي حصي جي ٻولي [[بروشسڪي ٻولي|بروشسڪي]] آهي. ان جو عطا آباد ڍنڍ کان وٺي خنجراب جابلو لنگھ تائين وارو حصو گوجل تحصيل ۾ واقع آهي جتان جي ٻولي [[واخي ٻولي|واخي]] آهي. ضلعي جو وڏو عملدار ڊپٽي ڪمشنر ۽ پوليس جو سربراھ سپرنٽينڊنٽ آف پوليس آھي. تحصيل جو مکيه عملدار اسسٽنٽ ڪمشنر آھي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:هنزه ضلعو]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>dh4sn4vdsdwsraira5yeimmi0jotxze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تانگير ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64424</id>
    <revision>
      <id>383637</id>
      <parentid>269304</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="gq7c6al1l6jhkj9eclmmo0ckgssaew4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name     = تانگير ضلعو
| native_name             =Tangir District
| native_name_lang        = en
| settlement_type         = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline           = 
| imagesize               = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_map               = Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = {{flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[ديامير ڊويزن]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[تانگير]]  شھر
| area_total_km2          = 
| population_as_of        = 
| population_total        = 
| population_density_km2  = 
| leader_title            = 
| leader_name             = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec1         =
| blank_info_sec1         =
| demographics_type1      = ٻوليون
| demographics1_title1    = سرڪاري ٻولي
| demographics1_info1     = [[اردو]]
| footnotes               =  
}}
'''تانگير ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Tangir District'''}} پاڪستان جي انتظامي يونٽ گلگت بلتستان جي ديامير ڊويزن ۾ واقع هڪ ضلعي جو نالو آهي جنھن جو صدر مقام تانگير شھر آھي.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/06/17/gb-notifies-four-more-districts-total-number-of-districts-now-14/amp/
|website=pakistantoday.com
|title=GB notifies four more districts, total number of districts now 14}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web 
|url=https://pamirtimes.net/2019/06/18/administrative-reforms-gilgit-baltistan-govt-issues-notification-of-four-new-districts/
|website=pamirtimes.net
|title=Administrative Reforms: Gilgit-Baltistan govt issues notification of four new districts}}
&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جو قيام 2019ع ۾ ٿيو ان کان اڳ اھو [[ديامر ضلعو|ديامر]] ضلعي جي تحصيل ھيو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:تانگير ضلعو]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>gq7c6al1l6jhkj9eclmmo0ckgssaew4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داريل ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64426</id>
    <revision>
      <id>383630</id>
      <parentid>269302</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="60l7rniav3575k896sq75r3r3hf55t9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement 
| name   =داريل ضلعو
| native_name =Darel District
| native_name_lang        = en
| settlement_type         = [[گلگت بلتستان جا ضلعا|گلگت بلتستان جو ضلعو]]
| image_skyline           = 
| imagesize               = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_map               = Gilgit-Baltistan map with tehsils labelled.png
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       =[[پاڪستان جا صوبا|انتظامي يونٽ]]
| subdivision_name1       = {{flag|گلگت بلتستان}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[ديامر ڊويزن]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[داريل]] شھر
| area_total_km2          = 
| population_as_of        = 
| population_total        = 
| population_density_km2  = 
| leader_title            = 
| leader_name             = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec1         = 
| blank_info_sec1         = 0 
| demographics_type1      = ٻولي
| demographics1_title1    = دفتري ٻولي
| demographics1_info1     = [[اردو]]
| footnotes               = 
}}
'''داريل ضلعو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Darel District'''}} [[پاڪستان]] جي انتظامي يونٽ [[گلگت بلتستان]] جي [[ديامر ڊويزن]] جو ھڪ ضلعو جنھن جو صدر مقام [[داريل]] شھر آھي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/06/17/gb-notifies-four-more-districts-total-number-of-districts-now-14/amp/
|website=pakistantoday.com|title=GB notifies four more districts, total number of districts now 14}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web 
|url=https://pamirtimes.net/2019/06/18/administrative-reforms-gilgit-baltistan-govt-issues-notification-of-four-new-districts/
|website=pamirtimes.net
|title=Administrative Reforms: Gilgit-Baltistan govt issues notification of four new districts}}
&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جو قيام 2019ع ۾ ٿيو. ان کان اڳ ھي ضلعو [[ديامر ضلعو|ديامر]] ضلعي جي ھڪ تحصيل ھيو. ھن ضلعي جي اتر م [[گوپيس-ياسين ضلعو]]، اتراوڀر ۾ [[غيزر ضلعو]]، اوڀر ۾ [[تانگير ضلعو]] ۽ ڏکڻ ۽ اولھ پاسي [[خيبرپختونخوا]] جو [[اپر ڪوھستان ضلعو]] واقع آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:داريل ضلعو]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جاگرافي اسٽب]]</text>
      <sha1>60l7rniav3575k896sq75r3r3hf55t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>صحبت پور ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74256</id>
    <revision>
      <id>383753</id>
      <parentid>346401</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="1jgq792dfhu5cmo82wh4ahvcj3q7rrq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ضلعو صحبت پور
| native_name = {{Nastaliq|ضلع صحبت پور}}
| image_map = Pakistan - Balochistan - Sohbatpur.svg
| settlement_type = [[ضلعو]]
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصيرآباد ڊويزن]]
| seat = [[صحبتپور|صحبت پور شهر]]
| seat_type = گادي جو هنڌ
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميا
| leader_party = 
| leader_title = ڊپٽي ڪميشنر
| leader_name = N/A
| leader_title1 = ضلعي پوليس آفيسر (ڊي ايس پي)
| leader_name1 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| population_total = 240,106
| population_as_of = 2023ع
| population_footnotes = 
| area_total_km2 = 802
| elevation_m = 
| population_density_km2 = auto
| area_code = 
| area_code_type = [[List of dialling codes of Pakistan|Calling code]]
| timezone1 = [[Pakistan Standard Time|PST]]
| utc_offset1 = +5
| website = 
| footnotes = 
| total_type = Total
| established_title = قایم تیو
| established_date = مئی، 2013ع
}}
'''صحبت پور''' (Sohbatpur District) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو هڪ ضلعو آهي. اهو مئي، 2013ع ۾ [[جعفر آباد ضلعو|جعفرآباد ضلعي]] جي ڪجهه حصن مان ٺاهيو ويو.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://paktribune.com/news/PM-Khoso-inaugurates-new-district-of-Sohbatpur-in-Balochistan-260299.html|title=PM Khoso inaugurates new district of Sohbatpur in Balochistan|website=Paktribune}}&lt;/ref&gt; سال 2023ع جي آدمشماري جي مطابق ضلعي جي آبادي 2,40,106 آهي.

== انتظامیہ ==
[[File:Inauguration of District Sohbatpur by the then caretaker Prime Minister of Pakistan Mir Hazar Khan Khoso in May 2013.jpg|thumb|287x287px|ضلعي صحبت پور جو افتتاح مئي، 2013ع ۾ نگران وزيراعظم مير هزار خان کوسو ڪيو۔|right]]
صحبت پور ضلعو هيٺين تعلقن تي مشتمل آهي:

• مانجھي پور

• حیردین

• فريد آباد

•صحبت پور

هن ضلعي جون سرحدون بلوچستان جي نصيرآباد، جعفرآباد ۽ ڊيرا بگٽي ضلعن ۽ سنڌ جي جيڪب آباد ۽ ڪشمور ضلعن سان ملن ٿيون۔ ضلعي ۾ اٺ پوليس اسٽيشنون آهن۔

== آبادي ==
سال 2017ع جي مردم شماري جي وقت ضلعي ۾ 30,114 گھر ۽ 200,426 جي آبادي هئي. صحبت پور ۾ جنس جو تناسب 946 عورتون في 1,000 مردن جی آھی ۽ خواندگي جي شرح 33.15 سيڪڙو (47.65 سيڪڙو مردن ۽ 18.07 سيڪڙو عورتن لاءِ)۔ 12,867 (6.42 سيڪڙو) باشندا شهري علائقن ۾ رهندا هئا۔ 78,795 (39.31 سيڪڙو) 10 سالن کان گهٽ عمر وارا هئا۔ اسلام 99.26 سيڪڙو سان غالب مذهب هو، جڏهن ته هندو آبادي جو 0.68 سيڪڙو هئی۔

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:صحبتپور ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1jgq792dfhu5cmo82wh4ahvcj3q7rrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوراب ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74343</id>
    <revision>
      <id>383691</id>
      <parentid>309656</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="rl5f8m2l45t0ojm56ojhct2r494n673" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = سوراب ضلعو
| official_name = ضلع سوراب
| native_name = 
| native_name_lang = 
| settlement_type = ضلعو
| image_skyline = 
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_map = Pakistan - Balochistan - Surab.svg
| mapsize = 300px
| map_alt = 
| map_caption = صوبی بلوچستان م سوراب ضلعی جی جاء
| latd = 
| latm = 
| lats = 
| latNS = 
| longd = 
| longm = 
| longs = 
| longEW = 
| coordinates_type = 
| coordinates_display = 
| subdivision_type = ملک
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[بلوچستان]]
| subdivision_type2 = صدر مقام
| subdivision_name2 = [[سوراب، پاکستان|سوراب]]
| area_total_km2 = 
| population_as_of = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| timezone1 = [[پاکستان میں وقت|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قایم تیو
| established_date = 2017
| leader_title = ضلعو چئیرمین
| leader_name = 
| leader_title1 = نائب ضلعو چئیرمین
| leader_name1 = 
| blank_name_sec1 = ضلع کونسل
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = [[تحصیل]]ن جی تعداد
| blank1_info_sec1 = 
| demographics1_title1 = بولی
| website = 
}}
762
279,038
'''سوراب ضلعو''' [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو هڪ ضلعو آهي۔ سوراب کي سال 2017ع ۾ ضلعي جو درجو ڏنو ويو۔ اڳي اهو [[قلات ضلعو|قلات ضلعي]] جو حصو هو۔ خضدار ضلعو [[خضدار ضلعو|سوراب ضلعي]] جي ڏکڻ-اوڀر ۾، اتر ۾ [[قلات ضلعو]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[واشڪ ضلعو]] ۽ اتر-اولهه ۾ [[خاران ضلعو]] واقع آهي۔هتي جي آبادي جي اڪثريت [[بروھي ماڻھو|بروهي قوم]] تي مشتمل آهي۔ جهالاوان بروهي قبيلا هتي جي مکيه آبادي آهن.

==تعلقا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
!Tehsil
!Area (km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Population (2023)
!Density (ppl/km²)
(2023)
!Literacy rate
(2023)
|-
|1
|[[دشت گوران تعلقو]] 
|215
|27,503
|127.92
|
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Kalat District|Surab]]
|-
|2
|[[گدڙ تعلقو]] 
|205
|89,631
|437.22
|
|-
|3
|[[شهيد مهر آباد زھري تعلقو]] 
|109
|66,435
|609.50
|
|-
|4
|[[سوراب تعلقو]] 
|233
|95,469
|409.74
|
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سوراب ضلعو]]
[[زمرو:قلات ڊويزن]]
[[زمرو:بلوچستان جا ضلعا]]
[[زمرو:قلات ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>rl5f8m2l45t0ojm56ojhct2r494n673</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383694</id>
      <parentid>383691</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="mc98cxwq293d21cmje99lbw5aca0dpf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = سوراب ضلعو
| official_name = ضلع سوراب
| native_name = 
| native_name_lang = 
| settlement_type = ضلعو
| image_skyline = 
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_map = Pakistan - Balochistan - Surab.svg
| mapsize = 300px
| map_alt = 
| map_caption = صوبی بلوچستان م سوراب ضلعی جی جاء
| latd = 
| latm = 
| lats = 
| latNS = 
| longd = 
| longm = 
| longs = 
| longEW = 
| coordinates_type = 
| coordinates_display = 
| subdivision_type = ملک
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[بلوچستان]]
| subdivision_type2 = صدر مقام
| subdivision_name2 = [[سوراب، پاکستان|سوراب]]
| area_total_km2 = 
| population_as_of = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| timezone1 = [[پاکستان میں وقت|PST]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قایم تیو
| established_date = 2017
| leader_title = ضلعو چئیرمین
| leader_name = 
| leader_title1 = نائب ضلعو چئیرمین
| leader_name1 = 
| blank_name_sec1 = ضلع کونسل
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = [[تحصیل]]ن جی تعداد
| blank1_info_sec1 = 
| demographics1_title1 = بولی
| website = 
}}
762
279,038
'''سوراب ضلعو''' [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو هڪ ضلعو آهي۔ سوراب کي سال 2017ع ۾ ضلعي جو درجو ڏنو ويو۔ اڳي اهو [[قلات ضلعو|قلات ضلعي]] جو حصو هو۔ خضدار ضلعو [[خضدار ضلعو|سوراب ضلعي]] جي ڏکڻ-اوڀر ۾، اتر ۾ [[قلات ضلعو]]، ڏکڻ-اولهه ۾ [[واشڪ ضلعو]] ۽ اتر-اولهه ۾ [[خاران ضلعو]] واقع آهي۔هتي جي آبادي جي اڪثريت [[بروھي ماڻھو|بروهي قوم]] تي مشتمل آهي۔ جهالاوان بروهي قبيلا هتي جي مکيه آبادي آهن.

==تعلقا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
!Tehsil
!Area (km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, BALOCHISTAN |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/balochistan/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!Population (2023)
!Density (ppl/km²)
(2023)
!Literacy rate
(2023)
|-
|1
|[[دشت گوران تعلقو]] 
|215
|27,503
|127.92
|
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Kalat District|Surab]]
|-
|2
|[[گدڙ تعلقو]] 
|205
|89,631
|437.22
|
|-
|3
|[[شهيد مهر آباد زھري تعلقو]] 
|109
|66,435
|609.50
|
|-
|4
|[[سوراب تعلقو]] 
|233
|95,469
|409.74
|
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سوراب ضلعو]]
[[زمرو:قلات ڊويزن]]
[[زمرو:قلات ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>mc98cxwq293d21cmje99lbw5aca0dpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بلوچستان جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>74387</id>
    <revision>
      <id>383894</id>
      <parentid>344372</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="m9ytggpp2s2w6k2p5owx8r04dqzyqgc" xml:space="preserve">[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>m9ytggpp2s2w6k2p5owx8r04dqzyqgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوستا محمد ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74388</id>
    <revision>
      <id>383731</id>
      <parentid>309157</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="0bgasy3hf8v2p2wr2vzcq0lnh7beyob" xml:space="preserve">{{Short description|District in Balochistan, Pakistan}}
{{Infobox settlement
| name = استه محمد ضلعو
| official_name = Usta Muhammad District
&lt;br&gt; {{Nastaliq|ضلع استا محمد}}
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = 
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_map = Pakistan - Balochistan - Jaffarabad.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جي نقشي ۾ استه محمد ضلعو هائي لائٽ ڪيل
| coordinates = {{Coord|28|10|42|N|68|2|35|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| coordinates_type = 
| coordinates_display = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[پاڪستان جا انتظامي ايڪا|صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصيرآباد ڊويزن|نصير آباد]]
| seat_type = صدرمقام
| seat = [[اوسته محمد]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = پاڪستان مسلم ليگ
| leader_title = ميمبر صوبائي اسيمبلي
| leader_name = سردارزاده فيصل خان جمالي
| leader_title1 = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name1 = انور باديني
| leader_title2 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
| area_total_km2 = 953
| population_as_of = 2023ع
| population_total = 263,202
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پ.م.و]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قيام
| established_date = پهرين سيپٽمبر، 2022ع
| blank_name_sec1 = 
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = صوبائي اسيمبلي جو تڪ
| blank1_info_sec1 = پي بي-13
| demographics1_title1 = Balochi, Sindhi, Brahui, Siraiki
| demographics1_info1 = [[بلوچي ٻولي|بلوچي]], [[Sindhi language|Sindhi]]
| website = [http://balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=822&amp;Itemid=1108 Official site]
}}
'''استه محمد ضلعو''' (بلوچي: استا محمد ماگ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nation.com.pk/10-Jun-2022/balochistan-s-new-districts-to-bring-prosperity-farah |title=Balochistan's new districts to bring prosperity: Farah |date=10 June 2022|newspaper=The Nation newspaper|access-date=30 January 2024}}&lt;/ref&gt; اهو سيپٽمبر، 2022ع ۾ [[جعفر آباد ضلعو|جعفر آباد ضلعي]] کي ورهائي ٺاهي ویو.

استه محمد ضلعو [[سنڌ|سنڌ صوبي]] جي ڀرسان ميداني علائقن ۾ واقع آهي.&lt;ref name=&quot;NRB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=99&amp;dn=Jaffarabad|url-status=dead|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Jaffarabad (new Usta Muhammad District created from old Jaffarabad District in 2022)|archive-date=26 March 2012|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website|access-date=30 January 2024 |archive-url=http://web.archive.org/web/20120326132034/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=99&amp;dn=Jaffarabad}}&lt;/ref&gt; استه محمد ضلعو ٻن تعلقن ۾ ورهايل آهي. استه محمد تعلقو ضلعي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو.

== انتظاميه ==

ضلعو انتظامي طور ھيٺين ٻن تعلقن ۾ ورهايل آھي:

• اوستا محمد تعلقو

• گنڊاڪا تعلقو

== ميونسپل/ ٽائون ڪائونسلون ==
اوستا محمد ضلعي ۾ 20 يونين ڪائونسلون آهن: 
يونين ڪائونسلون هيٺ ڏجن ٿيون:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Name of Tehsil
! Municipal Corporation 
! No of Union Councils
|-
| [[Usta Muhammad]] 
|MCUsta
|
11  
|-
| [[Gandakha]] 
|TC
|09
|}

== آبادیات ==
{{bar box
|title=سال 2017ع مطابق اوستا محمد ضلعی جی مذہب وار تقسیم&lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
|titlebar=#FCD116
|left1=مذہب
|right1=سیکڑو
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[اسلام]]|green|98.30}}
{{bar percent|[[Hinduism in Balochistan|ھندو مذھب]]|darkorange|1.51}}
{{bar percent|دیگر|black|0.19}}
}}
&lt;small&gt;سال 2017ع جي مردم شماري جي وقت ضلعي ۾ 27,372 گھر ۽ 260,865 جي آبادي هئي۔ اوستا محمد ضلعي ۾ جنس جو تناسب 963 عورتون في 1000 مرد ۽ خواندگي جي شرح مردن لاءِ۔ 29.52٪ - 39.72٪ ۽ عورتن لاءِ 19.02٪ ھئی۔ 76,753 (29.42٪) شهري علائقن ۾ رهندا آھن۔ 94,009 (36.03٪) 10 سالن کان گهٽ عمر وارا آھن۔ سال 2017ع جي آدم شماري جي وقت، آبادي جو 40.18٪ بلوچي، 24.71٪ سنڌي، 19.05٪ سرائيڪي ۽ 14.35٪ براهوي پنهنجي پهرين ٻولي ڳالهائيندو هو۔&lt;/small&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اوستا محمد ضلعو]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>0bgasy3hf8v2p2wr2vzcq0lnh7beyob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383732</id>
      <parentid>383731</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5330" sha1="5qdoe2994fm7a9ll1zsq5amh56u6zyp" xml:space="preserve">{{Short description|District in Balochistan, Pakistan}}
{{Infobox settlement
| name = استه محمد ضلعو
| official_name = Usta Muhammad District
&lt;br&gt; {{Nastaliq|ضلع استا محمد}}
| settlement_type = [[ضلعو]]
| image_skyline = 
| imagesize = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_map = Pakistan - Balochistan - Jaffarabad.svg
| mapsize = 
| map_alt = 
| map_caption = بلوچستان جي نقشي ۾ استه محمد ضلعو هائي لائٽ ڪيل
| coordinates = {{Coord|28|10|42|N|68|2|35|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| coordinates_type = 
| coordinates_display = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = [[پاڪستان جا انتظامي ايڪا|صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flag|Balochistan}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[نصيرآباد ڊويزن|نصير آباد]]
| seat_type = صدرمقام
| seat = [[اوسته محمد]]
| government_footnotes = 
| government_type = ضلعي انتظاميه
| leader_party = پاڪستان مسلم ليگ
| leader_title = ميمبر صوبائي اسيمبلي
| leader_name = سردارزاده فيصل خان جمالي
| leader_title1 = ڊپٽي ڪمشنر
| leader_name1 = انور باديني
| leader_title2 = ضلعي پوليس آفيسر
| leader_name2 = N/A
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
| area_total_km2 = 953
| population_as_of = 2023ع
| population_total = 263,202
| population_density_km2 = auto
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت|پ.م.و]]
| utc_offset1 = +5
| established_title = قيام
| established_date = پهرين سيپٽمبر، 2022ع
| blank_name_sec1 = 
| blank_info_sec1 = 
| blank1_name_sec1 = صوبائي اسيمبلي جو تڪ
| blank1_info_sec1 = پي بي-13
| demographics1_title1 = Balochi, Sindhi, Brahui, Siraiki
| demographics1_info1 = [[بلوچي ٻولي|بلوچي]], [[Sindhi language|Sindhi]]
| website = [http://balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=822&amp;Itemid=1108 Official site]
}}
'''استه محمد ضلعو''' (بلوچي: استا محمد ماگ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جي ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nation.com.pk/10-Jun-2022/balochistan-s-new-districts-to-bring-prosperity-farah |title=Balochistan's new districts to bring prosperity: Farah |date=10 June 2022|newspaper=The Nation newspaper|access-date=30 January 2024}}&lt;/ref&gt; اهو سيپٽمبر، 2022ع ۾ [[جعفر آباد ضلعو|جعفر آباد ضلعي]] کي ورهائي ٺاهي ویو.

استه محمد ضلعو [[سنڌ|سنڌ صوبي]] جي ڀرسان ميداني علائقن ۾ واقع آهي.&lt;ref name=&quot;NRB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=99&amp;dn=Jaffarabad|url-status=dead|title=Tehsils &amp; Unions in the District of Jaffarabad (new Usta Muhammad District created from old Jaffarabad District in 2022)|archive-date=26 March 2012|website=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan website|access-date=30 January 2024 |archive-url=http://web.archive.org/web/20120326132034/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=99&amp;dn=Jaffarabad}}&lt;/ref&gt; استه محمد ضلعو ٻن تعلقن ۾ ورهايل آهي. استه محمد تعلقو ضلعي هيڊ ڪوارٽر طور ڪم ڪري ٿو.

== انتظاميه ==

ضلعو انتظامي طور ھيٺين ٻن تعلقن ۾ ورهايل آھي:

• اوستا محمد تعلقو

• گنڊاڪا تعلقو

== ميونسپل/ ٽائون ڪائونسلون ==
اوستا محمد ضلعي ۾ 20 يونين ڪائونسلون آهن: 
يونين ڪائونسلون هيٺ ڏجن ٿيون:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Name of Tehsil
! Municipal Corporation 
! No of Union Councils
|-
| [[Usta Muhammad]] 
|MCUsta
|
11  
|-
| [[Gandakha]] 
|TC
|09
|}

== آبادیات ==
{{bar box
|title=سال 2017ع مطابق اوستا محمد ضلعی جی مذہب وار تقسیم&lt;ref name=&quot;2017census&quot;/&gt;
|titlebar=#FCD116
|left1=مذہب
|right1=سیکڑو
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[اسلام]]|green|98.30}}
{{bar percent|[[Hinduism in Balochistan|ھندو مذھب]]|darkorange|1.51}}
{{bar percent|دیگر|black|0.19}}
}}
&lt;small&gt;سال 2017ع جي مردم شماري جي وقت ضلعي ۾ 27,372 گھر ۽ 260,865 جي آبادي هئي۔ اوستا محمد ضلعي ۾ جنس جو تناسب 963 عورتون في 1000 مرد ۽ خواندگي جي شرح مردن لاءِ۔ 29.52٪ - 39.72٪ ۽ عورتن لاءِ 19.02٪ ھئی۔ 76,753 (29.42٪) شهري علائقن ۾ رهندا آھن۔ 94,009 (36.03٪) 10 سالن کان گهٽ عمر وارا آھن۔ سال 2017ع جي آدم شماري جي وقت، آبادي جو 40.18٪ بلوچي، 24.71٪ سنڌي، 19.05٪ سرائيڪي ۽ 14.35٪ براهوي پنهنجي پهرين ٻولي ڳالهائيندو هو۔&lt;/small&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اوستا محمد ضلعو]]
[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5qdoe2994fm7a9ll1zsq5amh56u6zyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاهور ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74528</id>
    <revision>
      <id>383464</id>
      <parentid>383389</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:لاهور]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>383464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21089" sha1="nwdsmzwx2x3cs1an2rtsiz64nxkrf5t" xml:space="preserve">{{For|the military unit|3rd (Lahore) Division}}{{Infobox settlement
| name = لاهور ڊويزن&lt;br&gt;Lahore Division
| native_name = لاہور ڈویژن
| native_name_lang = ur
| settlement_type = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = Pakistan - Punjab - Lahore (division).svg
| map_alt = 
| map_caption = پنجاب جي نقشي ۾ لاهور ڊويزن واضح ڪيل
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coor_pinpoint = 30'30°30
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{پرچم|پاڪستان}}
| subdivision_type1 = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1 = {{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]
| subdivision_type2 = گادي وارو شهر
| subdivision_name2 = [[لاھور|لاهور شهر]]
| subdivision_type3 = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعا]]
| subdivision_name3 = [[لاھور ضلعو|لاهور]]&lt;br /&gt;[[قصور ضلعو|قصور]]&lt;br /&gt;[[ننڪانہ صاحب ضلعو|ننڪانه صاحب]]&lt;br /&gt;[[شيخوپوره ضلعو|شيخوپوره]]
| subdivision_type4 = 
| subdivision_name4 = 
| subdivision_type5 = 
| subdivision_name5 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = آبادي
| seat = 2,27,72,710 (2022ع)
| government_footnotes = 
| government_type = ڊويزنل انتظاميه
| governing_body = 
| leader_title = ڪمشنر
| leader_name = محمد علي رنڌاوا (PAS)
| leader_title1 = سي سي پي او
| leader_name1 = بلال صديقي ڪميانه (PSP)
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; --&gt;
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2 = 11,727
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = &lt;!-- hectares --&gt;
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2022
| population_footnotes = 
| population_total = 22,772,710
| population_density_km2 = auto
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = پاڪستان جو معياري وقت
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = {{URL|lahoredivision.punjab.gov.pk}}
| footnotes = 
| total_type = ڪل
| parts_type = 
| parts = 
| p1 = 
| established_title1 = 
| established_date1 = 
| established_title2 = 
| established_date2 = 
| established_title3 = 
| established_date3 = 
}}
&lt;references /&gt;
'''لاهور ڊويزن''' (اردو: لاہور ڈویژن) [[پاڪستان]] جي صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جي هڪ پهرين سطح جي انتظامي ورهاست (ڊويزن) آهي. اها چار [[ضلعو|ضلعن]]؛ [[قصور ضلعو|قصور]]، [[لاهور ضلعو|لاهور]]، [[ننڪانہ صاحب ضلعو|ننڪانه صاحب]] ۽ [[شيخوپوره ضلعو|شيخوپوره]] تي مشتمل آهي. سال 2000ع جي سڌارن تحت، ڊويزنن کي ختم ڪيو ويو، پر سال 2008ع ۾ ٻيهر بحال ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://health.punjab.gov.pk/?q=system/files/Division_and_district_wise_facilities.pdf|title=Firewall Notification|website=health.punjab.gov.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416005317/http://health.punjab.gov.pk/?q=system%2Ffiles%2FDivision_and_district_wise_facilities.pdf|archive-date=2015-04-16}}&lt;/ref&gt; ڊويزن جو انتظام ڪمشنر ھيٺ آهي ۽ ڪمشنر جي ھيٺ چار ايڊيشنل ڪمشنر آهن ۽ هر ضلعي لاءِ هڪ ڊپٽي ڪمشنر آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://www.opfblog.com/6245/punjab-government-plans-to-carve-a-new-district-from-lahore/|title=Punjab Government Plans to Carve a New District from Lahore|date=6 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603222725/http://www.opfblog.com/6245/punjab-government-plans-to-carve-a-new-district-from-lahore/|archive-date=2010-06-03}}&lt;/ref&gt; سال 2023ع جي آدمشماري جي موجب، لاهور ڊويزن جي آبادي 2,27,72,710، تقريبن سري لنڪا يا آمريڪي رياست فلوريڊا جي برابر آهي.

ورهاڱي کان اڳ، اهو ڇهن ضلعن؛ [[سيالڪوٽ ضلعو|سيالڪوٽ]]، [[گجرانوالہ ضلعو|گجرانواله]]، [[لاهور ضلعو|لاهور]]، [[امرتسر]]، [[ننڪانہ صاحب ضلعو|گورداسپور]] ۽ [[گجرات ضلعو|گجرات]] تي مشتمل هو  ۽ ڊويزن جي ڪل پکيڙ  44,430 چورس ڪلوميٽر هئي. 1947ع  ۾  پاڪستان ۽ ڀارت جي آزادي سان، لاهور ڊويزن ٻنهي ملڪن ۾ ورهائجي ويو ۽ اوڀر اڌ (امرتسر ۽ گرداسپور) امرتسر ضلعو بڻجي ويو. 

==تاريخ==
[[File:Map of the Lahore Division comprising the Districts of Gurdaspur, Amritsar, Lahore, Sialkot, and Gujranwala, surveyed in 1850–55. Reduced and drawn by Abdoos Sobhan, 1858 (F.4-31).jpg|thumb|&lt;small&gt;'''لاهور، سيالڪوٽ، گورداسپور، امرتسر، گوجرانواله ۽ گجرات ضلعن تي مشتمل لاهور ڊويزن جو نقشو. سروي سال 1850-1855ع جي دوران ڪيو ويو ۽ سال 1858ع ۾ عبدالسبحان پاران خلاصو ڪيو ويو ۽ نقشو ٺاهيو ويو.'''&lt;/small&gt;]]
لاهور ڊويزن ورهاڱي کان اڳ، [[برطانوي ھندوستان جا پرڳڻا ۽ صوبا|برطانوي هندستان جي صوبي]] [[پنجاب]] جو هڪ انتظامي ڊويزن هو. اهو [[ستلج|ستلج درياءَ]] جي ساڄي ڪناري تي [[هماليا|هماليه]] کان [[ملتان ڊويزن]] تائين پکڙيل هو ۽ هن ۾ سيالڪوٽ، گوجرانوالا، لاهور، امرتسر، گورداسپور ۽ گجرات جا ڇهه ضلعا شامل هئا. ڊويزن جو ڪل علائقو 44,430 چورس ڪلوميٽر (17,154 چورس ميل) هو ۽ آبادي هندستان جي 1901ع جي مردم شماري مطابق 55,98,463 هئي. چمبا جي جبل واري رياست پڻ ڊويزن جي ڪمشنر  جي سياسي ڪنٽرول هيٺ هئي.

ڪمشنر جو هيڊ ڪوارٽر لاهور (سياري ۾) ۽ ڊلهوزي (اونهاري ۾) ۾ هو. ڊويزن جي ڪل آبادي سال &lt;small&gt;1881ع&lt;/small&gt; ۾ &lt;small&gt;46,96,636&lt;/small&gt; کان وڌي &lt;small&gt;53,21,535&lt;/small&gt; ۽ سال &lt;small&gt;1891ع&lt;/small&gt; ۾ &lt;small&gt;55,98,463&lt;/small&gt; ٿي وئي، جڏهن ته ڪل پکيڙ &lt;small&gt;44,430&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;17,154&lt;/small&gt; چورس ميل) هئي.&lt;ref name=&quot;IGI962&quot;&gt;{{cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_102.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 16, page 96 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717163709/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_102.gif|archive-date=17 July 2014|access-date=27 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; آبادي جي گھاٽائي &lt;small&gt;326&lt;/small&gt; ماڻهو في چورس ميل هئي. سال &lt;small&gt;1901ع&lt;/small&gt; ۾ مسلمانن جو تعداد &lt;small&gt;33,32,175&lt;/small&gt; يا ڪل آبادي جو 60 سيڪڙو هو، جڏهن ته، &lt;small&gt;15,67,400&lt;/small&gt; [[هندوڌرم|هندومت]]، &lt;small&gt;6,61,320&lt;/small&gt; [[سک مت|سک مذهب]]، &lt;small&gt;5,507&lt;/small&gt; [[جين ڌرم|جين مت]]، &lt;small&gt;31,815&lt;/small&gt; [[عيسائيت]]،  &lt;small&gt;228&lt;/small&gt; [[زرتشتي مذھب|زرتشتي مذهب]] ۽ 6 [[ٻڌمت]] سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_101.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 16, page 95 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222359/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_101.gif|archive-date=3 March 2016|access-date=27 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ڊويزن ۾ ڇهه ضلعا هئا:&lt;ref name=&quot;IGI963&quot;&gt;{{cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_102.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 16, page 96 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717163709/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_102.gif|archive-date=17 July 2014|access-date=27 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ضلعو 
! پکيڙ 
&lt;small&gt;&lt;sub&gt;(چورس&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;ميل)&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
! آبادي
&lt;small&gt;&lt;sub&gt;(1991ع&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;آدمشماري)&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
! محصول ۽ ٽيڪس (هزار روپيه)
|-
| [[گجرات ضلعو|'''گجرات''']]
| 4,771
| 497,706
| 6,90
|-
| '''[[لاهور ضلعو|لاهور]]'''
| 3,704
| 1,162,109
| 12,55
|-
| '''[[امرتسر]]''' 
| 1,601
| 1,023,828
| 14,54
|-
| [[ننڪانہ صاحب ضلعو|'''گورداسپور''']]
| 1,889
| 940,334
| 17,72
|-
| '''[[سيالڪوٽ ضلعو|سيالڪوٽ]]''' 
| 1,991
| 1,083,909
| 17,27
|-
| [[گجرانوالہ ضلعو|'''گوجرانواله''']] 
| 3,198
| 890,557
| 12,89
|-
| '''ڪل'''
| 17,154
| 5,598,463
| 81,87
|}

گورداسپور ۾ ڪجهه چورس ميل جبل وارو علائقو شامل هو، جيڪو ڊلهوزي جي هل اسٽيشن، سڀ کان اچو نقطو: 7,687 فوٽ کي گهيرو ڪري ٿو، پر ٻي صورت ۾ ڊويزن جي مٿاڇري هموار هئي. ان ۾ 9,869 ڳوٺ ۽ 41 شهر هئا. جن مان سڀ کان وڏو لاهور (آبادي: 202,964 ؛ ڪينٽونمينٽ سميت)، امرتسر (1,62,429)، سيالڪوٽ (57,956)، گوجرانوالا (29,224)، بٽالا (27,365) ۽ گجرات (22,022) هئا. تجارتي اهميت ۾. لاهور ۽ امرتسر جا شهر ڊويزن جي ٻين سڀني شهرن کي گهٽائي ڇڏيو، پر سيالڪوٽ ۽ بٽاله شهر مقامي مرڪزن کان گهڻو وڌيڪ هئا. ڇهن برطانوي ضلعن جي انتظامي چارج کانسواء، لاهور جي ڪمشنر جو چمبا جي مقامي رياست تي سياسي ڪنٽرول هو، جن جو علائقو 8,330 چورس ڪلوميٽر (3,216 چورس ميل) ۽ آبادي سال 1901ع ۾ 1,27,834 هئي.&lt;ref name=&quot;IGI964&quot;&gt;{{cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_102.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 16, page 96 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717163709/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V16_102.gif|archive-date=17 July 2014|access-date=27 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==آبادي==
[[پاڪستان جي مردم شماري، 2023ع|سال 2023ع جي آدمشماري]] جي موجب، لاهور ڊويزن جي آبادي 2,27,72,710،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/pcr/table_1.pdf|title=table 1|date=2023|website=www.pbs.gov.pk}}&lt;/ref&gt; لڳ ڀڳ [[سري لنڪا]] يا [[آمريڪا جي رياستن ۽ علائقن جي فهرست|آمريڪي رياست]] [[فلوريڊا]] جي برابر آهي.&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|title=Country Comparison:Population|author=US Directorate of Intelligence|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|archive-date=13 June 2007|access-date=2011-10-01|quote=Latvia 2,204,708, July 2011 est.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archive-date=19 October 2013|access-date=2011-09-30|quote=New Mexico - 2,059,179|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ضلعن جي فهرست==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
!ضلعا&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lgcd.punjab.gov.pk/Lahore_Division|title=Lahore Division &amp;#124; Local Government and Community Development}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
!هيڊ ڪوارٽر 
!پکيڙ (چورس ڪلوميٽر)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf|title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, PUNJAB}}&lt;/ref&gt; 
!آبادي (2023ع)
!&lt;small&gt;آبادي جي گھاٽائي&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;(فرد في چورس ڪلوميٽر)&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;

&lt;nowiki&gt;************&lt;/nowiki&gt;
!خواندگي جي شرح
(2023)
|-
|1
|'''[[لاهور ضلعو|لاهور]]'''
|[[لاھور|لاهور شهر]]
|1,772
|13,004,135
|7,336.6
|79.62%
|-
|2
|'''[[قصور ضلعو|قصور]]'''
|[[قصور|قصور شهر]]
|3,995
|4,084,286
|1,021.4
|62.85%
|-
|3
|[[ننڪانہ صاحب ضلعو|'''ننڪانه صاحب''']]&lt;ref name=&quot;nankana2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/138586/nankana-becomes-district|title=Nankana becomes district|date=10 May 2005|work=Dawn|location=Pakistan|access-date=16 February 2014}}&lt;/ref&gt;   
|[[نانڪانا صاحب|ننڪانه صاحب]] 
|2,216
|1,634,871
|737.0
|63.12%
|-
|4
|'''[[شيخوپوره ضلعو|شيخوپوره]]''' 
|[[شيخوپوره]]
|3,744
|4,049,418
|1,080.3
|68.88%
|}

==تعلقن جي فهرست==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
!تعلقو
___________
!پکيڙ 
(km²)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, PUNJAB |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي 
(2023)
!گھاٽائي 
(ppl/km²)

(2023)
!خوانگي جي شرح 
(2023)
!ضلعو
|-
|1
|[[چونيان تعلقو|چونيان]]
|1,212
|979,746
|808.37
|60.64%
| rowspan=&quot;4&quot; |'''[[قصور ضلعو]]''' 
|-
|2
|[[قصور]]
|1,493
|1,603,658
|1,074.12
|63.63%
|-
|3
|[[ڪوٽ راڌا ڪشن]] 
|398
|424,875
|1,067.53
|64.66%
|-
|4
|[[پتوڪي تعلقو|پتوڪي]]
|892
|1,076,007
|1,206.29
|62.98%
|-
|5
|[[لاهور ڪينٽ]] 
|466
|1,885,098
|4,045.27
|81.01%
| rowspan=&quot;10&quot; |'''[[لاهور ضلعو]]''' 
|-
|6
|[[لاھور]]
|214
|4,123,354
|19,268.01
|80.36%
|-
|7
|[[ماڊل ٽائون]] 
|353
|3,244,906
|9,192.37
|78.94%
|-
|8
|[[رائيونڊ تعلقو|رائيونڊ]]
|467
|1,080,637
|2,314.00
|72.35%
|-
|9
|[[شاليمار ٽائون]]
|272
|2,670,140
|9,816.69
|81.21%
|-
|10
|[[نشتر ٽائون]]
|N/A
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|11
|[[واهگه تعلقو]]
|N/A
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|12
|[[اقبال ٽائون، لاهور|اقبال ٽائون]]
|N/A
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|13
|[[راوي ٽائون]]
|N/A
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|14
|[[صدر ٽائون]]
|N/A
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|15
|[[سانگله هل تعلقو]]
|223
|269,993
|1,210.73
|72.08%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ننڪانہ صاحب ضلعو|'''ننڪانه صاحب ضلعو''']] 
|-
|16
|[[نانڪانا صاحب]]
|1,662
|1,065,063
|640.83
|59.02%
|-
|17
|[[شاهه ڪوٽ تعلقو|شاهه ڪوٽ]]
|331
|299,815
|905.79
|69.28%
|-
|18
|[[مريدڪي]]
|1,028
|721,192
|701.55
|69.10%
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[شيخوپوره ضلعو]]'''
|-
|19
|[[فيروز والا تعلقو|فيروز واله]]
|511
|997,246
|1,951.56
|66.55%
|-
|20
|[[صفدرآباد]]
|461
|320,851
|695.99
|67.55 %
|-
|21
|[[شيخوپوره تعلقو|شيخوپوره]]
|1,369
|1,780,837
|1,300.83
|70.72%
|-
|22
|[[شرقپور]] 
|375
|229,292
|611.45
|65.05%
|}

==انتخابي تڪ==
{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
! صوبائي اسيمبلي تڪ 
!قومي اسيمبلي تڪ 
! ضلعو 
|-
|[[پ.پ - 132 نانڪانا صاحب- I]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 111 نانڪانا صاحب-I]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[نانڪانا صاحب ضلعو]]
|-
|[[پ.پ - 133 نانڪانا صاحب-II]]
|-
|[[پ.پ - 134 نانڪانا صاحب-III]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 112 نانڪانا صاحب-II]]
|-
|[[پ.پ - 135 نانڪانا صاحب-IV]]
|-
|[[پ.پ - 136 شيخوپورا-I]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 113 شيخوپورا-I]]
| rowspan=&quot;9&quot; |[[شيخوپورا ضلعو]]
|-
|[[پ.پ - 137 شيخوپورا-II]]
|-
|[[پ.پ - 138 شيخوپورا-III]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[اين. اي- 114 شيخوپورا-II]]
|-
|[[پ.پ - 139 شيخوپورا-IV]]
|-
|[[پ.پ - 140 شيخوپورا-V]]
|-
|[[پ.پ - 141 شيخوپورا-VI]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 115 شيخوپورا-III]]
|-
|[[پ.پ - 142 شيخوپورا-VII]]
|-
|[[پ.پ - 143 شيخوپورا-VIII]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 116 شيخوپورا-IV]]
|-
|[[پ.پ - 144 شيخوپورا-IX]]
|-
|[[پ.پ - 145 لاھور-I]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 117 لاھور-I]]
| rowspan=&quot;30&quot; |[[لاھور ضلعو]]
|-
|[[پ.پ - 146 لاھور-II]]
|-
|[[پ.پ - 147 لاھور-III]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 118 لاھور-II]]
|-
|[[پ.پ - 148 لاھور-IV]]
|-
|[[پ.پ - 149 لاھور-V]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 119 لاھور-III]]
|-
|[[پ.پ - 150 لاھور-VI]]
|-
|[[پ.پ - 151 لاھور-VII]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 120 لاھور-IV]]
|-
|[[پ.پ - 152 لاھور-X]]
|-
|[[پ.پ - 153 لاھور-VIII]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 121 لاھور-V]]
|-
|[[پ.پ - 155 لاھور-IX]]
|-
|[[پ.پ - 155 لاھور-XI]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[اين. اي- 122 لاھور-VI]]
|-
|[[پ.پ - 156 لاھور-XII]]
|-
|[[پ.پ - 157 لاھور-XIII]]
|-
|[[پ.پ - 158 لاھور-XIV]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 123 لاھور-VII]]
|-
|[[پ.پ - 159 لاھور-XX]]
|-
|[[پ.پ - 160 لاھور-XV]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 124 لاھور-VIII]]
|-
|[[پ.پ - 163 لاھور-XIX]]
|-
|[[پ.پ - 165 لاھور-XXI]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 125 لاھور-IX]]
|-
|[[پ.پ - 166 لاھور-XXII]]
|-
|[[پ.پ - 167 لاھور-XXIII]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 126 لاھور-X]]
|-
|[[پ.پ - 168 لاھور-XXIV]]
|-
|[[پ.پ - 160 لاھور-XVI]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 127 لاھور-XI]]
|-
|[[پ.پ - 162 لاھور-XVIII]]
|-
|[[پ.پ - 161 لاھور-XVII]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[اين. اي- 128 لاھور-XII]]
|-
|[[پ.پ - 169 لاھور-XXV]]
|-
|[[پ.پ - 170 لاھور-XXVI]]
|-
|[[پ.پ - 171 لاھور-XXVII]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 129 لاھور-XIII]]
|-
|[[پ.پ - 172 لاھور-XXVIII]]
|-
|[[پ.پ - 173 لاھور-XXIX]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 130 لاھور-XIV]]
|-
|[[پ.پ - 174 لاھور-XXX]]
|-
|[[پ.پ - 176 قصور-II]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[اين. اي- 131 قصور-I]]
| rowspan=&quot;10&quot; |[[قصور ضلعو]]
|-
|[[پ.پ - 177 قصور-III]]
|-
|[[پ.پ - 178 قصور-IV]]
|-
|[[پ.پ - 175 قصور-I]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 132 قصور-II]]
|-
|[[پ.پ - 179 قصور-V]]
|-
|[[پ.پ - 180 قصور-VI]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[اين. اي- 133 قصور-III]]
|-
|[[پ.پ - 181 قصور-VII]]
|-
|[[پ.پ - 182 قصور-VIII]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[اين. اي- 134 قصور-IV]]
|-
|[[پ.پ - 183 قصور-IX]]
|-
|[[پ.پ - 184 قصور-X]]
|}

==پڻ ڏسو==
* [[پاڪستان جون ڊويزنون]] 
* [[سنڌ جون ڊويزنون]]
* [[پنجاب، پاڪستان جون ڊويزنون]]
* [[خيبر پختونخوا جون ڊويزنون]]
* [[بلوچستان، پاڪستان جون ڊويزنون]]
* [[پاڪستان جا ضلعا]]
* [[سنڌ جا ضلعا]]
* [[پنجاب، پاڪستان جا ضلعا]]
* [[خيبر پختونخوا جا ضلعا]]
* [[بلوچستان جي ضلعن جي فھرست|بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]
[[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا ڊویزن]]
[[زمرو:لاهور]]
[[زمرو:لاهور ڊويزن]]</text>
      <sha1>nwdsmzwx2x3cs1an2rtsiz64nxkrf5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميرپور ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75881</id>
    <revision>
      <id>383604</id>
      <parentid>270290</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="bf9ll73ujj3a5cl3rkt1lkioy3q2ubz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ميرپور ڊويزن
| native_name = {{nq|میرپور ڈویژن}}
| native_name_lang = &lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| settlement_type = [[ڊويزن]]
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = File:Pakistan - Azad Kashmir - Mirpur (division).svg
| map_alt = 
| map_caption = Map of Mirpur Division
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = [[Country]]
| subdivision_name = [[Pakistan]]
| subdivision_type1 = [[Administrative units of Pakistan|Territory]]
| subdivision_name1 = [[Azad Kashmir]]
| subdivision_type2 = [[Capital city|Capital]]
| subdivision_name2 = [[Mirpur, Azad Kashmir|Mirpur]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = Divisional Administration
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = REGIONAL DIRECTOR
| leader_name = Chaudhry Shaukat Ali (PAS)
| leader_title1 = Regional Police Officer
| leader_name1 = Khalid Mehmood Chauhan (PSP)
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = &lt;!-- hectares --&gt;
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes = 
| official_name = 
}}'''ميرپور ڊويزن''' (Mirpur Division؛ {{lang-ur|{{Nastaliq|میرپور ڈِوِژن}}}} ) [[آزاد ڪشمير]] جي [[پاڪستان|پاڪستاني]] انحصار واري علائقي جو هڪ فرسٽ آرڊر انتظامي ڊويزن آهي. ميرپور آزاد ڪشمير ۾ آبادي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو ڊويزن آهي. اهو ڄمون ۽ ڪشمير جي شاھي رياست جي اڳوڻي ميرپور ضلعي جو حصو آهي جيڪو سال 1947ع جي هندستان۔پاڪستان جنگ جي آخر ۾ پاڪستان جي قبضي هيٺ آيو.

== تاریخ ==

موجوده ميرپور ڊويزن جو علائقو برطانوي راڄ دوران ۽ هندستان جي ورهاڱي کان پوءِ اڳوڻي رياست ڄمون ۽ ڪشمير جو حصو هو. سال 1947ع جي ھندوستان۔پاڪستان جنگ کان پوءِ اھو [[آزاد ڪشمير]] جو حصو بڻجي ويو. ميرپور ڊويزن نومبر 1947ع ۾ ميرپور جي قتل عام جو هنڌ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jammukashmirnow.com/Encyc/2019/11/25/25-November-1947-Mirpur-massacre-An-ill-fated-day-that-reminds-us-of-injustice-and-infringement-brutality-and-bloodshed.html|title = November 25, 1947 Mirpur massacre: An ill-fated day that reminds us of injustice and infringement, brutality and bloodshed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ikashmir.net/massacres/mirpur.html|title = Kashmir History and Politics}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ميرپور ڊويزن]]
[[زمرو:آزاد ڪشمير]]
[[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]</text>
      <sha1>bf9ll73ujj3a5cl3rkt1lkioy3q2ubz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مظفرآباد ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75882</id>
    <revision>
      <id>383601</id>
      <parentid>270275</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3166" sha1="9talqq0ey8c7vakbp7m04klxfegwtzh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = مظفرآباد ڊويزن
| native_name = {{nq|مظفرآباد ڈویژن}}
| native_name_lang = ur
| settlement_type = [[ڊويزن]]
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = File:Pakistan - Azad Kashmir - Muzaffarabad (division).svg
| map_alt = 
| map_caption = Map of Muzaffarabad Division
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = [[Country]]
| subdivision_name = [[Pakistan]]
| subdivision_type1 = [[Administrative units of Pakistan|Territory]]
| subdivision_name1 = [[Azad Kashmir]]
| subdivision_type2 = [[Capital city|Capital]]
| subdivision_name2 = [[Muzaffarabad]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = Divisional Administration
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = Commissioner
| leader_name = Adnan Khurshid [[Pakistan Administrative Service|BPS-20(PAS)]]
| leader_title1 = Regional Police Officer
| leader_name1 = Irfan Masood Kashfi [[Police Service of Pakistan|BPS-20(PSP)]]
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = &lt;!-- hectares --&gt;
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes = 
}}
[[Category:Articles containing Urdu-language text]]
'''مظفرآباد ڊويزن''' ( {{lang-ur|{{Nastaliq|مُظفّر آباد ڈِوِژن}}}}) [[آزاد ڪشمير]] جي [[پاڪستان|پاڪستاني]] انحصار واري علائقي جو هڪ فرسٽ آرڊر انتظامي ڊويزن آهي. اهو جمو ۽ ڪشمير جي پرنسلي رياست جي اڳوڻي مظفرآباد ضلعي جو حصو هو جيڪو سال 1947ع جي هندستان۔پاڪستان جنگ جي آخر ۾ پاڪستان جي قبضي هيٺ آيو.

==حوالا== 
{{حوالا}}
[[زمرو:مظفر آباد ڊويزن]]
[[زمرو:آزاد ڪشمير]]
[[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]</text>
      <sha1>9talqq0ey8c7vakbp7m04klxfegwtzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پونڇ ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75900</id>
    <revision>
      <id>383607</id>
      <parentid>270370</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3282" sha1="gmfsv8zn8ov23i66ejaqy1po07xklgf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = پونڇ ڊويزن
| native_name = 
| native_name_lang = &lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| settlement_type = [[ڊويزن]]
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = File:Pakistan - Azad Kashmir - Poonch (division).svg
| map_alt = 
| map_caption = پونڇ ڊويزن جو نقشو
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1 = علایقو
| subdivision_name1 = [[آزاد ڪشمير]]
| subdivision_type2 = گاديء وارو شھر
| subdivision_name2 = راولاڪوٽ
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = ڊويزنل انتظامیا
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = ڪمشنر
| leader_name = N/A
| leader_title1 = ریجنل پولیس آفیسر
| leader_name1 = N/A
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = &lt;!--چورس ڪلوميٽر--&gt;
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = &lt;!--ھیڪٽر--&gt;
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017ع
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes = 
}}'''پونڇ ڊويزن''' &lt;small&gt;({{lang-ur|{{Nastaliq|پونچھ ڈِوِیژن}}}}) [[آزاد ڪشمير|'''آزاد ڪشمير''']]&lt;/small&gt; جي [[پاڪستان|پاڪستاني]] انحصار واري علائقي جو هڪ فرسٽ آرڊر انتظامي ڊويزن آهي. اهو ڄمون ۽ ڪشمير جي شاھي رياست جي اڳوڻي پونڇ ضلعي جو حصو آهي جيڪو سال 1947ع جي هندستان۔پاڪستان جنگ جي آخر ۾ پاڪستان جي قبضي هيٺ آيو.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://azaditimes.com/azadi-times/editorial/poonch-house-a-historical-gem-in-rawalpindi/|title=Poonch House: A Historical Gem in Rawalpindi - Azadi Times|date=2023-06-25|language=en-US|access-date=2023-06-25}}&lt;/ref&gt;

==حوالا== 
{{حوالا}}
[[زمرو:پونڇ ڊويزن]]
[[زمرو:آزاد ڪشمير]]
[[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]</text>
      <sha1>gmfsv8zn8ov23i66ejaqy1po07xklgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلگت ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76139</id>
    <revision>
      <id>383615</id>
      <parentid>269873</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="8ubbmq694jz03905wnolivo4hdeotde" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = گلگت ڊويزن
| native_name = {{nq|گلگت ڈویژن}}
| native_name_lang = ur
| settlement_type = ڊويزن
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map1 = Kashmir region. LOC 2003626427 - showing sub-regions administered by different countries.jpg
| map_alt = 
| map_caption1 = ڪشمیر ریاست جی نقشی م گلگت بلتستان ناسی رنگ م&lt;ref name=tertiary-kashmir/&gt;
| image_map = 
| map_caption = Interactive map of Gilgit division
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[گلگت بلتستان]]
| subdivision_type2 = گاديء جو ھنڌ
| subdivision_name2 = [[گلگت]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = ڪمشنر
| leader_name = نجیم عالم (PAS)
| leader_title1 = Deputy Inspector General (DIG)
| leader_name1 = حسان رضا خان (PSP)
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes = 
}}
'''گلگت ڊويزن''' (اردو: گلگت ڈویژن) [[ڪشمير|تڪراري ڪشمير واري]] علائقي ۾ پاڪستان جي انتظام هيٺ [[گلگت بلتستان]] جو هڪ انتظامي ڊويزن آهي. [[گلگت|گلگت شھر]] گلگت ڊويزن جو ڊويزنل هيڊڪوارٽر آهي. جڏهن کان ڊويزنن کي سال 2008ع ۾ انتظامي ڍانچي طور بحال ڪيو ويو، ڊويزن هن وقت پنج ضلعن تي مشتمل آهي:&lt;ref&gt;[http://www.ecp.gov.pk/content/District.html Divisions/Districts of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228025056/http://ecp.gov.pk/content/District.html |date=2009-02-28 }}&lt;br /&gt; Note: Although divisions as an administrative structure has been abolished, the election commission of Pakistan still groups districts under the division names&lt;/ref&gt;

گلگت ڊويزن جو ڊويزنل هيڊڪوارٽر [[گلگت]] جو شهر آهي. جڏهن کان ڊويزنون سال 2008ع ۾ بحال ٿيون، گلگت ڊويزن هن وقت پنج ضلعن تي مشتمل آهي:&lt;ref&gt;[http://www.ecp.gov.pk/content/District.html Divisions/Districts of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228025056/http://ecp.gov.pk/content/District.html |date=2009-02-28 }}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Note: Although the division as an administrative structure had been abolished, the election commission of Pakistan still grouped districts under the division names&lt;/ref&gt;

* [[غيزر ضلعو|غذر ضلعو]]
* [[گلگت ضلعو]]
* [[گوپيس-ياسين ضلعو|گوپس۔ياسين ضلعو]]
* [[ھنزه ضلعو]]
* [[نگر ضلعو]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت بلتستان]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>8ubbmq694jz03905wnolivo4hdeotde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديامر ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76140</id>
    <revision>
      <id>383611</id>
      <parentid>269395</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3697" sha1="5sx3jwfqfhih18n77v58cnbynxw1ydo" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ديامر استور ڊويزن
| native_name = {{nq|دیامر استور ڈویژن}}
| native_name_lang = اردو
| settlement_type = ڊويزن
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map1 = Kashmir region. LOC 2003626427 - showing sub-regions administered by different countries.jpg
| map_alt = 
| map_caption1 = A map showing Pakistan-administered [[Gilgit-Baltistan]], a part of the disputed [[Kashmir]] region.&lt;ref name=tertiary-kashmir/&gt;
| image_map = 
| map_caption = Interactive map of Baltistan division
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = [[گلگت بلتستان]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = گاديء جو ھنڌ
| seat = [[چلاس]]
| government_footnotes = 
| government_type = Divisional Administration
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = Commissioner
| leader_name = N/A
| leader_title1 = Regional Police Officer
| leader_name1 = N/A
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes = 
}}
'''ديامر''' ({{lang-ur|{{nq|دیامر ڈویژن}}}})، جنهن کي ديامر-استور ڊويزن جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، پاڪستان ۾ [[گلگت بلتستان]] جي علائقي جو هڪ فرسٽ آرڊر انتظامي ڊويزن آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.humnews.pk/latest/288898/|title=گلگت بلتستان میں تیر چلے گا، شیر دھاڑے گا یا پھر بلا سب پر بھاری رہے گا؟|date=12 November 2020|website=Hum News|language=ur-PK|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118113446/https://www.humnews.pk/latest/288898/|archive-date=18 November 2022|access-date=7 February 2021}}&lt;/ref&gt; ديامر ڊويزن جو ڊويزنل هيڊ ڪوارٽر [[چلاس]] جو شهر آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.independenturdu.com/node/45581|title=بدھا کے آثار محفوظ کرنے کے لیے بڑی چٹانوں کو منتقل کرنے کا منصوبہ|date=27 August 2020|website=Independent Urdu|language=ur-PK|access-date=7 February 2021}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.independenturdu.com/node/45581 &quot;بدھا کے آثار محفوظ کرنے کے لیے بڑی چٹانوں کو منتقل کرنے کا منصوبہ&quot;]. ''Independent Urdu'' (in Urdu). 27 August 2020&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 February&lt;/span&gt; 2021&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Urdu-language sources (ur)]]&lt;/ref&gt; ديامر ڊويزن هن وقت چئن ضلعن تي مشتمل آهي:

* [[استور ضلعو]]
* [[داريل ضلعو]]
* [[ديامر ضلعو]]
* [[تانگير ضلعو]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت بلتستان]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>5sx3jwfqfhih18n77v58cnbynxw1ydo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيوبيڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76867</id>
    <revision>
      <id>383432</id>
      <parentid>277304</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>21764</id>
      </contributor>
      <comment>Coat of arms of Quebec (without crown).svg The crown was officially removed from the Québec coat of arms on 23 January 2026. Source: https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/drapeau-symboles-nationaux/armoiries</comment>
      <origin>383432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10777" sha1="4xo6guoi4mkhaz9ckegmoskilo7i2zz" xml:space="preserve">{{Short description|Province of Canada}}
{{About|the Canadian province|the province's capital city|Quebec City|the historical province|Province of Quebec (1763–1791)|other uses}}
{{Infobox Settlement 
|name=ڪيوبيڪ&lt;!--usual form in English; See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Naming_conventions_(use_English) --&gt;
|settlement_type=[[Provinces and territories of Canada|Province]]
|other_name=''Québec'' ([[Quebec French|French]])
|Label_map=yes
|image_map=Quebec in Canada 2.svg
|motto={{native phrase|fr|[[Je me souviens]]}}&lt;br /&gt;(&quot;I remember&quot;)
|image_shield=Coat of arms of Quebec (without crown).svg
|image_flag=Flag of Quebec.svg
|coordinates={{Coord|52|N|72|W|type:adm1st_scale:30000000_region:CA-QC|notes=&lt;ref&gt;{{Cite cgndb|EFGGK|Quebec}}&lt;/ref&gt;|display=inline,title}}
|Former=Canada East
|AdmittanceDate=July 1, 1867
|AdmittanceOrder=1st, with [[New Brunswick]], [[Nova Scotia]], [[Ontario]]
|largest_metro=[[Greater Montreal]]
|largest_city=[[Montreal]]
|CapCoord={{Coord|46|48|50|N|071|12|29|W|type:city_region:CA-QC_source:http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/EHTWR|display=inline|name=Quebec City}}
|capital=[[Quebec City]]
|PremierParty=[[Coalition Avenir Quebec|CAQ]]
|Premier=[[François Legault]]
|government_type = Parliamentary [[constitutional monarchy]]
|Viceroy=[[Manon Jeannotte]]
|ViceroyType=Lieutenant Governor
|Legislature=National Assembly of Quebec
|SenateSeats=24
|HouseSeats=78
|PercentWater=11.5
|area_water_km2=176928
|area_land_km2=1365128
|area_total_km2=1700000
|area_rank=2nd
|population_rank=[[Population of Canada by province and territory|2nd]]
|pop_est_ref=&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 27, 2023 |title=Population estimates, quarterly |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928010937/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |archive-date=September 28, 2023 |access-date=September 28, 2023 |publisher=[[Statistics Canada]]}}&lt;/ref&gt;
|pop_est_as_of=Q2 2024
|population_est=9030684&lt;!-- Latest StatCan quarterly estimate only. --&gt;
|population_as_of=[[2021 Canadian census|2021]]
|population_ref=&lt;ref name=StatCan2021&gt;{{cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810000101 |title=Population and dwelling counts: Canada, provinces and territories |publisher=[[Statistics Canada]] |date=February 9, 2022 |access-date=February 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
|population_total=8501833&lt;!--2021 StatCan federal census population only per [[WP:CANPOP]]. Do not update until 2026 census population released. Use &quot;Population_est&quot; below for latest StatCan quarterly estimate.--&gt;
|Density_km2=6.5&lt;ref name=StatCan2021/&gt;
|population_demonym=in English: Quebecer, Quebecker, Québécois &lt;br /&gt;in French: [[Québécois people|Québécois]] ([[masculine gender|m]]),&lt;ref name=&quot;Oxford Guide&quot;&gt;{{cite book|title=Oxford Guide to Canadian English Usage|isbn=0-19-541619-8|page=335|publisher=Oxford University Press|year=2001|last1=Fee|first1=Margery|last2=McAlpine|first2=Janice}}&lt;/ref&gt; Québécoise ([[feminine gender|f]])&lt;ref name=&quot;Oxford Guide&quot;/&gt;
|official_lang=[[Quebec French|French]]&lt;ref name=language&gt;{{cite web|url=http://www.oqlf.gouv.qc.ca/english/charter/index.html|title=Status of the French language|publisher=Government of Quebec|accessdate=November 10, 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514153402/http://www.oqlf.gouv.qc.ca/english/charter/index.html|archivedate=May 14, 2011}}&lt;/ref&gt;
|GDP_per_capita_rank=9th
|GDP_per_capita=C$63,651
|GDP_rank=2nd
|GDP_year=2022
|GDP_total=C$552.737&amp;nbsp;billion&lt;ref name=GDP2022&gt;{{cite web|url=https://statistique.quebec.ca/en/document/main-economic-indicators-quebec-and-canada/tableau/quarterly-indicators-quebec-and-canada|title=Quarterly indicators, Québec and Canada|publisher=Institut de la Statistique du Québec|date=September 20, 2023 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_year                = 2019
| HDI                     = 0.916&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Sub-national HDI - Subnational HDI - Global Data Lab|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CAN/?levels=1%2B4&amp;interpolation=1&amp;extrapolation=0&amp;nearest_real=0&amp;years=2019}}&lt;/ref&gt;—&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;Very high&lt;/span&gt;
| HDI_rank                = [[List of Canadian provinces and territories by Human Development Index|9th]]
|utc_offset1=−05:00|timezone1=[[Eastern Time Zone]] for most of the province&lt;ref&gt;See [[Time in Canada]]&lt;/ref&gt;
|utc_offset1_DST=−04:00
|PostalAbbreviation=QC&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canada Postal Codes|url=https://postal.codesofcountry.com/canada/|website=postal.codesofcountry.com|accessdate=April 6, 2024}}&lt;/ref&gt;}}

'''ڪيوبيڪ''' (فرينچ: Québec)&lt;ref name=&quot;EFname22&quot;&gt;According to the [[Government of Canada|Canadian government]], ''Québec'' (with the [[acute accent]]) is the official name in [[Canadian French]] and ''Quebec'' (without the accent) is the province's official name in [[Canadian English]] {{cite web|url=http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/place-names/useful-material-translators/9232|title=Geographical Names of pan-Canadian significance|publisher=Natural Resources Canada|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150918231551/https://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/place-names/useful-material-translators/9232|archivedate=September 18, 2015}}&lt;/ref&gt; ڪئناڊا جي تيرهن صوبن ۽ علائقن مان هڪ آهي. اهو علائقي جي لحاظ کان سڀ کان وڏو صوبو ۽ آبادي جي لحاظ کان ٻيو نمبر وڏو صوبو آهي.

17 لک چورس ڪلوميٽر جي ايراضي ۽ 12,000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ سرحدن سان،&lt;ref name=&quot;Geography of Quebec territory2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/geographie-territoire|title=Geography of Quebec territory|date=28 March 2024|publisher=Government of Quebec|language=fr|access-date=26 June 2024|quote=Quebec is divided into 17 administrative regions which bring together 104 regional county municipalities (MRC) and several independent municipalities.}}&lt;/ref&gt; ڪيوبيڪ مرڪزي ڪئناڊا ۾ واقع آهي. صوبو زميني سرحدون اولهه ۾ اونٽاريو صوبي سان، اتر اوڀر ۾ نيو فائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور سان، ڏکڻ اوڀر ۾ نيو برنزوڪ صوبي سان شئیر کری ٿو ۽ نوناوت سان ساحلي سرحد آهي. اهو اتر طرف جيمس بي، هڊسن بي، هڊسن اسٽريٽ، انگاوا بي، آرڪٽڪ ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊن سان پکڙيل آهي ۽ ڏکڻ ۾ آمريڪا جون سرحدون آھن. 

ڪيوبيڪ جي آبادي جي اڪثريت سينٽ لارنس نديءَ جي وادي ۾، ٽريس۔ريويرس، ان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شھر مونٽريال ۽ صوبائي گاديءَ جو هنڌ ڪيوبيڪ ۾ رھندي آھي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-550/vignettes/m1q-eng.htm|title=Population Density, Québec, 2006|website=statcan.gc.ca|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt;

[[File:Iris versicolor.jpg|thumb|آئرس ورسيڪلر - ڪيوبيڪ جو گلن وارو نشان]]


سال 1535ع ۽ 1763ع جي وچ ۾، ڪيوبيڪ ڪئنیڊا جي فرانسيسي ڪالوني هئي ۽ نيو فرانس ۾ سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته ڪالوني هئي. ستن سالن جي جنگ جي پٺيان، ڪئناڊا هڪ برطانوي ڪالوني بڻجي ويو ۽ ڪيوبيڪ پهريون ڀيرو ڪيوبيڪ صوبو (1763-1791)، پوءِ لوئر ڪئناڊا (1791-1841) ۽ آخر ۾ لوئر ڪئناڊا جي بغاوت جي نتيجي ۾ ڪئناڊا جي صوبي (1841-1867) جو حصو بڻجي ويو. اهو سال 1867ع ۾ اونٽاريو، نووا اسڪوٽيا ۽ نيو برنزوڪ سان اتحاد ڪيو ويو. سال 1960ع جي شروعات تائين، ڪيٿولڪ چرچ ڪيوبيڪ ۾ سماجي ۽ ثقافتي ادارن ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. بهرحال، 1960ع کان 1980ع واري ڏهاڪي جي خاموش انقلاب l'État québécois (ڪيوبيڪ جي عوامي اٿارٽي) ۾ ڪيوبيڪ حڪومت جي ڪردار کي وڌايو. 

ڪيوبيڪ جي حڪومت ويسٽ منسٽر سسٽم جي مطابق ڪم ڪري ٿي ۽  هڪ لبرل جمهوريت ۽ آئيني بادشاهت ٻئي آهي. ڪيوبيڪ جو پريميئر حڪومت جي سربراهه طور ڪم ڪري ٿو. آزاديءَ جي بحثون ڪيوبيڪ سياست ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهن. ڪيوبيڪ سوسائٽيءَ جو اتحاد ۽ خصوصيت ان جي ٽن منفرد قانوني دستاويزن تي مبني آهي: ڪيوبيڪ چارٽر آف هيومن رائيٽس اينڊ فريڊمز، فرينچ ٻوليءَ جو چارٽر، ۽ ڪيوبيڪ جو سول ڪوڊ. ان کان علاوه، ڪئناڊا ۾ ٻين هنڌن جي برعڪس، ڪيوبيڪ ۾ قانون ملايو ويو آهي: پرائيويٽ قانون سول قانون واري نظام تحت استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته عوامي قانون هڪ عام قانون واري نظام تحت استعمال ڪيو ويندو آهي. ڪيوبيڪ جي سرڪاري ٻولي فرانسيسي آھي؛ ڪيوبيڪوئس فرانسيسي علائقائي قسم آھي. ڪيوبيڪ واحد فرانسیسی بولن وارن جی اڪثریت جو صوبو آهي. ڪيوبيڪ جي معيشت بنيادي طور تي ان جي وڏي خدمت واري شعبي ۽ مختلف صنعتي شعبي جي سھارن تي آهي. برآمدات لاءِ اھو ايئرونٽيڪس، جتي اهو دنيا ۾ 6 نمبر وڏو وڪرو ڪندڙ آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tradecommissioner.gc.ca/quebec/snapshot-apercus.aspx?lang=eng|title=Sector Snapshots - Canadian Trade Commissioner Service - Quebec|last=Canada|first=Global Affairs|date=2015-10-20|website=GAC|access-date=2024-01-21}}&lt;/ref&gt; ھائيڊرو اليڪٽرڪ، کان کني، ڪاٺ، دواسازي،  ايلومينيم ۽ ڪاغذ جی صنعتن تی انحصار ڪري تو. ڪيوبيڪ  ميپل سيرپ پيدا ڪرڻ، ان جي مزاحيه ۽ هاڪي کي ڪئناڊا جي مشهور راندين مان هڪ ٺاهڻ لاءِ  مشهور آهي. اهو پڻ پنهنجي ثقافت لاء مشهور آهي؛ صوبو ادب، موسيقي، فلمون، ٽي وي شوز، فيسٽيول وغيره پيدا ڪري ٿو. 

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪينيڊا]]
[[زمرو:ڪينيڊا جا صوبا]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>4xo6guoi4mkhaz9ckegmoskilo7i2zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بجلي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79899</id>
    <revision>
      <id>383688</id>
      <parentid>357814</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7830" sha1="e7o8rnphhebohnlxx0msf9bqjct8720" xml:space="preserve">'''بجلي''' يا '''برقيات''' ([[انگريزي]]: Electricity) هڪ [[توانائي]] جو ذريعو آهي جيڪو مختلف وسيلن مان پيدا ڪيو ويندو آهي. بجلي يا برقيات [[فزڪس]] جي اهڙي شاخ آهي جنھن ۾ برقي چارج جي عمل ۽ اثر جو ذڪر ڪيو ويندو آهي.
[[File:London MMB »1E6 Lightning.jpg|thumb|upright=1.2|alt=Lighting strikes on a city at night|[[Lightning]] (pictured) and [[urban lighting]] are some of the most dramatic effects of electricity]]

== لفظ ==
لفظ بجلي اصل ۾ بِجر يا وِجر يا وِڄَ آهي، جنھن کي اسان کنوڻ بہ چوندا آهيون. هندي ڏند ڪٿائن ۾ وڄ (وِجر) اندر ديوتا جو خاص هٿيار آهي، جنھن سان هن ڪيئي راڪاس ۽ اسر ماريا. سائنسي لحاظ کان بجلي توانائيءَ جو هڪ قسم آهي جيڪو قدرتي ۽ هٿرادو ذريعن مان حاصل ٿئي ٿو. هاڻُوڪي اصطلاح ۾ اها طاقت، جيڪا مصنوعي طرح ڊائنامو جي ذريعي پيدا ڪئي ويندي آهي. ان جي طاقت سان ضرورت جون شيون هلايون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;ب&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%AC%D9%84%D9%8A بجلي : (Sindhianaسنڌيانا)]{{مئل ڳنڍڻو|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
بجلي ٺاهڻ يا گڏ ڪرڻ جو تصور تہ [[انسان]] وٽ قديم دور کان موجود هو، جيڪو هن ۾ وڄ يا کنوڻ کي ڏسي پيدا ٿيو هو، پر اهو خواب ارڙهين صدي عيسويءَ جي پھرئين ڏهاڪي ۾ پورو ٿيو، جڏهن [[ٿامس ايڊيسن|ايڊيسن]] تار واري تند سان جهڙالي ۾ لغڙ اڏايو، جيڪو ڪڪرن ۾ وهندڙ بجليءَ (وڄ) کي پسيل ڏور جي ذريعي ايڊيسن تائين کڻي آيو. ان کان پوءِ بجلي ٺاهڻ ۽ ان کي محفوظ ڪرڻ تي تجربا ٿيندا رهيا. اڄ بجلي سڄيءَ دنيا جي اهم ضرورت آهي. ايتري قدر جو ان کان سواءِ هاڻي جياپي جو تصور ناممڪن آهي. هن زمين تي پاڻيءَ جي وجود ۾ اچڻ سان گڏ بجليءَ جو نظام غيرمحسوس طريقي سان شروع ٿي ويو. ڌرتيءَ تي ڪا اهڙي شيءِ ناهي، جنھن ۾ بجليءَ جو وجود نہ هجي. جيئن بجليءَ جي ماپ جي اِڪائي کي ’اليڪٽران‘ جو نالو ڏنو ويو آهي. بجليءَ ۾ بہ خصوصيت آهي، اُها بہ پاڻيءَ وانگر وهندي آهي.&lt;ref name=&quot;ب&quot;/&gt;

== پيداوار ==
ڪڪرن ۾ وڄ (کنوڻ) انھيءَ ڪري ٿيندي آهي جو گهڻن اليڪٽرانن وارن ڪڪرن مان زياده الڪيٽران ڊوڙي ٿورن اليڪٽرانن وارن ڪڪرن سان وڃي گڏبا آهن. اليڪٽرانن جو وَهُڪرو اسان کي کنوڻ جي صورت ۾ نظر اچي ٿو. بجلي، جنريٽر جي وسيلي سان متحرڪ ڪئي ويندي آهي. اصل ۾ جنريٽر سان بجلي پيدا ڪانہ ٿي ٿئي، ڇوتہ بجلي هر مادي شيءِ ۾ موجود هوندي آهي. جنريٽر جو ڪم هوندو آهي مادي جي اليڪٽرانن کي متحرڪ ڪرڻ. اليڪٽران جڏهن حرڪت ڪن ٿا، تڏهن انھن جي توانائيءَ (طاقت) کي گهڻن ڪمن ۾ استعمال ڪري سگهبو آهي. انهن جي ڪم ڪرڻ جي طاقت کي ”پاور“ چئبو آهي ۽ استعمال ٿيندڙ اليڪٽران جي ايڪي جو نالو ”واٽ“ رکيو ويو آهي. جيڪڏهن استعمال ٿيل بجليءَ جو حساب ڏسڻو هجي تہ ان جي پيمائش جو ايڪو ”ڪِلو واٽ“ ٿيندو، جنھن ۾ هڪ هزار واٽ جي طاقت سمايل ٿيندي آهي. بجليءَ جو وَهڪرو هميشہ ھڪ رخ وٺي هلندو آهي. بجليءَ جي انھيءَ وهڪ کي ”ڊائريڪٽ ڪرنٽ سسٽم“ (D.C) بہ چوندا آهن. پر ضروري ناهي تہ وهڪرو هميشہ هڪجھڙو ڪم آڻجي، ان جي وهڪري جي رُخ کي تبديل بہ ڪري سگهجي ٿو. اهڙي متبادل نظام کي ”الٽرنيٽنگ ڪرنٽ سسٽم“ (AC) چوندا آهن. جنهن شيءِ مان بجليءَ جو وهڪرو آسانيءَ سان گذري وڃي، ان کي پسرائيندڙ يا وهڪرو جاري رکندڙ چئبو آهي. سڀئي ڌاتو جھڙوڪ [[چاندي]]، [[لوھ]]، [[ٽامو]]، [[جست]] عمدا بجلي پسرائيندڙ ڌاتو آهن. ڪي شيون جن مان بجلي لنگهي ڪانہ سگهندي آهي، اُنھن ۾ شيشو، رٻڙ ۽ گندرف آهن. بجليءَ جي وهڪري جو خاص اثر مقناطيسي ڪشش پيدا ڪرڻ آهي، جنھن مان گرمي پيدا ٿئي ٿي. بجلي اوڻيھين صديءَ جو سڀ کان پراسرار عطيو آهي. ارڙهين صديءَ جي آخر ۾ ”وولٽا“ بيٽري تيار ڪئي وئي. ان کان ڪجهہ عرصو پوءِ ”اورسيڊ“ ڏيکاريو تہ برقي لھر سان مقناطيسي قوت پيدا ڪري سگهجي ٿي. ”امپيئر“ ڳولي لڌو تہ تارن جي هڪڙي ويڙهي مان ڪنھن رابطي کان سواءِ ٻئي ويڙهي ۾ بجليءَ جو وهڪرو پيدا ڪري سگھجي ٿو. آخر ۾ ”فيراڊي“ دريافت ڪئي تہ هڪڙيءَ تار جي ويجهو مقناطيس حرڪت ڪري تہ تار ۾ بجلي پيدا ٿي پوندي آهي. اهڙيءَ طرح اها سڀ معلومات ملي ويئي، جن مان وڏيون وڏيون ايجادون وجود ۾ آيون؛ يعني ٽيلي گراف، جيڪو 1844ع ۾ ’مارس‘ ايجاد ڪيو؛ ٽيليفون جيڪو 1876ع ۾ ”[[اليگزينڊر گراھم بيل|اليگزينڊر گراهم بيل]]“ ايجاد ڪيو؛ ڊائنامو، جيڪو فيراڊي 1841ع ۾ ايجاد ڪيو ۽ بجليءَ جو بلب جيڪو ٿامس ايڊيسن 1879ع ۾ ايجاد ڪيو. بجليءَ جي توانائيءَ، اسان وٽ توانائي جي اهم قسمن مان هڪ آهي. اها اسان جي زندگيءَ ۾ هڪ وڏو ڪردار ادا ڪري ٿي، ڇاڪاڻ تہ اها گهرن ۽ ڪارخانن ۾ روزمره استعمال ٿيندڙ بجليءَ جي اوزارن ۾ استعمال ٿيندي آهي.&lt;ref name=&quot;ب&quot;/&gt;
==خارجي لنڪس==
{{Wikiquote}}
{{Wiktionary}}
{{Commons category}}
* [http://www.ibiblio.org/kuphaldt/electricCircuits/DC/DC_1.html ''Basic Concepts of Electricity''] chapter from [http://www.ibiblio.org/kuphaldt/electricCircuits/DC/index.html ''Lessons In Electric Circuits Vol 1 DC''] book and [http://www.ibiblio.org/kuphaldt/electricCircuits/ series].
* [https://books.google.com/books?id=n-MDAAAAMBAJ&amp;pg=PA772 &quot;One-Hundred Years of Electricity&quot;, May 1931, Popular Mechanics]
* [https://www.worldstandards.eu/electricity/plugs-and-sockets/ Socket and plug standards]
* [http://amasci.com/miscon/elect.html Electricity Misconceptions]
* [https://web.archive.org/web/20151201064159/http://www.micro.magnet.fsu.edu/electromag/java/diode/index.html Electricity and Magnetism]
* [http://steverose.com/Articles/UnderstandingBasicElectri.html Understanding Electricity and Electronics in about 10 Minutes]

{{Good article}}
{{Authority control}}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:طبيعيات]]
[[زمرو:برقناطيسيت]]
[[زمرو:بجلي]]</text>
      <sha1>e7o8rnphhebohnlxx0msf9bqjct8720</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪوئيٽا ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81523</id>
    <revision>
      <id>383711</id>
      <parentid>308742</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪيچ ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81912</id>
    <revision>
      <id>383706</id>
      <parentid>307862</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="pv6c9uoxvfc28feiz19fjzw4i6skpyt" xml:space="preserve">[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>pv6c9uoxvfc28feiz19fjzw4i6skpyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گوادر ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81926</id>
    <revision>
      <id>383703</id>
      <parentid>307861</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="pv6c9uoxvfc28feiz19fjzw4i6skpyt" xml:space="preserve">[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>pv6c9uoxvfc28feiz19fjzw4i6skpyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:چاغئي ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81966</id>
    <revision>
      <id>383717</id>
      <parentid>308077</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:صحبتپور ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81971</id>
    <revision>
      <id>383754</id>
      <parentid>308148</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پنجگور ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81984</id>
    <revision>
      <id>383699</id>
      <parentid>308182</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="pv6c9uoxvfc28feiz19fjzw4i6skpyt" xml:space="preserve">[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>pv6c9uoxvfc28feiz19fjzw4i6skpyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پشين ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81989</id>
    <revision>
      <id>383725</id>
      <parentid>308200</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اوستا محمد ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81998</id>
    <revision>
      <id>383734</id>
      <parentid>308259</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪڇي ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82000</id>
    <revision>
      <id>383741</id>
      <parentid>308264</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جعفر آباد ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82007</id>
    <revision>
      <id>383747</id>
      <parentid>308292</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جھل مگسي ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82016</id>
    <revision>
      <id>383750</id>
      <parentid>308346</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قلعو عبدالله ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82036</id>
    <revision>
      <id>383720</id>
      <parentid>308471</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نصير آباد ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82050</id>
    <revision>
      <id>383743</id>
      <parentid>308592</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>1zvle68t4kkx21eunpukqxs51xz63ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نوشڪي ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>82114</id>
    <revision>
      <id>383722</id>
      <parentid>309050</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>lagtsgstycrq9a2kaihx5aa3sjnqia3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قلات ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85399</id>
    <revision>
      <id>383693</id>
      <parentid>383335</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="6rxbti7mq6z1gpa5xhn4pih9ph1183e" xml:space="preserve">
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>6rxbti7mq6z1gpa5xhn4pih9ph1183e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox ancient site/دستاويز</title>
    <ns>10</ns>
    <id>89511</id>
    <revision>
      <id>383617</id>
      <parentid>353366</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19250" sha1="6h2f87yjc9kn75gwt7tbpf5lphdpu4l" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!--هيٺ صفحي جي آخر ۾ درج ڪيل زمرن ۾ رکو؛ بين الوڪي (Interwikis) وڪيڊيٽا تي--&gt;
{{وڌيڪ استعمال| 3375 }}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Location map|ماڊيول:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Wikidata}}
{{وڪيڊيٽا استعمال ڪري ٿو|P18}}

هي خاڪو ايترو لچڪدار آهي جو ان کي ڪيترين ئي تاريخي ۽ ثقافتي جڳهن بابت معلوماتي خلاصو ڏيڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ شروعات ۾ اهو قديم ماڳن، کوٽاين ۽ تعميرات بابت مضمونن لاءِ ٺاهيو ويو هو.

== استعمال ==
هن خاڪي کي استعمال ڪرڻ لاءِ، هيٺ ڏنل دٻي مان متن نقل ڪريو، پنهنجي مضمون جي مٿئين حصي ۾ لڳايو، پوءِ انهن پيرا ميٽرن کي ڀريو جيڪي اوهان بيان ڪري رهيا آثار قديمه واري ماڳ تي لاڳو ٿين ٿا. صرف «'''name'''» پيرا ميٽر لاءِ قدر ڏيڻ ضروري آهي؛ ٻيا سڀ اختياري آهن.

هيٺ ڏنل خانن مان ٿورا يا گهڻا استعمال ڪري سگهو ٿا. جن خانن ۾ ڪا ڄاڻ نه ڏني ويندي، اهي انفوبوڪس ۾ ظاهر نه ٿيندا. جيترا وڌيڪ خانا ڀريندا، اوترو انفوبوڪس ڊگهو ٿيندو. تمام گهڻن خانن سان ڀريل انفوبوڪس ڪڏهن ڪڏهن مضمون جي ٻين عنصرن ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.

{{Parameter names example | name | native_name | native_name_lang | alternate_name | image | image_size | alt | caption | map_type=Earth | map_caption | altitude_m=10 | coordinates={{coord|0|0|type:landmark|display=inline}} | location | region | type | part_of | length | width | area | volume | diameter | circumference | height | builder | material | built | abandoned | epochs | cultures | dependency_of | occupants | event | discovered | excavations | archaeologists | condition | ownership | management | public_access | other_designation | website | architectural_styles | architectural_details | notes}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox ancient site
| name           = &lt;!-- لازمي --&gt;
| native_name    =
| native_name_lang =
| alternate_name = &lt;!-- «متبادل نالو» طور ڏيکاربو --&gt;
| image          =
| image_size     =
| alt            =
| caption        =
| map            =
| map_type       =
| map_alt        =
| map_caption    =
| map_size       =
| mapframe       = &lt;!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ «yes» --&gt;
| altitude_m     = &lt;!-- اوچائي ميٽرن (m) ۾ انگ طور داخل ڪريو --&gt;
| altitude_ref   =
| relief         = 1
| coordinates    = &lt;!-- {{coord}} استعمال ڪريو --&gt;
| gbgridref      =
| map_dot_label  =
| marksize       =
| location       =
| region         =
| type           =
| part_of        =
| length         =
| width          =
| area           =
| volume         =
| diameter       =
| circumference  =
| height         =
| builder        =
| material       =
| built          =
| abandoned      =
| epochs         = &lt;!-- حقيقت ۾ «دؤر» طور ڏيکارجندو --&gt;
| cultures       =
| dependency_of  =
| occupants      =
| event          =
| discovered     =
| excavations    =
| archaeologists =
| condition      =
| ownership      =
| management     =
| public_access  =
| other_designation =
| website        = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| architectural_styles =
| architectural_details =
| notes          =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; نامزدگيون
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
| designation1            =
| designation1_offname    =
| designation1_type       =
| designation1_criteria   =
| designation1_date       =
| delisted1_date          =
| designation1_partof     =
| designation1_number     =
| designation1_free1name  =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name  =
| designation1_free2value =
| designation1_free3name  =
| designation1_free3value =
| designation2            =
| designation2_offname    =
| designation2_type       =
| designation2_criteria   =
| designation2_date       =
| delisted2_date          =
| designation2_partof     =
| designation2_number     =
| designation2_free1name  =
| designation2_free1value =
| designation2_free2name  =
| designation2_free2value =
| designation2_free3name  =
| designation2_free3value =
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; سڃاڻپون
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
| nhle =
| hillfort =
| megaj =
| hes =
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
ڏيکاريل گهڻا عنوان وسيع معنا رکن ٿا، ۽ هيٺ ڏنل وضاحتون رڳو تجويزون آهن. جيڪڏهن بلڪل مناسب وضاحت نه ملي، ويجهي ترين چونڊيو. ٻيهر ياد رهي ته صرف «name» لازمي آهي.

::::'''ماڳ يا ڍانچي بابت عام ڄاڻ'''
* '''name =''' آثار قديمه واري ماڳ يا خصوصيت جو نالو، جيئن انگريزي حوالن ۾ لکيل آهي ''(لازمي)''
* '''native_name =''' مقامي ٻولي يا مقامي هِج ۾ نالو (موجود هجي ته عنوان هيٺ ڏيکاربو). ڪڏهن ڪڏهن ٻه مقامي نالا ڏيڻ مفيد هوندو. اهڙي صورت ۾ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; سان نئين سٽ وجهي سگهجي ٿي. مثال طور [[Miletus]] لاءِ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Μίλητος&lt;br&gt;Milet&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* '''alternate_name =''' ٻيا نالا جن سان ماڳ سڃاتو وڃي ٿو؛ گهڻو ڪري انگريزي متبادل نالا. پرڏيهي نالي جي انگريزي نقل مان مختلف هِج نڪري سگهن ٿا. [[MOS:COMMONALITY]] موجب «متبادل نالو» طور ڏيکاربو.
* '''image =''' ماڳ ڏيکاريندڙ تصوير جي فائيل جو نالو
* '''imagealttext =''' تصوير لاءِ متبادل متن
* '''caption =''' تصوير هيٺ عنوان
* '''map_type =''' [[Template:Location map/List]] ۾ ڏيکاريل نقشي جو نالو، «Location map» لفظن کان سواءِ
* '''map_alt =''' نقشي لاءِ متبادل متن
* '''map_caption =''' نقشي جو عنوان؛ جيڪڏهن هٽايو وڃي ته ڊفالٽ عنوان ڏنو ويندو
* '''map_size =''' نقشي جي ويڪر؛ خالي ڇڏڻ سان 220 پکسل ڊفالٽ
* '''relief =''' ڪا به غير خالي قيمت رکڻ سان رليف نقشو ڏيکاربو؛ ڊفالٽ طور فعال
* '''coordinates =''' {{tlx|coord}}
* '''location =''' ماڳ جي جڳهه: شهر/ڳوٺ، ضلعي/صوبو، علائقو، ملڪ
* '''region =''' جاگرافيائي علائقو (قديم، جديد يا ٻئي)
* '''type =''' ماڳ جو قسم (قبر، قلعي بندي، فوجي ڪيمپ، مندر، ٽيلهو، آبادي وغيره)
* '''part_of =''' جيڪڏهن ڪنهن وڏي ماڳ جو حصو هجي
* '''length =''' ڊيگهه
* '''width =''' ويڪر
* '''area =''' ايراضي
* '''volume ='''
* '''diameter =''' گول ڍانچي جو قطر
* '''circumference ='''
* '''height =''' باقي رهيل حصي جي وڌ ۾ وڌ اوچائي

:::'''ماڳ يا ڍانچي جي تاريخ'''
* '''builder =''' ٺاهيندڙ
* '''material =''' تعميراتي مواد
* '''built =''' تعمير جو سال يا دؤر (ليبل «قائم ٿيو»)
* '''abandoned =''' ڇڏڻ يا تباهي جو سال/دؤر
* '''epochs =''' استعمال جا دؤر
* '''cultures =''' رهندڙ ثقافتون يا قومون
* '''dependency_of =''' تابع يا ڀاڱيدار ماڳ
* '''occupants =''' اهم تاريخي شخصيتون
* '''event =''' اهم واقعا

:::'''ٻي ڄاڻ ۽ نوٽس'''
* '''excavations =''' کوٽائي جا سال
* '''archaeologists =''' آثار قديمه جا ماهر
* '''condition =''' موجوده حالت
* '''ownership =''' ملڪيت
* '''management =''' انتظام
* '''public_access =''' عوامي رسائي
* '''website =''' سرڪاري ويب موجود هجي ته
* '''notes =''' اضافي نوٽس

:::'''نامزدگيون'''
وڌ ۾ وڌ ٻه نامزدگيون شامل ڪري سگهجن ٿيون. عام طور وڏي دائري واري نامزدگي اڳ ۾ ڏني ويندي.

:::'''سڃاڻپون'''
هي پيرا ميٽر قومي يا بين الاقوامي ڊيٽابيسن ۾ ماڳ جي سڃاڻپ لاءِ آهن:
* '''nhle =''' انگلينڊ جي قومي ورثي واري فهرست جو نمبر
* '''hillfort =''' برطانيا ۽ آئرلينڊ جي ٽڪرين وارن قلائن جو ائٽلس نمبر
* '''megaj =''' وچ اوڀر جي آثار قديمه واري جيوڊيٽابيس جو اردن نمبر
* '''hes =''' اسڪاٽلينڊ جي تاريخي ماحول واري ڊيٽابيس جو نمبر

==== ميپ فريم نقشا ====
{{Infobox mapframe/doc/parameters
  | onByDefault = ها، جيستائين {{para|map}} يا {{para|map_type}} موجود نه هجي
  | mapframe-type = landmark
}}

=== پاليسي ===
* [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Flags]] موجب جهنڊي وارا آئڪن استعمال نه ڪيا وڃن.
* [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Appropriate use]] موجب قديم ماڳن جي مقامي نالن سان ٻولي وارا آئڪن نه لڳايا وڃن.

==مثال==

===ڍانچو===
{{Infobox ancient site
| name = پوٽيٽلس جو محل
| native_name =
| alternate_name = پوٽيٽليون
| image = Example svg.svg
| imagealttext = رنگين اَشلارن جي ڊهي پيل پٿرن تي مٿان کان نظر
| caption = پوٽيٽلس جي گهر جي کوٽائي (خيالي)
| map_type =
| map_alt =
| map_size =
| location = ازمير (سمرنا)
| region =
| type = رهائشگاه
| part_of = ايڪروپولس
| length =
| width =
| area = {{convert|2.05|km2|abbr=on}}
| height =
| builder = هيڪسڪسس
| material = پٿر
| built = c. 480 BCE
| abandoned = c. 430 BCE
| epochs = Bronze II–Hellenistic
| cultures =
| dependency_of =
| occupants = پوٽيٽلس، [[سائمن]]
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = جزوي بحالي
| ownership = عوامي
| management = نجي رعايتدار، داخلا فيس
| public_access = نه
| website =
| notes = جاري کوٽائي
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox ancient site
| name = پوٽيٽلس جو محل
| native_name =
| alternate_name = پوٽيٽليون
| image = Example svg.svg
| imagealttext = رنگين اَشلارن جي ڊهي پيل پٿرن تي مٿان کان نظر
| caption = پوٽيٽلس جي گهر جي کوٽائي (خيالي)
| map_type =
| map_alt =
| map_size =
| location = ازمير (سمرنا)
| region =
| type = رهائشگاه
| part_of = ايڪروپولس
| length =
| width =
| area = {{convert|2.05|km2|abbr=on}}
| height =
| builder = هيڪسڪسس
| material = پٿر
| built = c. 480 BCE
| abandoned = c. 430 BCE
| epochs = Bronze II–Hellenistic
| cultures =
| dependency_of =
| occupants = پوٽيٽلس، [[سائمن]]
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = جزوي بحالي
| ownership =
| management = نجي رعايتدار، داخلا فيس
| public_access = نه
| website =
| notes = جاري کوٽائي
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

===وڏو ماڳ===
{{Infobox_ancient_site
| name = راس ابن هاني
| native_name = رأس ابن هاني
| native_name_lang = ar
| alternate_name = بيٽيلليون
| image = RasIbnHani,tomb1.jpg
| imagealttext = اَشلارن مان ٺهيل لنگهه ڊهي پيل محرابي دروازي ڏانهن وڃي ٿو
| caption = راس ابن هاني وٽ هڪ قبر
| map_type = شام
| map_alt = شام جي بحيرهٔ روم واري سامونڊي ڪناري تي موجود
| coordinates = {{coord|35|35|6|N|35|44|45.6|E|display=inline}}
| location = [[لطاقيه]]، [[شام]]
| region =
| type = آبادي
| part_of =
| length =
| width =
| area = {{convert|2|ha|abbr=on}}
| height =
| builder =
| material =
| built =
| abandoned =
| epochs = ديرين ڪانسي دؤر–ابتدائي بزنطيني
| cultures = ڪناني، هلينسٽڪ، رومي
| dependency_of = [[اوگارٽ]]
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition =
| ownership = گڏيل عوامي ۽ نجي
| public_access = جزوي
| website =
| notes = هاڻي هتي [[Cote d'Azur, Syria|ڪوٽ ڊي آزور]] واقع آهي
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox_ancient_site
| name = راس ابن هاني
| native_name = رأس ابن هاني
| native_name_lang = ar
| image = RasIbnHani,tomb1.jpg
| imagealttext = اَشلارن مان ٺهيل لنگهه ڊهي پيل محرابي دروازي ڏانهن وڃي ٿو
| caption = راس ابن هاني وٽ هڪ قبر
| map_type = شام
| map_alt = شام جي بحيرهٔ روم واري سامونڊي ڪناري تي موجود

| coordinates = {{coord|35|35|6|N|35|44|45.6|E|display=inline}}
| location = [[لطاقيه]]، [[شام]]
| region =
| type = آبادي
| part_of =
| length =
| width =
| area = {{convert|2|ha|abbr=on}}
| height =
| builder =
| material =
| built =
| abandoned =
| epochs = ديرين ڪانسي دؤر–ابتدائي بزنطيني
| cultures = ڪناني، هلينسٽڪ، رومي
| dependency_of = [[اوگارٽ]]
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition =
| ownership = گڏيل عوامي ۽ نجي
| public_access = جزوي
| website =
| notes = هاڻي هتي [[Cote d'Azur, Syria|ڪوٽ ڊي آزور]] واقع آهي
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

==سانچي جا انگ اکر==

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;embed&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;جيڪڏهن هي انفوبوڪس ٻي انفوبوڪس جي اندر شامل هجي ته \&quot;yes\&quot; رکو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;no&quot;,
				&quot;yes&quot;
			]
		},
		&quot;name&quot;: {},
		&quot;native_name&quot;: {},
		&quot;native_name_lang&quot;: {},
		&quot;qid&quot;: {},
		&quot;suppressfields&quot;: {},
		&quot;fetchwikidata&quot;: {},
		&quot;image&quot;: {},
		&quot;image_size&quot;: {},
		&quot;imagewidth&quot;: {},
		&quot;image_upright&quot;: {},
		&quot;alt&quot;: {},
		&quot;imagealttext&quot;: {},
		&quot;caption&quot;: {},
		&quot;map&quot;: {},
		&quot;map_size&quot;: {},
		&quot;mapwidth&quot;: {},
		&quot;map_alt&quot;: {},
		&quot;map_type&quot;: {},
		&quot;map_caption&quot;: {},
		&quot;relief&quot;: {},
		&quot;coordinates&quot;: {},
		&quot;map_overlay&quot;: {},
		&quot;marksize&quot;: {},
		&quot;map dot label&quot;: {},
		&quot;map_dot_label&quot;: {},
		&quot;map_label_position&quot;: {},
		&quot;other_name&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;alternate_name&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;location&quot;: {},
		&quot;region&quot;: {},
		&quot;gbgridref&quot;: {},
		&quot;altitude_m&quot;: {},
		&quot;altitude_ref&quot;: {},
		&quot;grid_name&quot;: {},
		&quot;grid_position&quot;: {},
		&quot;type&quot;: {},
		&quot;part_of&quot;: {},
		&quot;length&quot;: {},
		&quot;width&quot;: {},
		&quot;area&quot;: {},
		&quot;volume&quot;: {},
		&quot;diameter&quot;: {},
		&quot;circumference&quot;: {},
		&quot;height&quot;: {},
		&quot;builder&quot;: {},
		&quot;material&quot;: {},
		&quot;built&quot;: {},
		&quot;abandoned&quot;: {},
		&quot;epochs&quot;: {},
		&quot;cultures&quot;: {},
		&quot;occupants&quot;: {},
		&quot;event&quot;: {},
		&quot;dependency_of&quot;: {},
		&quot;excavations&quot;: {},
		&quot;archaeologists&quot;: {},
		&quot;condition&quot;: {},
		&quot;owner&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;ownership&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;public_access&quot;: {},
		&quot;website&quot;: {},
		&quot;notes&quot;: {},
		&quot;discovered&quot;: {},
		&quot;management&quot;: {},
		&quot;architectural_styles&quot;: {},
		&quot;architectural_details&quot;: {},
		&quot;designation1&quot;: {},
		&quot;designation1_offname&quot;: {},
		&quot;designation1_type&quot;: {},
		&quot;designation1_criteria&quot;: {},
		&quot;designation1_date&quot;: {},
		&quot;delisted1_date&quot;: {},
		&quot;designation1_partof&quot;: {},
		&quot;designation1_number&quot;: {},
		&quot;designation1_free1value&quot;: {},
		&quot;designation2_free1value&quot;: {},
		&quot;designation1_free3value&quot;: {},
		&quot;designation2&quot;: {},
		&quot;designation2_offname&quot;: {},
		&quot;designation2_type&quot;: {},
		&quot;designation2_criteria&quot;: {},
		&quot;designation2_date&quot;: {},
		&quot;designation2_partof&quot;: {},
		&quot;designation2_number&quot;: {},
		&quot;designation2_free2value&quot;: {},
		&quot;designation2_free3value&quot;: {},
		&quot;designation1_free1name&quot;: {},
		&quot;designation1_free2name&quot;: {},
		&quot;designation1_free2value&quot;: {},
		&quot;designation1_free3name&quot;: {},
		&quot;delisted2_date&quot;: {},
		&quot;designation2_free1name&quot;: {},
		&quot;designation2_free2name&quot;: {},
		&quot;designation2_free3name&quot;: {},
		&quot;other_designation&quot;: {},
		&quot;nhle&quot;: {},
		&quot;hillfort&quot;: {},
		&quot;megaj&quot;: {},
		&quot;hes&quot;: {},
		&quot;embedded&quot;: {}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;هڪ اهڙو انفوبوڪس ڏيکاريو جيڪو تاريخي يا ثقافتي جڳهه، قديم ماڳ يا کوٽائي بابت مختصر ڄاڻ مهيا ڪري.&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;name&quot;,
		&quot;native_name&quot;,
		&quot;native_name_lang&quot;,
		&quot;other_name&quot;,
		&quot;embed&quot;,
		&quot;image&quot;,
		&quot;imagealttext&quot;,
		&quot;image_size&quot;,
		&quot;imagewidth&quot;,
		&quot;image_upright&quot;,
		&quot;caption&quot;,
		&quot;alt&quot;,
		&quot;map&quot;,
		&quot;map_type&quot;,
		&quot;map_alt&quot;,
		&quot;map_caption&quot;,
		&quot;map_size&quot;,
		&quot;mapwidth&quot;,
		&quot;relief&quot;,
		&quot;coordinates&quot;,
		&quot;map_overlay&quot;,
		&quot;marksize&quot;,
		&quot;map dot label&quot;,
		&quot;map_dot_label&quot;,
		&quot;map_label_position&quot;,
		&quot;location&quot;,
		&quot;region&quot;,
		&quot;gbgridref&quot;,
		&quot;altitude_m&quot;,
		&quot;altitude_ref&quot;,
		&quot;grid_name&quot;,
		&quot;grid_position&quot;,
		&quot;type&quot;,
		&quot;part_of&quot;,
		&quot;length&quot;,
		&quot;width&quot;,
		&quot;area&quot;,
		&quot;volume&quot;,
		&quot;diameter&quot;,
		&quot;circumference&quot;,
		&quot;height&quot;,
		&quot;builder&quot;,
		&quot;material&quot;,
		&quot;built&quot;,
		&quot;abandoned&quot;,
		&quot;epochs&quot;,
		&quot;cultures&quot;,
		&quot;dependency_of&quot;,
		&quot;occupants&quot;,
		&quot;event&quot;,
		&quot;discovered&quot;,
		&quot;excavations&quot;,
		&quot;archaeologists&quot;,
		&quot;condition&quot;,
		&quot;owner&quot;,
		&quot;management&quot;,
		&quot;public_access&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;notes&quot;,
		&quot;architectural_styles&quot;,
		&quot;architectural_details&quot;,
		&quot;designation1&quot;,
		&quot;designation1_offname&quot;,
		&quot;designation1_type&quot;,
		&quot;designation1_criteria&quot;,
		&quot;designation1_date&quot;,
		&quot;delisted1_date&quot;,
		&quot;designation1_partof&quot;,
		&quot;designation1_number&quot;,
		&quot;designation1_free1name&quot;,
		&quot;designation1_free1value&quot;,
		&quot;designation1_free2name&quot;,
		&quot;designation1_free2value&quot;,
		&quot;designation1_free3name&quot;,
		&quot;designation1_free3value&quot;,
		&quot;designation2&quot;,
		&quot;designation2_offname&quot;,
		&quot;designation2_type&quot;,
		&quot;designation2_criteria&quot;,
		&quot;designation2_date&quot;,
		&quot;delisted2_date&quot;,
		&quot;designation2_partof&quot;,
		&quot;designation2_number&quot;,
		&quot;designation2_free1name&quot;,
		&quot;designation2_free1value&quot;,
		&quot;designation2_free2name&quot;,
		&quot;designation2_free2value&quot;,
		&quot;designation2_free3name&quot;,
		&quot;designation2_free3value&quot;,
		&quot;other_designation&quot;,
		&quot;nhle&quot;,
		&quot;hillfort&quot;,
		&quot;megaj&quot;,
		&quot;hes&quot;,
		&quot;qid&quot;,
		&quot;fetchwikidata&quot;,
		&quot;embedded&quot;,
		&quot;suppressfields&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

==مائڪروفارميٽ==
{{UF-hcard-geo}}

==ٽريڪنگ درجو==
* {{clc|اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان قديم ماڳ واري انفوبوڪس استعمال ڪندڙ صفحا}}

==پڻ ڏسو==
[[Template:Infobox historic site]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!--هن لائين کان هيٺ درجن بنديون (Categories) رکو؛ بين الوڪي وڪيڊيٽا تي--&gt;
[[Category:Arts and culture infobox templates|Ancient site]]
[[Category:Place infobox templates|Ancient site]]
[[Category:History and events infobox templates|Ancient site]]
[[Category:Embeddable templates]]
[[Category:Templates with coordinates fields]]
[[Category:Templates that add a tracking category]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6h2f87yjc9kn75gwt7tbpf5lphdpu4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383620</id>
      <parentid>383617</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19211" sha1="2xilhodxg7t99wol0rv1eo3vfzbou8m" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!--هيٺ صفحي جي آخر ۾ درج ڪيل زمرن ۾ رکو؛ بين الوڪي (Interwikis) وڪيڊيٽا تي--&gt;
{{High-use| سوين }}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Location map|ماڊيول:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Wikidata}}
{{Uses Wikidata|P18}}

هي خاڪو ايترو لچڪدار آهي جو ان کي ڪيترين ئي تاريخي ۽ ثقافتي جڳهن بابت معلوماتي خلاصو ڏيڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ شروعات ۾ اهو قديم ماڳن، کوٽاين ۽ تعميرات بابت مضمونن لاءِ ٺاهيو ويو هو.

== استعمال ==
هن خاڪي کي استعمال ڪرڻ لاءِ، هيٺ ڏنل دٻي مان متن نقل ڪريو، پنهنجي مضمون جي مٿئين حصي ۾ لڳايو، پوءِ انهن پيرا ميٽرن کي ڀريو جيڪي اوهان بيان ڪري رهيا آثار قديمه واري ماڳ تي لاڳو ٿين ٿا. صرف «'''name'''» پيرا ميٽر لاءِ قدر ڏيڻ ضروري آهي؛ ٻيا سڀ اختياري آهن.

هيٺ ڏنل خانن مان ٿورا يا گهڻا استعمال ڪري سگهو ٿا. جن خانن ۾ ڪا ڄاڻ نه ڏني ويندي، اهي انفوبوڪس ۾ ظاهر نه ٿيندا. جيترا وڌيڪ خانا ڀريندا، اوترو انفوبوڪس ڊگهو ٿيندو. تمام گهڻن خانن سان ڀريل انفوبوڪس ڪڏهن ڪڏهن مضمون جي ٻين عنصرن ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.

{{Parameter names example | name | native_name | native_name_lang | alternate_name | image | image_size | alt | caption | map_type=Earth | map_caption | altitude_m=10 | coordinates={{coord|0|0|type:landmark|display=inline}} | location | region | type | part_of | length | width | area | volume | diameter | circumference | height | builder | material | built | abandoned | epochs | cultures | dependency_of | occupants | event | discovered | excavations | archaeologists | condition | ownership | management | public_access | other_designation | website | architectural_styles | architectural_details | notes}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox ancient site
| name           = &lt;!-- لازمي --&gt;
| native_name    =
| native_name_lang =
| alternate_name = &lt;!-- «متبادل نالو» طور ڏيکاربو --&gt;
| image          =
| image_size     =
| alt            =
| caption        =
| map            =
| map_type       =
| map_alt        =
| map_caption    =
| map_size       =
| mapframe       = &lt;!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ «yes» --&gt;
| altitude_m     = &lt;!-- اوچائي ميٽرن (m) ۾ انگ طور داخل ڪريو --&gt;
| altitude_ref   =
| relief         = 1
| coordinates    = &lt;!-- {{coord}} استعمال ڪريو --&gt;
| gbgridref      =
| map_dot_label  =
| marksize       =
| location       =
| region         =
| type           =
| part_of        =
| length         =
| width          =
| area           =
| volume         =
| diameter       =
| circumference  =
| height         =
| builder        =
| material       =
| built          =
| abandoned      =
| epochs         = &lt;!-- حقيقت ۾ «دؤر» طور ڏيکارجندو --&gt;
| cultures       =
| dependency_of  =
| occupants      =
| event          =
| discovered     =
| excavations    =
| archaeologists =
| condition      =
| ownership      =
| management     =
| public_access  =
| other_designation =
| website        = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| architectural_styles =
| architectural_details =
| notes          =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; نامزدگيون
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
| designation1            =
| designation1_offname    =
| designation1_type       =
| designation1_criteria   =
| designation1_date       =
| delisted1_date          =
| designation1_partof     =
| designation1_number     =
| designation1_free1name  =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name  =
| designation1_free2value =
| designation1_free3name  =
| designation1_free3value =
| designation2            =
| designation2_offname    =
| designation2_type       =
| designation2_criteria   =
| designation2_date       =
| delisted2_date          =
| designation2_partof     =
| designation2_number     =
| designation2_free1name  =
| designation2_free1value =
| designation2_free2name  =
| designation2_free2value =
| designation2_free3name  =
| designation2_free3value =
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; سڃاڻپون
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
| nhle =
| hillfort =
| megaj =
| hes =
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
ڏيکاريل گهڻا عنوان وسيع معنا رکن ٿا، ۽ هيٺ ڏنل وضاحتون رڳو تجويزون آهن. جيڪڏهن بلڪل مناسب وضاحت نه ملي، ويجهي ترين چونڊيو. ٻيهر ياد رهي ته صرف «name» لازمي آهي.

::::'''ماڳ يا ڍانچي بابت عام ڄاڻ'''
* '''name =''' آثار قديمه واري ماڳ يا خصوصيت جو نالو، جيئن انگريزي حوالن ۾ لکيل آهي ''(لازمي)''
* '''native_name =''' مقامي ٻولي يا مقامي هِج ۾ نالو (موجود هجي ته عنوان هيٺ ڏيکاربو). ڪڏهن ڪڏهن ٻه مقامي نالا ڏيڻ مفيد هوندو. اهڙي صورت ۾ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; سان نئين سٽ وجهي سگهجي ٿي. مثال طور [[Miletus]] لاءِ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Μίλητος&lt;br&gt;Milet&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* '''alternate_name =''' ٻيا نالا جن سان ماڳ سڃاتو وڃي ٿو؛ گهڻو ڪري انگريزي متبادل نالا. پرڏيهي نالي جي انگريزي نقل مان مختلف هِج نڪري سگهن ٿا. [[MOS:COMMONALITY]] موجب «متبادل نالو» طور ڏيکاربو.
* '''image =''' ماڳ ڏيکاريندڙ تصوير جي فائيل جو نالو
* '''imagealttext =''' تصوير لاءِ متبادل متن
* '''caption =''' تصوير هيٺ عنوان
* '''map_type =''' [[Template:Location map/List]] ۾ ڏيکاريل نقشي جو نالو، «Location map» لفظن کان سواءِ
* '''map_alt =''' نقشي لاءِ متبادل متن
* '''map_caption =''' نقشي جو عنوان؛ جيڪڏهن هٽايو وڃي ته ڊفالٽ عنوان ڏنو ويندو
* '''map_size =''' نقشي جي ويڪر؛ خالي ڇڏڻ سان 220 پکسل ڊفالٽ
* '''relief =''' ڪا به غير خالي قيمت رکڻ سان رليف نقشو ڏيکاربو؛ ڊفالٽ طور فعال
* '''coordinates =''' {{tlx|coord}}
* '''location =''' ماڳ جي جڳهه: شهر/ڳوٺ، ضلعي/صوبو، علائقو، ملڪ
* '''region =''' جاگرافيائي علائقو (قديم، جديد يا ٻئي)
* '''type =''' ماڳ جو قسم (قبر، قلعي بندي، فوجي ڪيمپ، مندر، ٽيلهو، آبادي وغيره)
* '''part_of =''' جيڪڏهن ڪنهن وڏي ماڳ جو حصو هجي
* '''length =''' ڊيگهه
* '''width =''' ويڪر
* '''area =''' ايراضي
* '''volume ='''
* '''diameter =''' گول ڍانچي جو قطر
* '''circumference ='''
* '''height =''' باقي رهيل حصي جي وڌ ۾ وڌ اوچائي

:::'''ماڳ يا ڍانچي جي تاريخ'''
* '''builder =''' ٺاهيندڙ
* '''material =''' تعميراتي مواد
* '''built =''' تعمير جو سال يا دؤر (ليبل «قائم ٿيو»)
* '''abandoned =''' ڇڏڻ يا تباهي جو سال/دؤر
* '''epochs =''' استعمال جا دؤر
* '''cultures =''' رهندڙ ثقافتون يا قومون
* '''dependency_of =''' تابع يا ڀاڱيدار ماڳ
* '''occupants =''' اهم تاريخي شخصيتون
* '''event =''' اهم واقعا

:::'''ٻي ڄاڻ ۽ نوٽس'''
* '''excavations =''' کوٽائي جا سال
* '''archaeologists =''' آثار قديمه جا ماهر
* '''condition =''' موجوده حالت
* '''ownership =''' ملڪيت
* '''management =''' انتظام
* '''public_access =''' عوامي رسائي
* '''website =''' سرڪاري ويب موجود هجي ته
* '''notes =''' اضافي نوٽس

:::'''نامزدگيون'''
وڌ ۾ وڌ ٻه نامزدگيون شامل ڪري سگهجن ٿيون. عام طور وڏي دائري واري نامزدگي اڳ ۾ ڏني ويندي.

:::'''سڃاڻپون'''
هي پيرا ميٽر قومي يا بين الاقوامي ڊيٽابيسن ۾ ماڳ جي سڃاڻپ لاءِ آهن:
* '''nhle =''' انگلينڊ جي قومي ورثي واري فهرست جو نمبر
* '''hillfort =''' برطانيا ۽ آئرلينڊ جي ٽڪرين وارن قلائن جو ائٽلس نمبر
* '''megaj =''' وچ اوڀر جي آثار قديمه واري جيوڊيٽابيس جو اردن نمبر
* '''hes =''' اسڪاٽلينڊ جي تاريخي ماحول واري ڊيٽابيس جو نمبر

==== ميپ فريم نقشا ====
{{Infobox mapframe/doc/parameters
  | onByDefault = ها، جيستائين {{para|map}} يا {{para|map_type}} موجود نه هجي
  | mapframe-type = landmark
}}

=== پاليسي ===
* [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Flags]] موجب جهنڊي وارا آئڪن استعمال نه ڪيا وڃن.
* [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Appropriate use]] موجب قديم ماڳن جي مقامي نالن سان ٻولي وارا آئڪن نه لڳايا وڃن.

==مثال==

===ڍانچو===
{{Infobox ancient site
| name = پوٽيٽلس جو محل
| native_name =
| alternate_name = پوٽيٽليون
| image = Example svg.svg
| imagealttext = رنگين اَشلارن جي ڊهي پيل پٿرن تي مٿان کان نظر
| caption = پوٽيٽلس جي گهر جي کوٽائي (خيالي)
| map_type =
| map_alt =
| map_size =
| location = ازمير (سمرنا)
| region =
| type = رهائشگاه
| part_of = ايڪروپولس
| length =
| width =
| area = {{convert|2.05|km2|abbr=on}}
| height =
| builder = هيڪسڪسس
| material = پٿر
| built = c. 480 BCE
| abandoned = c. 430 BCE
| epochs = Bronze II–Hellenistic
| cultures =
| dependency_of =
| occupants = پوٽيٽلس، [[سائمن]]
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = جزوي بحالي
| ownership = عوامي
| management = نجي رعايتدار، داخلا فيس
| public_access = نه
| website =
| notes = جاري کوٽائي
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox ancient site
| name = پوٽيٽلس جو محل
| native_name =
| alternate_name = پوٽيٽليون
| image = Example svg.svg
| imagealttext = رنگين اَشلارن جي ڊهي پيل پٿرن تي مٿان کان نظر
| caption = پوٽيٽلس جي گهر جي کوٽائي (خيالي)
| map_type =
| map_alt =
| map_size =
| location = ازمير (سمرنا)
| region =
| type = رهائشگاه
| part_of = ايڪروپولس
| length =
| width =
| area = {{convert|2.05|km2|abbr=on}}
| height =
| builder = هيڪسڪسس
| material = پٿر
| built = c. 480 BCE
| abandoned = c. 430 BCE
| epochs = Bronze II–Hellenistic
| cultures =
| dependency_of =
| occupants = پوٽيٽلس، [[سائمن]]
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = جزوي بحالي
| ownership =
| management = نجي رعايتدار، داخلا فيس
| public_access = نه
| website =
| notes = جاري کوٽائي
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

===وڏو ماڳ===
{{Infobox_ancient_site
| name = راس ابن هاني
| native_name = رأس ابن هاني
| native_name_lang = ar
| alternate_name = بيٽيلليون
| image = RasIbnHani,tomb1.jpg
| imagealttext = اَشلارن مان ٺهيل لنگهه ڊهي پيل محرابي دروازي ڏانهن وڃي ٿو
| caption = راس ابن هاني وٽ هڪ قبر
| map_type = شام
| map_alt = شام جي بحيرهٔ روم واري سامونڊي ڪناري تي موجود
| coordinates = {{coord|35|35|6|N|35|44|45.6|E|display=inline}}
| location = [[لطاقيه]]، [[شام]]
| region =
| type = آبادي
| part_of =
| length =
| width =
| area = {{convert|2|ha|abbr=on}}
| height =
| builder =
| material =
| built =
| abandoned =
| epochs = ديرين ڪانسي دؤر–ابتدائي بزنطيني
| cultures = ڪناني، هلينسٽڪ، رومي
| dependency_of = [[اوگارٽ]]
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition =
| ownership = گڏيل عوامي ۽ نجي
| public_access = جزوي
| website =
| notes = هاڻي هتي [[Cote d'Azur, Syria|ڪوٽ ڊي آزور]] واقع آهي
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox_ancient_site
| name = راس ابن هاني
| native_name = رأس ابن هاني
| native_name_lang = ar
| image = RasIbnHani,tomb1.jpg
| imagealttext = اَشلارن مان ٺهيل لنگهه ڊهي پيل محرابي دروازي ڏانهن وڃي ٿو
| caption = راس ابن هاني وٽ هڪ قبر
| map_type = شام
| map_alt = شام جي بحيرهٔ روم واري سامونڊي ڪناري تي موجود

| coordinates = {{coord|35|35|6|N|35|44|45.6|E|display=inline}}
| location = [[لطاقيه]]، [[شام]]
| region =
| type = آبادي
| part_of =
| length =
| width =
| area = {{convert|2|ha|abbr=on}}
| height =
| builder =
| material =
| built =
| abandoned =
| epochs = ديرين ڪانسي دؤر–ابتدائي بزنطيني
| cultures = ڪناني، هلينسٽڪ، رومي
| dependency_of = [[اوگارٽ]]
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition =
| ownership = گڏيل عوامي ۽ نجي
| public_access = جزوي
| website =
| notes = هاڻي هتي [[Cote d'Azur, Syria|ڪوٽ ڊي آزور]] واقع آهي
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

==سانچي جا انگ اکر==

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;embed&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;جيڪڏهن هي انفوبوڪس ٻي انفوبوڪس جي اندر شامل هجي ته \&quot;yes\&quot; رکو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;no&quot;,
				&quot;yes&quot;
			]
		},
		&quot;name&quot;: {},
		&quot;native_name&quot;: {},
		&quot;native_name_lang&quot;: {},
		&quot;qid&quot;: {},
		&quot;suppressfields&quot;: {},
		&quot;fetchwikidata&quot;: {},
		&quot;image&quot;: {},
		&quot;image_size&quot;: {},
		&quot;imagewidth&quot;: {},
		&quot;image_upright&quot;: {},
		&quot;alt&quot;: {},
		&quot;imagealttext&quot;: {},
		&quot;caption&quot;: {},
		&quot;map&quot;: {},
		&quot;map_size&quot;: {},
		&quot;mapwidth&quot;: {},
		&quot;map_alt&quot;: {},
		&quot;map_type&quot;: {},
		&quot;map_caption&quot;: {},
		&quot;relief&quot;: {},
		&quot;coordinates&quot;: {},
		&quot;map_overlay&quot;: {},
		&quot;marksize&quot;: {},
		&quot;map dot label&quot;: {},
		&quot;map_dot_label&quot;: {},
		&quot;map_label_position&quot;: {},
		&quot;other_name&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;alternate_name&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;location&quot;: {},
		&quot;region&quot;: {},
		&quot;gbgridref&quot;: {},
		&quot;altitude_m&quot;: {},
		&quot;altitude_ref&quot;: {},
		&quot;grid_name&quot;: {},
		&quot;grid_position&quot;: {},
		&quot;type&quot;: {},
		&quot;part_of&quot;: {},
		&quot;length&quot;: {},
		&quot;width&quot;: {},
		&quot;area&quot;: {},
		&quot;volume&quot;: {},
		&quot;diameter&quot;: {},
		&quot;circumference&quot;: {},
		&quot;height&quot;: {},
		&quot;builder&quot;: {},
		&quot;material&quot;: {},
		&quot;built&quot;: {},
		&quot;abandoned&quot;: {},
		&quot;epochs&quot;: {},
		&quot;cultures&quot;: {},
		&quot;occupants&quot;: {},
		&quot;event&quot;: {},
		&quot;dependency_of&quot;: {},
		&quot;excavations&quot;: {},
		&quot;archaeologists&quot;: {},
		&quot;condition&quot;: {},
		&quot;owner&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;ownership&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;public_access&quot;: {},
		&quot;website&quot;: {},
		&quot;notes&quot;: {},
		&quot;discovered&quot;: {},
		&quot;management&quot;: {},
		&quot;architectural_styles&quot;: {},
		&quot;architectural_details&quot;: {},
		&quot;designation1&quot;: {},
		&quot;designation1_offname&quot;: {},
		&quot;designation1_type&quot;: {},
		&quot;designation1_criteria&quot;: {},
		&quot;designation1_date&quot;: {},
		&quot;delisted1_date&quot;: {},
		&quot;designation1_partof&quot;: {},
		&quot;designation1_number&quot;: {},
		&quot;designation1_free1value&quot;: {},
		&quot;designation2_free1value&quot;: {},
		&quot;designation1_free3value&quot;: {},
		&quot;designation2&quot;: {},
		&quot;designation2_offname&quot;: {},
		&quot;designation2_type&quot;: {},
		&quot;designation2_criteria&quot;: {},
		&quot;designation2_date&quot;: {},
		&quot;designation2_partof&quot;: {},
		&quot;designation2_number&quot;: {},
		&quot;designation2_free2value&quot;: {},
		&quot;designation2_free3value&quot;: {},
		&quot;designation1_free1name&quot;: {},
		&quot;designation1_free2name&quot;: {},
		&quot;designation1_free2value&quot;: {},
		&quot;designation1_free3name&quot;: {},
		&quot;delisted2_date&quot;: {},
		&quot;designation2_free1name&quot;: {},
		&quot;designation2_free2name&quot;: {},
		&quot;designation2_free3name&quot;: {},
		&quot;other_designation&quot;: {},
		&quot;nhle&quot;: {},
		&quot;hillfort&quot;: {},
		&quot;megaj&quot;: {},
		&quot;hes&quot;: {},
		&quot;embedded&quot;: {}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;هڪ اهڙو انفوبوڪس ڏيکاريو جيڪو تاريخي يا ثقافتي جڳهه، قديم ماڳ يا کوٽائي بابت مختصر ڄاڻ مهيا ڪري.&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;name&quot;,
		&quot;native_name&quot;,
		&quot;native_name_lang&quot;,
		&quot;other_name&quot;,
		&quot;embed&quot;,
		&quot;image&quot;,
		&quot;imagealttext&quot;,
		&quot;image_size&quot;,
		&quot;imagewidth&quot;,
		&quot;image_upright&quot;,
		&quot;caption&quot;,
		&quot;alt&quot;,
		&quot;map&quot;,
		&quot;map_type&quot;,
		&quot;map_alt&quot;,
		&quot;map_caption&quot;,
		&quot;map_size&quot;,
		&quot;mapwidth&quot;,
		&quot;relief&quot;,
		&quot;coordinates&quot;,
		&quot;map_overlay&quot;,
		&quot;marksize&quot;,
		&quot;map dot label&quot;,
		&quot;map_dot_label&quot;,
		&quot;map_label_position&quot;,
		&quot;location&quot;,
		&quot;region&quot;,
		&quot;gbgridref&quot;,
		&quot;altitude_m&quot;,
		&quot;altitude_ref&quot;,
		&quot;grid_name&quot;,
		&quot;grid_position&quot;,
		&quot;type&quot;,
		&quot;part_of&quot;,
		&quot;length&quot;,
		&quot;width&quot;,
		&quot;area&quot;,
		&quot;volume&quot;,
		&quot;diameter&quot;,
		&quot;circumference&quot;,
		&quot;height&quot;,
		&quot;builder&quot;,
		&quot;material&quot;,
		&quot;built&quot;,
		&quot;abandoned&quot;,
		&quot;epochs&quot;,
		&quot;cultures&quot;,
		&quot;dependency_of&quot;,
		&quot;occupants&quot;,
		&quot;event&quot;,
		&quot;discovered&quot;,
		&quot;excavations&quot;,
		&quot;archaeologists&quot;,
		&quot;condition&quot;,
		&quot;owner&quot;,
		&quot;management&quot;,
		&quot;public_access&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;notes&quot;,
		&quot;architectural_styles&quot;,
		&quot;architectural_details&quot;,
		&quot;designation1&quot;,
		&quot;designation1_offname&quot;,
		&quot;designation1_type&quot;,
		&quot;designation1_criteria&quot;,
		&quot;designation1_date&quot;,
		&quot;delisted1_date&quot;,
		&quot;designation1_partof&quot;,
		&quot;designation1_number&quot;,
		&quot;designation1_free1name&quot;,
		&quot;designation1_free1value&quot;,
		&quot;designation1_free2name&quot;,
		&quot;designation1_free2value&quot;,
		&quot;designation1_free3name&quot;,
		&quot;designation1_free3value&quot;,
		&quot;designation2&quot;,
		&quot;designation2_offname&quot;,
		&quot;designation2_type&quot;,
		&quot;designation2_criteria&quot;,
		&quot;designation2_date&quot;,
		&quot;delisted2_date&quot;,
		&quot;designation2_partof&quot;,
		&quot;designation2_number&quot;,
		&quot;designation2_free1name&quot;,
		&quot;designation2_free1value&quot;,
		&quot;designation2_free2name&quot;,
		&quot;designation2_free2value&quot;,
		&quot;designation2_free3name&quot;,
		&quot;designation2_free3value&quot;,
		&quot;other_designation&quot;,
		&quot;nhle&quot;,
		&quot;hillfort&quot;,
		&quot;megaj&quot;,
		&quot;hes&quot;,
		&quot;qid&quot;,
		&quot;fetchwikidata&quot;,
		&quot;embedded&quot;,
		&quot;suppressfields&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

==مائڪروفارميٽ==
{{UF-hcard-geo}}

==ٽريڪنگ درجو==
* {{clc|اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان قديم ماڳ واري انفوبوڪس استعمال ڪندڙ صفحا}}

==پڻ ڏسو==
[[Template:Infobox historic site]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!--هن لائين کان هيٺ درجن بنديون (Categories) رکو؛ بين الوڪي وڪيڊيٽا تي--&gt;
[[Category:Arts and culture infobox templates|Ancient site]]
[[Category:Place infobox templates|Ancient site]]
[[Category:History and events infobox templates|Ancient site]]
[[Category:Embeddable templates]]
[[Category:Templates with coordinates fields]]
[[Category:Templates that add a tracking category]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>2xilhodxg7t99wol0rv1eo3vfzbou8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383624</id>
      <parentid>383620</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19346" sha1="ssv6ap4xunmb029hy57ebcamf2n1hb1" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!--هيٺ صفحي جي آخر ۾ درج ڪيل زمرن ۾ رکو؛ بين الوڪي (Interwikis) وڪيڊيٽا تي--&gt;
{{High-use| سوين }}
{{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|ماڊيول:Location map|ماڊيول:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Wikidata}}
{{Uses Wikidata|P18}}

هي خاڪو ايترو لچڪدار آهي جو ان کي ڪيترين ئي تاريخي ۽ ثقافتي جڳهن بابت معلوماتي خلاصو ڏيڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ شروعات ۾ اهو قديم ماڳن، کوٽاين ۽ تعميرات بابت مضمونن لاءِ ٺاهيو ويو هو.

== استعمال ==
هن خاڪي کي استعمال ڪرڻ لاءِ، هيٺ ڏنل دٻي مان متن نقل ڪريو، پنهنجي مضمون جي مٿئين حصي ۾ لڳايو، پوءِ انهن پيرا ميٽرن کي ڀريو جيڪي اوهان بيان ڪري رهيا آثار قديمه واري ماڳ تي لاڳو ٿين ٿا. صرف «'''name'''» پيرا ميٽر لاءِ قدر ڏيڻ ضروري آهي؛ ٻيا سڀ اختياري آهن.

هيٺ ڏنل خانن مان ٿورا يا گهڻا استعمال ڪري سگهو ٿا. جن خانن ۾ ڪا ڄاڻ نه ڏني ويندي، اهي انفوبوڪس ۾ ظاهر نه ٿيندا. جيترا وڌيڪ خانا ڀريندا، اوترو انفوبوڪس ڊگهو ٿيندو. تمام گهڻن خانن سان ڀريل انفوبوڪس ڪڏهن ڪڏهن مضمون جي ٻين عنصرن ۾ رڪاوٽ وجهي سگهن ٿا.

{{Parameter names example | name | native_name | native_name_lang | alternate_name | image | image_size | alt | caption | map_type=Earth | map_caption | altitude_m=10 | coordinates={{coord|0|0|type:landmark|display=inline}} | location | region | type | part_of | length | width | area | volume | diameter | circumference | height | builder | material | built | abandoned | epochs | cultures | dependency_of | occupants | event | discovered | excavations | archaeologists | condition | ownership | management | public_access | other_designation | website | architectural_styles | architectural_details | notes}}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox ancient site
| name           = &lt;!-- لازمي --&gt;
| native_name    =
| native_name_lang =
| alternate_name = &lt;!-- «متبادل نالو» طور ڏيکاربو --&gt;
| image          =
| image_size     =
| alt            =
| caption        =
| map            =
| map_type       =
| map_alt        =
| map_caption    =
| map_size       =
| mapframe       = &lt;!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ «yes» --&gt;
| altitude_m     = &lt;!-- اوچائي ميٽرن (m) ۾ انگ طور داخل ڪريو --&gt;
| altitude_ref   =
| relief         = 1
| coordinates    = &lt;!-- {{coord}} استعمال ڪريو --&gt;
| gbgridref      =
| map_dot_label  =
| marksize       =
| location       =
| region         =
| type           =
| part_of        =
| length         =
| width          =
| area           =
| volume         =
| diameter       =
| circumference  =
| height         =
| builder        =
| material       =
| built          =
| abandoned      =
| epochs         = &lt;!-- حقيقت ۾ «دؤر» طور ڏيکارجندو --&gt;
| cultures       =
| dependency_of  =
| occupants      =
| event          =
| discovered     =
| excavations    =
| archaeologists =
| condition      =
| ownership      =
| management     =
| public_access  =
| other_designation =
| website        = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| architectural_styles =
| architectural_details =
| notes          =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; نامزدگيون
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
| designation1            =
| designation1_offname    =
| designation1_type       =
| designation1_criteria   =
| designation1_date       =
| delisted1_date          =
| designation1_partof     =
| designation1_number     =
| designation1_free1name  =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name  =
| designation1_free2value =
| designation1_free3name  =
| designation1_free3value =
| designation2            =
| designation2_offname    =
| designation2_type       =
| designation2_criteria   =
| designation2_date       =
| delisted2_date          =
| designation2_partof     =
| designation2_number     =
| designation2_free1name  =
| designation2_free1value =
| designation2_free2name  =
| designation2_free2value =
| designation2_free3name  =
| designation2_free3value =
&lt;/syntaxhighlight&gt;

; سڃاڻپون
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
| nhle =
| hillfort =
| megaj =
| hes =
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== پيرا ميٽر ===
ڏيکاريل گهڻا عنوان وسيع معنا رکن ٿا، ۽ هيٺ ڏنل وضاحتون رڳو تجويزون آهن. جيڪڏهن بلڪل مناسب وضاحت نه ملي، ويجهي ترين چونڊيو. ٻيهر ياد رهي ته صرف «name» لازمي آهي.

::::'''ماڳ يا ڍانچي بابت عام ڄاڻ'''
* '''name =''' آثار قديمه واري ماڳ يا خصوصيت جو نالو، جيئن انگريزي حوالن ۾ لکيل آهي ''(لازمي)''
* '''native_name =''' مقامي ٻولي يا مقامي هِج ۾ نالو (موجود هجي ته عنوان هيٺ ڏيکاربو). ڪڏهن ڪڏهن ٻه مقامي نالا ڏيڻ مفيد هوندو. اهڙي صورت ۾ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; سان نئين سٽ وجهي سگهجي ٿي. مثال طور [[Miletus]] لاءِ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Μίλητος&lt;br&gt;Milet&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* '''alternate_name =''' ٻيا نالا جن سان ماڳ سڃاتو وڃي ٿو؛ گهڻو ڪري انگريزي متبادل نالا. پرڏيهي نالي جي انگريزي نقل مان مختلف هِج نڪري سگهن ٿا. [[MOS:COMMONALITY]] موجب «متبادل نالو» طور ڏيکاربو.
* '''image =''' ماڳ ڏيکاريندڙ تصوير جي فائيل جو نالو
* '''imagealttext =''' تصوير لاءِ متبادل متن
* '''caption =''' تصوير هيٺ عنوان
* '''map_type =''' [[Template:Location map/List]] ۾ ڏيکاريل نقشي جو نالو، «Location map» لفظن کان سواءِ
* '''map_alt =''' نقشي لاءِ متبادل متن
* '''map_caption =''' نقشي جو عنوان؛ جيڪڏهن هٽايو وڃي ته ڊفالٽ عنوان ڏنو ويندو
* '''map_size =''' نقشي جي ويڪر؛ خالي ڇڏڻ سان 220 پکسل ڊفالٽ
* '''relief =''' ڪا به غير خالي قيمت رکڻ سان رليف نقشو ڏيکاربو؛ ڊفالٽ طور فعال
* '''coordinates =''' {{tlx|coord}}
* '''location =''' ماڳ جي جڳهه: شهر/ڳوٺ، ضلعي/صوبو، علائقو، ملڪ
* '''region =''' جاگرافيائي علائقو (قديم، جديد يا ٻئي)
* '''type =''' ماڳ جو قسم (قبر، قلعي بندي، فوجي ڪيمپ، مندر، ٽيلهو، آبادي وغيره)
* '''part_of =''' جيڪڏهن ڪنهن وڏي ماڳ جو حصو هجي
* '''length =''' ڊيگهه
* '''width =''' ويڪر
* '''area =''' ايراضي
* '''volume ='''
* '''diameter =''' گول ڍانچي جو قطر
* '''circumference ='''
* '''height =''' باقي رهيل حصي جي وڌ ۾ وڌ اوچائي

:::'''ماڳ يا ڍانچي جي تاريخ'''
* '''builder =''' ٺاهيندڙ
* '''material =''' تعميراتي مواد
* '''built =''' تعمير جو سال يا دؤر (ليبل «قائم ٿيو»)
* '''abandoned =''' ڇڏڻ يا تباهي جو سال/دؤر
* '''epochs =''' استعمال جا دؤر
* '''cultures =''' رهندڙ ثقافتون يا قومون
* '''dependency_of =''' تابع يا ڀاڱيدار ماڳ
* '''occupants =''' اهم تاريخي شخصيتون
* '''event =''' اهم واقعا

:::'''ٻي ڄاڻ ۽ نوٽس'''
* '''excavations =''' کوٽائي جا سال
* '''archaeologists =''' آثار قديمه جا ماهر
* '''condition =''' موجوده حالت
* '''ownership =''' ملڪيت
* '''management =''' انتظام
* '''public_access =''' عوامي رسائي
* '''website =''' سرڪاري ويب موجود هجي ته
* '''notes =''' اضافي نوٽس

:::'''نامزدگيون'''
وڌ ۾ وڌ ٻه نامزدگيون شامل ڪري سگهجن ٿيون. عام طور وڏي دائري واري نامزدگي اڳ ۾ ڏني ويندي.

:::'''سڃاڻپون'''
هي پيرا ميٽر قومي يا بين الاقوامي ڊيٽابيسن ۾ ماڳ جي سڃاڻپ لاءِ آهن:
* '''nhle =''' انگلينڊ جي قومي ورثي واري فهرست جو نمبر
* '''hillfort =''' برطانيا ۽ آئرلينڊ جي ٽڪرين وارن قلائن جو ائٽلس نمبر
* '''megaj =''' وچ اوڀر جي آثار قديمه واري جيوڊيٽابيس جو اردن نمبر
* '''hes =''' اسڪاٽلينڊ جي تاريخي ماحول واري ڊيٽابيس جو نمبر

==== ميپ فريم نقشا ====
{{Infobox mapframe/doc/parameters
  | onByDefault = ها، جيستائين {{para|map}} يا {{para|map_type}} موجود نه هجي
  | mapframe-type = landmark
}}

=== پاليسي ===
* [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Flags]] موجب جهنڊي وارا آئڪن استعمال نه ڪيا وڃن.
* [[Wikipedia:Manual of Style/Icons#Appropriate use]] موجب قديم ماڳن جي مقامي نالن سان ٻولي وارا آئڪن نه لڳايا وڃن.

==مثال==

===ڍانچو===
{{Infobox ancient site
| name = پوٽيٽلس جو محل
| native_name =
| alternate_name = پوٽيٽليون
| image = Example svg.svg
| imagealttext = رنگين اَشلارن جي ڊهي پيل پٿرن تي مٿان کان نظر
| caption = پوٽيٽلس جي گهر جي کوٽائي (خيالي)
| map_type =
| map_alt =
| map_size =
| location = ازمير (سمرنا)
| region =
| type = رهائشگاه
| part_of = ايڪروپولس
| length =
| width =
| area = {{convert|2.05|km2|abbr=on}}
| height =
| builder = هيڪسڪسس
| material = پٿر
| built = c. 480 BCE
| abandoned = c. 430 BCE
| epochs = Bronze II–Hellenistic
| cultures =
| dependency_of =
| occupants = پوٽيٽلس، [[سائمن]]
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = جزوي بحالي
| ownership = عوامي
| management = نجي رعايتدار، داخلا فيس
| public_access = نه
| website =
| notes = جاري کوٽائي
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox ancient site
| name = پوٽيٽلس جو محل
| native_name =
| alternate_name = پوٽيٽليون
| image = Example svg.svg
| imagealttext = رنگين اَشلارن جي ڊهي پيل پٿرن تي مٿان کان نظر
| caption = پوٽيٽلس جي گهر جي کوٽائي (خيالي)
| map_type =
| map_alt =
| map_size =
| location = ازمير (سمرنا)
| region =
| type = رهائشگاه
| part_of = ايڪروپولس
| length =
| width =
| area = {{convert|2.05|km2|abbr=on}}
| height =
| builder = هيڪسڪسس
| material = پٿر
| built = c. 480 BCE
| abandoned = c. 430 BCE
| epochs = Bronze II–Hellenistic
| cultures =
| dependency_of =
| occupants = پوٽيٽلس، [[سائمن]]
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition = جزوي بحالي
| ownership =
| management = نجي رعايتدار، داخلا فيس
| public_access = نه
| website =
| notes = جاري کوٽائي
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

===وڏو ماڳ===
{{Infobox_ancient_site
| name = راس ابن هاني
| native_name = رأس ابن هاني
| native_name_lang = ar
| alternate_name = بيٽيلليون
| image = RasIbnHani,tomb1.jpg
| imagealttext = اَشلارن مان ٺهيل لنگهه ڊهي پيل محرابي دروازي ڏانهن وڃي ٿو
| caption = راس ابن هاني وٽ هڪ قبر
| map_type = شام
| map_alt = شام جي بحيرهٔ روم واري سامونڊي ڪناري تي موجود
| coordinates = {{coord|35|35|6|N|35|44|45.6|E|display=inline}}
| location = [[لطاقيه]]، [[شام]]
| region =
| type = آبادي
| part_of =
| length =
| width =
| area = {{convert|2|ha|abbr=on}}
| height =
| builder =
| material =
| built =
| abandoned =
| epochs = ديرين ڪانسي دؤر–ابتدائي بزنطيني
| cultures = ڪناني، هلينسٽڪ، رومي
| dependency_of = [[اوگارٽ]]
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition =
| ownership = گڏيل عوامي ۽ نجي
| public_access = جزوي
| website =
| notes = هاڻي هتي [[Cote d'Azur, Syria|ڪوٽ ڊي آزور]] واقع آهي
}}
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow:auto;&quot;&gt;
{{Infobox_ancient_site
| name = راس ابن هاني
| native_name = رأس ابن هاني
| native_name_lang = ar
| image = RasIbnHani,tomb1.jpg
| imagealttext = اَشلارن مان ٺهيل لنگهه ڊهي پيل محرابي دروازي ڏانهن وڃي ٿو
| caption = راس ابن هاني وٽ هڪ قبر
| map_type = شام
| map_alt = شام جي بحيرهٔ روم واري سامونڊي ڪناري تي موجود

| coordinates = {{coord|35|35|6|N|35|44|45.6|E|display=inline}}
| location = [[لطاقيه]]، [[شام]]
| region =
| type = آبادي
| part_of =
| length =
| width =
| area = {{convert|2|ha|abbr=on}}
| height =
| builder =
| material =
| built =
| abandoned =
| epochs = ديرين ڪانسي دؤر–ابتدائي بزنطيني
| cultures = ڪناني، هلينسٽڪ، رومي
| dependency_of = [[اوگارٽ]]
| occupants =
| event =
| excavations =
| archaeologists =
| condition =
| ownership = گڏيل عوامي ۽ نجي
| public_access = جزوي
| website =
| notes = هاڻي هتي [[Cote d'Azur, Syria|ڪوٽ ڊي آزور]] واقع آهي
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{clear}}

==سانچي جا انگ اکر==

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;embed&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;جيڪڏهن هي انفوبوڪس ٻي انفوبوڪس جي اندر شامل هجي ته \&quot;yes\&quot; رکو&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;no&quot;,
				&quot;yes&quot;
			]
		},
		&quot;name&quot;: {},
		&quot;native_name&quot;: {},
		&quot;native_name_lang&quot;: {},
		&quot;qid&quot;: {},
		&quot;suppressfields&quot;: {},
		&quot;fetchwikidata&quot;: {},
		&quot;image&quot;: {},
		&quot;image_size&quot;: {},
		&quot;imagewidth&quot;: {},
		&quot;image_upright&quot;: {},
		&quot;alt&quot;: {},
		&quot;imagealttext&quot;: {},
		&quot;caption&quot;: {},
		&quot;map&quot;: {},
		&quot;map_size&quot;: {},
		&quot;mapwidth&quot;: {},
		&quot;map_alt&quot;: {},
		&quot;map_type&quot;: {},
		&quot;map_caption&quot;: {},
		&quot;relief&quot;: {},
		&quot;coordinates&quot;: {},
		&quot;map_overlay&quot;: {},
		&quot;marksize&quot;: {},
		&quot;map dot label&quot;: {},
		&quot;map_dot_label&quot;: {},
		&quot;map_label_position&quot;: {},
		&quot;other_name&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;alternate_name&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;location&quot;: {},
		&quot;region&quot;: {},
		&quot;gbgridref&quot;: {},
		&quot;altitude_m&quot;: {},
		&quot;altitude_ref&quot;: {},
		&quot;grid_name&quot;: {},
		&quot;grid_position&quot;: {},
		&quot;type&quot;: {},
		&quot;part_of&quot;: {},
		&quot;length&quot;: {},
		&quot;width&quot;: {},
		&quot;area&quot;: {},
		&quot;volume&quot;: {},
		&quot;diameter&quot;: {},
		&quot;circumference&quot;: {},
		&quot;height&quot;: {},
		&quot;builder&quot;: {},
		&quot;material&quot;: {},
		&quot;built&quot;: {},
		&quot;abandoned&quot;: {},
		&quot;epochs&quot;: {},
		&quot;cultures&quot;: {},
		&quot;occupants&quot;: {},
		&quot;event&quot;: {},
		&quot;dependency_of&quot;: {},
		&quot;excavations&quot;: {},
		&quot;archaeologists&quot;: {},
		&quot;condition&quot;: {},
		&quot;owner&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;ownership&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;public_access&quot;: {},
		&quot;website&quot;: {},
		&quot;notes&quot;: {},
		&quot;discovered&quot;: {},
		&quot;management&quot;: {},
		&quot;architectural_styles&quot;: {},
		&quot;architectural_details&quot;: {},
		&quot;designation1&quot;: {},
		&quot;designation1_offname&quot;: {},
		&quot;designation1_type&quot;: {},
		&quot;designation1_criteria&quot;: {},
		&quot;designation1_date&quot;: {},
		&quot;delisted1_date&quot;: {},
		&quot;designation1_partof&quot;: {},
		&quot;designation1_number&quot;: {},
		&quot;designation1_free1value&quot;: {},
		&quot;designation2_free1value&quot;: {},
		&quot;designation1_free3value&quot;: {},
		&quot;designation2&quot;: {},
		&quot;designation2_offname&quot;: {},
		&quot;designation2_type&quot;: {},
		&quot;designation2_criteria&quot;: {},
		&quot;designation2_date&quot;: {},
		&quot;designation2_partof&quot;: {},
		&quot;designation2_number&quot;: {},
		&quot;designation2_free2value&quot;: {},
		&quot;designation2_free3value&quot;: {},
		&quot;designation1_free1name&quot;: {},
		&quot;designation1_free2name&quot;: {},
		&quot;designation1_free2value&quot;: {},
		&quot;designation1_free3name&quot;: {},
		&quot;delisted2_date&quot;: {},
		&quot;designation2_free1name&quot;: {},
		&quot;designation2_free2name&quot;: {},
		&quot;designation2_free3name&quot;: {},
		&quot;other_designation&quot;: {},
		&quot;nhle&quot;: {},
		&quot;hillfort&quot;: {},
		&quot;megaj&quot;: {},
		&quot;hes&quot;: {},
		&quot;embedded&quot;: {}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;هڪ اهڙو انفوبوڪس ڏيکاريو جيڪو تاريخي يا ثقافتي جڳهه، قديم ماڳ يا کوٽائي بابت مختصر ڄاڻ مهيا ڪري.&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;name&quot;,
		&quot;native_name&quot;,
		&quot;native_name_lang&quot;,
		&quot;other_name&quot;,
		&quot;embed&quot;,
		&quot;image&quot;,
		&quot;imagealttext&quot;,
		&quot;image_size&quot;,
		&quot;imagewidth&quot;,
		&quot;image_upright&quot;,
		&quot;caption&quot;,
		&quot;alt&quot;,
		&quot;map&quot;,
		&quot;map_type&quot;,
		&quot;map_alt&quot;,
		&quot;map_caption&quot;,
		&quot;map_size&quot;,
		&quot;mapwidth&quot;,
		&quot;relief&quot;,
		&quot;coordinates&quot;,
		&quot;map_overlay&quot;,
		&quot;marksize&quot;,
		&quot;map dot label&quot;,
		&quot;map_dot_label&quot;,
		&quot;map_label_position&quot;,
		&quot;location&quot;,
		&quot;region&quot;,
		&quot;gbgridref&quot;,
		&quot;altitude_m&quot;,
		&quot;altitude_ref&quot;,
		&quot;grid_name&quot;,
		&quot;grid_position&quot;,
		&quot;type&quot;,
		&quot;part_of&quot;,
		&quot;length&quot;,
		&quot;width&quot;,
		&quot;area&quot;,
		&quot;volume&quot;,
		&quot;diameter&quot;,
		&quot;circumference&quot;,
		&quot;height&quot;,
		&quot;builder&quot;,
		&quot;material&quot;,
		&quot;built&quot;,
		&quot;abandoned&quot;,
		&quot;epochs&quot;,
		&quot;cultures&quot;,
		&quot;dependency_of&quot;,
		&quot;occupants&quot;,
		&quot;event&quot;,
		&quot;discovered&quot;,
		&quot;excavations&quot;,
		&quot;archaeologists&quot;,
		&quot;condition&quot;,
		&quot;owner&quot;,
		&quot;management&quot;,
		&quot;public_access&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;notes&quot;,
		&quot;architectural_styles&quot;,
		&quot;architectural_details&quot;,
		&quot;designation1&quot;,
		&quot;designation1_offname&quot;,
		&quot;designation1_type&quot;,
		&quot;designation1_criteria&quot;,
		&quot;designation1_date&quot;,
		&quot;delisted1_date&quot;,
		&quot;designation1_partof&quot;,
		&quot;designation1_number&quot;,
		&quot;designation1_free1name&quot;,
		&quot;designation1_free1value&quot;,
		&quot;designation1_free2name&quot;,
		&quot;designation1_free2value&quot;,
		&quot;designation1_free3name&quot;,
		&quot;designation1_free3value&quot;,
		&quot;designation2&quot;,
		&quot;designation2_offname&quot;,
		&quot;designation2_type&quot;,
		&quot;designation2_criteria&quot;,
		&quot;designation2_date&quot;,
		&quot;delisted2_date&quot;,
		&quot;designation2_partof&quot;,
		&quot;designation2_number&quot;,
		&quot;designation2_free1name&quot;,
		&quot;designation2_free1value&quot;,
		&quot;designation2_free2name&quot;,
		&quot;designation2_free2value&quot;,
		&quot;designation2_free3name&quot;,
		&quot;designation2_free3value&quot;,
		&quot;other_designation&quot;,
		&quot;nhle&quot;,
		&quot;hillfort&quot;,
		&quot;megaj&quot;,
		&quot;hes&quot;,
		&quot;qid&quot;,
		&quot;fetchwikidata&quot;,
		&quot;embedded&quot;,
		&quot;suppressfields&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

==مائڪروفارميٽ==
{{UF-hcard-geo}}

==ٽريڪنگ درجو==
* {{clc|اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان قديم ماڳ واري انفوبوڪس استعمال ڪندڙ صفحا}}

== پڻ ڏسو ==
[[سانچو:Infobox historic site]]

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!--هن لڪير کان هيٺ زمرا رکو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪيڊيٽا تي--&gt;
[[زمرو:فنون ۽ ثقافت جا معلوماتخانا سانچا|Ancient site]]
[[زمرو:هنڌن جا معلوماتخانا سانچا|Ancient site]]
[[زمرو:تاريخ ۽ واقعن جا معلوماتخانا سانچا|Ancient site]]
[[زمرو:ضم ٿي سگهندڙ سانچا]]
[[زمرو:مڪانيت وارن خانن وارا سانچا]]
[[زمرو:اهڙا سانچا جيڪي پيڇو ڪندڙ زمرو شامل ڪن ٿا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ssv6ap4xunmb029hy57ebcamf2n1hb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برهمپترا ندي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96632</id>
    <revision>
      <id>383879</id>
      <parentid>378353</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79329" sha1="kgrwr4sz22kk7p0vo4mjhcpqvgmbwif" xml:space="preserve">{{Short description|River in China, India and Bangladesh}}
{{Infobox river
 | name                 = برهم پترا ندي
 | native_name          =Brahmaputra 
 | name_other           = 
 | name_etymology       = [[سنسڪرت]] مان برهمپوتر (ब्रह्मपुत्र, برهما پترا، &quot;برهما جو پٽ&quot;)، برهما (ब्रह्मा) + پوتر (पुत्र، &quot;پٽ&quot;) مان.
 | image                = Brahmaputra from Hatisila Guwahati1.jpg
 | image_size           = 300
 | image_caption        = گوهاٽي، [[آسام]]، [[ڀارت]] ۾ برهم پترا ندي
 | map                  = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg
 | map_size             = 300
 | map_caption          = برهمپترا (وائلٽ)، گنگا (نارنگي) ۽ ميگھنا (سائي) جي گڏيل پاڻي جي نيڪال جو نقشو
 | pushpin_map          = 
 | pushpin_map_size     = 300
 | pushpin_map_caption  = 
| mapframe              = yes
| mapframe-zoom         = 4
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
 | subdivision_type1    = [[ملڪ]]
 | subdivision_name1    = {{پرچم|چين}} • {{پرچم|ڀارت}} • {{پرچم|بنگلاديش}}
 | subdivision_type2    = خودمختيار علائقو
 | subdivision_name2    = [[تبت خودمختيار علائقو]]
 | subdivision_type4    = 
 | subdivision_name4    = 
 | subdivision_type5    = [[شهر]]
 | subdivision_name5    = ڌيماجي • ڊبرو ڳڙهه ([[اروناچل پرديش]]) جورهاٽ • تيج پور • گوهاٽي • ڍوري ([[آسام]]) * سراج گنج • [[مئيمن سنگهه]] • ٽنگيل ([[بنگلاديش]])
 | length               = 2,880 ڪلوميٽر&lt;br&gt;
3,080 ڪلوميٽر

|km|&lt;nowiki&gt;mi|abbr=on}}&lt;/nowiki&gt;{{refn|name=length|group=n|The river is {{cvt|3,969|km|sp=us}} long according to the new findings, while previous documents showed its length varied from 2880 to 3364 km.&lt;ref name=xinhua&gt;{{cite news | url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-08/22/c_131067137.htm | title=Scientists pinpoint sources of four major international rivers | publisher=[[Xinhua News Agency]] | date=22 August 2011 | access-date=8 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160503062829/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-08/22/c_131067137.htm | archive-date=3 May 2016 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
 | width_min            = 
 | width_avg            = 
 | width_max            = 
 | depth_min            = 
 | depth_avg            = 
 | depth_max            = 
 | discharge1_location  = گنگا جو سنگم
 | discharge1_min       =
 | discharge1_avg       =(مدت: 1971–2000) 21,319.2 ڪيوسڪ (ڪعبي ميٽر في سيڪنڊ)&lt;br&gt;(752,880 ڪعبي فوٽ في سيڪنڊ)&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;books.google.hu&quot;&gt;{{cite book |last=Webersik |first=Christian |year=2010 |title=Climate Change and Security: A Gathering Storm of Global Challenges |url=https://books.google.com/books?id=-nufdUc0Ps0C&amp;pg=PA45 |publisher=[[ABC-CLIO]] |page=45 |isbn=978-0-313-38007-5 |access-date=12 October 2021 |archive-date=13 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220613202351/https://books.google.com/books?id=-nufdUc0Ps0C&amp;pg=PA45 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; برهماپترا (جمنا) - پراڻو برهماپترا - اپر ميگھنا --&gt;
26,941.1 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
 | discharge1_max       =
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
 | source1              = [[مانسروور ڍنڍ]] • چيمايونگ ڊانگ گليشيئر
 | source1_location     = [[هماليه]]
 | source1_coordinates  = {{coord|30|19|N|82|08|E|display=inline}}
 | source1_elevation    = 5,210 ميٽر
 | mouth                = [[گنگا]]
 | mouth_location       = گنگا ڊيلٽا
 | mouth_coordinates    = {{coord|23|47|46.7376|N|89|45|45.774|E}}
 | mouth_elevation      = 0 ميٽر
 | progression          = پدما ندي -&gt; ميگھنا ندي -&gt; خليج بنگال
 | river_system         = '''[[گنگا ندي]]'''
 | basin_size           = 625,726.9 ڇورس ڪلوميٽر&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
 | tributaries_left     = لھاسا، نانگ، پارلونگ زانگبو، لوھت، ناو ديھنگ، بُري ديھنگ، ڊانگوري، ديسانگ، ديخو، جھانجي، دھانسيري، ڪولونگ، ڪوپيلي، ڀورولو، ڪولسي، ڪرشنائي، اپر ميگھنا ندي
 | tributaries_right    = ڪيمانگ، جيا ڀورولي، مناس، بيڪي، ريڊڪ، جلڌڪا، ٽيستا، سبانسيري، جيا ڍول، سيمن، پگلاديا، سونڪش، گداڌر ندي
 | custom_label         = 
 | custom_data          = 
 | discharge2_location  =بهادر آباد گهاٽ
 | discharge2_min=3,280 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;/&gt;
 | discharge2_avg       =(مدت: 1980–2012)
24,027 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Climate impact emergence and flood peak synchronization projections in the Ganges, Brahmaputra and Meghna basins under CMIP5 and CMIP6 scenarios&quot;&gt;{{cite journal|journal=Environmental Research Letters|doi=10.1088/1748-9326/ac8ca1|last1=Anne|first1=Gädeke|last2=Michel|first2=Wortmann|last3=Christoph|first3=Menz|last4=Saiful|first4=Islam|last5=Muhammad|first5=Masood|last6=Valentina|first6=Krysanova|last7=Stefan|first7=Lange|last8=Fred|first8=Fokko Hattermann|title=Climate impact emergence and flood peak synchronization projections in the Ganges, Brahmaputra and Meghna basins under CMIP5 and CMIP6 scenarios|date=2022|volume=17|number=9|bibcode=2022ERL....17i4036G |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
(مدت: 2000–2015) 
21,993 ڪيوسڪ &lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;/&gt;
 | discharge2_max=102,585 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;&gt;{{cite journal|journal=Remote Sensing|doi=10.3390/rs11050501|last1=Biswa|first1=Bhattacharya|last2=Maurizio|first2=Mazzoleni|last3=Reyne|first3=Ugay|title=Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products|date=2019|volume=11|issue=5|page=501 |doi-access=free |bibcode=2019RemS...11..501B }}&lt;/ref&gt;
 | discharge3_location=گوهاٽي
 | discharge3_avg=(مدت: 1971–2000)
18,850.4 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
 | discharge4_location=ڊبروڳڙهه
 | discharge4_avg=(مدت: 1971–2000)
8,722.3 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
 | discharge5_location=پسي گھاٽ
 | discharge5_avg=(مدت: 1971–2000)
5,016.3 ڪيوسڪ&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
 | extra                = 
}}
'''برهم پترا''' (Brahamputra River) هڪ سرحد پار درياهه آهي، جيڪو ڏکڻ اولهه چين، اتر اوڀر ڀارت ۽ [[بنگلاديش]] مان وهندو آهي. ان کي آسامي ۾ برهم پترا يا لوئٽ، تبتي ۾ يرلونگ سانگپو، اروناچليءَ ۾ سيانگ/ديهانگ درياهه ۽ [[بنگلاديش]] ۾ جمنا درياهه سڏيو ويندو آهي. پاڻ ۾ اهو وهڪري جي لحاظ کان دنيا جو 9 هون وڏو درياهه ۽ 15 هون ڊگهو درياهه آهي.

اهو [[مانسروور ڍنڍ|مانساروور ڍنڍ]] جي علائقي مان, [[ڪيلاش جبل]] جي ويجهو, [[هماليا|هماليه]] جي اترئين پاسي, [[تبت خودمختيار علائقو|تبت]] جي برانگ ڪائونٽي ۾ نڪرندو آهي,  جتي اهو يارلونگ سانگپو درياهه جي نالي سان مشهور آهي. برهم پترا ڏاکڻي تبت سان وهندي هماليه جي وڏين گهاڙن ۾ (جنهن ۾ يارلنگ سانگپو گرانڊ ڪنيون به شامل آهي) ۽ [[اروناچل پرديش]] ۾ وهندو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Brahmaputra-River |title=Brahmaputra River |website=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130005707/https://www.britannica.com/place/Brahmaputra-River |archive-date=30 January 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهو اروناچل پرديش ۾ گيلنگ جي ڳوٺ جي ويجهو هندستان ۾ داخل ٿئي ٿو ۽ [[آسام]] وادي مان ڏکڻ اولهه ۾ برهم پترا جي نالي سان وهي ٿو ۽ ڏکڻ ۾ [[بنگلاديش]] مان جمنا (هندستان جي جمنا سان پريشان نه ٿيڻ) جي نالي سان وهي ٿو. وسيع گنگا ڊيلٽا ۾ اهو [[گنگا ندي|گنگا]], جتي اها پدما جي نالي سان مشهور آهي سان ملي ٿو  ۽ ميگھنا بڻجي ٿو ۽ آخرڪار [[بنگال جي نار]] ۾ وهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brahmaputra River Flowing Down From Himalayas Towards Bay of Bengal|url=http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/|access-date=22 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106133618/http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/|archive-date=6 November 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

At {{cvt|3,000|km|mi|abbr=on}} long, the Brahmaputra is an important river for [[irrigation]] and transportation in the region.&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;xinhua&quot; /&gt; The average depth of the river is {{convert|30|m|ft|abbr=on|-1}} and its maximum depth is {{convert|135|m|ft|abbr=on|-1}} (at [[Sadiya]]).&lt;ref name=BBWR&gt;{{cite book
 |last1= Singh
 |first1= Vijay
 |last2= Sharma
 |first2= Nayan
 |last3= Ojha
 |first3= C. Shekhar P.
 |date= 29 February 2004
|title= The Brahmaputra Basin Water Resources
 |url= https://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC
 |location= Dordrecht
 |publisher= Springer
 |page= 120
 |isbn= 9789048164813
 |access-date= 15 November 2015
|archive-date= 20 August 2021
|archive-url= https://web.archive.org/web/20210820081154/https://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC
 |url-status= live
 }}&lt;/ref&gt; The river is prone to catastrophic flooding in the spring when the Himalayan snow melts. The average discharge of the Brahmaputra is about ~{{cvt|22,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}},&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;&gt;{{cite journal|journal=Remote Sensing|doi=10.3390/rs11050501|last1=Biswa|first1=Bhattacharya|last2=Maurizio|first2=Mazzoleni|last3=Reyne|first3=Ugay|title=Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products|date=2019|volume=11|issue=5|page=501 |doi-access=free |bibcode=2019RemS...11..501B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt; and floods reach about {{cvt|103,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}}.&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries/bangladesh/index.stm |title=Water Resources of Bangladesh |website=FAO |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806192531/http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries/bangladesh/index.stm |archive-date=6 August 2009 |access-date=18 November 2010}}&lt;/ref&gt; It is a classic example of a [[braided river]] and is highly susceptible to [[River channel migration|channel migration]] and [[Avulsion (river)|avulsion]].&lt;ref name=&quot;Catling1992&quot;&gt;{{cite book |last=Catling |first=David |date=1992 |title=Rice in deep water |url=https://books.google.com/books?id=N5JxwKx1RAgC&amp;pg=PA177 |publisher=[[International Rice Research Institute]] |page=177 |isbn=978-971-22-0005-2 |access-date=15 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514103756/https://books.google.com/books?id=N5JxwKx1RAgC&amp;pg=PA177 |archive-date=14 May 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is also one of the few rivers in the world that exhibits a [[tidal bore]]. It is navigable for most of its length.

The Brahmaputra drains the Himalayas east of the Indo-Nepal border, south-central portion of the Tibetan plateau above the [[Ganga]] basin, south-eastern portion of Tibet, the Patkai hills, the northern slopes of the [[Meghalaya]] hills, the Assam plains, and northern Bangladesh. The basin, especially south of Tibet, is characterized by high levels of rainfall. [[Kangchenjunga]] (8,586 m) is the highest point within the Brahmaputra basin and the only peak above 8,000 m.

The Brahmaputra's upper course was long unknown, and its identity with the Yarlung Tsangpo was only established by exploration in 1884–1886. The river is often called the Tsangpo-Brahmaputra river.{{Citation needed|date=July 2020}}

The lower reaches are sacred to [[Hinduism|Hindus]]. While most rivers on the Indian subcontinent have female names, this river has a rare male name. Brahmaputra means &quot;son of [[Brahma]]&quot; in [[Sanskrit]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gopal |first=Madan |date=1990 |editor=K.S. Gautam |title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;

{{TOC limit|4}}

== نالا ==
3,000 ڪلوميٽر ڊگهو برهماپترا علائقي ۾ آبپاشي ۽ آمدورفت لاءِ هڪ اهم درياهه آهي. درياهه جي سراسري کوٽائي 30 ميٽر آهي. ۽ ان جي وڌ ۾ وڌ کوٽائي 135 ميٽر آهي (سديا تي). درياهه بهار ۾ تباهي واري ٻوڏ جو شڪار هوندو آهي. جڏهن هماليه جي برف پگھلندي آهي. برهماپترا جو سراسري خارج ٿيڻ تقريباً ~ 22,000 ڪيوسڪ (780,000 ڪيوسڪ في سيڪنڊ) آهي. ۽ ٻوڏ تقريبن 103,000 ڪيوسڪ (36,00,000 ڪيوسڪ في سيڪنڊ) تائين پهچي ٿي. اهو هڪ لڙيل درياهه جو هڪ شاندار مثال آهي. ۽ اهو چينل لڏپلاڻ ۽ وهڪري لاءِ تمام گهڻو حساس آهي. اهو دنيا جي ڪجهه دريائن مان هڪ آهي. جيڪو هڪ ٽائيڊل بور ڏيکاري ٿو. اهو پنهنجي گهڻي ڊيگهه لاءِ نيويگيبل آهي. * برهماپترا هندستان-نيپال سرحد جي اوڀر ۾ هماليه ۾ وهندو آهي. گنگا بيسن جي مٿان تبتي پليٽ فارم جو ڏکڻ-مرڪزي حصو. تبت جو ڏکڻ-اوڀر حصو. پٽڪائي ٽڪريون. ميگھاليا ٽڪرين جي اترين ڍلون، آسام جا ميدان ۽ اتر بنگلاديش. بيسن (خاص طور تي تبت جي ڏکڻ ۾) برسات جي وڏي سطح سان منسوب آهي. ڪنگچن جنگا (8,586 ميٽر اوچو) برهم پترا بيسن اندر سڀ کان بلند نقطو آهي. ۽ 8,000 ميٽر کان مٿي واحد چوٽي آهي. * برهم پترا جو مٿئين وهڪرو ڊگهي عرصي کان نامعلوم هو. ۽ ان جي سڃاڻپ (يارلونگ سانگپو سان) صرف 1884-1886 ۾ ڳولا ذريعي قائم ڪئي وئي هئي. درياهه کي اڪثر ڪري سانگپو-برهم پترا ندي سڏيو ويندو آهي. * هيٺيون پهچ هندن لاءِ مقدس آهن. جڏهن ته هندستاني برصغير ​​۾ اڪثر دريائن جا نالا عورت آهن. هن نديءَ جو هڪ نادر نر نالو آهي. برهم پترا جو مطلب سنسڪرت ۾ &quot;برهم جو پٽ&quot; آهي.

ان کي مختلف علائقائي ٻولين ۾ مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو. آسامي ۾ برهم پترا؛ بو يارلنگ سانگپو؛ چيني ٻولي. ان کي سانگپو-برهم پترا ۽ هندستان جي ڳاڙهي ندي پڻ سڏيو ويندو آهي (جڏهن سڄي درياءَ جو حوالو ڏنو ويندو آهي جنهن ۾ تبت جي خودمختيار علائقي جي پٽي شامل آهي). ان جي تبتي ۽ هندستاني نالن ۾. درياءَ جنس ۾ غير معمولي طور تي مذڪر آهي. * جاگرافي: ڪورس: تبت: يارلونگ سانگپو ندي.


known by various names in different regional languages: {{lang|as-Latn|Brôhmôputrô}} in [[Assamese language|Assamese]]; {{bo|t=ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་|w=yar klung gtsang po|c=Yarlung Tsangpo}} [[Yarlung Tsangpo]]; {{lang-zh|s=雅鲁藏布江|t=雅魯藏布江|p=Yǎlǔzàngbù Jiāng}}. It is also called Tsangpo-Brahmaputra and red river of India (when referring to the whole river including the stretch within the [[Tibet Autonomous Region]]).&lt;ref name=&quot;NYTimes2015-03-30&quot; /&gt; In its Tibetan and Indian names, the river is unusually masculine in gender.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Simpson |first=Thomas |date=2023-10-25 |title=Find the river: Discovering the Tsangpo-Brahmaputra in the age of empire |journal=Modern Asian Studies |volume=58 |language=en |pages=127–162 |doi=10.1017/S0026749X23000288 |issn=0026-749X|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==

=== ڪورس ===

==== تبت ====
{{main|يارلونگ سانگپو ندي}}

[[File:Yarlong Tsangpo.jpg|thumb|left|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]] يارلونگ سانگپو ندي]]

برهم پترا نديءَ جو مٿاهون حصو (جيڪو تبتي ٻولي ۾ يارلونگ سانگپو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو) انگسي گليشيئر تي نڪرندو آهي. جبل ڪيلاش جي ويجهو. تبت جي برانگ ڪائونٽي ۾ هماليه جي اترئين پاسي تي واقع آهي. درياهه جو ذريعو اڳ ۾ چيماينگ ڊنگ گليشيئر تي سمجهيو ويندو هو. جيڪو ڏکڻ اولهه تبت ۾ ڍنڍ مانسروور کان تقريباً 60 ميل ڏکڻ اوڀر ۾ هماليه جي ڍلانن کي ڍڪيندو آهي. * پنهنجي ماخذ کان. درياهه عام طور تي اوڀر طرف تقريبن 1,100 ڪلوميٽر تائين وهندو آهي. ڏکڻ ۾ هماليه جي مکيه رينج ۽ اتر ۾ ڪيلاس رينج جي وچ ۾.

upper reaches of the Brahmaputra River, known as the [[Yarlung Tsangpo]] from the Tibetan language, originates on the [[Angsi Glacier]], near Mount Kailash, located on the northern side of the [[Himalayas]] in [[Burang County]] of [[Tibet Autonomous Region|Tibet]]. The source of the river was earlier thought to be on the Chemayungdung glacier, which covers the slopes of the Himalayas about {{cvt|60|mi|km|abbr=on}} southeast of [[Lake Manasarovar]] in southwestern Tibet.

From its source, the river runs for nearly {{cvt|1,100|km|mi|abbr=on}} in a generally easterly direction between the main range of the Himalayas to the south and the [[Kailas Range]] to the north.
[[File:Brahmaputra from ganden3.jpg|thumb|[[Yarlung Tsangpo]]]]
In Tibet, the Tsangpo receives a number of tributaries. The most important left-bank tributaries are the Raka Zangbo (Raka Tsangpo), which joins the river west of [[Xigazê]] (Shigatse), and the [[Lhasa River|Lhasa]] (Kyi), which flows past the Tibetan capital of [[Lhasa]] and joins the Tsangpo at [[Qüxü]]. The [[Nyang River]] joins the Tsangpo from the north at Zela (Tsela Dzong). On the right bank, a second river called the Nyang Qu (Nyang Chu) meets the Tsangpo at Xigazê.

After passing Pi (Pe) in Tibet, the river turns suddenly to the north and northeast and cuts a course through a succession of great narrow gorges between the mountainous massifs of [[Gyala Peri]] and [[Namcha Barwa]] in a series of rapids and cascades. Thereafter, the river turns south and southwest and flows through a deep gorge (the &quot;[[Yarlung Tsangpo Grand Canyon]]&quot;) across the eastern extremity of the Himalayas with canyon walls that extend upward for {{cvt|5000|m|abbr=on}} and more on each side. During that stretch, the river crosses the China-India line of actual control to enter northern Arunachal Pradesh, where it is known as the Dihang (or Siang) River, and turns more southerly.

====Arunachal Pradesh====
{{unreferenced section|date=June 2023}}
[[File:Brahmaputra-river-basin.png|thumb|Brahmaputra basin in [[India]]]]

[[File:Sunset in Dibrugarh.jpg|right|160px|thumb|A view of sunset in the Brahmaputra from Dibrugarh]]
The Yarlung Tsangpo leaves the part of Tibet to enter Indian state of [[Arunachal Pradesh]], where the river is called Siang. It makes a very rapid descent from its original height in Tibet and finally appears in the plains, where it is called Dihang. It flows for about {{cvt|35|km|mi|abbr=on}} southward after which, it is joined by the [[Dibang River]] and the [[Lohit River]] at the head of the Assam Valley. Below the Lohit, the river is called Brahmaputra and Doima (mother of water) and Burlung-Buthur by native [[Bodo people|Bodo]] tribals, it then enters the state of [[Assam]], and becomes very wide—as wide as {{cvt|20|km|mi|abbr=on}} in parts of Assam.

The reason for such an unusual course and drastic change is that the river [[Antecedent drainage stream|is antecedent]] to the Himalayas, meaning that it had existed before them and has [[Entrenched river|entrenched itself]] since they started rising.

====Assam====
[[File:Bank of Brahmaputra river-Guwahati 2.jpg|alt=Bank of Brahmaputra River in Guwahati.|thumb|Bank of Brahmaputra River in Guwahati]]
The Dihang, winding out of the mountains, turns towards the southeast and descends into a low-lying basin as it enters northeastern Assam state. Just west of the town of Sadiya, the river again turns to the southwest and is joined by two mountain streams, the Lohit, and the Dibang. Below that confluence, about {{cvt|1,450|km|mi|abbr=on}} from the Bay of Bengal, the river becomes known conventionally as the Brahmaputra (&quot;Son of Brahma&quot;). In Assam, the river is mighty, even in the dry season, and during the rains, its banks are more than {{cvt|8|km|mi|abbr=on}} apart. As the river follows its braided {{cvt|700|km|mi|abbr=on}} course through the valley, it receives several rapidly flowing Himalayan streams, including the Subansiri, Kameng, Bharali, Dhansiri, Manas, Champamati, Saralbhanga, and Sankosh Rivers. The main tributaries from the hills and from the plateau to the south are the Burhi Dihing, the Disang, the Dikhow, and the Kopili.

Between [[Dibrugarh district|Dibrugarh]] and [[Lakhimpur District]]s, the river divides into two channels—the northern Kherkutia channel and the southern Brahmaputra channel. The two channels join again about {{cvt|100|km|mi|abbr=on}} downstream, forming the [[Majuli]] island, which is the largest river island in the world.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Majuli|first1=River Island|title=Largest river island|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island-|website=Guinness World Records|access-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160903033856/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island-|archive-date=3 September 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; At [[Guwahati]], near the ancient pilgrimage centre of [[Hajo (India)|Hajo]], the Brahmaputra cuts through the rocks of the [[Shillong Plateau]], and is at its narrowest at {{convert|1|km|yd|abbr=on}} bank-to-bank. The terrain of this area made it logistically ideal for the [[Battle of Saraighat]], the military confrontation between the Mughal Empire and the Ahom Kingdom in March 1671. The first combined railroad/roadway bridge across the Brahmaputra was constructed at [[Saraighat]]. It was opened to traffic in April 1962.

The environment of the Brahmaputra [[floodplain]]s in Assam have been described as the [[Brahmaputra Valley semi-evergreen forests]] [[ecoregion]].

====Bangladesh====
[[File:Bangladesh LOC 1996 map.jpg|left|upright=1.3|thumb|Rivers of Bangladesh, including the Brahmaputra]]
In Bangladesh, the Brahmaputra is joined by the [[Teesta River]] (or Tista), one of its largest tributaries. Below the Tista, the Brahmaputra splits into two [[distributary]] branches. The western branch, which contains the majority of the river's flow, continues due south as the Jamuna ({{lang|bn-Latn|Jomuna}}) to merge with the lower Ganga, called the [[Padma River]] ({{lang|bn-Latn|Pôdma}}). The eastern branch, formerly the larger, but now much smaller, is called the lower or [[Old Brahmaputra]] ({{lang|bn-Latn|Brommoputro}}). It curves southeast to join the [[Meghna River]] near [[Dhaka]]. The Padma and Meghna converge near [[Chandpur District|Chandpur]] and flow out into the Bay of Bengal. This final part of the river is called Meghna.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Brahmaputra River – Map Tributaries Flow Bridges Tunnel |url=https://www.riversofindia.com/2022/03/brahmaputra-river-map-tributaries-flow.html |access-date=29 May 2022 |website=Rivers Of India – All About Rivers |language=en |archive-date=18 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518171658/https://www.riversofindia.com/2022/03/brahmaputra-river-map-tributaries-flow.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The Brahmaputra enters the plains of Bangladesh after turning south around the Garo Hills right below Dhuburi, India. After flowing past Chilmari, Bangladesh, it is joined on its right bank by the Tista River and then follows a {{cvt|240|km|mi|abbr=on}} course due south as the Jamuna River. (South of Gaibanda, the Old Brahmaputra leaves the left bank of the mainstream and flows past Jamalpur and Mymensingh to join the Meghna River at Bhairab Bazar.) Before its confluence with the Ganga, the Jamuna receives the combined waters of the [[Baral River|Baral]], [[Atrai River|Atrai]], and [[Hurasagar River|Hurasagar]] Rivers on its right bank and becomes the point of departure of the large [[Dhaleswari River]] on its left bank. A tributary of the Dhaleswari, the Buriganga (&quot;Old Ganga&quot;), flows past Dhaka, the capital of Bangladesh, and joins the Meghna River above Munshiganj.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The Jamuna joins with the Ganga north of Goalundo Ghat, below which, as the Padma, their combined waters flow to the southeast for a distance of about {{cvt|120|km|mi|abbr=on}}. After several smaller channels branch off to feed the Ganga-Brahmaputra delta to the south, the main body of the Padma reaches its confluence with the Meghna River near Chandpur and then enters the Bay of Bengal through the Meghna estuary and lesser channels flowing through the delta. The growth of the Ganga-Brahmaputra Delta is dominated by tidal processes.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[Ganga Delta]], fed by the waters of numerous rivers, including the Ganga and Brahmaputra, is {{cvt|105,000|km2|mi2|abbr=on}}, one of the largest [[river delta]]s in the world.&lt;ref name=&quot;SinghSharma2004&quot;&gt;{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|author3=C. Shekhar|author4=P. Ojha|title=The Brahmaputra Basin Water Resources|url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-94-017-0540-0|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-94-017-0540-0/page/n125 113]|access-date=15 November 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bangladesh tmo 2011313.jpg|thumb|upright=1.6|The Brahmaputra River from outer space]]

===Hydrology===
The [[Ganges]]–Brahmaputra–[[Meghna River|Meghna]] system has the second-greatest average discharge of the world's rivers—roughly ~{{cvt|44,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}}, and the river Brahmaputra alone supplies about 50% of the total discharge.&lt;ref name=&quot;Hydrological Cycle Volume III&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UAmCCwAAQBAJ|title=Hydrological Cycle Volume III|last1=Igor Alekseevich|first1=Shiklomanov|isbn=978-1-84826-026-9|year=2009|publisher=EOLSS Publications }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;/&gt; The rivers' combined suspended sediment load of about 1.87 billion tonnes (1.84 billion tons) per year is the world's highest.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;combinedsedimentload&quot;&gt;{{cite book |date=2010 |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=GdKcAAAAQBAJ&amp;pg=PA85 |publisher=Britannica Educational Publishing |pages=85– |isbn=978-1-61530-202-4 |access-date=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806053055/https://books.google.com/books?id=GdKcAAAAQBAJ&amp;pg=PA85 |archive-date=6 August 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In the past, the lower course of the Brahmaputra was different and passed through the [[Jamalpur District|Jamalpur]] and [[Mymensingh District|Mymensingh]] districts. In an 8.8 magnitude [[1762 Arakan earthquake|earthquake on 2 April 1762]], however, the main channel of the Brahmaputra at Bhahadurabad point was switched southwards and opened as [[Jamuna River (Bangladesh)|Jamuna]] due to the result of tectonic uplift of the [[Madhupur tract]].&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book |last=Suess |first=Eduard |date=1904 |title=The face of the earth: (Das antlitz der erde) |url=https://archive.org/details/faceearthdasant00sollgoog |publisher=Clarendon press |pages=[https://archive.org/details/faceearthdasant00sollgoog/page/n69 50]– |access-date=15 November 2015 }}&lt;/ref&gt;

==== Climate ====
Rising temperatures significantly contribute to snow melting in the upper Brahmaputra catchment.&lt;ref name=&quot;link.springer.com&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1186/s40068-015-0043-0 |volume=4 |title=Change in snow cover area of Brahmaputra river basin and its sensitivity to temperature |journal=Environmental Systems Research |year=2015 |last1=Barman |first1=Swapnali |last2=Bhattacharjya |first2=R. K. |issue=1 |article-number=16 |doi-access=free |bibcode=2015EnvSR...4...16B }}&lt;/ref&gt; The discharge of the Brahmaputra River is significantly influenced by the melting of snow in the upper part of its catchment area. This increase in river flow, caused by the substantial retreat of snow, leads to a higher downstream discharge. Such a rise in discharge often results in severe catastrophic issues, including flooding and erosion.

====Discharge====
{{unreferenced section|date=June 2023}}
[[File:Naokhel At sualkuchi.jpg|thumb|Rowing competition of [[Sualkuchi]] at Brahmaputra River]]
The Brahmaputra River is characterized by its significant rates of sediment discharge, the large and variable flows, along with its rapid channel aggradations and accelerated rates of basin denudation. Over time, the deepening of the Bengal Basin caused by erosion will result in the increase in hydraulic radius, and hence allowing for the huge accumulation of sediments fed from the Himalayan erosion by efficient sediment transportation. The thickness of the sediment accumulated above the Precambrian basement has increased over the years from a few hundred meters to over {{cvt|18|km|abbr=on}} in the Bengal fore-deep to the south. The ongoing subsidence of the Bengal Basin and the high rate of Himalayan uplift continues to contribute to the large water and sediment discharges of fine sand and silt, with 1% clay, in the Brahmaputra River.

Climatic change plays a crucial role in affecting the basin hydrology. Throughout the year, there is a significant rise in hydrograph, with a broad peak between July and September. The Brahmaputra River experiences two high-water seasons, one in early summer caused by snowmelt in the mountains, and one in late summer caused by runoff from monsoon rains. The river flow is strongly influenced by snow and ice melting of the glaciers, which are located mainly on the eastern Himalaya regions in the upstream parts of the basin. The snow and glacier melt contribution to the total annual runoff is about 27%, while the annual rainfall contributes to about {{cvt|1.9|m|abbr=on}} and {{cvt|22,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} of discharge.&lt;ref name=&quot;Flood Inundation Mapping of the Sparsely Gauged Large-Scale Brahmaputra Basin Using Remote Sensing Products&quot;/&gt; The highest recorded daily discharge in the Brahmaputra at Pandu was {{cvt|72,726|m3/s|cuft/s|abbr=on}} August 1962 while the lowest was {{cvt|1,757|m3/s|cuft/s|abbr=on}} in February 1968. The increased rates of snow and glacial melt are likely to increase summer flows in some river systems for a few decades, followed by a reduction in flow as the glaciers disappear and snowfall diminishes. This is particularly true for the dry season when water availability is crucial for the irrigation systems.

====Floodplain evolution====
{{unreferenced section|date=June 2023}}
The course of the Brahmaputra River has changed drastically in the past two and a half centuries, moving its river course westwards for a distance of about {{convert|80|km|abbr=on}}, leaving its old river course, appropriately named the old Brahmaputra river, behind. In the past, the floodplain of the old river course had soils which were more properly formed compared to graded sediments on the operating Jamuna river. This change of river course resulted in modifications to the soil-forming process, which include acidification, the breakdown of clays and buildup of organic matter, with the soils showing an increasing amount of biotic homogenization, mottling, the coating around Peds and maturing soil arrangement, shape and pattern. In the future, the consequences of local ground subsidence coupled with flood prevention propositions, for instance, localised breakwaters, that increase flood-plain water depths outside the water breakers, may alter the water levels of the floodplains. Throughout the years, bars, scroll bars, and sand dunes are formed at the edge of the flood plain by deposition. The height difference of the channel topography is often not more than {{Convert|1-2|m|ft|0|abbr=on}}. Furthermore, flooding over the history of the river has caused the formation of river levees due to deposition from the overbank flow. The height difference between the levee top and the surrounding floodplains is typically {{Convert|1|m|ft|0|abbr=on}} along small channels and {{Convert|2-3|m|ft|0|abbr=on}} along major channels. Crevasse splay, a sedimentary fluvial deposit which forms when a stream breaks its natural or artificial levees and deposits sediment on a floodplain, are often formed due to a breach in the levee, forming a lobe of sediments which progrades onto the adjacent floodplain. Lastly, flood basins are often formed between the levees of adjacent rivers.

====Flooding====
[[File:Brahmaputra Plains in Goalpara District of Assam 857.jpg|right|200px|thumb|Flooded villages along the Brahmaputra]]
During the monsoon season (June–October), floods are a very common occurrence. Deforestation in the Brahmaputra watershed has resulted in increased siltation levels, flash floods, and soil erosion in critical downstream habitat, such as the [[Kaziranga National Park]] in middle Assam. Occasionally, massive flooding causes huge losses to crops, life, and property. Periodic flooding is a natural phenomenon which is ecologically important because it helps maintain the lowland grasslands and associated wildlife. Periodic floods also deposit fresh alluvium, replenishing the fertile soil of the Brahmaputra River Valley. Thus flooding, agriculture, and agricultural practices are closely connected.&lt;ref&gt;Das, D.C. 2000. Agricultural Landuse and Productivity Pattern in Lower Brahmaputra valley (1970–71 and 1994–95). PhD Thesis, Department of Geography, North Eastern Hill University, Shillong.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mipun, B.S. 1989. Impact of Migrants and Agricultural Changes in the Lower Brahmaputra Valley : A Case Study of Darrang District. Unpublished PhD Thesis, Department of Geography, North Eastern Hill University, Shillong.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Shrivastava | first1 = R.J. | last2 = Heinen | first2 = J.T. | year = 2005 | title = Migration and Home Gardens in the Brahmaputra Valley, Assam, India | url = http://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&amp;context=jea | journal = Journal of Ecological Anthropology | volume = 9 | pages = 20–34 | doi = 10.5038/2162-4593.9.1.2 | doi-access = free | access-date = 5 September 2019 | archive-date = 20 April 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210420133934/https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1055&amp;context=jea | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

The effects of flooding can be devastating and cause significant damage to crops and houses, serious bank erosive with consequent loss of homesteads, school and land, and loss of many lives, livestock, and fisheries. During the 1998 flood, over 70% of the land area of Bangladesh was inundated, affecting 31 million people and 1 million homesteads. In the 1998 flood which had an unusually long duration from July to September, claimed 918 human lives and was responsible for damaging {{Convert|1600|km|abbr=on}} of roads and {{Convert|6000|km|abbr=on}} embankments, and affecting {{Convert|6000|km2|abbr=on}} of standing crops. The 2004 floods, over 25% of the population of Bangladesh or 36 million people, were affected by the floods; 800 people died; 952 000 houses were destroyed and 1.4 million were badly damaged; 24 000 educational institutions were affected including the destruction of 1200 primary schools, 2 million governments and private tube wells were affected, over 3 million latrines were damaged or washed away, this increases the risks of waterborne diseases including diarrhea and cholera. Also, {{Convert|1.1|e6ha|e6acre|abbr=unit}} of the rice crop was submerged and lost before it could be harvested, with 7% of the yearly ''aus'' (early season) rice crop lost; {{cvt|270,000|ha|abbr=on}} of grazing land was affected, 5600 livestock perished together with 254 00 poultry and {{Convert|63|e6t|e6ST|abbr=off}} of lost fish production.

Flood-control measures are taken by the water resource department and the Brahmaputra Board, but until now the flood problem remains unsolved. At least a third of the land of [[Majuli|Majuli Island]] has been eroded by the river. Recently, it is suggested that a highway protected by concrete mat along the river bank and excavation of the river bed can curb this menace. This project, named the Brahmaputra River Restoration Project, is yet to be implemented by the government. Recently the Central Government approved the construction of Brahmaputra Express Highways.

===Channel morphology===
The course of the Brahmaputra River has changed dramatically over the past 250 years, with evidence of large-scale avulsion, in the period 1776–1850, of {{Convert|80|km|abbr=on}} from east of the Madhupur tract to the west of it. Prior to 1843, the Brahmaputra flowed within the channel now termed the [[Old Brahmaputra River|&quot;Old Brahmaputra&quot;]]. The banks of the river are mostly weakly cohesive sand and silts, which usually erodes through large scale slab failure, where previously deposited materials undergo scour and bank erosion during flood periods. Presently, the river's erosion rate has decreased to {{cvt|30|m|abbr=on}} per year as compared to {{cvt|150|m|abbr=on}} per year from 1973 to 1992. This erosion has, however, destroyed so much land that it has caused 0.7 million people to become homeless due to loss of land.

Several studies have discussed the reasons for the avulsion of the river into its present course, and have suggested a number of reasons including tectonic activity, switches in the upstream course of the Teesta River, the influence of increased discharge, catastrophic floods and river capture into an old river course. From an analysis of maps of the river between 1776 and 1843, it was concluded in a study that the river avulsion was more likely gradual than catastrophic and sudden, and may have been generated by bank erosion, perhaps around a large mid-channel bar, causing a diversion of the channel into the existing floodplain channel.

The Brahmaputra channel is governed by the peak and low flow periods during which its bed undergoes tremendous modification. The Brahmaputra's bank line migration is inconsistent with time. The Brahmaputra river bed has widened significantly since 1916 and appears to be shifting more towards the south than towards the north. Together with the contemporary slow migration of the river, the left bank is being eroded away faster than the right bank.&lt;ref name=&quot;researchgate.net&quot;&gt;{{Cite journal | url=https://www.researchgate.net/publication/268404868 | title=Channel and Bed Morphology of a Part of the Brahmaputra River in Assam| journal=Journal of the Geological Society of India| volume=62| date=August 2003| last1=Gilfellon| first1=George| last2=Sarma| first2=Jogendra| last3=Gohain| first3=K.| issue=2| page=227| doi=10.17491/jgsi/2003/620209| bibcode=2003JGSI...62..227G}}&lt;/ref&gt;

==== River engineering ====
The Brahmaputra River experiences high levels of [[bank erosion]] (usually via slab failure) and [[River channel migration|channel migration]] caused by its strong current, lack of riverbank vegetation, and loose sand and silt which compose its banks. It is thus difficult to build permanent structures on the river, and protective structures designed to limit the river's erosional effects often face numerous issues during and after construction. In fact, a 2004 report&lt;ref&gt;{{Cite report
| date = 2004
| url = http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/0601496727BB568AC1256F230033FBC5-lcg-bang-6oct.pdf
| title = Monsoon Floods 2004: Post Flood Needs Assessment Summary Report
| journal = Bangladesh Disaster and Emergency Sub-Group 
| location = Dhaka, Bangladesh
| page = 23
| access-date = 25 February 2016
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160321070102/http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/0601496727BB568AC1256F230033FBC5-lcg-bang-6oct.pdf
| archive-date = 21 March 2016
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; by the Bangladesh Disaster and Emergency Sub-Group (BDER) has stated that several of such protective systems have 'just failed'. However, some progress has been made in the form of construction works which stabilize sections of the river, albeit with the need for heavy maintenance. The [[Bangabandhu Bridge]], the only bridge to span the river's major distributary, the [[Jamuna River (Bangladesh)|Jamuna]], was thus opened in June 1998. Constructed at a narrow braid belt of the river, it is {{Convert|4.8|km|abbr=on}} long with a platform {{Convert|18.5|m|abbr=on}} wide, and it is used to carry railroad traffic as well as gas, power and telecommunication lines. Due to the variable nature of the river, the prediction of the river's future course is crucial in planning upstream engineering to prevent flooding on the bridge.

China built the [[Zangmu Dam]] in the upper course of the Brahmaputra River in the Tibet region and it was operationalised on 13 October 2015.&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 October 2015 |title=China operationalizes biggest dam on Brahmaputra in Tibet |url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/china/China-operationalizes-biggest-dam-on-Brahmaputra-in-Tibet/articleshow/49335741.cms |newspaper=The Times of India |access-date=26 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422074545/http://timesofindia.indiatimes.com/world/china/China-operationalizes-biggest-dam-on-Brahmaputra-in-Tibet/articleshow/49335741.cms |archive-date=22 April 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Tributaries==
The main tributaries from the mouth:&lt;ref name=&quot;Ganga (Ganges)-Brahmaputra&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&amp;id=57&amp;catid=219&amp;Itemid=179|title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
 ! Left
tributary
 ! Right
tributary
 ! Length
(km)
 ! Basin size
(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
 ! Average discharge
(m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/s)&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;
|-
| colspan=&quot;5&quot; |'''[[Old Brahmaputra River|Old Brahmaputra]]'''
|-
|[[Meghna River|Upper Meghna]]–Kalni–[[Kushiyara River|Kushyiara]]–[[Barak River|Barak]]
| rowspan=&quot;3&quot; |
|1,040
|85,385
|5,603.2
|-
|Shaldha
|
|555.3
|28
|-
|Beltoly
|
|232.7
|11.6
|-
| colspan=&quot;5&quot; |'''[[Jamuna River (Bangladesh)|Jamuna]]'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
|[[Atrai River|Atrai]]–[[Gumani River|Gumani]]
|390
|22,876.1
|800.9
|-
|Ghaghat–Alay
|148
|1,388.6
|46.6
|-
|Jinjiram
|
|
|2,798.5
|103
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |
|[[Teesta River|Teesta]]
|414
|12,466.1
|463.2
|-
|[[Dharla River|Dharla]]–[[Jaldhaka River|Jaldhaka]]
|289
|5,929.4
|245.1
|-
|[[Torsa River|Torsa]]
|
|12,183
|361.7
|-
| colspan=&quot;5&quot; |'''Middle Brahmaputra'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |
|Gangadhar 
([[Sankosh River|Sunkosh]])
|
|11,413.9
|231.5
|-
|[[Tipkai River|Tipkai]]–Gaurang
|108
|3,202.9
|118.7
|-
|[[Champabati River|Champabuti]] (Bhur)
|135
|1,259.3
|43.1
|-
|[[Krishnai River|Krishnai]]
|
|105
|2,251.5
|82.3
|-
|
|[[Manas River|Manas]]–[[Beki River|Beki]]
|400
|36,835.1
|875
|-
|[[Kulsi River|Kulsi]]
|
|220
|4,615.2
|339.7
|-
|
|[[Puthimari River|Puthimari]]
|190
|2,737.4
|149.7
|-
|Kalbog Nadi
| rowspan=&quot;3&quot; |
|
|283.7
|23.4
|-
|[[Kopili River|Kopili]] (Kalang)
|297
|19,705.7
|1,802
|-
|Pokoriya ([[Kolong River|Kolong]])
|
|1,265.5
|103.3
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |
|Bhola
|
|726.2
|69.2
|-
|Tangni
|
|500.9
|40.4
|-
|[[Dhansiri River|Dhansiri Nadi]]
|123
|1,821.8
|122.2
|-
|Leteri 
|
|
|305.7
|24.4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |
|Belsiri Nadi
|
|808.7
|67.1
|-
|Gabhara Nadi
|
|697.7
|57.8
|-
|[[Kameng River|Kameng]] 
([[Bhareli River|Bhareli]])
|264
|10,841.3
|780.8
|-
|Gamiripal
|
|262.4
|22.2
|-
|[[River Diphlu|Diphlu]]
|
|
|1,050.3
|91.3
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |
|Bargang
|42
|640.5
|57.5
|-
|Bihmāri Nadi
|
|208.4
|18.6
|-
|Baroi
|64
|712.7
|68.5
|-
|Holongi
|167
|970.9
|92.2
|-
|[[Dhansiri]]
|
|352
|12,780.1
|978.9
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
|[[Subansiri River|Subansiri]]
|518
|34,833.1
|3,153.4
|-
|Tuni 
|
|186.3
|20.2
|-
|[[Jhanji River|Jhānzi]]
| rowspan=&quot;4&quot; |
|108
|2,102.2
|213.3
|-
|Dikhu
|200
|3,268.7
|359
|-
|Disang
|253
|4,415.1
|477.8
|-
|[[Dihing River|Burhi Dihing]]
|380
|5,975.2
|652.8
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
|Simen
|68.5
|1,438
|232.1
|-
|Poba
|
|599.1
|89.4
|-
|[[Lohit River|Lohit]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|560
|29,330.1
|2,138.2
|-
|[[Dibang River|Dibang]]
|324
|12,502.5
|1,337.2
|-
| colspan=&quot;5&quot; |'''Siang'''
|-
|
|Mora Lāli Korong
|
|201.2
|30.1
|-
|Siku
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|254.8
|40.7
|-
|Yamne
|
|1,266.3
|205.6
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |
|Sireng
|
|
|11
|-
|Yembung
|
|171
|30
|-
|Sike 
([[Siyom River|Siyom]])
|170
|5,818.3
|843.4
|-
|Simyuk (Simaang)
|
|
|12.1
|-
|Siring
|
|143.2
|21.3
|-
|Angong
|
|141.4
|19.9
|-
|Niogang (Sirapatang)
|
|151.2
|21.5
|-
|Shapateng
|
|1,044.5
|88.9
|-
|Siyi (Pall Si)
|
|154.8
|14.6
|-
|Ringong (Ripong Asi)
|
|785.6
|53.3
|-
|Yang Sang Chu
|
|
|1,302.1
|156
|-
| colspan=&quot;5&quot; |'''[[Yarlung Tsangpo]]'''
|-
|
|Nagöng (Lugong)
|
|314.6
|17.4
|-
|Nilechu
|
|
|134.2
|10
|-
|
|Baimu Xiri
|
|695.2
|33.9
|-
|Sikong
| rowspan=&quot;3&quot; |
|
|273.6
|18.8
|-
|Simo Chu
|
|636.7
|37.6
|-
|Chimdro Chu
|
|2,161.3
|99.2
|-
|
|Yanglang
|
|451.1
|20.5
|-
|[[Parlung Tsangpo|Parlung Zangbo]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|266
|28,631
|867.6
|-
|[[Nyang River|Nyang]]
|307.5
|17,928.7
|441.9
|-
|
|Nanyi
|
|633.3
|42.2
|-
|Ga Sacouren
|
|
|1,119.9
|32.7
|-
|
|Lilong
|
|1,562.9
|89.6
|-
|Mulucuo
|
|
|1,150.1
|23.7
|-
|
|Jindong Qu
|
|958.1
|26.7
|-
|Baqu Qu
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|1,624.6
|23
|-
|Zengqiqu
|
|1,453.5
|12
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
|Momequ
|
|2,029.7
|23.1
|-
|Yalong
|68
|2,263.9
|26
|-
|[[Lhasa River|Lhasa]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|568
|32,471
|335
|-
|[[Nimu Maqu River|Nima Maqu]]
|83
|2,385.9
|11.9
|-
|
|Menqu
|73
|11,437.1
|102.1
|-
|Wuyu Maqu
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|1,609.8
|3.4
|-
|Xiangqu Qu
|
|7,427.6
|21.2
|-
|
|Nyang Qu (Nianchu)
|217
|14,231.9
|77.6
|-
|Nadong
|
|
|2,422.5
|8.4
|-
|
|Xiabu
|
|5,467.2
|20.5
|-
|Dogxung Zangbo
|
|303
|19,885.7
|58.2
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
|Sa'gya Zangbo
|
|1,489.2
|6.8
|-
|Ji
|
|1,647.3
|5.4
|-
|Naxiong
|
|
|5,771.9
|74.5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |
|Mang Zhaxiongqu
|
|524.1
|14.8
|-
|Galixiong
|
|411.1
|12.3
|-
|Xuede Zangbu
|
|807
|25.5
|-
|Jiajizi
|
|1,391
|24.8
|-
|Menqu Qu
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|1,236.9
|7.1
|-
|Chai (Tsa Chu)
|
|4,319.6
|9.7
|-
|
|[[Maquan River|Maquan]] 
(Matsang Tsangpo)
|270
|21,502.3
|164
|}
&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;Period: 1971–2000

==History==
[[File:Brahmaputra River SPOT 1125.jpg|thumb|left|Brahmaputra River seen from a [[SPOT satellite]]]]
[[File:Brahmaputra system.png|thumb|The Brahmaputra and its tributaries in northeastern India and Bangladesh]]
[[File:1776 Rennell - Dury Wall Map of Bihar and Bengal, India - Geographicus - BaharBengal-dury-1776.jpg|thumb|[[James Rennell]]'s 1776 map shows the Brahmaputra's flow before an earthquake on 2 April 1762 and the [[Teesta River]] flowing in three channels to the Ganga before a flood in 1787.]]

===Earlier history===
The [[Bodo-Kachari|Kachari]] group called the river &quot;Dilao&quot;, &quot;Tilao&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Syed|first1=Dr. M.H|last2=Bright|first2=P.S|url=https://books.google.com/books?id=reuQbFK9Rz4C|title=Assam General Knowledge|publisher=Bright Publications |isbn=9788171994519|access-date=31 December 2020|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008075845/https://books.google.com/books?id=reuQbFK9Rz4C|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Early Greek accounts of Curtius and Strabo give its name as Dyardanes ([[Ancient greek]] Δυαρδάνης) and Oidanes.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Burnell|first1=A. C.|url=https://books.google.com/books?id=LMbADwAAQBAJ&amp;pg=PA132|title=Hobson-Jobson: Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words And Phrases|last2=Yule|first2=Henry|date=24 October 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-60332-7|pages=132|language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008075846/https://books.google.com/books?id=LMbADwAAQBAJ&amp;pg=PA132|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In the past, the course of the lower Brahmaputra was different and passed through the [[Jamalpur District|Jamalpur]] and [[Mymensingh]] districts. Some water still flows through that course, now called the Old Brahmaputra, as a distributary of the main channel.

A question about the river system in [[Bangladesh]] is when and why the Brahmaputra changed its main course, at the site of the Jamuna and the &quot;Old Brahmaputra&quot; fork that can be seen by comparing modern maps to historic maps before the 1800s.&lt;ref&gt;e.g. Rennell, 1776; Rennel, 1787&lt;/ref&gt; The Brahmaputra likely flowed directly south along its present main channel for much of the time since the [[Last Glacial Maximum]], switching back and forth between the two courses several times throughout the [[Holocene]].

One idea about the most recent [[avulsion (river)|avulsion]] is that the change in the course of the main waters of the Brahmaputra took place suddenly in 1787, the year of the heavy flooding of the river Tista.

In the middle of the 18th century, at least three fair-sized streams flowed between the [[Rajshahi]] and [[Dhaka]] Divisions, viz., the Daokoba, a branch of the Tista, the Monash or Konai, and the Salangi. The Lahajang and the Elengjany were also important rivers. In Renault's time, the Brahmaputra as a first step towards securing a more direct course to the sea by leaving the Mahdupur Jungle to the east began to send a considerable volume of water down the Jinai or Jabuna from Jamalpur into the [[Monash (river)|Monash]] and Salangi. These rivers gradually coalesced and kept shifting to the west till they met the Daokoba, which was showing an equally rapid tendency to cut towards the east. The junction of these rivers gave the Brahmaputra a course worthy of her immense power, and the rivers to right and left silted up. In Renault's Altas they very much resemble the rivers of Jessore, which dried up after the hundred-mouthed Ganga had cut her new channel to join the Meghna at the south of the [[Munshiganj]] subdivision.

In 1809, [[Francis Buchanan-Hamilton]] wrote that the new channel between Bhawanipur and Dewanranj &quot;was scarcely inferior to the mighty river, and threatens to sweep away the intermediate country&quot;. By 1830, the old channel had been reduced to its present insignificance. It was navigable by country boats throughout the year and by launches only during rains, but at the point as low as Jamalpur it was formidable throughout the cold weather. Similar was the position for two or three months just below Mymensingh also.

===International cooperation===
The waters of the River Brahmaputra are shared by Tibet, India, and Bangladesh. In the 1990s and 2000s, there was repeated speculation that mentioned Chinese plans to build a dam at the Great Bend, with a view to diverting the waters to the north of the country. This has been denied by the Chinese government for many years.&lt;ref name=&quot;economictimes&quot;&gt;{{cite news |title=Tibet admits to Brahmaputra project |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/China-admits-to-Brahmaputra-project/articleshow/5842624.cms |newspaper=[[The Economic Times]] |date=22 April 2010 |access-date=22 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100426005022/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/China-admits-to-Brahmaputra-project/articleshow/5842624.cms |archive-date=26 April 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; At the Kathmandu Workshop of [[Strategic Foresight Group]] in August 2009 on Water Security in the Himalayan Region, which brought together in a rare development leading hydrologists from the basin countries, the Chinese scientists argued that it was not feasible for China to undertake such a diversion.&lt;ref&gt;[http://asiasecurity.macfound.org/images/uploads/news_attachments/Kathmandu_Workshop_Report.pdf MacArthur Foundation, Asian Security Initiative] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110727051907/http://asiasecurity.macfound.org/images/uploads/news_attachments/Kathmandu_Workshop_Report.pdf |date=27 July 2011 }}&lt;/ref&gt; However, on 22 April 2010, China confirmed that it was indeed building the [[Zangmu Dam]] on the Brahmaputra in Tibet,&lt;ref name=&quot;economictimes&quot;/&gt; but assured India that the project would not have any significant effect on the downstream flow to India.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chinese dam will not impact the flow of Brahmaputra: Krishna |url=http://www.indianexpress.com/news/chinese-dam-will-not-impact-flow-of-brahmaputra-krishna/609953/ |newspaper=[[The Indian Express]] |date=22 April 2010 |access-date=22 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425062537/http://www.indianexpress.com/news/chinese-dam-will-not-impact-flow-of-brahmaputra-krishna/609953 |archive-date=25 April 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This claim has also been reiterated by the Government of India, in an attempt to assuage domestic criticism of Chinese dam construction on the river, but is one that remains hotly debated.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=BBC|title=Megadams: Battle on the Brahmaputra|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-26663820|access-date=10 June 2017|work=BBC News|date=20 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302112603/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-26663820|archive-date=2 March 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Recent years have seen an intensification of grassroots opposition, especially in the state of Assam, against Chinese upstream dam building, as well as growing criticism of the Indian government for its perceived failure to respond appropriately to Chinese [[hydropower]] plans.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Yeophantong|first1=Pichamon|title=River activism, policy entrepreneurship and transboundary water disputes in Asia|journal=Water International|date=2017|volume=42|issue=2|pages=163–186|doi=10.1080/02508060.2017.1279041|bibcode=2017WatIn..42..163Y |s2cid=157181000 |url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/21638300 }}&lt;/ref&gt;

In a meeting of scientists at Dhaka at 2010, 25 leading experts from the basin countries issued a Dhaka Declaration on Water Security&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nation.ittefaq.com/issues/2010/01/17/news0350.htm |title=The New Nation, Bangladesh, 17 January 2010 |access-date=22 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614060034/http://nation.ittefaq.com/issues/2010/01/17/news0350.htm |archive-date=14 June 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; calling for the exchange of information in low-flow periods, and other means of collaboration. Even though the 1997 UN Watercourses Convention does not prevent any of the basin countries from building a dam upstream, customary law offers some relief to the lower riparian countries. There is also the potential for China, India, and Bangladesh to cooperate on transboundary water navigation.

===Significance to people===
[[File:Silhouette of a fisherman on boat during sunset at Brahmaputra River, Assam, India.jpg|thumb|Silhouette of a fisherman on boat during sunset at Brahmaputra River]]
[[File:River-ferry-828301 1920.jpg|thumb|{{center|People fishing in the Brahmaputra River}}]]
The lives of many millions of Indian and Bangladeshi citizens are reliant on the Brahmaputra River. Its delta is home to 130 million people and 600 000 people live on the riverine islands. These people rely on the annual 'normal' flood to bring moisture and fresh sediments to the floodplain soils, hence providing the necessities for agricultural and marine farming. In fact, two of the three seasonal rice varieties (aus and aman) cannot survive without the floodwater. Furthermore, the fish caught both on the floodplain during flood season and from the many floodplain ponds are the main source of protein for many rural populations.

== Dams and hydropower projects ==
{{main|List of dams on the Brahmaputra River}}

Brahmaputra and Ganges floodwaters can be supplied to most lands in India by constructing a [[coastal reservoir]] to store water on the Bay of Bengal sea area.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sasidhar |first=Nallapaneni |date=May 2023 |title=Multipurpose Freshwater Coastal Reservoirs and Their Role in Mitigating Climate Change |url=https://www.ijee.latticescipub.com/wp-content/uploads/papers/v3i1/A1842053123.pdf |access-date=15 August 2023 |journal=Indian Journal of Environment Engineering |issn=2582-9289 |volume=3 |issue=1|pages=31–46 |doi=10.54105/ijee.A1842.053123 |s2cid=258753397 }}&lt;/ref&gt;

==Bridges==
{{anchor | Bridges }}
===India===
{{anchor | India bridges }}
==== Current bridges====
{{anchor | India current bridges }}

From east to west till Parashuram Kund, then from southwest to northeast from Parshuram Kund to Patum, finally from east to southwest from Parshuram Kund to Burhidhing:

# [[Naranarayan Setu]], road and rail bridge near [[Bongaigaon]] in Assam, {{convert|2285|m|ft}}
# [[Old Saraighat Bridge]], road and rail bridge near [[Guwahati]] in Assam. {{convert|1495|m|ft}}
# [[New Saraighat Bridge]], road bridge near Guwahati in Assam. {{convert|1521|m|ft}}
# [[Kolia Bhomora Setu]], road bridge near [[Tezpur]] in Assam, {{convert|3025|m|ft}}
# [[New Kolia Bhomora Bridge]], parallel road bridge near the old [[Kolia Bhomora Setu]] near [[Tezpur]] in [[Assam]] .3,065.11 metres (10,056.36 ft)
# [[Bogibeel Bridge]], road and rail bridge near [[Dibrugarh]] in Assam, {{convert|4940|m|ft}}, The Longest on Brahmaputra River.
#[[Kumar Bhaskar Varma Setu]], {{convert|4050|m|ft}} in central Guwahati connecting North Guwahati with Guwahati (Pan Bazar and Bharalmukh).&lt;ref name=nbr1/&gt;
# Ranaghat Bridge on the Brahmaputra at [[Pasighat]] in Arunachal Pradesh. {{convert|3375|m|ft}}

====Approved and under-construction bridges ====
{{anchor | Bridge | Bridges | India planned bridges }}

9 new bridges, including 3 bridges in Guwahati (New Saraighat bridge parallel to the old bridge, and 2 new bridges in greenfield locations at Bharalumukh and Kurua), 1 new bridge in Tezpur parallel to the old bridge, and 5 greenfield bridges in new locations (Dhubri, Bijoynagar, Gohpur tunnel, Nemtighat, &amp; Sivasagar) elsewhere in Assam have been approved. 5 of these were announced in 2017 by India's Minister for [[Ministry of Road Transport and Highways|MoRTH]], [[Nitin Gadkari]].&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.insidene.com/pm-modi-launches-mahabahu-brahmaputra-initiative-ahead-of-polls-in-assam/ | title=PM Modi launches Mahabahu-Brahmaputra initiative ahead of polls in Assam – INSIDE NE | date=18 February 2021 | access-date=18 February 2021 | archive-date=18 February 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210218091148/https://www.insidene.com/pm-modi-launches-mahabahu-brahmaputra-initiative-ahead-of-polls-in-assam/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=brid1&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/62296136.cms Nitin Gadkari flags off cargo movement on Brahmaputra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102191534/https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/62296136.cms |date=2 January 2018 }}, Economic Times, 29 December 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=plan2&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/fencing-to-be-over-by-december-sonowal/article23982592.ece |title=Fencing to be over by December: Sonowal |website=[[The Hindu]] |date=24 May 2018 |access-date=3 July 2020 |archive-date=3 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703233709/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/fencing-to-be-over-by-december-sonowal/article23982592.ece |url-status=live |last1=Karmakar |first1=Rahul }}&lt;/ref&gt;

From west to east:

# Dhubri: [[Dhubri-Phulbari bridge]], road and rail bridge in Assam, near tri-junction of east Meghalaya, west Assam and north Bangladesh&lt;ref name=brid1/&gt;&lt;ref name=plan2/&gt; {{convert|12625|m|ft}}
# Bijoynagar: Palasbari-[[Sualkuchi]] bridge, to connect [[Nalbari]] to [[Bijoynagar]], [[Lokpriya Gopinath Bordoloi International Airport|Guwahati Airport]] &amp; Shillong.&lt;ref name=nbr1&gt;[https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/pm-modi-to-lay-foundation-stone-of-new-bridge-over-brahmaputra-621365 PM Modi to Lay Foundation Stone of New Bridge Over Brahmaputra], Sentinel Assam, 5 November 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.news18.com/news/india/three-more-bridges-over-brahmaputra-to-be-completed-in-next-five-yrs-assam-cm-4403951.html Three More Bridges Over Brahmaputra to be Completed in Next Five Yrs: Assam CM], News18, 10 November 2022.&lt;/ref&gt;
# Guwahati: Narangi-Kurua bridge, {{convert|675|m|ft}} east of Guwahati was approved in 2022.&lt;ref&gt;[https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/connecting-guwahati-city-via-mountains-on-centres-cards-622583 Connecting Guwahati City Via 'Mountains' On Centre's Cards], Sentinel Assam, 10 November 2022.&lt;/ref&gt;
# [[Numaligarh-Gohpur Tunnel]]&lt;!--NOTE: retain redlink to encourage article creation--&gt;: under-water tunnel between [[Gohpur]] ([[Biswanath district]]) and [[Numaligarh]] ([[Golaghat district]]) in Assam&lt;ref name=brid1/&gt;&lt;ref name=plan2/&gt; {{convert|4500|m|ft}} tunnel with 33.7 total length including ramp, Rs6,000 cr DPR was ready in September 2025 and construction will take 5 years after the land acquisition and award of contract.&lt;ref&gt;[https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/roads-highways/assams-first-underwater-tunnel-dpr-ready-6000-crore-project-awaits-cabinet-nod/124301266 Assams first underwater tunnel DPR ready, 6000 crore project awaits cabinet nod], Economic Times, 4 Oct 2025.&lt;/ref&gt;
# [[Jorhat]]-[[Majuli]] bridge: &lt;br /&gt; Jorhat-Majuli bridge at [[Jorhat]] on Brahmaputra in Assam The Jorhat-Majuli bridege combined with Louit Khablu Bridge on a tributary will connect Jorhat with [[Bihpuria]] and [[Narayanpur, Assam|Narayanpur]]. When completed, it will be about 8.25&amp;nbsp;km in length.&lt;ref name=brid1/&gt;&lt;ref name=plan2/&gt; 
# Sivasagar: Disangmukh-Tekeliphuta Bridge between Disangmukh-Tekeliphuta near Sivasagar in Assam&lt;ref name=brid1/&gt;&lt;ref name=plan2/&gt; 2.8&amp;nbsp;km

====Proposed and awaiting approval by MoRTH====
{{anchor | proposed }}

* Bridges on Brahmaputra: &lt;br&gt;These will reduce risk of blockades, logistics cost, travel time, boost economy, and enable India's [[Look East policy (India)|Look-East]] and [[South Asian foreign policy of the Narendra Modi government|Neighbourhood-first]] connectivity.

# [[Barpeta]]-Nitarkhola Reserve bridge: half-way between Narnarayan Setu (Jogighopa) and [[Guwahati]] bridge, will reduce 140&amp;nbsp;km distance by 100&amp;nbsp;km to 40&amp;nbsp;km, vital for east Assam connectivity to south Assam, Meghalaya, Bangladesh and Tripura.
# [[Bhuragaon-Kaupati Bridge]]: near [[Morigaon]] half-way between Guwahati and Tezpur, it will reduce 180&amp;nbsp;km distance by 140&amp;nbsp;km to 40&amp;nbsp;km, vital for connecting [[Tawang]] and eastern end of [[East-West Industrial Corridor Highway, Arunachal Pradesh|East-West Arunachal Industrial Corridor Highway]] to South Assam, [[Tripura]], Bangladesh, [[Manipur]], [[Mizoram]] and [[Myanmar]] ([[Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project|Kaladan Project]]), all of which are vital for tourism and trade.
# [[East-West Industrial Corridor Highway, Arunachal Pradesh#Sadiya bridge|Sadiya Sille-Oyan bridge]], 40&amp;nbsp;km long road including bridges, from Sille-Oyan&lt;!-- As per wikiguidelines, retain redlink to encourage its creation of article. --&gt;-Chilling Madhupur-[[Sadia]] over [[Brahmputra]] river will existing 180&amp;nbsp;km Sille-Oyan to Sadiya distance by 140&amp;nbsp;km and existing 150&amp;nbsp;km Pasighat-Sadiya distance by 110&amp;nbsp;km. It is vital for [[National Waterway 2]] and [[East-West Industrial Corridor Highway, Arunachal Pradesh|East-West Arunachal Industrial Corridor Highway]].

* Bridges on Padma River
#Dhulian bridge: between Pakur and Malda.

* Bridges on Subansiri River
#Narayanpur-Majuli Bridge to connect Narayanpur and Bodti Miri to Majuli Bridge. There is existing NH bridge near Gogamukh in north, another under construction Majuli-North Lakhimpur NH bridge in centre, and Narayanpur-Majuli Bridge in south will be third bridge.

* Bridges on Manas and Beki rivers: between Chapar and Barpeta on greenfield expressway
#Chamabati-Oudubi bridge
#Barjana-Moinbari bridge
#Balikuri-Barpeta bridge

==== Under-river tunnel ====
{{anchor | Tunnel }}
{{see also | India-China Border Roads#Tunnels | l1= India-China Border Roads &amp; tunnels}}

# [[Numaligarh]]-[[Gohpur]] under-river tunnel.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 July 2020|editor-last=Chaturvedi|editor-first=Amit|title=Centre gives in-principle approval for tunnel under the Brahmaputra amid tension with China: Report|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/centre-gives-in-principle-approval-for-tunnel-under-the-brahmaputra-amid-tension-with-china-report/story-aA9pwE331qA5SUjVcmUOJN.html|access-date=3 September 2020|work=Hindustan Times|language=en|archive-date=30 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830011134/https://www.hindustantimes.com/india-news/centre-gives-in-principle-approval-for-tunnel-under-the-brahmaputra-amid-tension-with-china-report/story-aA9pwE331qA5SUjVcmUOJN.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The 15.6&amp;nbsp;km long tunnel, 22 metres below the river bed, will have 18&amp;nbsp;km approach roads to connect the [[National Highway 52 (India)|NH-52]] and Numaligarh on [[National Highway 37 (India)|NH-37]]. This total ~33&amp;nbsp;km route will boost economy and strategic defence connectivity, protect [[Kaziranga National Park]] by diverting traffic away from the congested 2-lane highway through the park, shorten 223&amp;nbsp;km 6 hour long Gohpur-Numaligarh route to 35&amp;nbsp;km and 30 minutes, This twin tube tunnel, with an under road water drainage and overhead ventilation fans, will have inter-connectivity the twin tubs for evacuation. It will be equipped with sensors, CCTV, automated safety and traffic control systems. It will cost Rs 12,807 crore (US$1.7 billion in 2021).&lt;ref name=goh1&gt;{{Cite news| date= 9 September 2021| editor-last= DAS GUPTA| editor-first= MOUSHUMI DAS GUPTA| title= Modi govt proposes 15.6-km twin road tunnel of strategic importance under Brahmaputra| url= https://theprint.in/india/modi-govt-proposes-15-6-km-twin-road-tunnel-of-strategic-importance-under-brahmaputra/731790/| access-date= 10 September 2021| work= The Print| language= en| archive-date= 11 September 2021| archive-url= https://web.archive.org/web/20210911072212/https://theprint.in/india/modi-govt-proposes-15-6-km-twin-road-tunnel-of-strategic-importance-under-brahmaputra/731790/| url-status= live}}&lt;/ref&gt;

===Bangladesh===
{{anchor | Bangladesh planned bridges }}
{{See also | List of bridges in Bangladesh }}

==== Present bridges in Bangladesh====

* Bridges on Brahmaputra (Jamuna River)
# [[Bangabandhu Bridge]] (formerly Jamuna Bridge), road and rail bridge connects [[Siraiganj]] and [[Tangail]] on either side of the river.
# [[Bangabandhu Railway Bridge]] is under contraction railway bridge over Bramhmaputra River. It is connect Bangabandhu Bridge East Railway Station to Bangabandhu West Railway station

* Bridges on [[Padma River]] tributary of Brahmaputra
# [[Padma Bridge]], road and rail bridge, south of Dhaka. 
# [[Lalon Shah Bridge]] road bridge on Padma River tributary of Brahmaputra, near Ishwardi &amp; Pabna.
# [[Hardinge Bridge]], rail bridge on Padma River next to Lalon Shah Bridge.

====Planned bridges in Bangladesh====
{{anchor | plannedban }}

* Bridges on Brahmaputra (Jamuna River)
# Kurigram-Mankachar bridge, rail and road bridge connecting west [[Meghalaya]] (Mankachar) and north Bangladesh (Kurigram, [[Rangpur, Bangladesh|Rangpur]] &amp; [[Dinajpur]]) to north West Bengal ([[Cooch Behar]] &amp; [[Siliguri]]) and [[Sikkim]].
# Gaibandha-Bakshiganj Bridge, road and rail bridge to connect existing rail and road heads at [[Gaibandha]]-[[Bakshiganj]] on either side of the river. It will connect southwest Meghalaya (India) &amp; south Assam ([[Silchar]], India) to [[Bogura]] (Bangladesh), [[Malda, Bihar|Malda]] (India), [[Bhagalpur]] (India) as an alternative to the chicken-neck [[Siliguri Corridor]].
#[[Bogura]]-[[Jamalpur, Bangladesh|Jamalpur]] Gaibandha-Bakshiganj Bridge, road and rail bridge to connect [[Imphal]]-Silcher to [[Sylhet]]-[[Mymensingh]]-[[Bogura]] to Malda-[[Gaya, India|Gaya]]-[[Patna]].
# Shivalya-[[Golanda]]-[[Bhagulpur]] Bridge, road and rail bridge to connect existing rail and road heads at [[Siraiganj]]-[[Tangail]] on either side of the river.
#Chandpur Bridge, rail and road bridge to connect Northeast India ([[Aizawal]]-[[Rikhawdar]] in Mizoram &amp; Udaipur in Tripura) to Bangladesh ([[Cumilla]]-[[Khulna]]) and [[Kolkata]].
# Elisha-Lakshmipur Bridge, rail and road bridge to connect south Mizoram ([[Lunglei]]-[[Talabung]]) and south Tripura [[Sabroom]] to Feni-[[Barisal]]-[[Port of Mongla]] and [[Diamond Harbour]]-[[Haldia]] ports.

* Bridges on Padma river
# Rajshahi bridge

===تبت=== 
گذريل 64 سالن دوران. جڏهن کان تبت هڪ خودمختيار علائقي جي حيثيت سان چين جو حصو بڻيو. برهماپترا نديءَ تي گهٽ ۾ گهٽ 10 پل ٺاهيا ويا آهن. في الحال سيٽلائيٽ تصويرن جي مطابق. برهماپترا نديءَ تي ٺهيل صرف 4-5 پلن جي تصديق ڪئي وئي آهي. اهي گوگل ميپ سيٽلائيٽ ويو موجب هيٺ ڏنل آهن:
* زياجهولنزين پل. 2009-2012 ۾ 4,350 ميٽر (14,270 فوٽ) تي ٺهيل. هي برهماپترا نديءَ تي ٻيو ڊگهو پل آهي. 
* نائينگچي پل. 2014 ۾ ريلوي ذريعي نائينگچي کي لھاسا سان ڳنڍڻ لاءِ ٺاهيو ويو. هي پل 750 ميٽر (2,460 فوٽ) ڊگهو آهي. 
* لاساهي پل. لھاسا نديءَ تي ٺهيل. هي روڊ پل 929 ميٽر (3,048 فوٽ) ڊگهو آهي. 
* شيگاٽسي پل. هي (2,750 ميٽر (9,020 فوٽ) ڊگهو) پل يارلنگ سانگپو (برهم پترا) نديءَ تي ٺهيل آهي. لھاسا کي شگاٽسي سان روڊ ۽ ريل ٻنهي ذريعي ڳنڍڻ لاءِ. 
* لهاتسي پل. هي 2,250 ميٽر (7,380 فوٽ) ڊگهو پل يارلنگ سانگپو (برهم پترا) نديءَ تي ٺهيل آهي. ڪيلاش-مانسروور علائقي کي لھاسا سان روڊ ذريعي ڳنڍڻ لاءِ. 
* شانان پل. هي 2,000 ميٽر (6,600 فوٽ) ڊگهو پل يارلنگ سانگپو (برهم پترا) نديءَ تي ٺهيل آهي. لھاسا کي ننگچي سان روڊ ذريعي ڳنڍڻ لاءِ. 
* شنگري پل. هي 1,500 ميٽر (4,900 فوٽ) ڊگهو پل يارلنگ سانگپو (برهم پترا) نديءَ تي ٺهيل آهي. لھاسا کي ننگچي سان روڊ ذريعي ڳنڍڻ لاءِ. 

يارلونگ سانگپو (برهم پترا) درياءَ تي 3 وڌيڪ پل تبت (چين) خودمختيار علائقي ۾ آهن، پر تفصيل نامعلوم آهن. 
==هندستان ۾ قومي پاڻي رستو 2== 
نيشنل پاڻي رستو 2 (NW2) آسام ۾ برهم پترا نديءَ جو 891 ڪلوميٽر ڊگهو سعديا-ڌوبري ٽڪرو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2016/168716.pdf |title=The National Waterways Act, 2016 |access-date=29 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516214245/http://egazette.nic.in/WriteReadData/2016/168716.pdf |archive-date=16 May 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press Information Bureau|url=http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=147477|website=www.pib.nic.in|publisher=Government of India|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426102233/http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=147477|archive-date=26 April 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ثقافتي تصويرون== 
نمامي برهم پترا فيسٽيول جو نمامي برهم پترا ٿيم سانگ (هندي ۽ آسامي ۾).

==پڻ ڏسو==
* گنگا ندي 
* ايشيا جي دريائن جي فهرست 
* بنگله ديش جي دريائن جي فهرست 
* چين جي دريائن جي فهرست 
* هندستان جي دريائن جي فهرست 
* دنيا جي ڊگهين دريائن جي فهرست

== See also ==
{{col div|colwidth=35em}}
* [[BrahMos (missile)]] – A missile named partly after the Brahmaputra River
* [[Brahmaputra-class frigate]]
* [[Dhola-Sadiya bridge]]
* [[List of rivers of Asia]]
* [[List of rivers of Assam]]
* [[List of rivers of Bangladesh]]
* [[List of rivers of China]]
* [[List of rivers of India]]
* [[Peninsular River System]]
{{colend}}

==حوالا==
{{حوالا}}

===Notes ===
{{reflist|group=n}}


{{reflist|
refs=
&lt;ref name=&quot;NYTimes2015-03-30&quot;&gt;
{{cite news
| url         = https://www.nytimes.com/2015/03/31/opinion/the-price-of-damming-tibets-rivers.html
| title       = The Price of Damming Tibet's Rivers
| newspaper   = [[The New York Times]]
| author      = Michael Buckley
| date        = 30 March 2015
| page        = A25
| archive-url  = https://web.archive.org/web/20150331103802/http://www.nytimes.com/2015/03/31/opinion/the-price-of-damming-tibets-rivers.html
| archive-date = 31 March 2015
| access-date  = 1 April 2015
| url-status     = live
| quote       = Two of the continent's wildest rivers have their sources in Tibet: the Salween and the Brahmaputra Though yes they are under threat from retreating glaciers, a more immediate concern is Chinese engineering plans. A cascade of five large dams is planned for both the Salween, which now flows freely, and the Brahmaputra, where one dam is already operational.
}}
&lt;/ref&gt;
}}

===Bibliography===
{{refbegin}}
* {{cite journal|last1=Rahaman|first1=M. M.|last2=Varis|first2=O.|year=2009|title=Integrated Water Management of the Brahmaputra Basin: Perspectives and Hope for Regional Development|journal=Natural Resources Forum|volume=33|issue=1|pages=60–75|doi=10.1111/j.1477-8947.2009.01209.x |bibcode=2009NRF....33...60R }}
* {{Cite journal|last=Sarma|first=J N|title=Fluvial process and morphology of the Brahmaputra River in Assam, India|journal=Geomorphology|volume=70|issue=3–4|pages=226–256|year=2005|doi=10.1016/j.geomorph.2005.02.007|bibcode=2005Geomo..70..226S}}
* Ribhaba Bharali. The Brahmaputra River Restoration Project. Published in Assamese Pratidin, Amar Assam in October 2012.
{{refend}}

==Further reading==
* [http://www.ppl.nl/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=82 Bibliography on Water Resources and International Law]. Peace Palace Library
* [https://web.archive.org/web/20060509083056/http://dhemaji.nic.in/flood/rivers.htm Rivers of Dhemaji and Dhakuakhana]
* [https://web.archive.org/web/20070311045950/http://www.southasianfloods.org/document/ffb/index.html Background to Brahmaputra Flood Scenario]
* [http://www.onlinesivasagar.com/wildlife/brahmaputra.html The Mighty Brahmaputra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220531113657/http://www.onlinesivasagar.com/wildlife/brahmaputra.html |date=2022-05-31 }}
* [https://web.archive.org/web/20140731133055/http://www.assamportal.com/principal-rivers-in-assam/ Principal Rivers of Assam]
* &quot;The Brahmaputra&quot;, a detailed study of the river by renowned writer Arup Dutta. (Published by National Book Trust, New Delhi, India)
* Émilie Crémin. Entre mobilité et sédentarité : les Mising, &quot;peuple du fleuve&quot;, face à l'endiguement du Brahmapoutre (Assam, Inde du Nord-Est). Milieux et Changements globaux. Université Paris 8 Vincennes Saint-Denis, 2014. Français. https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01139754
* [https://www.aksharnaad.com/2018/06/16/my-assam-trip-brahmaputra/ My Trip of Mighty Brahmaputra (in Gujarati)]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{EB1911 poster|Brahmaputra}}
* {{Commons category-inline}}

{{Navboxes|list=
{{India Rivers}}
{{Waters of South Asia}}
{{Waters of India}}
{{Hydrography of North-east India}}
{{Rivers in and around Bengal}}
{{Dooars}}
}}
{{Authority control}}

[[Category:Brahmaputra River| ]]
[[Category:International rivers of Asia]]
[[Category:Rivers of Bangladesh]]
[[Category:Rivers of China]]
[[Category:Bay of Bengal]]
[[Category:Sacred rivers]]
[[Category:Rivers of Arunachal Pradesh]]
[[Category:Rivers of Assam]]
[[Category:Rivers of Tibet]]
[[Category:Rivers of Dhaka Division]]
[[Category:Rivers of Rangpur Division]]
[[Category:Braided rivers in India]]
[[زمرو:برهمپترا ندي]]
[[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]]
[[زمرو:سرحد پار درياهه]]
[[زمرو:ڀارت ۾ درياهه]]
[[زمرو:بنگلاديش ۾ درياهه]]
[[زمرو:بنگلاديش-هندستان حد]]</text>
      <sha1>kgrwr4sz22kk7p0vo4mjhcpqvgmbwif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:شگر ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>96978</id>
    <revision>
      <id>383644</id>
      <parentid>379046</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:غذر ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>96980</id>
    <revision>
      <id>383649</id>
      <parentid>379050</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>383649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383677</id>
      <parentid>383649</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امام محمد بن عبدالوهاب مسجد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98080</id>
    <revision>
      <id>383466</id>
      <parentid>381932</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>383466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6088" sha1="6jukniktg1obspnxo1qkg5ggtsjomw5" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو مذهبي عمارت|name=امام محمد بن عبدالوهاب مسجد&lt;br&gt;
Imam Muhammad ibn Abd al-Wahhab Mosque|native_name=|native_name_lang=|image=View of Lejbailat and State Mosque.jpg|image_upright=1.4|alt=|caption=|religious_affiliation=[[سني اسلام]]|tradition=|sect=[[Salafi movement|Salafi]]|district=|prefecture=|province=|region=|deity=|rite=|festival=&lt;!-- or &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;festivals= --&gt;|organisational_status=[[Mosque]]&lt;!-- or &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;organizational_status= --&gt;|ownership=|governing_body=|leadership=|bhattaraka=|patron=|consecration_year=|functional_status=Active|location=[[Lejbailat]], [[Doha]]|locale=|municipality=|cercle=|state=|country=[[Qatar]]|map_type=Qatar|map_size=250|map_alt=|map_relief=1|map_caption=Location of the mosque in [[Qatar]]|grid_name=|grid_position=|sector=|territory=|administration=|coordinates={{Coord|25|19|1.7|N|51|30|18.2|E|region:QT_type:landmark|display=it}}|coordinates_footnotes=|heritage_designation=|architect=|architecture_type={{nowrap|[[Mosque architecture]]}}|architecture_style=[[Arab architecture|Traditional Arab]]|founded_by=|creator=|funded_by=|general_contractor=|established=|groundbreaking=|year_completed=2011|construction_cost=|date_demolished=&lt;!-- or &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;date_destroyed= --&gt;|facade_direction=|capacity=30,000 worshippers|length=|width=|width_nave=|interior_area={{cvt|175164|m2}}|height_max=|dome_quantity=96|dome_height_outer=|dome_height_inner=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=One|minaret_height=|spire_quantity=|spire_height=|site_area=|temple_quantity=|monument_quantity=|shrine_quantity=|inscriptions=|materials=[[Sandstone]]; copper; marble|elevation_m=&lt;!-- or &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;elevation_ft= --&gt;|elevation_footnotes=|nrhp=|designated=|added=|refnum=|delisted1_date=|website=|module=&lt;!-- for embedding other infobox templates --&gt;|footnotes=}}
[[File:Parking_lot_for_Mohammed_bin_Abdulwahab_Mosque_in_Qatar.jpg|thumb|امام محمد بن عبدالوهاب مسجد لاءِ پارڪنگ لاٽ، پس منظر ۾ ويسٽ بي، [[دوحہ|دوحه]] جي اسڪائي لائن]]
[[File:Bookshelves_in_Imam_Muhammad_ibn_Abd_al-Wahhab_Mosque.jpg|thumb|مسجد جي لائبريري ۾ ڪتابن جون الماريون]]
'''امام محمد بن عبدالوهاب مسجد'''، جنهن کي '''قطر جي رياستي مسجد''' پڻ سڏيو ويندو آهي، [[قطر]] جي قومي مسجد آهي. گادي واري هنڌ [[دوحہ|دوحه]] جي لِجبيلات ضلعي ۾ واقع، ان جو نالو [[محمد بن عبدالوهاب]]، جيڪو 18 صدي جي هڪ واعظ، عالم ۽ مرڪزي [[عرب جزيري نما|عرب]] جي [[نجد]] علائقي جو عالم،&lt;ref name=&quot;Laoust2012&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|archive-url=Clifford Edmund Bosworth|location=[[Leiden]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Haykel2013&quot;&gt;{{Cite book |last=Haykel |first=Bernard |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |editor-last=Böwering |editor-first=Gerhard |editor-link=Gerhard Böwering |location=[[Princeton, New Jersey|Princeton, NJ]] |pages=231–232 |chapter=Ibn ‛Abd al-Wahhab, Muhammad (1703-92) |quote=Founder of a revivalist and reformist religious movement centered in Najd in central Arabia and commonly referred to as the Wahhabiyya or Wahhabis, Muhammad b. 'Abd al-Wahhab belonged to a prominent family of Hanbali scholars, the Al Musharraf of Ushayqir |author-link=Bernard Haykel |access-date=15 July 2020 |editor-last2=Crone |editor-first2=Patricia |editor-link2=Patricia Crone |editor-last3=Kadi |editor-first3=Wadad |editor-last4=Mirza |editor-first4=Mahan |editor-last5=Stewart |editor-first5=Devin J. |editor-link5=Devin J. Stewart |editor-last6=Zaman |editor-first6=Muhammad Qasim |chapter-url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&amp;pg=PA231}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Esposito2004&quot;&gt;{{Cite book |title=[[The Oxford Dictionary of Islam]] |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=0-19-512559-2 |editor-last=Esposito |editor-first=John L. |editor-link=John Esposito |location=[[New York City|New York]] |page=123 |chapter=Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad (d. 1791) |quote= |access-date=1 October 2020 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6VeCWQfVNjkC&amp;pg=PA123}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Oxford2020&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=July 12, 2016|date=2020|quote=15 July 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;dohanews&quot;&gt;{{Cite news |date=6 December 2011 |title=Qatar's state mosque opens to the public |url=http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/ |access-date=27 June 2015 |publisher=Doha News |agency=Doha News |archive-date=19 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619092225/http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=12 June 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Wagemakers 2021&quot;&gt;{{Cite book |last=Wagemakers |first=Joas |title=Handbook of Islamic Sects and Movements |publisher=[[Brill Publishers]] |year=2021 |isbn=978-90-04-43554-4 |editor-last=Cusack |editor-first=Carole M. |editor-link=Carole M. Cusack |series=Brill Handbooks on Contemporary Religion |volume=21 |location=[[Leiden]] and [[Boston]] |pages=333–347 |chapter=Part 3: Fundamentalisms and Extremists – The Citadel of Salafism |doi=10.1163/9789004435544_019 |issn=1874-6691 |editor-last2=Upal |editor-first2=M. Afzal |editor-link2=Afzal Upal |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; اسلامي احياء پسند ۽ اصلاح پسند تحريڪ جا باني هئا، جي نالي تي رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Laoust2012&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Haykel2013&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Esposito2004&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Oxford2020&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Wagemakers 2021&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Ágoston-Masters 2009&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|location=New York|quote=6 July 2020}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قطر]]
[[زمرو:دوحه]]
[[زمرو:قطر ۾ مسجدون]]
[[زمرو:ايشيا جون مسجدون]]
[[زمرو:مسجدون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>6jukniktg1obspnxo1qkg5ggtsjomw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>معز الدين محمد غوري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98361</id>
    <revision>
      <id>383441</id>
      <parentid>383219</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52367" sha1="tght497vbflzub4dy5xakq1s48rrevn" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;Nizami's Taj-ul-Maasir informs us that in the year 592 of the Hijri calendar (i.e. AD 1196), Muhammad bin-Sam Ghori, and his lieutenant Qutb-ud-din Aibak marched towards Thangar [Tahangarh]. Thereafter, noted Nizami, that centre of idolatry became the abode of [God's] glory, following the taking of the hitherto impregnable fortress and the defeat of the local ruler, Kunwarpal (Kumarapal), whose life was spared. The administration of the fort and area around it was then conferred on Baha-ud-din Tughril by the Sultan. In a like manner, the Tabaqat-i-Nasiri records that Sultan Ghazi Muizzuddin conquered the fortress of Thankar [Tahangarh] in the country of Bayana, and after dealing with the Rai [i.e. Raja], gave the governance of it into the hands of Baha-ud-din Tughril. The latter improved the condition of the land so much that merchants and men of credit came to it from many parts of Hindustan and Khorasan. To encourage them to settle, they were given houses and goods in the area. Baha-ud-din Tughril later established Sultankot (near Bayana), and made that his military-base and reside&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>tght497vbflzub4dy5xakq1s48rrevn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383442</id>
      <parentid>383441</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52919" sha1="oixmmherf3o8cax5zg2zy9uqkkm56rj" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>oixmmherf3o8cax5zg2zy9uqkkm56rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383443</id>
      <parentid>383442</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* وچ ايشيا ۾ جدوجهد */</comment>
      <origin>383443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61583" sha1="1nujfl6sfy21s8hjvettvz2tnyan61z" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}


== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1nujfl6sfy21s8hjvettvz2tnyan61z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383444</id>
      <parentid>383443</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73129" sha1="1txz5fhhf3wfqoezmpby4n3gobkowp4" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}

[[فائل:The murder of Muhammad Ghori, A.D. 1206.jpg|thumb|محمد غوري جي قتل جي فنڪارانه تصوير، جنهن ۾ کيس شام جي نماز ادا ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Hutchinson's story of the nations, containing the Egyptians, the Chinese, India, the Babylonian nation, the Hittites, the Assyrians, the Phoenicians and the Carthaginians, the Phrygians, the Lydians, and other nations of Asia Minor |publisher=London, Hutchinson |page=166 |url=https://archive.org/details/hutchinsonsstory00londuoft/page/166/mode/1up}}&lt;/ref&gt;]]

'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ==

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1txz5fhhf3wfqoezmpby4n3gobkowp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383445</id>
      <parentid>383444</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70403" sha1="o0hn3r1i6grl9vscswmrmzdk0neqp6a" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}

[[فائل:The murder of Muhammad Ghori, A.D. 1206.jpg|thumb|محمد غوري جي قتل جي فنڪارانه تصوير، جنهن ۾ کيس شام جي نماز ادا ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Hutchinson's story of the nations, containing the Egyptians, the Chinese, India, the Babylonian nation, the Hittites, the Assyrians, the Phoenicians and the Carthaginians, the Phrygians, the Lydians, and other nations of Asia Minor |publisher=London, Hutchinson |page=166 |url=https://archive.org/details/hutchinsonsstory00londuoft/page/166/mode/1up}}&lt;/ref&gt;]]

'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>o0hn3r1i6grl9vscswmrmzdk0neqp6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383446</id>
      <parentid>383445</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73131" sha1="ctzzi9e5j445t9o45s4itegtu1gqlnf" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}

[[فائل:The murder of Muhammad Ghori, A.D. 1206.jpg|thumb|محمد غوري جي قتل جي فنڪارانه تصوير، جنهن ۾ کيس شام جي نماز ادا ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Hutchinson's story of the nations, containing the Egyptians, the Chinese, India, the Babylonian nation, the Hittites, the Assyrians, the Phoenicians and the Carthaginians, the Phrygians, the Lydians, and other nations of Asia Minor |publisher=London, Hutchinson |page=166 |url=https://archive.org/details/hutchinsonsstory00londuoft/page/166/mode/1up}}&lt;/ref&gt;]]

'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ctzzi9e5j445t9o45s4itegtu1gqlnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383447</id>
      <parentid>383446</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* قتل */</comment>
      <origin>383447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73127" sha1="0jrnwm59i025cy6y6llnt27ohs319t6" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}

[[File:The murder of Muhammad Ghori, A.D. 1206.jpg|thumb|محمد غوري جي قتل جي فنڪارانه تصوير، جنهن ۾ کيس شام جي نماز ادا ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Hutchinson's story of the nations, containing the Egyptians, the Chinese, India, the Babylonian nation, the Hittites, the Assyrians, the Phoenicians and the Carthaginians, the Phrygians, the Lydians, and other nations of Asia Minor |publisher=London, Hutchinson |page=166 |url=https://archive.org/details/hutchinsonsstory00londuoft/page/166/mode/1up}}&lt;/ref&gt;]]

'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0jrnwm59i025cy6y6llnt27ohs319t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383456</id>
      <parentid>383447</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72537" sha1="fjer2v4hnvfldydrd25kx9oox4swfk0" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fjer2v4hnvfldydrd25kx9oox4swfk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383457</id>
      <parentid>383456</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* قتل */</comment>
      <origin>383457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81227" sha1="2q1ikf4pbkhy1pt1eii69msy3tujrxe" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}</text>
      <sha1>2q1ikf4pbkhy1pt1eii69msy3tujrxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383458</id>
      <parentid>383457</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92699" sha1="or33l0zq0tg3amobnrar7ewj0oxp4jc" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}

== ورثو ==
[[فائل:Ghurid_Empire_according_to_Schwartzberg_Atlas,_p.147.png|thumb|1200ع ۾ محمد غوري ۽ غياث الدين محمد جي دورِ حڪومت دوران غوري سلطنت جي سڀ کان وڏي وسعت]]

محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جي گڏيل حڪمراني (دو-اقتداري) دوران غوري اوڀر جي [[اسلامي دنيا]] جي وڏين طاقتن مان هڪ بڻجي اڀريا.{{sfn|Jackson|2000|page=207}} سندن دورِ حڪومت ۾ غوري پنهنجي علائقائي توسيع جي بلند ترين حد تي پهتا، جڏهن هو مختصر عرصي لاءِ اهڙي سلطنت تي حڪمران رهيا جيڪا اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هئي. انهن سالن دوران سندن سلطنت موجوده اوڀر ايران جي [[گرگان]] کان موجوده [[بنگلاديش]] جي [[لکناوتي]] تائين ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ [[سنڌ]] (پاڪستان) تائين ڦهليل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=ڊيوڊ ٿامس|chapter=غوري سلطنت|editor=جان ميڪنزي |url=https://books.google.com/books?id=W5SIjgEACAAJ|title=سلطنت جو انسائيڪلوپيڊيا، 4 جلدن جو سيٽ |date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-44064-3|quote=پنهنجي عروج تي، غوري سلطنت، يا شايد وڌيڪ درست نموني چئجي ته اهو علائقو جتي سندس فوجن مهمون هلائيون، مختصر عرصي لاءِ اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هو — اوڀر ايران جي نيشاپور کان بنارس ۽ بنگال تائين، ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ سنڌ تائين.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=سرڪار |editor-first=جادوناٿ |editor-link=جادوناٿ سرڪار |year=1973 |orig-year=پهريون ڀيرو 1948ع ۾ شايع ٿيو |title=بنگال جي تاريخ |volume=II |location=پٽنا |publisher=Academica Asiatica |page=8 |oclc=924890 |quote=بختيار وريندر علائقي جي فتح تقريباً مڪمل ڪري چڪو هو، جنهن سان گڏ ... گور جو شهر به 599هه کان اڳ اچي ويو هو.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

[[اندخود جي جنگ|اندخود جي تباهي]] ۽ محمد جي قتل کان هڪ ڏهاڪي اندر [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جي زوال، گڏوگڏ [[چنگيز خان]] جي عروج، جنهن تاريخ جي [[سڀ کان وڏين سلطنتن جي فهرست|سڀ کان وڏي متصل سلطنت]] قائم ڪئي، سبب اتر هندستان ۽ پاڪستان، خراسان ۽ [[فارس]] ۾ غورن جي مختصر عرصي واري ڪاميابين کي وچ ايشيا جي [[مسلمان رياستن ۽ خاندانن جي فهرست|وڌيڪ طاقتور اسلامي سلطنتن]] جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=144}} جيتوڻيڪ محمد [[ماوراءُالنهر]] ۾ پنهنجي [[خوارزمي سلطنت|ترڪ خوارزمي مخالفن]] خلاف گهڻو ڪامياب نه رهيو،{{sfn|Khan|2008|page=116-117}} پر [[برصغير]] ۾ سندس ڪاميابين جا انتهائي گهرا اثر پيا. تيرهين صديءَ جي تاريخي ڪتاب ''[[جوامع الحڪايات]]'' ۾ [[محمد عوفي]] لکيو آهي ته سلطان (محمد غوري) جو «[[خطبو]]» [[هرات]] کان [[آسام]] تائين سڀني مسجدن ۾ پڙهيو ويندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=132}} [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ ٽيون]] جي [[راجپوت]] فوجن خلاف سندس فيصلائتي فتح کان پوءِ [[قطب الدين ايبڪ]] پاران [[دهلي سلطنت]] جو بنياد وڌو ويو، جنهن کي بعد ۾ سندس غلام سالار [[التمش]] وڌيڪ مضبوط ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=هرمن ڪلڪي |author1-link=هرمن ڪلڪي |author2=ڊيٽمار روٿرمُنڊ |author2-link=ڊيٽمار روٿرمُنڊ|url=https://books.google.com/books?id=TPVq3ykHyH4C|title=هندستان جي تاريخ|date=2004|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32919-4 |page=167|quote=ترائن جي پهرين جنگ اجمير جي پرٿوي راج چوهاڻ جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد کٽي هئي. پر جڏهن محمد غوري ايندڙ سال گهوڙن تي سوار 10,000 تيراندازن سان واپس آيو، تڏهن هن پرٿوي راج ۽ سندس فوج کي شڪست ڏني.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=سگاتا بوس |author1-link=سگاتا بوس |author2=عائشه جلال |author2-link=عائشه جلال|url=https://books.google.com/books?id=6ihNtzxy5GEC&amp;q=Rajput|title=جديد ڏکڻ ايشيا: تاريخ، ثقافت، سياسي معيشت|date=2004 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30786-4|page=21|quote=سياسي ۽ معاشي ضرورتن جي اهڙي ئي گڏيل صورت هئي، جنهن ڏيڍ صدي پوءِ 1192ع ۾ محمد غوري، هڪ ترڪ، کي هندستان تي ڪاهه ڪرڻ تي آماده ڪيو. اتر هندستان ۾ ترائن جي حڪمت عمليءَ واري جنگ ۾ راجپوت سردار پرٿوي راج چوهاڻ تي سندس فتح پهرين مسلمان سلطنت جي قيام لاءِ رستو هموار ڪيو.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chandra|2007|p=73}}:&quot;معزالدين محمد بن سام جو اڪثر محمود غزنوي سان مقابلو ڪيو ويو آهي. جنگجو جي حيثيت ۾ محمود غزنوي معزالدين کان وڌيڪ ڪامياب هو، ڇاڪاڻ ته هن هندستان يا وچ ايشيا ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي. هن هندستان کان ٻاهر به هڪ وڏي سلطنت تي حڪومت ڪئي. پر اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته معزالدين کي هندستان ۾ محمود جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وڏين ۽ بهتر منظم رياستن سان مقابلو ڪرڻو پيو. جيتوڻيڪ هو وچ ايشيا ۾ گهٽ ڪامياب رهيو، پر هندستان ۾ سندس سياسي ڪاميابيون وڌيڪ وڏيون هيون.&quot;&lt;/ref&gt; دهلي سلطنت تيرهين صديءَ دوران [[منگول سلطنت هيٺ تباهي]] جي باوجود اها واحد وڏي اسلامي رياست ثابت ٿي جيڪا وچ ايشيا جي تباهيءَ مان بچي وئي.{{sfn|Ray|2019|page=48}}{{sfn|Chandra|2007|page=84}}

غوري پنهنجي رعيت ۾ گهڻو مقبول نه هئا، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن غزنوي به [[خراسان]] جي ماڻهن ۾ غير مقبول هئا. جوزجاني موجب، محمد ڳرا محصول لاڳو ڪيا، ڦرلٽ ڪئي ۽ [[طوس]] ۾ موجود ملڪيت تي قبضو ڪيو (جيڪا هڪ امام جي مزار جي حفاظت لاءِ وقف ڪئي وئي هئي) ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدني پنهنجي فوج جي خرچن لاءِ استعمال ڪئي. انهن عملن سبب ماڻهن ۾ غورن خلاف ناراضگي پيدا ٿي. جڏهن محمد گرگانج جو گهيرو ڪيو ته مقامي ماڻهن سندس خلاف مزاحمت ڪئي. انهن گهيريل خوارزمي شاهه جي فوجي مدد ڪئي، جنهن بعد ۾ ستر هزار سپاهين تي مشتمل وڏي فوج گڏ ڪري ورتي ۽ آخرڪار محمد کي گهيرو ختم ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، ان کان اڳ جو هو [[قراختائي]] فوجن جي گهيري ۾ اچي وڃي ها.{{sfn|Chandra|2006|page=22}}{{sfn|Bosworth|1968|page=164}}{{sfn|Habib|1992|page=45}}

تنهن هوندي به، محمد جي دورِ حڪومت ۾ غور جو علائقو خوشحال ٿيو ۽ علم ۽ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. هن مختلف عالمِ دينن کي به وظيفا ۽ امدادون ڏنيون، جن ۾ مولانا فخرالدين رازي شامل هئا، جن غوري سلطنت جي پٺتي پيل علائقن ۾ اسلامي تعليمات جي تبليغ ڪئي. محمد پنهنجي سلطنت جي تعميراتي ترقيءَ ۾ به مختصر پر اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، هن پنهنجي گاديءَ واري شهر غزني ۾ اسلامي چمڪدار ٽائلس سان سينگاريل عمارتون تعمير ڪرايون.{{sfn|Ray|2019|page=48}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=182}}:&quot;غور جي ثقافتي ترقيءَ ۾ معزالدين جو حصو معمولي نه هو. حقيقت ۾ هو ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين ئي هئا جن غور جي ثقافتي نموني ۾ تبديلي آندي. هن مولانا فخرالدين رازي جهڙن عالمن کي انهن پٺتي پيل علائقن ۾ ديني تعليم ڦهلائڻ لاءِ سهولتون فراهم ڪيون ۽ غور کي ثقافت ۽ علم جو مرڪز بڻجڻ ۾ مدد ڏني. هن تعميراتي روايتن جي ميدان ۾ به ڪجهه قابل ذڪر حصو وڌو. يو. سڪريٽو غزني ۾ مليل چمڪدار ٽائلن جي هڪ منفرد قسم کي معزالدين جي دور سان منسوب ڪري ٿو.&quot;&lt;/ref&gt;

=== يادگارون ===
[[فائل:Shrine of Mu'izz al-Din Muhammad.JPG|thumb|محمد جي جديد مزار، جيڪا پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] پاران 1994–1995ع ۾ [[ڌمياڪ]]، [[سوهاوا تعلقو]]، پاڪستان ۾ تعمير ڪرائي وئي، جتي محمد قتل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |last1=ياسين|first1=عامر|title=دهلي فتح ڪندڙ ماڻهوءَ جو مقبرو|url=https://www.dawn.com/news/1362383 |newspaper=ڊان اخبار|access-date=17 July 2025|language=en |date=8 October 2017|archive-url=https://archive.today/20250717220042/https://www.dawn.com/news/1362383|url-status=dead|archive-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt; همعصر ذريعن موجب محمد کي اصل ۾ غزني ۾ دفن ڪيو ويو هو.]]

* محمد غوري لاءِ هڪ مزار 1994–1995ع ۾ ڌمياڪ ۾ پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] تعمير ڪرائي، جيڪا بعد ۾ پنجاب جي آثارِ قديمه واري کاتي حوالي ڪئي وئي.&lt;ref name=Dawn/&gt; [[ڌمياڪ]] ۾ سندس قتل کان پوءِ محمد جو لاش غزني ۾ سندس ڌيءَ جي مقبري ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=134}}{{sfn|Saran|2001|page=125}}

* پاڪستاني فوج پنهنجي ٽن [[وچ مفاصلي وارا بيلسٽڪ ميزائل]]ن جا نالا [[غوري (ميزائل)|غوري-اول]]، [[غوري-ٻيو]] ۽ [[غوري-ٽيون]] محمد جي ياد ۾ رکيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061030030043/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |url-status=dead |author=سڌا رامچندرن|archive-date=2006-10-30 |title=ايشيا جا ميزائل دل تي وار ڪن ٿا |work=ايشيا ٽائمز |date=3 September 2005|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>or33l0zq0tg3amobnrar7ewj0oxp4jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383459</id>
      <parentid>383458</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98519" sha1="1g0ov3x09gi49puzlii7g8hl1lyge7r" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}

== ورثو ==
[[فائل:Ghurid_Empire_according_to_Schwartzberg_Atlas,_p.147.png|thumb|1200ع ۾ محمد غوري ۽ غياث الدين محمد جي دورِ حڪومت دوران غوري سلطنت جي سڀ کان وڏي وسعت]]

محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جي گڏيل حڪمراني (دو-اقتداري) دوران غوري اوڀر جي [[اسلامي دنيا]] جي وڏين طاقتن مان هڪ بڻجي اڀريا.{{sfn|Jackson|2000|page=207}} سندن دورِ حڪومت ۾ غوري پنهنجي علائقائي توسيع جي بلند ترين حد تي پهتا، جڏهن هو مختصر عرصي لاءِ اهڙي سلطنت تي حڪمران رهيا جيڪا اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هئي. انهن سالن دوران سندن سلطنت موجوده اوڀر ايران جي [[گرگان]] کان موجوده [[بنگلاديش]] جي [[لکناوتي]] تائين ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ [[سنڌ]] (پاڪستان) تائين ڦهليل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=ڊيوڊ ٿامس|chapter=غوري سلطنت|editor=جان ميڪنزي |url=https://books.google.com/books?id=W5SIjgEACAAJ|title=سلطنت جو انسائيڪلوپيڊيا، 4 جلدن جو سيٽ |date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-44064-3|quote=پنهنجي عروج تي، غوري سلطنت، يا شايد وڌيڪ درست نموني چئجي ته اهو علائقو جتي سندس فوجن مهمون هلائيون، مختصر عرصي لاءِ اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هو — اوڀر ايران جي نيشاپور کان بنارس ۽ بنگال تائين، ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ سنڌ تائين.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=سرڪار |editor-first=جادوناٿ |editor-link=جادوناٿ سرڪار |year=1973 |orig-year=پهريون ڀيرو 1948ع ۾ شايع ٿيو |title=بنگال جي تاريخ |volume=II |location=پٽنا |publisher=Academica Asiatica |page=8 |oclc=924890 |quote=بختيار وريندر علائقي جي فتح تقريباً مڪمل ڪري چڪو هو، جنهن سان گڏ ... گور جو شهر به 599هه کان اڳ اچي ويو هو.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

[[اندخود جي جنگ|اندخود جي تباهي]] ۽ محمد جي قتل کان هڪ ڏهاڪي اندر [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جي زوال، گڏوگڏ [[چنگيز خان]] جي عروج، جنهن تاريخ جي [[سڀ کان وڏين سلطنتن جي فهرست|سڀ کان وڏي متصل سلطنت]] قائم ڪئي، سبب اتر هندستان ۽ پاڪستان، خراسان ۽ [[فارس]] ۾ غورن جي مختصر عرصي واري ڪاميابين کي وچ ايشيا جي [[مسلمان رياستن ۽ خاندانن جي فهرست|وڌيڪ طاقتور اسلامي سلطنتن]] جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=144}} جيتوڻيڪ محمد [[ماوراءُالنهر]] ۾ پنهنجي [[خوارزمي سلطنت|ترڪ خوارزمي مخالفن]] خلاف گهڻو ڪامياب نه رهيو،{{sfn|Khan|2008|page=116-117}} پر [[برصغير]] ۾ سندس ڪاميابين جا انتهائي گهرا اثر پيا. تيرهين صديءَ جي تاريخي ڪتاب ''[[جوامع الحڪايات]]'' ۾ [[محمد عوفي]] لکيو آهي ته سلطان (محمد غوري) جو «[[خطبو]]» [[هرات]] کان [[آسام]] تائين سڀني مسجدن ۾ پڙهيو ويندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=132}} [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ ٽيون]] جي [[راجپوت]] فوجن خلاف سندس فيصلائتي فتح کان پوءِ [[قطب الدين ايبڪ]] پاران [[دهلي سلطنت]] جو بنياد وڌو ويو، جنهن کي بعد ۾ سندس غلام سالار [[التمش]] وڌيڪ مضبوط ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=هرمن ڪلڪي |author1-link=هرمن ڪلڪي |author2=ڊيٽمار روٿرمُنڊ |author2-link=ڊيٽمار روٿرمُنڊ|url=https://books.google.com/books?id=TPVq3ykHyH4C|title=هندستان جي تاريخ|date=2004|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32919-4 |page=167|quote=ترائن جي پهرين جنگ اجمير جي پرٿوي راج چوهاڻ جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد کٽي هئي. پر جڏهن محمد غوري ايندڙ سال گهوڙن تي سوار 10,000 تيراندازن سان واپس آيو، تڏهن هن پرٿوي راج ۽ سندس فوج کي شڪست ڏني.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=سگاتا بوس |author1-link=سگاتا بوس |author2=عائشه جلال |author2-link=عائشه جلال|url=https://books.google.com/books?id=6ihNtzxy5GEC&amp;q=Rajput|title=جديد ڏکڻ ايشيا: تاريخ، ثقافت، سياسي معيشت|date=2004 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30786-4|page=21|quote=سياسي ۽ معاشي ضرورتن جي اهڙي ئي گڏيل صورت هئي، جنهن ڏيڍ صدي پوءِ 1192ع ۾ محمد غوري، هڪ ترڪ، کي هندستان تي ڪاهه ڪرڻ تي آماده ڪيو. اتر هندستان ۾ ترائن جي حڪمت عمليءَ واري جنگ ۾ راجپوت سردار پرٿوي راج چوهاڻ تي سندس فتح پهرين مسلمان سلطنت جي قيام لاءِ رستو هموار ڪيو.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chandra|2007|p=73}}:&quot;معزالدين محمد بن سام جو اڪثر محمود غزنوي سان مقابلو ڪيو ويو آهي. جنگجو جي حيثيت ۾ محمود غزنوي معزالدين کان وڌيڪ ڪامياب هو، ڇاڪاڻ ته هن هندستان يا وچ ايشيا ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي. هن هندستان کان ٻاهر به هڪ وڏي سلطنت تي حڪومت ڪئي. پر اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته معزالدين کي هندستان ۾ محمود جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وڏين ۽ بهتر منظم رياستن سان مقابلو ڪرڻو پيو. جيتوڻيڪ هو وچ ايشيا ۾ گهٽ ڪامياب رهيو، پر هندستان ۾ سندس سياسي ڪاميابيون وڌيڪ وڏيون هيون.&quot;&lt;/ref&gt; دهلي سلطنت تيرهين صديءَ دوران [[منگول سلطنت هيٺ تباهي]] جي باوجود اها واحد وڏي اسلامي رياست ثابت ٿي جيڪا وچ ايشيا جي تباهيءَ مان بچي وئي.{{sfn|Ray|2019|page=48}}{{sfn|Chandra|2007|page=84}}

غوري پنهنجي رعيت ۾ گهڻو مقبول نه هئا، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن غزنوي به [[خراسان]] جي ماڻهن ۾ غير مقبول هئا. جوزجاني موجب، محمد ڳرا محصول لاڳو ڪيا، ڦرلٽ ڪئي ۽ [[طوس]] ۾ موجود ملڪيت تي قبضو ڪيو (جيڪا هڪ امام جي مزار جي حفاظت لاءِ وقف ڪئي وئي هئي) ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدني پنهنجي فوج جي خرچن لاءِ استعمال ڪئي. انهن عملن سبب ماڻهن ۾ غورن خلاف ناراضگي پيدا ٿي. جڏهن محمد گرگانج جو گهيرو ڪيو ته مقامي ماڻهن سندس خلاف مزاحمت ڪئي. انهن گهيريل خوارزمي شاهه جي فوجي مدد ڪئي، جنهن بعد ۾ ستر هزار سپاهين تي مشتمل وڏي فوج گڏ ڪري ورتي ۽ آخرڪار محمد کي گهيرو ختم ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، ان کان اڳ جو هو [[قراختائي]] فوجن جي گهيري ۾ اچي وڃي ها.{{sfn|Chandra|2006|page=22}}{{sfn|Bosworth|1968|page=164}}{{sfn|Habib|1992|page=45}}

تنهن هوندي به، محمد جي دورِ حڪومت ۾ غور جو علائقو خوشحال ٿيو ۽ علم ۽ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. هن مختلف عالمِ دينن کي به وظيفا ۽ امدادون ڏنيون، جن ۾ مولانا فخرالدين رازي شامل هئا، جن غوري سلطنت جي پٺتي پيل علائقن ۾ اسلامي تعليمات جي تبليغ ڪئي. محمد پنهنجي سلطنت جي تعميراتي ترقيءَ ۾ به مختصر پر اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، هن پنهنجي گاديءَ واري شهر غزني ۾ اسلامي چمڪدار ٽائلس سان سينگاريل عمارتون تعمير ڪرايون.{{sfn|Ray|2019|page=48}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=182}}:&quot;غور جي ثقافتي ترقيءَ ۾ معزالدين جو حصو معمولي نه هو. حقيقت ۾ هو ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين ئي هئا جن غور جي ثقافتي نموني ۾ تبديلي آندي. هن مولانا فخرالدين رازي جهڙن عالمن کي انهن پٺتي پيل علائقن ۾ ديني تعليم ڦهلائڻ لاءِ سهولتون فراهم ڪيون ۽ غور کي ثقافت ۽ علم جو مرڪز بڻجڻ ۾ مدد ڏني. هن تعميراتي روايتن جي ميدان ۾ به ڪجهه قابل ذڪر حصو وڌو. يو. سڪريٽو غزني ۾ مليل چمڪدار ٽائلن جي هڪ منفرد قسم کي معزالدين جي دور سان منسوب ڪري ٿو.&quot;&lt;/ref&gt;

=== يادگارون ===
[[فائل:Shrine of Mu'izz al-Din Muhammad.JPG|thumb|محمد جي جديد مزار، جيڪا پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] پاران 1994–1995ع ۾ [[ڌمياڪ]]، [[سوهاوا تعلقو]]، پاڪستان ۾ تعمير ڪرائي وئي، جتي محمد قتل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |last1=ياسين|first1=عامر|title=دهلي فتح ڪندڙ ماڻهوءَ جو مقبرو|url=https://www.dawn.com/news/1362383 |newspaper=ڊان اخبار|access-date=17 July 2025|language=en |date=8 October 2017|archive-url=https://archive.today/20250717220042/https://www.dawn.com/news/1362383|url-status=dead|archive-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt; همعصر ذريعن موجب محمد کي اصل ۾ غزني ۾ دفن ڪيو ويو هو.]]

* محمد غوري لاءِ هڪ مزار 1994–1995ع ۾ ڌمياڪ ۾ پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] تعمير ڪرائي، جيڪا بعد ۾ پنجاب جي آثارِ قديمه واري کاتي حوالي ڪئي وئي.&lt;ref name=Dawn/&gt; [[ڌمياڪ]] ۾ سندس قتل کان پوءِ محمد جو لاش غزني ۾ سندس ڌيءَ جي مقبري ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=134}}{{sfn|Saran|2001|page=125}}

* پاڪستاني فوج پنهنجي ٽن [[وچ مفاصلي وارا بيلسٽڪ ميزائل]]ن جا نالا [[غوري (ميزائل)|غوري-اول]]، [[غوري-ٻيو]] ۽ [[غوري-ٽيون]] محمد جي ياد ۾ رکيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061030030043/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |url-status=dead |author=سڌا رامچندرن|archive-date=2006-10-30 |title=ايشيا جا ميزائل دل تي وار ڪن ٿا |work=ايشيا ٽائمز |date=3 September 2005|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;

== سڪا ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;80px&quot; heights=&quot;80px&quot; perrow=&quot;3&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg|[[وچ ايشيا]] ۽ افغانستان ۾ واپار لاءِ غزني مان جاري ڪيل محمد جا روايتي سون جا سڪا
File:Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam. AH 599-602 AD 1171-1206. Pagoda coin with. Lakshmi seated facing.jpg|[[شڪمڀري جا چاهامانا]] / [[گهاهداوالا خاندان]] جي نموني تي ٺهيل محمد جا سڪا
File:Ghor1.jpg|[[هندو شاهي]]ن جي سڪن مان ماخوذ محمد جا ڍڳي ۽ گهوڙيسوار وارا [[جٽل سڪو|جٽل سڪا]]
File:Leaded copper Jital of Muizz al-din Muhammad bin Sam, photographed by Yogabrata Chakraborty.jpg|معزالدين محمد بن سام جو سيسي سان ملايل ٽامي جو جٽل
&lt;/gallery&gt;

تقريباً 1199ع ڌاري غزني ۾ محمد جي درٻار مان جاري ٿيندڙ سڪا، جيڪي [[اسلامي دنيا]] جي سڪن جي معيارن مطابق هئا، تن تي صرف [[عربي]] خطاطي موجود هوندي هئي. انهن سڪن جي سامهون واري پاسي تي [[ڪلمو|ڪلمي]] سان گڏ سندس ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جو نالو ۽ لقب لکيل هوندو هو، جڏهن ته پٺئين پاسي تي محمد جو نالو، سندس لقب ۽ [[خلافت]] جو لقب درج هوندو هو.{{sfn|Flood|2009|page=103}}

1199ع کان پوءِ محمد ۽ غياث الدين پاران جاري ڪيل سڪن جي نمونن ۾ تبديلي آئي ۽ اهي وڌيڪ روايتي اسلامي طرز ڏانهن مائل ٿي ويا، جتي سڪن جي ٻنهي پاسن تي قرآني آيتون لکڻ شروع ڪيون ويون. سڪن جي هن مذهبي روايت ڏانهن واپسي غالباً ان ڳالهه جي عڪاسي ڪندي هئي ته غياث الدين ۽ محمد پنهنجي فقهي وابستگي [[ڪرّاميه]] کان بدلائي اسلامي دنيا جي مکيه [[حنفي]] ۽ [[شافعي]] مڪتبن ڏانهن منتقل ڪئي هئي، جيئن هو پاڻ کي وسيع اسلامي دنيا سان وڌيڪ ڳنڍي سگهن ۽ پنهنجي نسبتاً غير مرڪزي پس منظر کان مٿاهون مقام حاصل ڪري سگهن.{{sfn|Flood|2009|page=104}}

اتر هندستان ۾ محمد پاران جاري ڪيل سڪا وزن ۽ ڌاتن جي خالصيت بابت هندستاني معيارن تي ٻڌل هئا.{{sfn|Eaton|2000|page=49-50}} [[بنگال]] کان سواءِ هندستان ۾ غوري سڪا فتح کان اڳ واري روايت مطابق جاري ٿيندا رهيا، جتي موجوده هندو علامتن سان گڏ محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ لکيو ويندو هو، جيڪا اتر هندستان جي پڙهيل لکيل اشرافيه جي لپي هئي، نه ڪي عربي.{{Sfn|Flood|2009|page=115-116}}

محمد ۽ سندس نائبن پاران اتر هندستان ۾ جاري ڪيل سڪن تي هڪ پاسي [[هندو]] ديوي [[لکشمي]] جي تصوير (جيڪا چاهامانا حڪمرانن جي اڳوڻي روايت تي ٻڌل هئي) موجود هوندي هئي، جڏهن ته ٻئي پاسي محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ [[سنسڪرت]] ٻوليءَ ۾ لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=30}}

اهڙيءَ طرح [[دهلي]] ۾ به غوري حڪمرانن فتح کان اڳ واري [[جٽل سڪو|جٽل]] سڪن جي روايت جاري رکي، جنهن تي [[نندي]] ڍڳي ۽ «چاهامانا گهوڙيسوار» جي تصوير هوندي هئي. ڍڳي جي چوڌاري محمد جو نالو «شري محمدادا سامي» لکيل هوندو هو، جڏهن ته گهوڙيسوار جي چوڌاري «شري حميره» لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=29-30}}

هندستاني اعزازي لقب ''شري'' (لفظي معنيٰ: «روشن» يا «جلال وارو») ۽ ''حميره''، جيڪو عربي لقب ''امير'' جو سنسڪرتي روپ هو، ۽ اهي سڀئي ناگري لپيءَ ۾ لکيل هجڻ، جٽل سڪن جي ان روايت سان مطابقت رکندا هئا، جنهن ۾ پنهنجي سڄي تاريخ دوران هندستاني ۽ ايراني ثقافتي علامتن ۽ لساني عنصرن جو امتزاج موجود رهيو.

فنبار بيري فلڊ تبصرو ڪيو آهي ته فتح کان اڳ واري سڪن جي روايت کي جاري رکڻ دراصل غورن پاران هڪ عملي ۽ معاشي ضرورت هئي، جيئن اتر هندستان جي اقتصادي حالتن سان مطابقت پيدا ڪري سگهجي.{{sfn|Flood|2009|page=116}}

سنيل ڪمار به خزاني مان مليل سڪن جي شاهدي جي بنياد تي وضاحت ڪئي آهي ته محمد پاران جاري ڪيل سڪا مقامي هندستاني مالياتين ۽ بئنڪرن وٽ ساڳئي قدر سان قبول ڪيا ويندا هئا، جنهن قدر سان اڳوڻا [[راجپوت]] حڪمرانن جا سڪا قبول ڪيا ويندا هئا، جيتوڻيڪ ان دوران سياسي نظام ۾ تبديلي ۽ اقتدار جي منتقلي ٿي چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kumar|2002|page=30}}:&quot;جيئن اتر هندستان مان مليل خزاني جي شاهدي ثابت ڪري ٿي، معزي سڪن کي اڳوڻن راجپوت سڪن جيتري ئي اهميت ڏني ويندي هئي، ۽ اهي مڪمل طور تي اهڙي معاشي نظام ۾ ضم ٿي ويا هئا، جيڪو سياسي دنيا ۾ ٿيندڙ اقتداري تبديلين کان گهڻو متاثر نه ٿيندو هو.&quot;&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1g0ov3x09gi49puzlii7g8hl1lyge7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383460</id>
      <parentid>383459</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108066" sha1="7vt8y15nr6ivvjz5ndx6w1v7x4nzucn" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}

== ورثو ==
[[فائل:Ghurid_Empire_according_to_Schwartzberg_Atlas,_p.147.png|thumb|1200ع ۾ محمد غوري ۽ غياث الدين محمد جي دورِ حڪومت دوران غوري سلطنت جي سڀ کان وڏي وسعت]]

محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جي گڏيل حڪمراني (دو-اقتداري) دوران غوري اوڀر جي [[اسلامي دنيا]] جي وڏين طاقتن مان هڪ بڻجي اڀريا.{{sfn|Jackson|2000|page=207}} سندن دورِ حڪومت ۾ غوري پنهنجي علائقائي توسيع جي بلند ترين حد تي پهتا، جڏهن هو مختصر عرصي لاءِ اهڙي سلطنت تي حڪمران رهيا جيڪا اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هئي. انهن سالن دوران سندن سلطنت موجوده اوڀر ايران جي [[گرگان]] کان موجوده [[بنگلاديش]] جي [[لکناوتي]] تائين ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ [[سنڌ]] (پاڪستان) تائين ڦهليل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=ڊيوڊ ٿامس|chapter=غوري سلطنت|editor=جان ميڪنزي |url=https://books.google.com/books?id=W5SIjgEACAAJ|title=سلطنت جو انسائيڪلوپيڊيا، 4 جلدن جو سيٽ |date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-44064-3|quote=پنهنجي عروج تي، غوري سلطنت، يا شايد وڌيڪ درست نموني چئجي ته اهو علائقو جتي سندس فوجن مهمون هلائيون، مختصر عرصي لاءِ اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هو — اوڀر ايران جي نيشاپور کان بنارس ۽ بنگال تائين، ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ سنڌ تائين.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=سرڪار |editor-first=جادوناٿ |editor-link=جادوناٿ سرڪار |year=1973 |orig-year=پهريون ڀيرو 1948ع ۾ شايع ٿيو |title=بنگال جي تاريخ |volume=II |location=پٽنا |publisher=Academica Asiatica |page=8 |oclc=924890 |quote=بختيار وريندر علائقي جي فتح تقريباً مڪمل ڪري چڪو هو، جنهن سان گڏ ... گور جو شهر به 599هه کان اڳ اچي ويو هو.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

[[اندخود جي جنگ|اندخود جي تباهي]] ۽ محمد جي قتل کان هڪ ڏهاڪي اندر [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جي زوال، گڏوگڏ [[چنگيز خان]] جي عروج، جنهن تاريخ جي [[سڀ کان وڏين سلطنتن جي فهرست|سڀ کان وڏي متصل سلطنت]] قائم ڪئي، سبب اتر هندستان ۽ پاڪستان، خراسان ۽ [[فارس]] ۾ غورن جي مختصر عرصي واري ڪاميابين کي وچ ايشيا جي [[مسلمان رياستن ۽ خاندانن جي فهرست|وڌيڪ طاقتور اسلامي سلطنتن]] جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=144}} جيتوڻيڪ محمد [[ماوراءُالنهر]] ۾ پنهنجي [[خوارزمي سلطنت|ترڪ خوارزمي مخالفن]] خلاف گهڻو ڪامياب نه رهيو،{{sfn|Khan|2008|page=116-117}} پر [[برصغير]] ۾ سندس ڪاميابين جا انتهائي گهرا اثر پيا. تيرهين صديءَ جي تاريخي ڪتاب ''[[جوامع الحڪايات]]'' ۾ [[محمد عوفي]] لکيو آهي ته سلطان (محمد غوري) جو «[[خطبو]]» [[هرات]] کان [[آسام]] تائين سڀني مسجدن ۾ پڙهيو ويندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=132}} [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ ٽيون]] جي [[راجپوت]] فوجن خلاف سندس فيصلائتي فتح کان پوءِ [[قطب الدين ايبڪ]] پاران [[دهلي سلطنت]] جو بنياد وڌو ويو، جنهن کي بعد ۾ سندس غلام سالار [[التمش]] وڌيڪ مضبوط ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=هرمن ڪلڪي |author1-link=هرمن ڪلڪي |author2=ڊيٽمار روٿرمُنڊ |author2-link=ڊيٽمار روٿرمُنڊ|url=https://books.google.com/books?id=TPVq3ykHyH4C|title=هندستان جي تاريخ|date=2004|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32919-4 |page=167|quote=ترائن جي پهرين جنگ اجمير جي پرٿوي راج چوهاڻ جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد کٽي هئي. پر جڏهن محمد غوري ايندڙ سال گهوڙن تي سوار 10,000 تيراندازن سان واپس آيو، تڏهن هن پرٿوي راج ۽ سندس فوج کي شڪست ڏني.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=سگاتا بوس |author1-link=سگاتا بوس |author2=عائشه جلال |author2-link=عائشه جلال|url=https://books.google.com/books?id=6ihNtzxy5GEC&amp;q=Rajput|title=جديد ڏکڻ ايشيا: تاريخ، ثقافت، سياسي معيشت|date=2004 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30786-4|page=21|quote=سياسي ۽ معاشي ضرورتن جي اهڙي ئي گڏيل صورت هئي، جنهن ڏيڍ صدي پوءِ 1192ع ۾ محمد غوري، هڪ ترڪ، کي هندستان تي ڪاهه ڪرڻ تي آماده ڪيو. اتر هندستان ۾ ترائن جي حڪمت عمليءَ واري جنگ ۾ راجپوت سردار پرٿوي راج چوهاڻ تي سندس فتح پهرين مسلمان سلطنت جي قيام لاءِ رستو هموار ڪيو.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chandra|2007|p=73}}:&quot;معزالدين محمد بن سام جو اڪثر محمود غزنوي سان مقابلو ڪيو ويو آهي. جنگجو جي حيثيت ۾ محمود غزنوي معزالدين کان وڌيڪ ڪامياب هو، ڇاڪاڻ ته هن هندستان يا وچ ايشيا ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي. هن هندستان کان ٻاهر به هڪ وڏي سلطنت تي حڪومت ڪئي. پر اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته معزالدين کي هندستان ۾ محمود جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وڏين ۽ بهتر منظم رياستن سان مقابلو ڪرڻو پيو. جيتوڻيڪ هو وچ ايشيا ۾ گهٽ ڪامياب رهيو، پر هندستان ۾ سندس سياسي ڪاميابيون وڌيڪ وڏيون هيون.&quot;&lt;/ref&gt; دهلي سلطنت تيرهين صديءَ دوران [[منگول سلطنت هيٺ تباهي]] جي باوجود اها واحد وڏي اسلامي رياست ثابت ٿي جيڪا وچ ايشيا جي تباهيءَ مان بچي وئي.{{sfn|Ray|2019|page=48}}{{sfn|Chandra|2007|page=84}}

غوري پنهنجي رعيت ۾ گهڻو مقبول نه هئا، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن غزنوي به [[خراسان]] جي ماڻهن ۾ غير مقبول هئا. جوزجاني موجب، محمد ڳرا محصول لاڳو ڪيا، ڦرلٽ ڪئي ۽ [[طوس]] ۾ موجود ملڪيت تي قبضو ڪيو (جيڪا هڪ امام جي مزار جي حفاظت لاءِ وقف ڪئي وئي هئي) ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدني پنهنجي فوج جي خرچن لاءِ استعمال ڪئي. انهن عملن سبب ماڻهن ۾ غورن خلاف ناراضگي پيدا ٿي. جڏهن محمد گرگانج جو گهيرو ڪيو ته مقامي ماڻهن سندس خلاف مزاحمت ڪئي. انهن گهيريل خوارزمي شاهه جي فوجي مدد ڪئي، جنهن بعد ۾ ستر هزار سپاهين تي مشتمل وڏي فوج گڏ ڪري ورتي ۽ آخرڪار محمد کي گهيرو ختم ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، ان کان اڳ جو هو [[قراختائي]] فوجن جي گهيري ۾ اچي وڃي ها.{{sfn|Chandra|2006|page=22}}{{sfn|Bosworth|1968|page=164}}{{sfn|Habib|1992|page=45}}

تنهن هوندي به، محمد جي دورِ حڪومت ۾ غور جو علائقو خوشحال ٿيو ۽ علم ۽ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. هن مختلف عالمِ دينن کي به وظيفا ۽ امدادون ڏنيون، جن ۾ مولانا فخرالدين رازي شامل هئا، جن غوري سلطنت جي پٺتي پيل علائقن ۾ اسلامي تعليمات جي تبليغ ڪئي. محمد پنهنجي سلطنت جي تعميراتي ترقيءَ ۾ به مختصر پر اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، هن پنهنجي گاديءَ واري شهر غزني ۾ اسلامي چمڪدار ٽائلس سان سينگاريل عمارتون تعمير ڪرايون.{{sfn|Ray|2019|page=48}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=182}}:&quot;غور جي ثقافتي ترقيءَ ۾ معزالدين جو حصو معمولي نه هو. حقيقت ۾ هو ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين ئي هئا جن غور جي ثقافتي نموني ۾ تبديلي آندي. هن مولانا فخرالدين رازي جهڙن عالمن کي انهن پٺتي پيل علائقن ۾ ديني تعليم ڦهلائڻ لاءِ سهولتون فراهم ڪيون ۽ غور کي ثقافت ۽ علم جو مرڪز بڻجڻ ۾ مدد ڏني. هن تعميراتي روايتن جي ميدان ۾ به ڪجهه قابل ذڪر حصو وڌو. يو. سڪريٽو غزني ۾ مليل چمڪدار ٽائلن جي هڪ منفرد قسم کي معزالدين جي دور سان منسوب ڪري ٿو.&quot;&lt;/ref&gt;

=== يادگارون ===
[[فائل:Shrine of Mu'izz al-Din Muhammad.JPG|thumb|محمد جي جديد مزار، جيڪا پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] پاران 1994–1995ع ۾ [[ڌمياڪ]]، [[سوهاوا تعلقو]]، پاڪستان ۾ تعمير ڪرائي وئي، جتي محمد قتل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |last1=ياسين|first1=عامر|title=دهلي فتح ڪندڙ ماڻهوءَ جو مقبرو|url=https://www.dawn.com/news/1362383 |newspaper=ڊان اخبار|access-date=17 July 2025|language=en |date=8 October 2017|archive-url=https://archive.today/20250717220042/https://www.dawn.com/news/1362383|url-status=dead|archive-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt; همعصر ذريعن موجب محمد کي اصل ۾ غزني ۾ دفن ڪيو ويو هو.]]

* محمد غوري لاءِ هڪ مزار 1994–1995ع ۾ ڌمياڪ ۾ پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] تعمير ڪرائي، جيڪا بعد ۾ پنجاب جي آثارِ قديمه واري کاتي حوالي ڪئي وئي.&lt;ref name=Dawn/&gt; [[ڌمياڪ]] ۾ سندس قتل کان پوءِ محمد جو لاش غزني ۾ سندس ڌيءَ جي مقبري ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=134}}{{sfn|Saran|2001|page=125}}

* پاڪستاني فوج پنهنجي ٽن [[وچ مفاصلي وارا بيلسٽڪ ميزائل]]ن جا نالا [[غوري (ميزائل)|غوري-اول]]، [[غوري-ٻيو]] ۽ [[غوري-ٽيون]] محمد جي ياد ۾ رکيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061030030043/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |url-status=dead |author=سڌا رامچندرن|archive-date=2006-10-30 |title=ايشيا جا ميزائل دل تي وار ڪن ٿا |work=ايشيا ٽائمز |date=3 September 2005|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;

== سڪا ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;80px&quot; heights=&quot;80px&quot; perrow=&quot;3&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg|[[وچ ايشيا]] ۽ افغانستان ۾ واپار لاءِ غزني مان جاري ڪيل محمد جا روايتي سون جا سڪا
File:Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam. AH 599-602 AD 1171-1206. Pagoda coin with. Lakshmi seated facing.jpg|[[شڪمڀري جا چاهامانا]] / [[گهاهداوالا خاندان]] جي نموني تي ٺهيل محمد جا سڪا
File:Ghor1.jpg|[[هندو شاهي]]ن جي سڪن مان ماخوذ محمد جا ڍڳي ۽ گهوڙيسوار وارا [[جٽل سڪو|جٽل سڪا]]
File:Leaded copper Jital of Muizz al-din Muhammad bin Sam, photographed by Yogabrata Chakraborty.jpg|معزالدين محمد بن سام جو سيسي سان ملايل ٽامي جو جٽل
&lt;/gallery&gt;

تقريباً 1199ع ڌاري غزني ۾ محمد جي درٻار مان جاري ٿيندڙ سڪا، جيڪي [[اسلامي دنيا]] جي سڪن جي معيارن مطابق هئا، تن تي صرف [[عربي]] خطاطي موجود هوندي هئي. انهن سڪن جي سامهون واري پاسي تي [[ڪلمو|ڪلمي]] سان گڏ سندس ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جو نالو ۽ لقب لکيل هوندو هو، جڏهن ته پٺئين پاسي تي محمد جو نالو، سندس لقب ۽ [[خلافت]] جو لقب درج هوندو هو.{{sfn|Flood|2009|page=103}}

1199ع کان پوءِ محمد ۽ غياث الدين پاران جاري ڪيل سڪن جي نمونن ۾ تبديلي آئي ۽ اهي وڌيڪ روايتي اسلامي طرز ڏانهن مائل ٿي ويا، جتي سڪن جي ٻنهي پاسن تي قرآني آيتون لکڻ شروع ڪيون ويون. سڪن جي هن مذهبي روايت ڏانهن واپسي غالباً ان ڳالهه جي عڪاسي ڪندي هئي ته غياث الدين ۽ محمد پنهنجي فقهي وابستگي [[ڪرّاميه]] کان بدلائي اسلامي دنيا جي مکيه [[حنفي]] ۽ [[شافعي]] مڪتبن ڏانهن منتقل ڪئي هئي، جيئن هو پاڻ کي وسيع اسلامي دنيا سان وڌيڪ ڳنڍي سگهن ۽ پنهنجي نسبتاً غير مرڪزي پس منظر کان مٿاهون مقام حاصل ڪري سگهن.{{sfn|Flood|2009|page=104}}

اتر هندستان ۾ محمد پاران جاري ڪيل سڪا وزن ۽ ڌاتن جي خالصيت بابت هندستاني معيارن تي ٻڌل هئا.{{sfn|Eaton|2000|page=49-50}} [[بنگال]] کان سواءِ هندستان ۾ غوري سڪا فتح کان اڳ واري روايت مطابق جاري ٿيندا رهيا، جتي موجوده هندو علامتن سان گڏ محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ لکيو ويندو هو، جيڪا اتر هندستان جي پڙهيل لکيل اشرافيه جي لپي هئي، نه ڪي عربي.{{Sfn|Flood|2009|page=115-116}}

محمد ۽ سندس نائبن پاران اتر هندستان ۾ جاري ڪيل سڪن تي هڪ پاسي [[هندو]] ديوي [[لکشمي]] جي تصوير (جيڪا چاهامانا حڪمرانن جي اڳوڻي روايت تي ٻڌل هئي) موجود هوندي هئي، جڏهن ته ٻئي پاسي محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ [[سنسڪرت]] ٻوليءَ ۾ لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=30}}

اهڙيءَ طرح [[دهلي]] ۾ به غوري حڪمرانن فتح کان اڳ واري [[جٽل سڪو|جٽل]] سڪن جي روايت جاري رکي، جنهن تي [[نندي]] ڍڳي ۽ «چاهامانا گهوڙيسوار» جي تصوير هوندي هئي. ڍڳي جي چوڌاري محمد جو نالو «شري محمدادا سامي» لکيل هوندو هو، جڏهن ته گهوڙيسوار جي چوڌاري «شري حميره» لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=29-30}}

هندستاني اعزازي لقب ''شري'' (لفظي معنيٰ: «روشن» يا «جلال وارو») ۽ ''حميره''، جيڪو عربي لقب ''امير'' جو سنسڪرتي روپ هو، ۽ اهي سڀئي ناگري لپيءَ ۾ لکيل هجڻ، جٽل سڪن جي ان روايت سان مطابقت رکندا هئا، جنهن ۾ پنهنجي سڄي تاريخ دوران هندستاني ۽ ايراني ثقافتي علامتن ۽ لساني عنصرن جو امتزاج موجود رهيو.

فنبار بيري فلڊ تبصرو ڪيو آهي ته فتح کان اڳ واري سڪن جي روايت کي جاري رکڻ دراصل غورن پاران هڪ عملي ۽ معاشي ضرورت هئي، جيئن اتر هندستان جي اقتصادي حالتن سان مطابقت پيدا ڪري سگهجي.{{sfn|Flood|2009|page=116}}

سنيل ڪمار به خزاني مان مليل سڪن جي شاهدي جي بنياد تي وضاحت ڪئي آهي ته محمد پاران جاري ڪيل سڪا مقامي هندستاني مالياتين ۽ بئنڪرن وٽ ساڳئي قدر سان قبول ڪيا ويندا هئا، جنهن قدر سان اڳوڻا [[راجپوت]] حڪمرانن جا سڪا قبول ڪيا ويندا هئا، جيتوڻيڪ ان دوران سياسي نظام ۾ تبديلي ۽ اقتدار جي منتقلي ٿي چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kumar|2002|page=30}}:&quot;جيئن اتر هندستان مان مليل خزاني جي شاهدي ثابت ڪري ٿي، معزي سڪن کي اڳوڻن راجپوت سڪن جيتري ئي اهميت ڏني ويندي هئي، ۽ اهي مڪمل طور تي اهڙي معاشي نظام ۾ ضم ٿي ويا هئا، جيڪو سياسي دنيا ۾ ٿيندڙ اقتداري تبديلين کان گهڻو متاثر نه ٿيندو هو.&quot;&lt;/ref&gt;


== عوامي ثقافت ۾ ==
2022ع جي فلم ''[[سمراٽ پرتھويراج]]'' ۾ [[مانو وج]] محمد غوري جو ڪردار ادا ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ڇا اڪشي ڪمار جي پرتھويراج چوهاڻ بابت حياتياتي فلم ۾ سنجي دت محمد غوري جو ڪردار ادا ڪندو؟|url=https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|access-date=17 July 2025|website=NewsNation.com TV website|archive-date=27 February 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227115449/https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|author=شريپرنا ساها}}&lt;/ref&gt;

== ڪتابيات ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=احمد فاروقي|first=سلمىٰ|title=وچئين دور جي هندستان جي جامع تاريخ: ٻارهين صديءَ کان ارڙهين صديءَ جي وچ تائين |url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC |year=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-3202-1 }}
* {{cite book | title =ايران جي ڪيمبرج تاريخ، جلد 5: سلجوقي ۽ منگول دور | year =1968 | publisher =Cambridge University Press | location =ڪيمبرج | editor-last =فراءِ | editor-first =آر. اين. | last =بوسورٿ | first =سي. اي. | author-link = C. E. Bosworth | chapter =ايراني دنيا جي سياسي ۽ خانداني تاريخ (1000ع–1217ع) | pages = 1–202 | isbn =0-521-06936-X |url=https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&amp;pg=PA1}}
* {{cite encyclopedia | first = سي. ايڊمنڊ | last = بوسورٿ | title =غوري |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids | year = 2001 | encyclopedia = انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا، آن لائين ايڊيشن | access-date = 5 January 2014}}
* {{Cite book|last=بيران|first=مائيڪل|url=https://books.google.com/books?id=B934LaVBaz8C |title=يوريسيائي تاريخ ۾ قراختائي سلطنت: چين ۽ اسلامي دنيا جي وچ ۾ |date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84226-6 |language=en}}
* {{Cite book|last=چندر|first=ستيش|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC |title=وچئين دور جو هندستان: سلطنت کان مغلن تائين – دهلي سلطنت (1206ع–1526ع)، حصو اول |date=2006|publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-1064-5|language=en}}
* {{cite book |last=چندر |first=ستيش |author-link=Satish Chandra (historian)|title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخ: 800–1700ع|url=https://books.google.com/books?id=qHnHHwAACAAJ |year=2007|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-3226-7}}
* {{Cite book|last=ايٽن|first=رچرڊ|author-link=Richard M. Eaton|url=https://books.google.com/books?id=UEXZAAAAMAAJ |title=اسلام ۽ هندستاني تاريخ بابت مقالا |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-565114-0 |language=en}}
* {{Cite book |last=فلڊ |first=فنبار بيري |url=https://books.google.com/books?id=OLNE_li8C10C |title=ترجمي جون شيون: مادي ثقافت ۽ وچئين دور جو ”هندو-مسلم“ ميل جول |date=2009|publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12594-7 |language=en}}
* {{Cite book |last=حبيب الله|first=اي. بي. ايم.|author-link=Abu Mohammed Habibullah|title=هندستان ۾ مسلمان حڪمرانيءَ جو بنياد |url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.199570/page/n71/mode/2up |year=1957}}
* {{Cite book |last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|chapter=ايشيائي ماحول|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1992|orig-year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|url=https://books.google.com/books?id=iQ1uAAAAMAAJ |title=اوائلي وچئين دور ۾ سياست ۽ سماج: پروفيسر محمد حبيب جا گڏ ڪيل مقالا |date=1981 |publisher=People's Publishing House |language=en}}
* {{Cite book|last=هوجا |first=ريما |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ|title=راجستان جي تاريخ |date=2006|publisher=Rupa &amp; Company|isbn=978-81-291-1501-0}}
* {{Cite book |last=جيڪسن |first=پيٽر|author-link=Peter Jackson (historian)|url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004491991/B9789004491991_s014.xml |title=غوري خاندان جو زوال|date=2000|publisher=Brill |isbn=978-90-04-49199-1|language=en}}
* {{Cite book|chapter=دهلي سلطنت ۾ خدمت، حيثيت ۽ فوجي غلامي: تيرهين ۽ چوڏهين صديون|last=ڪمار|first=سنيل|editor1=اندراني چٽرجي|editor2=[[رچرڊ ايٽن]]|url=https://books.google.com/books?id=Nsh8NHDQHlcC |title=غلامي ۽ ڏکڻ ايشيائي تاريخ|date=2006|publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-11671-0 |language=en}}
* {{Cite book|last=ڪمار|first=سنيل |url=https://books.google.com/books?id=MF9uAAAAMAAJ |title=دهلي جي ماضين ۾ حال |date=2002 |publisher=Three Essays Press |isbn=978-81-88394-00-5 |language=en}}
* {{cite book|last=خان|first=اقتدار عالم|url=https://books.google.com/books?id=URluAAAAMAAJ |title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخي لغت |date=2008|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-5503-8 |language=en}}
* {{Cite book |last=لال|first=ڪشوري شرن|author-link=K. S. Lal|url=https://books.google.com/books?id=hxZuAAAAMAAJ |title=هندستان ۾ مسلم حڪمرانيءَ جو ورثو |date=1992 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-85689-03-6 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=غوري|last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000120455 |title=وچ ايشيا جي تهذيبن جي تاريخ: جلد IV |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami |chapter=دهلي سلطنت جو بنياد|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=راءِ|first=انيرُڌ|author-link=Aniruddha Ray|url=https://books.google.com/books?id=jNSNDwAAQBAJ |title=دهلي سلطنت (1206ع–1526ع): سياست، معيشت، سماج ۽ ثقافت |date=2019|publisher=Routledge |isbn=978-1-000-00729-9}}
* {{Cite book |last=راءِ |first=ڪوشڪ |url=https://books.google.com/books?id=jpXijlqeRpIC |title=هندستان جون تاريخي جنگيون: سڪندر اعظم کان ڪارگل تائين |date=2004 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-109-8 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=اتر هندستان جي ترڪ فتح|last=سرن|first=پرماتما|editor=S. Ramakrishnan|url=http://archive.org/details/struggleforempir05bhar |title=هندستاني قوم جي تاريخ ۽ ثقافت، جلد 05: سلطنت لاءِ جدوجهد |date=2001|orig-year=1957|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}
* {{cite book |last=شرما |first=دشارٿا |author-link=Dasharatha Sharma |title=اوائلي چوهاڻ خاندان |publisher=S. Chand / Motilal Banarsidass |year=1959 |isbn=9780842606189 |url=https://books.google.com/books?id=n4gcAAAAMAAJ }}
* {{Cite book|last=ٿامس|first=ڊيوڊ|url=https://books.google.com/books?id=6h2_DwAAQBAJ |title=غوري سلطنت جو عروج ۽ زوال |date=2018|publisher=Sydney University Press |isbn=978-1-74332-542-1|language=en}}
* {{Cite book|last=ونڪ|first=آندري|author-link=Andre Wink|url=https://books.google.com/books?id=75FlxDhZWpwC |title=الهند: هندو-اسلامي دنيا جي تشڪيل – غلام بادشاهه ۽ اسلامي فتح (11هين–13هين صديون) |date=1991 |publisher=BRILL| isbn=9004102361 |language=en}}
{{refend}}

== حوالا ==
{{Reflist}}
{{notelist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Ghurid dynasty}}

* [https://www.worldhistory.org/Muhammad_Ghori/ محمد غوري] ــ عالمي تاريخ انسائيڪلوپيڊيا ۾

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Muizz al-Din}}

[[زمرو:1140ع واري ڏهاڪي ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1206ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:برصغير ۾ مسلم دور]]
[[زمرو:12هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:غوري خاندان]]
[[زمرو:مسلمان بادشاهه]]
[[زمرو:قتل ڪيل فارسي بادشاهه]]
[[زمرو:قتل ڪيل ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا قتل ڪيل بادشاهه]]
[[زمرو:غور صوبي جي تاريخ]]
[[زمرو:خراسان جي تاريخ]]
[[زمرو:غلام واپاري]]
[[زمرو:غلام مالڪ]]</text>
      <sha1>7vt8y15nr6ivvjz5ndx6w1v7x4nzucn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383461</id>
      <parentid>383460</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>383461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108100" sha1="svu8dtjfk5jkq4py8btt5q8qi5a7a2g" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}

== ورثو ==
[[فائل:Ghurid_Empire_according_to_Schwartzberg_Atlas,_p.147.png|thumb|1200ع ۾ محمد غوري ۽ غياث الدين محمد جي دورِ حڪومت دوران غوري سلطنت جي سڀ کان وڏي وسعت]]

محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جي گڏيل حڪمراني (دو-اقتداري) دوران غوري اوڀر جي [[اسلامي دنيا]] جي وڏين طاقتن مان هڪ بڻجي اڀريا.{{sfn|Jackson|2000|page=207}} سندن دورِ حڪومت ۾ غوري پنهنجي علائقائي توسيع جي بلند ترين حد تي پهتا، جڏهن هو مختصر عرصي لاءِ اهڙي سلطنت تي حڪمران رهيا جيڪا اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هئي. انهن سالن دوران سندن سلطنت موجوده اوڀر ايران جي [[گرگان]] کان موجوده [[بنگلاديش]] جي [[لکناوتي]] تائين ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ [[سنڌ]] (پاڪستان) تائين ڦهليل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=ڊيوڊ ٿامس|chapter=غوري سلطنت|editor=جان ميڪنزي |url=https://books.google.com/books?id=W5SIjgEACAAJ|title=سلطنت جو انسائيڪلوپيڊيا، 4 جلدن جو سيٽ |date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-44064-3|quote=پنهنجي عروج تي، غوري سلطنت، يا شايد وڌيڪ درست نموني چئجي ته اهو علائقو جتي سندس فوجن مهمون هلائيون، مختصر عرصي لاءِ اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هو — اوڀر ايران جي نيشاپور کان بنارس ۽ بنگال تائين، ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ سنڌ تائين.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=سرڪار |editor-first=جادوناٿ |editor-link=جادوناٿ سرڪار |year=1973 |orig-year=پهريون ڀيرو 1948ع ۾ شايع ٿيو |title=بنگال جي تاريخ |volume=II |location=پٽنا |publisher=Academica Asiatica |page=8 |oclc=924890 |quote=بختيار وريندر علائقي جي فتح تقريباً مڪمل ڪري چڪو هو، جنهن سان گڏ ... گور جو شهر به 599هه کان اڳ اچي ويو هو.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

[[اندخود جي جنگ|اندخود جي تباهي]] ۽ محمد جي قتل کان هڪ ڏهاڪي اندر [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جي زوال، گڏوگڏ [[چنگيز خان]] جي عروج، جنهن تاريخ جي [[سڀ کان وڏين سلطنتن جي فهرست|سڀ کان وڏي متصل سلطنت]] قائم ڪئي، سبب اتر هندستان ۽ پاڪستان، خراسان ۽ [[فارس]] ۾ غورن جي مختصر عرصي واري ڪاميابين کي وچ ايشيا جي [[مسلمان رياستن ۽ خاندانن جي فهرست|وڌيڪ طاقتور اسلامي سلطنتن]] جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=144}} جيتوڻيڪ محمد [[ماوراءُالنهر]] ۾ پنهنجي [[خوارزمي سلطنت|ترڪ خوارزمي مخالفن]] خلاف گهڻو ڪامياب نه رهيو،{{sfn|Khan|2008|page=116-117}} پر [[برصغير]] ۾ سندس ڪاميابين جا انتهائي گهرا اثر پيا. تيرهين صديءَ جي تاريخي ڪتاب ''[[جوامع الحڪايات]]'' ۾ [[محمد عوفي]] لکيو آهي ته سلطان (محمد غوري) جو «[[خطبو]]» [[هرات]] کان [[آسام]] تائين سڀني مسجدن ۾ پڙهيو ويندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=132}} [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ ٽيون]] جي [[راجپوت]] فوجن خلاف سندس فيصلائتي فتح کان پوءِ [[قطب الدين ايبڪ]] پاران [[دهلي سلطنت]] جو بنياد وڌو ويو، جنهن کي بعد ۾ سندس غلام سالار [[التمش]] وڌيڪ مضبوط ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=هرمن ڪلڪي |author1-link=هرمن ڪلڪي |author2=ڊيٽمار روٿرمُنڊ |author2-link=ڊيٽمار روٿرمُنڊ|url=https://books.google.com/books?id=TPVq3ykHyH4C|title=هندستان جي تاريخ|date=2004|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32919-4 |page=167|quote=ترائن جي پهرين جنگ اجمير جي پرٿوي راج چوهاڻ جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد کٽي هئي. پر جڏهن محمد غوري ايندڙ سال گهوڙن تي سوار 10,000 تيراندازن سان واپس آيو، تڏهن هن پرٿوي راج ۽ سندس فوج کي شڪست ڏني.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=سگاتا بوس |author1-link=سگاتا بوس |author2=عائشه جلال |author2-link=عائشه جلال|url=https://books.google.com/books?id=6ihNtzxy5GEC&amp;q=Rajput|title=جديد ڏکڻ ايشيا: تاريخ، ثقافت، سياسي معيشت|date=2004 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30786-4|page=21|quote=سياسي ۽ معاشي ضرورتن جي اهڙي ئي گڏيل صورت هئي، جنهن ڏيڍ صدي پوءِ 1192ع ۾ محمد غوري، هڪ ترڪ، کي هندستان تي ڪاهه ڪرڻ تي آماده ڪيو. اتر هندستان ۾ ترائن جي حڪمت عمليءَ واري جنگ ۾ راجپوت سردار پرٿوي راج چوهاڻ تي سندس فتح پهرين مسلمان سلطنت جي قيام لاءِ رستو هموار ڪيو.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chandra|2007|p=73}}:&quot;معزالدين محمد بن سام جو اڪثر محمود غزنوي سان مقابلو ڪيو ويو آهي. جنگجو جي حيثيت ۾ محمود غزنوي معزالدين کان وڌيڪ ڪامياب هو، ڇاڪاڻ ته هن هندستان يا وچ ايشيا ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي. هن هندستان کان ٻاهر به هڪ وڏي سلطنت تي حڪومت ڪئي. پر اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته معزالدين کي هندستان ۾ محمود جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وڏين ۽ بهتر منظم رياستن سان مقابلو ڪرڻو پيو. جيتوڻيڪ هو وچ ايشيا ۾ گهٽ ڪامياب رهيو، پر هندستان ۾ سندس سياسي ڪاميابيون وڌيڪ وڏيون هيون.&quot;&lt;/ref&gt; دهلي سلطنت تيرهين صديءَ دوران [[منگول سلطنت هيٺ تباهي]] جي باوجود اها واحد وڏي اسلامي رياست ثابت ٿي جيڪا وچ ايشيا جي تباهيءَ مان بچي وئي.{{sfn|Ray|2019|page=48}}{{sfn|Chandra|2007|page=84}}

غوري پنهنجي رعيت ۾ گهڻو مقبول نه هئا، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن غزنوي به [[خراسان]] جي ماڻهن ۾ غير مقبول هئا. جوزجاني موجب، محمد ڳرا محصول لاڳو ڪيا، ڦرلٽ ڪئي ۽ [[طوس]] ۾ موجود ملڪيت تي قبضو ڪيو (جيڪا هڪ امام جي مزار جي حفاظت لاءِ وقف ڪئي وئي هئي) ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدني پنهنجي فوج جي خرچن لاءِ استعمال ڪئي. انهن عملن سبب ماڻهن ۾ غورن خلاف ناراضگي پيدا ٿي. جڏهن محمد گرگانج جو گهيرو ڪيو ته مقامي ماڻهن سندس خلاف مزاحمت ڪئي. انهن گهيريل خوارزمي شاهه جي فوجي مدد ڪئي، جنهن بعد ۾ ستر هزار سپاهين تي مشتمل وڏي فوج گڏ ڪري ورتي ۽ آخرڪار محمد کي گهيرو ختم ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، ان کان اڳ جو هو [[قراختائي]] فوجن جي گهيري ۾ اچي وڃي ها.{{sfn|Chandra|2006|page=22}}{{sfn|Bosworth|1968|page=164}}{{sfn|Habib|1992|page=45}}

تنهن هوندي به، محمد جي دورِ حڪومت ۾ غور جو علائقو خوشحال ٿيو ۽ علم ۽ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. هن مختلف عالمِ دينن کي به وظيفا ۽ امدادون ڏنيون، جن ۾ مولانا فخرالدين رازي شامل هئا، جن غوري سلطنت جي پٺتي پيل علائقن ۾ اسلامي تعليمات جي تبليغ ڪئي. محمد پنهنجي سلطنت جي تعميراتي ترقيءَ ۾ به مختصر پر اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، هن پنهنجي گاديءَ واري شهر غزني ۾ اسلامي چمڪدار ٽائلس سان سينگاريل عمارتون تعمير ڪرايون.{{sfn|Ray|2019|page=48}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=182}}:&quot;غور جي ثقافتي ترقيءَ ۾ معزالدين جو حصو معمولي نه هو. حقيقت ۾ هو ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين ئي هئا جن غور جي ثقافتي نموني ۾ تبديلي آندي. هن مولانا فخرالدين رازي جهڙن عالمن کي انهن پٺتي پيل علائقن ۾ ديني تعليم ڦهلائڻ لاءِ سهولتون فراهم ڪيون ۽ غور کي ثقافت ۽ علم جو مرڪز بڻجڻ ۾ مدد ڏني. هن تعميراتي روايتن جي ميدان ۾ به ڪجهه قابل ذڪر حصو وڌو. يو. سڪريٽو غزني ۾ مليل چمڪدار ٽائلن جي هڪ منفرد قسم کي معزالدين جي دور سان منسوب ڪري ٿو.&quot;&lt;/ref&gt;

=== يادگارون ===
[[فائل:Shrine of Mu'izz al-Din Muhammad.JPG|thumb|محمد جي جديد مزار، جيڪا پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] پاران 1994–1995ع ۾ [[ڌمياڪ]]، [[سوهاوا تعلقو]]، پاڪستان ۾ تعمير ڪرائي وئي، جتي محمد قتل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |last1=ياسين|first1=عامر|title=دهلي فتح ڪندڙ ماڻهوءَ جو مقبرو|url=https://www.dawn.com/news/1362383 |newspaper=ڊان اخبار|access-date=17 July 2025|language=en |date=8 October 2017|archive-url=https://archive.today/20250717220042/https://www.dawn.com/news/1362383|url-status=dead|archive-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt; همعصر ذريعن موجب محمد کي اصل ۾ غزني ۾ دفن ڪيو ويو هو.]]

* محمد غوري لاءِ هڪ مزار 1994–1995ع ۾ ڌمياڪ ۾ پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] تعمير ڪرائي، جيڪا بعد ۾ پنجاب جي آثارِ قديمه واري کاتي حوالي ڪئي وئي.&lt;ref name=Dawn/&gt; [[ڌمياڪ]] ۾ سندس قتل کان پوءِ محمد جو لاش غزني ۾ سندس ڌيءَ جي مقبري ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=134}}{{sfn|Saran|2001|page=125}}

* پاڪستاني فوج پنهنجي ٽن [[وچ مفاصلي وارا بيلسٽڪ ميزائل]]ن جا نالا [[غوري (ميزائل)|غوري-اول]]، [[غوري-ٻيو]] ۽ [[غوري-ٽيون]] محمد جي ياد ۾ رکيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061030030043/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |url-status=dead |author=سڌا رامچندرن|archive-date=2006-10-30 |title=ايشيا جا ميزائل دل تي وار ڪن ٿا |work=ايشيا ٽائمز |date=3 September 2005|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;

== سڪا ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;80px&quot; heights=&quot;80px&quot; perrow=&quot;3&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg|[[وچ ايشيا]] ۽ افغانستان ۾ واپار لاءِ غزني مان جاري ڪيل محمد جا روايتي سون جا سڪا
File:Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam. AH 599-602 AD 1171-1206. Pagoda coin with. Lakshmi seated facing.jpg|[[شڪمڀري جا چاهامانا]] / [[گهاهداوالا خاندان]] جي نموني تي ٺهيل محمد جا سڪا
File:Ghor1.jpg|[[هندو شاهي]]ن جي سڪن مان ماخوذ محمد جا ڍڳي ۽ گهوڙيسوار وارا [[جٽل سڪو|جٽل سڪا]]
File:Leaded copper Jital of Muizz al-din Muhammad bin Sam, photographed by Yogabrata Chakraborty.jpg|معزالدين محمد بن سام جو سيسي سان ملايل ٽامي جو جٽل
&lt;/gallery&gt;

تقريباً 1199ع ڌاري غزني ۾ محمد جي درٻار مان جاري ٿيندڙ سڪا، جيڪي [[اسلامي دنيا]] جي سڪن جي معيارن مطابق هئا، تن تي صرف [[عربي]] خطاطي موجود هوندي هئي. انهن سڪن جي سامهون واري پاسي تي [[ڪلمو|ڪلمي]] سان گڏ سندس ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جو نالو ۽ لقب لکيل هوندو هو، جڏهن ته پٺئين پاسي تي محمد جو نالو، سندس لقب ۽ [[خلافت]] جو لقب درج هوندو هو.{{sfn|Flood|2009|page=103}}

1199ع کان پوءِ محمد ۽ غياث الدين پاران جاري ڪيل سڪن جي نمونن ۾ تبديلي آئي ۽ اهي وڌيڪ روايتي اسلامي طرز ڏانهن مائل ٿي ويا، جتي سڪن جي ٻنهي پاسن تي قرآني آيتون لکڻ شروع ڪيون ويون. سڪن جي هن مذهبي روايت ڏانهن واپسي غالباً ان ڳالهه جي عڪاسي ڪندي هئي ته غياث الدين ۽ محمد پنهنجي فقهي وابستگي [[ڪرّاميه]] کان بدلائي اسلامي دنيا جي مکيه [[حنفي]] ۽ [[شافعي]] مڪتبن ڏانهن منتقل ڪئي هئي، جيئن هو پاڻ کي وسيع اسلامي دنيا سان وڌيڪ ڳنڍي سگهن ۽ پنهنجي نسبتاً غير مرڪزي پس منظر کان مٿاهون مقام حاصل ڪري سگهن.{{sfn|Flood|2009|page=104}}

اتر هندستان ۾ محمد پاران جاري ڪيل سڪا وزن ۽ ڌاتن جي خالصيت بابت هندستاني معيارن تي ٻڌل هئا.{{sfn|Eaton|2000|page=49-50}} [[بنگال]] کان سواءِ هندستان ۾ غوري سڪا فتح کان اڳ واري روايت مطابق جاري ٿيندا رهيا، جتي موجوده هندو علامتن سان گڏ محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ لکيو ويندو هو، جيڪا اتر هندستان جي پڙهيل لکيل اشرافيه جي لپي هئي، نه ڪي عربي.{{Sfn|Flood|2009|page=115-116}}

محمد ۽ سندس نائبن پاران اتر هندستان ۾ جاري ڪيل سڪن تي هڪ پاسي [[هندو]] ديوي [[لکشمي]] جي تصوير (جيڪا چاهامانا حڪمرانن جي اڳوڻي روايت تي ٻڌل هئي) موجود هوندي هئي، جڏهن ته ٻئي پاسي محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ [[سنسڪرت]] ٻوليءَ ۾ لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=30}}

اهڙيءَ طرح [[دهلي]] ۾ به غوري حڪمرانن فتح کان اڳ واري [[جٽل سڪو|جٽل]] سڪن جي روايت جاري رکي، جنهن تي [[نندي]] ڍڳي ۽ «چاهامانا گهوڙيسوار» جي تصوير هوندي هئي. ڍڳي جي چوڌاري محمد جو نالو «شري محمدادا سامي» لکيل هوندو هو، جڏهن ته گهوڙيسوار جي چوڌاري «شري حميره» لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=29-30}}

هندستاني اعزازي لقب ''شري'' (لفظي معنيٰ: «روشن» يا «جلال وارو») ۽ ''حميره''، جيڪو عربي لقب ''امير'' جو سنسڪرتي روپ هو، ۽ اهي سڀئي ناگري لپيءَ ۾ لکيل هجڻ، جٽل سڪن جي ان روايت سان مطابقت رکندا هئا، جنهن ۾ پنهنجي سڄي تاريخ دوران هندستاني ۽ ايراني ثقافتي علامتن ۽ لساني عنصرن جو امتزاج موجود رهيو.

فنبار بيري فلڊ تبصرو ڪيو آهي ته فتح کان اڳ واري سڪن جي روايت کي جاري رکڻ دراصل غورن پاران هڪ عملي ۽ معاشي ضرورت هئي، جيئن اتر هندستان جي اقتصادي حالتن سان مطابقت پيدا ڪري سگهجي.{{sfn|Flood|2009|page=116}}

سنيل ڪمار به خزاني مان مليل سڪن جي شاهدي جي بنياد تي وضاحت ڪئي آهي ته محمد پاران جاري ڪيل سڪا مقامي هندستاني مالياتين ۽ بئنڪرن وٽ ساڳئي قدر سان قبول ڪيا ويندا هئا، جنهن قدر سان اڳوڻا [[راجپوت]] حڪمرانن جا سڪا قبول ڪيا ويندا هئا، جيتوڻيڪ ان دوران سياسي نظام ۾ تبديلي ۽ اقتدار جي منتقلي ٿي چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kumar|2002|page=30}}:&quot;جيئن اتر هندستان مان مليل خزاني جي شاهدي ثابت ڪري ٿي، معزي سڪن کي اڳوڻن راجپوت سڪن جيتري ئي اهميت ڏني ويندي هئي، ۽ اهي مڪمل طور تي اهڙي معاشي نظام ۾ ضم ٿي ويا هئا، جيڪو سياسي دنيا ۾ ٿيندڙ اقتداري تبديلين کان گهڻو متاثر نه ٿيندو هو.&quot;&lt;/ref&gt;


== عوامي ثقافت ۾ ==
2022ع جي فلم ''[[سمراٽ پرتھويراج]]'' ۾ [[مانو وج]] محمد غوري جو ڪردار ادا ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ڇا اڪشي ڪمار جي پرتھويراج چوهاڻ بابت حياتياتي فلم ۾ سنجي دت محمد غوري جو ڪردار ادا ڪندو؟|url=https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|access-date=17 July 2025|website=NewsNation.com TV website|archive-date=27 February 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227115449/https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|author=شريپرنا ساها}}&lt;/ref&gt;

== ڪتابيات ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=احمد فاروقي|first=سلمىٰ|title=وچئين دور جي هندستان جي جامع تاريخ: ٻارهين صديءَ کان ارڙهين صديءَ جي وچ تائين |url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC |year=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-3202-1 }}
* {{cite book | title =ايران جي ڪيمبرج تاريخ، جلد 5: سلجوقي ۽ منگول دور | year =1968 | publisher =Cambridge University Press | location =ڪيمبرج | editor-last =فراءِ | editor-first =آر. اين. | last =بوسورٿ | first =سي. اي. | author-link = C. E. Bosworth | chapter =ايراني دنيا جي سياسي ۽ خانداني تاريخ (1000ع–1217ع) | pages = 1–202 | isbn =0-521-06936-X |url=https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&amp;pg=PA1}}
* {{cite encyclopedia | first = سي. ايڊمنڊ | last = بوسورٿ | title =غوري |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids | year = 2001 | encyclopedia = انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا، آن لائين ايڊيشن | access-date = 5 January 2014}}
* {{Cite book|last=بيران|first=مائيڪل|url=https://books.google.com/books?id=B934LaVBaz8C |title=يوريسيائي تاريخ ۾ قراختائي سلطنت: چين ۽ اسلامي دنيا جي وچ ۾ |date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84226-6 |language=en}}
* {{Cite book|last=چندر|first=ستيش|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC |title=وچئين دور جو هندستان: سلطنت کان مغلن تائين – دهلي سلطنت (1206ع–1526ع)، حصو اول |date=2006|publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-1064-5|language=en}}
* {{cite book |last=چندر |first=ستيش |author-link=Satish Chandra (historian)|title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخ: 800–1700ع|url=https://books.google.com/books?id=qHnHHwAACAAJ |year=2007|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-3226-7}}
* {{Cite book|last=ايٽن|first=رچرڊ|author-link=Richard M. Eaton|url=https://books.google.com/books?id=UEXZAAAAMAAJ |title=اسلام ۽ هندستاني تاريخ بابت مقالا |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-565114-0 |language=en}}
* {{Cite book |last=فلڊ |first=فنبار بيري |url=https://books.google.com/books?id=OLNE_li8C10C |title=ترجمي جون شيون: مادي ثقافت ۽ وچئين دور جو ”هندو-مسلم“ ميل جول |date=2009|publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12594-7 |language=en}}
* {{Cite book |last=حبيب الله|first=اي. بي. ايم.|author-link=Abu Mohammed Habibullah|title=هندستان ۾ مسلمان حڪمرانيءَ جو بنياد |url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.199570/page/n71/mode/2up |year=1957}}
* {{Cite book |last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|chapter=ايشيائي ماحول|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1992|orig-year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|url=https://books.google.com/books?id=iQ1uAAAAMAAJ |title=اوائلي وچئين دور ۾ سياست ۽ سماج: پروفيسر محمد حبيب جا گڏ ڪيل مقالا |date=1981 |publisher=People's Publishing House |language=en}}
* {{Cite book|last=هوجا |first=ريما |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ|title=راجستان جي تاريخ |date=2006|publisher=Rupa &amp; Company|isbn=978-81-291-1501-0}}
* {{Cite book |last=جيڪسن |first=پيٽر|author-link=Peter Jackson (historian)|url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004491991/B9789004491991_s014.xml |title=غوري خاندان جو زوال|date=2000|publisher=Brill |isbn=978-90-04-49199-1|language=en}}
* {{Cite book|chapter=دهلي سلطنت ۾ خدمت، حيثيت ۽ فوجي غلامي: تيرهين ۽ چوڏهين صديون|last=ڪمار|first=سنيل|editor1=اندراني چٽرجي|editor2=[[رچرڊ ايٽن]]|url=https://books.google.com/books?id=Nsh8NHDQHlcC |title=غلامي ۽ ڏکڻ ايشيائي تاريخ|date=2006|publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-11671-0 |language=en}}
* {{Cite book|last=ڪمار|first=سنيل |url=https://books.google.com/books?id=MF9uAAAAMAAJ |title=دهلي جي ماضين ۾ حال |date=2002 |publisher=Three Essays Press |isbn=978-81-88394-00-5 |language=en}}
* {{cite book|last=خان|first=اقتدار عالم|url=https://books.google.com/books?id=URluAAAAMAAJ |title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخي لغت |date=2008|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-5503-8 |language=en}}
* {{Cite book |last=لال|first=ڪشوري شرن|author-link=K. S. Lal|url=https://books.google.com/books?id=hxZuAAAAMAAJ |title=هندستان ۾ مسلم حڪمرانيءَ جو ورثو |date=1992 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-85689-03-6 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=غوري|last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000120455 |title=وچ ايشيا جي تهذيبن جي تاريخ: جلد IV |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami |chapter=دهلي سلطنت جو بنياد|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=راءِ|first=انيرُڌ|author-link=Aniruddha Ray|url=https://books.google.com/books?id=jNSNDwAAQBAJ |title=دهلي سلطنت (1206ع–1526ع): سياست، معيشت، سماج ۽ ثقافت |date=2019|publisher=Routledge |isbn=978-1-000-00729-9}}
* {{Cite book |last=راءِ |first=ڪوشڪ |url=https://books.google.com/books?id=jpXijlqeRpIC |title=هندستان جون تاريخي جنگيون: سڪندر اعظم کان ڪارگل تائين |date=2004 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-109-8 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=اتر هندستان جي ترڪ فتح|last=سرن|first=پرماتما|editor=S. Ramakrishnan|url=http://archive.org/details/struggleforempir05bhar |title=هندستاني قوم جي تاريخ ۽ ثقافت، جلد 05: سلطنت لاءِ جدوجهد |date=2001|orig-year=1957|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}
* {{cite book |last=شرما |first=دشارٿا |author-link=Dasharatha Sharma |title=اوائلي چوهاڻ خاندان |publisher=S. Chand / Motilal Banarsidass |year=1959 |isbn=9780842606189 |url=https://books.google.com/books?id=n4gcAAAAMAAJ }}
* {{Cite book|last=ٿامس|first=ڊيوڊ|url=https://books.google.com/books?id=6h2_DwAAQBAJ |title=غوري سلطنت جو عروج ۽ زوال |date=2018|publisher=Sydney University Press |isbn=978-1-74332-542-1|language=en}}
* {{Cite book|last=ونڪ|first=آندري|author-link=Andre Wink|url=https://books.google.com/books?id=75FlxDhZWpwC |title=الهند: هندو-اسلامي دنيا جي تشڪيل – غلام بادشاهه ۽ اسلامي فتح (11هين–13هين صديون) |date=1991 |publisher=BRILL| isbn=9004102361 |language=en}}
{{refend}}

== حوالا ==
{{Reflist}}
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Ghurid dynasty}}

* [https://www.worldhistory.org/Muhammad_Ghori/ محمد غوري] ــ عالمي تاريخ انسائيڪلوپيڊيا ۾

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Muizz al-Din}}

[[زمرو:1140ع واري ڏهاڪي ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1206ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:برصغير ۾ مسلم دور]]
[[زمرو:12هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:غوري خاندان]]
[[زمرو:مسلمان بادشاهه]]
[[زمرو:قتل ڪيل فارسي بادشاهه]]
[[زمرو:قتل ڪيل ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا قتل ڪيل بادشاهه]]
[[زمرو:غور صوبي جي تاريخ]]
[[زمرو:خراسان جي تاريخ]]
[[زمرو:غلام واپاري]]
[[زمرو:غلام مالڪ]]</text>
      <sha1>svu8dtjfk5jkq4py8btt5q8qi5a7a2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383463</id>
      <parentid>383461</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108120" sha1="982pslvsmlbzzj35vfr2fqa222sxx5n" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''شھاب الدين محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}

== ورثو ==
[[فائل:Ghurid_Empire_according_to_Schwartzberg_Atlas,_p.147.png|thumb|1200ع ۾ محمد غوري ۽ غياث الدين محمد جي دورِ حڪومت دوران غوري سلطنت جي سڀ کان وڏي وسعت]]

محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جي گڏيل حڪمراني (دو-اقتداري) دوران غوري اوڀر جي [[اسلامي دنيا]] جي وڏين طاقتن مان هڪ بڻجي اڀريا.{{sfn|Jackson|2000|page=207}} سندن دورِ حڪومت ۾ غوري پنهنجي علائقائي توسيع جي بلند ترين حد تي پهتا، جڏهن هو مختصر عرصي لاءِ اهڙي سلطنت تي حڪمران رهيا جيڪا اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هئي. انهن سالن دوران سندن سلطنت موجوده اوڀر ايران جي [[گرگان]] کان موجوده [[بنگلاديش]] جي [[لکناوتي]] تائين ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ [[سنڌ]] (پاڪستان) تائين ڦهليل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=ڊيوڊ ٿامس|chapter=غوري سلطنت|editor=جان ميڪنزي |url=https://books.google.com/books?id=W5SIjgEACAAJ|title=سلطنت جو انسائيڪلوپيڊيا، 4 جلدن جو سيٽ |date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-44064-3|quote=پنهنجي عروج تي، غوري سلطنت، يا شايد وڌيڪ درست نموني چئجي ته اهو علائقو جتي سندس فوجن مهمون هلائيون، مختصر عرصي لاءِ اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هو — اوڀر ايران جي نيشاپور کان بنارس ۽ بنگال تائين، ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ سنڌ تائين.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=سرڪار |editor-first=جادوناٿ |editor-link=جادوناٿ سرڪار |year=1973 |orig-year=پهريون ڀيرو 1948ع ۾ شايع ٿيو |title=بنگال جي تاريخ |volume=II |location=پٽنا |publisher=Academica Asiatica |page=8 |oclc=924890 |quote=بختيار وريندر علائقي جي فتح تقريباً مڪمل ڪري چڪو هو، جنهن سان گڏ ... گور جو شهر به 599هه کان اڳ اچي ويو هو.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

[[اندخود جي جنگ|اندخود جي تباهي]] ۽ محمد جي قتل کان هڪ ڏهاڪي اندر [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جي زوال، گڏوگڏ [[چنگيز خان]] جي عروج، جنهن تاريخ جي [[سڀ کان وڏين سلطنتن جي فهرست|سڀ کان وڏي متصل سلطنت]] قائم ڪئي، سبب اتر هندستان ۽ پاڪستان، خراسان ۽ [[فارس]] ۾ غورن جي مختصر عرصي واري ڪاميابين کي وچ ايشيا جي [[مسلمان رياستن ۽ خاندانن جي فهرست|وڌيڪ طاقتور اسلامي سلطنتن]] جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=144}} جيتوڻيڪ محمد [[ماوراءُالنهر]] ۾ پنهنجي [[خوارزمي سلطنت|ترڪ خوارزمي مخالفن]] خلاف گهڻو ڪامياب نه رهيو،{{sfn|Khan|2008|page=116-117}} پر [[برصغير]] ۾ سندس ڪاميابين جا انتهائي گهرا اثر پيا. تيرهين صديءَ جي تاريخي ڪتاب ''[[جوامع الحڪايات]]'' ۾ [[محمد عوفي]] لکيو آهي ته سلطان (محمد غوري) جو «[[خطبو]]» [[هرات]] کان [[آسام]] تائين سڀني مسجدن ۾ پڙهيو ويندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=132}} [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ ٽيون]] جي [[راجپوت]] فوجن خلاف سندس فيصلائتي فتح کان پوءِ [[قطب الدين ايبڪ]] پاران [[دهلي سلطنت]] جو بنياد وڌو ويو، جنهن کي بعد ۾ سندس غلام سالار [[التمش]] وڌيڪ مضبوط ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=هرمن ڪلڪي |author1-link=هرمن ڪلڪي |author2=ڊيٽمار روٿرمُنڊ |author2-link=ڊيٽمار روٿرمُنڊ|url=https://books.google.com/books?id=TPVq3ykHyH4C|title=هندستان جي تاريخ|date=2004|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32919-4 |page=167|quote=ترائن جي پهرين جنگ اجمير جي پرٿوي راج چوهاڻ جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد کٽي هئي. پر جڏهن محمد غوري ايندڙ سال گهوڙن تي سوار 10,000 تيراندازن سان واپس آيو، تڏهن هن پرٿوي راج ۽ سندس فوج کي شڪست ڏني.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=سگاتا بوس |author1-link=سگاتا بوس |author2=عائشه جلال |author2-link=عائشه جلال|url=https://books.google.com/books?id=6ihNtzxy5GEC&amp;q=Rajput|title=جديد ڏکڻ ايشيا: تاريخ، ثقافت، سياسي معيشت|date=2004 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30786-4|page=21|quote=سياسي ۽ معاشي ضرورتن جي اهڙي ئي گڏيل صورت هئي، جنهن ڏيڍ صدي پوءِ 1192ع ۾ محمد غوري، هڪ ترڪ، کي هندستان تي ڪاهه ڪرڻ تي آماده ڪيو. اتر هندستان ۾ ترائن جي حڪمت عمليءَ واري جنگ ۾ راجپوت سردار پرٿوي راج چوهاڻ تي سندس فتح پهرين مسلمان سلطنت جي قيام لاءِ رستو هموار ڪيو.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chandra|2007|p=73}}:&quot;معزالدين محمد بن سام جو اڪثر محمود غزنوي سان مقابلو ڪيو ويو آهي. جنگجو جي حيثيت ۾ محمود غزنوي معزالدين کان وڌيڪ ڪامياب هو، ڇاڪاڻ ته هن هندستان يا وچ ايشيا ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي. هن هندستان کان ٻاهر به هڪ وڏي سلطنت تي حڪومت ڪئي. پر اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته معزالدين کي هندستان ۾ محمود جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وڏين ۽ بهتر منظم رياستن سان مقابلو ڪرڻو پيو. جيتوڻيڪ هو وچ ايشيا ۾ گهٽ ڪامياب رهيو، پر هندستان ۾ سندس سياسي ڪاميابيون وڌيڪ وڏيون هيون.&quot;&lt;/ref&gt; دهلي سلطنت تيرهين صديءَ دوران [[منگول سلطنت هيٺ تباهي]] جي باوجود اها واحد وڏي اسلامي رياست ثابت ٿي جيڪا وچ ايشيا جي تباهيءَ مان بچي وئي.{{sfn|Ray|2019|page=48}}{{sfn|Chandra|2007|page=84}}

غوري پنهنجي رعيت ۾ گهڻو مقبول نه هئا، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن غزنوي به [[خراسان]] جي ماڻهن ۾ غير مقبول هئا. جوزجاني موجب، محمد ڳرا محصول لاڳو ڪيا، ڦرلٽ ڪئي ۽ [[طوس]] ۾ موجود ملڪيت تي قبضو ڪيو (جيڪا هڪ امام جي مزار جي حفاظت لاءِ وقف ڪئي وئي هئي) ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدني پنهنجي فوج جي خرچن لاءِ استعمال ڪئي. انهن عملن سبب ماڻهن ۾ غورن خلاف ناراضگي پيدا ٿي. جڏهن محمد گرگانج جو گهيرو ڪيو ته مقامي ماڻهن سندس خلاف مزاحمت ڪئي. انهن گهيريل خوارزمي شاهه جي فوجي مدد ڪئي، جنهن بعد ۾ ستر هزار سپاهين تي مشتمل وڏي فوج گڏ ڪري ورتي ۽ آخرڪار محمد کي گهيرو ختم ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، ان کان اڳ جو هو [[قراختائي]] فوجن جي گهيري ۾ اچي وڃي ها.{{sfn|Chandra|2006|page=22}}{{sfn|Bosworth|1968|page=164}}{{sfn|Habib|1992|page=45}}

تنهن هوندي به، محمد جي دورِ حڪومت ۾ غور جو علائقو خوشحال ٿيو ۽ علم ۽ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. هن مختلف عالمِ دينن کي به وظيفا ۽ امدادون ڏنيون، جن ۾ مولانا فخرالدين رازي شامل هئا، جن غوري سلطنت جي پٺتي پيل علائقن ۾ اسلامي تعليمات جي تبليغ ڪئي. محمد پنهنجي سلطنت جي تعميراتي ترقيءَ ۾ به مختصر پر اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، هن پنهنجي گاديءَ واري شهر غزني ۾ اسلامي چمڪدار ٽائلس سان سينگاريل عمارتون تعمير ڪرايون.{{sfn|Ray|2019|page=48}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=182}}:&quot;غور جي ثقافتي ترقيءَ ۾ معزالدين جو حصو معمولي نه هو. حقيقت ۾ هو ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين ئي هئا جن غور جي ثقافتي نموني ۾ تبديلي آندي. هن مولانا فخرالدين رازي جهڙن عالمن کي انهن پٺتي پيل علائقن ۾ ديني تعليم ڦهلائڻ لاءِ سهولتون فراهم ڪيون ۽ غور کي ثقافت ۽ علم جو مرڪز بڻجڻ ۾ مدد ڏني. هن تعميراتي روايتن جي ميدان ۾ به ڪجهه قابل ذڪر حصو وڌو. يو. سڪريٽو غزني ۾ مليل چمڪدار ٽائلن جي هڪ منفرد قسم کي معزالدين جي دور سان منسوب ڪري ٿو.&quot;&lt;/ref&gt;

=== يادگارون ===
[[فائل:Shrine of Mu'izz al-Din Muhammad.JPG|thumb|محمد جي جديد مزار، جيڪا پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] پاران 1994–1995ع ۾ [[ڌمياڪ]]، [[سوهاوا تعلقو]]، پاڪستان ۾ تعمير ڪرائي وئي، جتي محمد قتل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |last1=ياسين|first1=عامر|title=دهلي فتح ڪندڙ ماڻهوءَ جو مقبرو|url=https://www.dawn.com/news/1362383 |newspaper=ڊان اخبار|access-date=17 July 2025|language=en |date=8 October 2017|archive-url=https://archive.today/20250717220042/https://www.dawn.com/news/1362383|url-status=dead|archive-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt; همعصر ذريعن موجب محمد کي اصل ۾ غزني ۾ دفن ڪيو ويو هو.]]

* محمد غوري لاءِ هڪ مزار 1994–1995ع ۾ ڌمياڪ ۾ پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] تعمير ڪرائي، جيڪا بعد ۾ پنجاب جي آثارِ قديمه واري کاتي حوالي ڪئي وئي.&lt;ref name=Dawn/&gt; [[ڌمياڪ]] ۾ سندس قتل کان پوءِ محمد جو لاش غزني ۾ سندس ڌيءَ جي مقبري ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=134}}{{sfn|Saran|2001|page=125}}

* پاڪستاني فوج پنهنجي ٽن [[وچ مفاصلي وارا بيلسٽڪ ميزائل]]ن جا نالا [[غوري (ميزائل)|غوري-اول]]، [[غوري-ٻيو]] ۽ [[غوري-ٽيون]] محمد جي ياد ۾ رکيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061030030043/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |url-status=dead |author=سڌا رامچندرن|archive-date=2006-10-30 |title=ايشيا جا ميزائل دل تي وار ڪن ٿا |work=ايشيا ٽائمز |date=3 September 2005|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;

== سڪا ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;80px&quot; heights=&quot;80px&quot; perrow=&quot;3&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg|[[وچ ايشيا]] ۽ افغانستان ۾ واپار لاءِ غزني مان جاري ڪيل محمد جا روايتي سون جا سڪا
File:Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam. AH 599-602 AD 1171-1206. Pagoda coin with. Lakshmi seated facing.jpg|[[شڪمڀري جا چاهامانا]] / [[گهاهداوالا خاندان]] جي نموني تي ٺهيل محمد جا سڪا
File:Ghor1.jpg|[[هندو شاهي]]ن جي سڪن مان ماخوذ محمد جا ڍڳي ۽ گهوڙيسوار وارا [[جٽل سڪو|جٽل سڪا]]
File:Leaded copper Jital of Muizz al-din Muhammad bin Sam, photographed by Yogabrata Chakraborty.jpg|معزالدين محمد بن سام جو سيسي سان ملايل ٽامي جو جٽل
&lt;/gallery&gt;

تقريباً 1199ع ڌاري غزني ۾ محمد جي درٻار مان جاري ٿيندڙ سڪا، جيڪي [[اسلامي دنيا]] جي سڪن جي معيارن مطابق هئا، تن تي صرف [[عربي]] خطاطي موجود هوندي هئي. انهن سڪن جي سامهون واري پاسي تي [[ڪلمو|ڪلمي]] سان گڏ سندس ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جو نالو ۽ لقب لکيل هوندو هو، جڏهن ته پٺئين پاسي تي محمد جو نالو، سندس لقب ۽ [[خلافت]] جو لقب درج هوندو هو.{{sfn|Flood|2009|page=103}}

1199ع کان پوءِ محمد ۽ غياث الدين پاران جاري ڪيل سڪن جي نمونن ۾ تبديلي آئي ۽ اهي وڌيڪ روايتي اسلامي طرز ڏانهن مائل ٿي ويا، جتي سڪن جي ٻنهي پاسن تي قرآني آيتون لکڻ شروع ڪيون ويون. سڪن جي هن مذهبي روايت ڏانهن واپسي غالباً ان ڳالهه جي عڪاسي ڪندي هئي ته غياث الدين ۽ محمد پنهنجي فقهي وابستگي [[ڪرّاميه]] کان بدلائي اسلامي دنيا جي مکيه [[حنفي]] ۽ [[شافعي]] مڪتبن ڏانهن منتقل ڪئي هئي، جيئن هو پاڻ کي وسيع اسلامي دنيا سان وڌيڪ ڳنڍي سگهن ۽ پنهنجي نسبتاً غير مرڪزي پس منظر کان مٿاهون مقام حاصل ڪري سگهن.{{sfn|Flood|2009|page=104}}

اتر هندستان ۾ محمد پاران جاري ڪيل سڪا وزن ۽ ڌاتن جي خالصيت بابت هندستاني معيارن تي ٻڌل هئا.{{sfn|Eaton|2000|page=49-50}} [[بنگال]] کان سواءِ هندستان ۾ غوري سڪا فتح کان اڳ واري روايت مطابق جاري ٿيندا رهيا، جتي موجوده هندو علامتن سان گڏ محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ لکيو ويندو هو، جيڪا اتر هندستان جي پڙهيل لکيل اشرافيه جي لپي هئي، نه ڪي عربي.{{Sfn|Flood|2009|page=115-116}}

محمد ۽ سندس نائبن پاران اتر هندستان ۾ جاري ڪيل سڪن تي هڪ پاسي [[هندو]] ديوي [[لکشمي]] جي تصوير (جيڪا چاهامانا حڪمرانن جي اڳوڻي روايت تي ٻڌل هئي) موجود هوندي هئي، جڏهن ته ٻئي پاسي محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ [[سنسڪرت]] ٻوليءَ ۾ لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=30}}

اهڙيءَ طرح [[دهلي]] ۾ به غوري حڪمرانن فتح کان اڳ واري [[جٽل سڪو|جٽل]] سڪن جي روايت جاري رکي، جنهن تي [[نندي]] ڍڳي ۽ «چاهامانا گهوڙيسوار» جي تصوير هوندي هئي. ڍڳي جي چوڌاري محمد جو نالو «شري محمدادا سامي» لکيل هوندو هو، جڏهن ته گهوڙيسوار جي چوڌاري «شري حميره» لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=29-30}}

هندستاني اعزازي لقب ''شري'' (لفظي معنيٰ: «روشن» يا «جلال وارو») ۽ ''حميره''، جيڪو عربي لقب ''امير'' جو سنسڪرتي روپ هو، ۽ اهي سڀئي ناگري لپيءَ ۾ لکيل هجڻ، جٽل سڪن جي ان روايت سان مطابقت رکندا هئا، جنهن ۾ پنهنجي سڄي تاريخ دوران هندستاني ۽ ايراني ثقافتي علامتن ۽ لساني عنصرن جو امتزاج موجود رهيو.

فنبار بيري فلڊ تبصرو ڪيو آهي ته فتح کان اڳ واري سڪن جي روايت کي جاري رکڻ دراصل غورن پاران هڪ عملي ۽ معاشي ضرورت هئي، جيئن اتر هندستان جي اقتصادي حالتن سان مطابقت پيدا ڪري سگهجي.{{sfn|Flood|2009|page=116}}

سنيل ڪمار به خزاني مان مليل سڪن جي شاهدي جي بنياد تي وضاحت ڪئي آهي ته محمد پاران جاري ڪيل سڪا مقامي هندستاني مالياتين ۽ بئنڪرن وٽ ساڳئي قدر سان قبول ڪيا ويندا هئا، جنهن قدر سان اڳوڻا [[راجپوت]] حڪمرانن جا سڪا قبول ڪيا ويندا هئا، جيتوڻيڪ ان دوران سياسي نظام ۾ تبديلي ۽ اقتدار جي منتقلي ٿي چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kumar|2002|page=30}}:&quot;جيئن اتر هندستان مان مليل خزاني جي شاهدي ثابت ڪري ٿي، معزي سڪن کي اڳوڻن راجپوت سڪن جيتري ئي اهميت ڏني ويندي هئي، ۽ اهي مڪمل طور تي اهڙي معاشي نظام ۾ ضم ٿي ويا هئا، جيڪو سياسي دنيا ۾ ٿيندڙ اقتداري تبديلين کان گهڻو متاثر نه ٿيندو هو.&quot;&lt;/ref&gt;


== عوامي ثقافت ۾ ==
2022ع جي فلم ''[[سمراٽ پرتھويراج]]'' ۾ [[مانو وج]] محمد غوري جو ڪردار ادا ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ڇا اڪشي ڪمار جي پرتھويراج چوهاڻ بابت حياتياتي فلم ۾ سنجي دت محمد غوري جو ڪردار ادا ڪندو؟|url=https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|access-date=17 July 2025|website=NewsNation.com TV website|archive-date=27 February 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227115449/https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|author=شريپرنا ساها}}&lt;/ref&gt;

== ڪتابيات ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=احمد فاروقي|first=سلمىٰ|title=وچئين دور جي هندستان جي جامع تاريخ: ٻارهين صديءَ کان ارڙهين صديءَ جي وچ تائين |url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC |year=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-3202-1 }}
* {{cite book | title =ايران جي ڪيمبرج تاريخ، جلد 5: سلجوقي ۽ منگول دور | year =1968 | publisher =Cambridge University Press | location =ڪيمبرج | editor-last =فراءِ | editor-first =آر. اين. | last =بوسورٿ | first =سي. اي. | author-link = C. E. Bosworth | chapter =ايراني دنيا جي سياسي ۽ خانداني تاريخ (1000ع–1217ع) | pages = 1–202 | isbn =0-521-06936-X |url=https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&amp;pg=PA1}}
* {{cite encyclopedia | first = سي. ايڊمنڊ | last = بوسورٿ | title =غوري |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids | year = 2001 | encyclopedia = انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا، آن لائين ايڊيشن | access-date = 5 January 2014}}
* {{Cite book|last=بيران|first=مائيڪل|url=https://books.google.com/books?id=B934LaVBaz8C |title=يوريسيائي تاريخ ۾ قراختائي سلطنت: چين ۽ اسلامي دنيا جي وچ ۾ |date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84226-6 |language=en}}
* {{Cite book|last=چندر|first=ستيش|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC |title=وچئين دور جو هندستان: سلطنت کان مغلن تائين – دهلي سلطنت (1206ع–1526ع)، حصو اول |date=2006|publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-1064-5|language=en}}
* {{cite book |last=چندر |first=ستيش |author-link=Satish Chandra (historian)|title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخ: 800–1700ع|url=https://books.google.com/books?id=qHnHHwAACAAJ |year=2007|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-3226-7}}
* {{Cite book|last=ايٽن|first=رچرڊ|author-link=Richard M. Eaton|url=https://books.google.com/books?id=UEXZAAAAMAAJ |title=اسلام ۽ هندستاني تاريخ بابت مقالا |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-565114-0 |language=en}}
* {{Cite book |last=فلڊ |first=فنبار بيري |url=https://books.google.com/books?id=OLNE_li8C10C |title=ترجمي جون شيون: مادي ثقافت ۽ وچئين دور جو ”هندو-مسلم“ ميل جول |date=2009|publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12594-7 |language=en}}
* {{Cite book |last=حبيب الله|first=اي. بي. ايم.|author-link=Abu Mohammed Habibullah|title=هندستان ۾ مسلمان حڪمرانيءَ جو بنياد |url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.199570/page/n71/mode/2up |year=1957}}
* {{Cite book |last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|chapter=ايشيائي ماحول|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1992|orig-year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|url=https://books.google.com/books?id=iQ1uAAAAMAAJ |title=اوائلي وچئين دور ۾ سياست ۽ سماج: پروفيسر محمد حبيب جا گڏ ڪيل مقالا |date=1981 |publisher=People's Publishing House |language=en}}
* {{Cite book|last=هوجا |first=ريما |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ|title=راجستان جي تاريخ |date=2006|publisher=Rupa &amp; Company|isbn=978-81-291-1501-0}}
* {{Cite book |last=جيڪسن |first=پيٽر|author-link=Peter Jackson (historian)|url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004491991/B9789004491991_s014.xml |title=غوري خاندان جو زوال|date=2000|publisher=Brill |isbn=978-90-04-49199-1|language=en}}
* {{Cite book|chapter=دهلي سلطنت ۾ خدمت، حيثيت ۽ فوجي غلامي: تيرهين ۽ چوڏهين صديون|last=ڪمار|first=سنيل|editor1=اندراني چٽرجي|editor2=[[رچرڊ ايٽن]]|url=https://books.google.com/books?id=Nsh8NHDQHlcC |title=غلامي ۽ ڏکڻ ايشيائي تاريخ|date=2006|publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-11671-0 |language=en}}
* {{Cite book|last=ڪمار|first=سنيل |url=https://books.google.com/books?id=MF9uAAAAMAAJ |title=دهلي جي ماضين ۾ حال |date=2002 |publisher=Three Essays Press |isbn=978-81-88394-00-5 |language=en}}
* {{cite book|last=خان|first=اقتدار عالم|url=https://books.google.com/books?id=URluAAAAMAAJ |title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخي لغت |date=2008|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-5503-8 |language=en}}
* {{Cite book |last=لال|first=ڪشوري شرن|author-link=K. S. Lal|url=https://books.google.com/books?id=hxZuAAAAMAAJ |title=هندستان ۾ مسلم حڪمرانيءَ جو ورثو |date=1992 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-85689-03-6 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=غوري|last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000120455 |title=وچ ايشيا جي تهذيبن جي تاريخ: جلد IV |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami |chapter=دهلي سلطنت جو بنياد|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=راءِ|first=انيرُڌ|author-link=Aniruddha Ray|url=https://books.google.com/books?id=jNSNDwAAQBAJ |title=دهلي سلطنت (1206ع–1526ع): سياست، معيشت، سماج ۽ ثقافت |date=2019|publisher=Routledge |isbn=978-1-000-00729-9}}
* {{Cite book |last=راءِ |first=ڪوشڪ |url=https://books.google.com/books?id=jpXijlqeRpIC |title=هندستان جون تاريخي جنگيون: سڪندر اعظم کان ڪارگل تائين |date=2004 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-109-8 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=اتر هندستان جي ترڪ فتح|last=سرن|first=پرماتما|editor=S. Ramakrishnan|url=http://archive.org/details/struggleforempir05bhar |title=هندستاني قوم جي تاريخ ۽ ثقافت، جلد 05: سلطنت لاءِ جدوجهد |date=2001|orig-year=1957|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}
* {{cite book |last=شرما |first=دشارٿا |author-link=Dasharatha Sharma |title=اوائلي چوهاڻ خاندان |publisher=S. Chand / Motilal Banarsidass |year=1959 |isbn=9780842606189 |url=https://books.google.com/books?id=n4gcAAAAMAAJ }}
* {{Cite book|last=ٿامس|first=ڊيوڊ|url=https://books.google.com/books?id=6h2_DwAAQBAJ |title=غوري سلطنت جو عروج ۽ زوال |date=2018|publisher=Sydney University Press |isbn=978-1-74332-542-1|language=en}}
* {{Cite book|last=ونڪ|first=آندري|author-link=Andre Wink|url=https://books.google.com/books?id=75FlxDhZWpwC |title=الهند: هندو-اسلامي دنيا جي تشڪيل – غلام بادشاهه ۽ اسلامي فتح (11هين–13هين صديون) |date=1991 |publisher=BRILL| isbn=9004102361 |language=en}}
{{refend}}

== حوالا ==
{{Reflist}}
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Ghurid dynasty}}

* [https://www.worldhistory.org/Muhammad_Ghori/ محمد غوري] ــ عالمي تاريخ انسائيڪلوپيڊيا ۾

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Muizz al-Din}}

[[زمرو:1140ع واري ڏهاڪي ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1206ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:برصغير ۾ مسلم دور]]
[[زمرو:12هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:غوري خاندان]]
[[زمرو:مسلمان بادشاهه]]
[[زمرو:قتل ڪيل فارسي بادشاهه]]
[[زمرو:قتل ڪيل ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا قتل ڪيل بادشاهه]]
[[زمرو:غور صوبي جي تاريخ]]
[[زمرو:خراسان جي تاريخ]]
[[زمرو:غلام واپاري]]
[[زمرو:غلام مالڪ]]</text>
      <sha1>982pslvsmlbzzj35vfr2fqa222sxx5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383571</id>
      <parentid>383463</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:1140ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>383571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108179" sha1="cwkr7s9wkd44v6eh3pkcq24y534r40u" xml:space="preserve">{{Short description|غوري سلطان، 1173ع کان 1206ع تائين}}
{{leadcite comment}}


{{Infobox royalty
| name              = محمد غوري
| title             = {{ubl|اسلام جو علمبردار|سلطانِ غازي|السلطان الاعظم|سڪندر الثاني (ٻيو [[سڪندر اعظم]])}}
| image             = Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg
| caption           = [[غزني]] ۾ ضرب ڪيل محمد غوري جو سون جو سڪو، جيڪو [[وچ ايشيا]] ۽ اڄوڪي [[افغانستان]] ۾ هلندڙ هو
| succession        = [[غوري خاندان|غوري سلطنت جو سلطان]]
| reign             = 1173ع – 15 مارچ 1206ع
| regent            = [[غياث الدين محمد]]&lt;br&gt;(1163ع–1203ع)
| reg-type          = گڏيل سلطان
| coronation        =
| predecessor       = [[غياث الدين محمد]]
| successor         = {{Collapsible list|غور ۽ فيروزڪوه: [[غياث الدين محمود]]|لاهور ۽ دهلي: [[قطب الدين ايبڪ]]|غزني: [[تاج الدين يلدوز]]|باميان: [[جلال الدين علي]]|بيانه: [[بهاءُ الدين تغرل]]|بنگال: [[بختيار خلجي]]|ملتان: [[ناصر الدين قباچه]]|هرات: [[حسين بن خرمل]]|سنڌ: [[سومرا خاندان|ڀونگر ٻيون بن چنيسر]]}}
| spouse            =
| royal house       = [[غوري خاندان]]
| module            = {{Infobox military person
  | embed   = yes
  | battles = {{Collapsible list
| [[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|راغِ زار (1163ع)]]&lt;br /&gt;[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|غزني (1173ع)]]&lt;br&gt;
{{Tree list}}
*'''[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون]]'''
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان (1175ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|اچ (1175ع)]]
**[[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا (1178ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#غزنوي حڪمرانن خلاف مهمون|پشاور (1180ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#پهريون حملو|لاهور (1180ع)]]
**[[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|ديبل (1182ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)#ٻيو حملو|لاهور (1185ع)]]
**[[لاهور جو گهيرو (1186ع)]]
**[[ترائن جي پهرين جنگ|ترائن پهرين (1191ع)]]
**[[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن ٻي (1192ع)]]
**[[غوري خاندان سان لاڳاپيل جنگين جي فهرست|مرو (1192ع)]]
**[[چنداور جي جنگ|چنداور (1194ع)]]
**[[گواليار جو گهيرو (1196ع)|گواليار (1196ع)]]
**بيانه (1196ع)
**[[جهلم جي جنگ (1206ع)|جهلم (1206ع)]]
{{tree list/end}}
{{Tree list}}
*[[خوارزمين-غوري تڪرار]]
**[[خراسان تي غوري فتح|خراسان (1200–1201ع)]]
**[[قراسو جي جنگ|قراسو (1204ع)]]
**[[محمد غوري#وچ ايشيا ۾ جدوجهد|گرگانج (1204ع)]]
**[[اندخود جي جنگ|اندخود (1204ع)]]
{{Tree list/end}}
}}
}}
| father            = [[بهاءُ الدين سام اول]]
| mother            =
| religion          = [[سني اسلام]]
| birth_date        = 1144ع
| birth_place       = [[غور]] (موجوده [[افغانستان]])
| death_date        = {{death date and age|1206|3|15|1144|df=y}}
| death_place       = [[دميڪ]] (موجوده [[پاڪستان]])
| burial_place      = [[غزني]] (موجوده [[افغانستان]])
}}

'''معز الدين محمد بن سام''' ({{langx|fa|معز الدین محمد بن سام|translit=Muʿizz al-Dīn Muḥammad ibn Sām}}؛ لڳ ڀڳ 1144ع – 15 مارچ 1206ع)، جيڪو '''شھاب الدين محمد غوري''' يا '''محمد غورِي''' جي نالي سان پڻ مشهور آهي، [[غوري خاندان]] جو هڪ حڪمران هو، جيڪو اڄوڪي مرڪزي [[افغانستان]] جي [[غور]] واري علائقي مان تعلق رکندو هو ۽ 1173ع کان 1206ع تائين حڪومت ڪندو رهيو. محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] گڏيل حڪومت (ڊائراڪي) جي صورت ۾ حڪمراني ڪئي، جيڪا 1203ع ۾ غياث الدين جي وفات تائين جاري رهي. غياث الدين، جيڪو ٻنهي ڀائرن مان سينيئر حڪمران هو، پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان غوري سلطنت جي اولهندي علائقن تي حڪومت ڪندو هو، جڏهن ته محمد اوڀر طرف [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ غوري اقتدار کي وڌايو ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ اسلامي حڪمرانيءَ جا بنياد وڌا، جيڪا بعد ۾ لڳ ڀڳ پنج سؤ ورهيه مختلف مسلم سلطنتن جي صورت ۾ جاري رهي.

پنهنجي شروعاتي دور ۾، جڏهن هو [[غوري سلطنت]] جي ڏاکڻي حصي جو گورنر هو، تڏهن محمد ڪيترين فوجي مهمن ذريعي [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي شڪست ڏني ۽ [[غزني]] تي قبضو ڪيو، جتي [[غياث الدين محمد]] کيس هڪ خودمختيار حڪمران طور مقرر ڪيو. غزني کي بنياد بڻائي، محمد 1175ع ۾ [[سنڌو درياهه]] پار ڪري [[گومل لڪ]] ذريعي اڳتي وڌيو ۽ هڪ سال اندر [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#ملتان ۽ اچ جي فتح|ملتان]] ۽ [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون#اچ|اچ]] کي [[قرامطه]] حڪمرانن کان فتح ڪري ورتو.

ان کان پوءِ محمد هيٺئين [[سنڌ]] مان ٿيندي اڄوڪي [[گجرات]] ڏانهن [[ٿر ريگستان]] رستي اڳتي وڌڻ جي ڪوشش ڪئي، پر [[قصهرادا جي جنگ|قصهرادا]] وٽ [[مائونٽ ابو]] جي ڀرسان [[چالڪيه خاندان|چالڪيه]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت سردارن جي اتحاد هٿان زخمي ٿيو ۽ سندس فوج شڪست کاڌي. ان ناڪاميءَ کان پوءِ هن هندستان جي ميداني علائقن ۾ داخل ٿيڻ لاءِ اترين رستن کي اختيار ڪيو. پوءِ هن [[غزنوي خاندان]] خلاف مهم هلائي ۽ 1186ع تائين کين ختم ڪري ڇڏيو، جنهن سان پنجاب سميت [[سنڌو ماٿري]] جو مٿيون حصو سندس قبضي ۾ اچي ويو. غزنوي حڪمرانن جي آخري مرڪز جي خاتمي کان پوءِ محمد [[خيبر لڪ]] تي ڪنٽرول حاصل ڪيو، جيڪو اتر هندستان ڏانهن ايندڙ فوجن جو روايتي رستو هو.

غوري سلطنت کي [[گنگا]] جي ميداني علائقن تائين وڌائيندي، محمد کي 1191ع ۾ [[ترائن جي پهرين جنگ]] دوران [[چوهان خاندان|چوهان]] حڪمران [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد هٿان شڪست ملي ۽ هو زخمي ٿيو. محمد واپس [[خراسان]] ويو، پر ايندڙ سال وڏي گهوڙيسوار تيرانداز فوج سان ٻيهر موٽي آيو ۽ [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي. ان کان پوءِ پرتھوي راج کي قتل ڪيو ويو. هن هندستان ۾ پنهنجي سڌي موجودگي محدود رکي ۽ فوجي ۽ سياسي ذميواريون پنهنجي چونڊيل غلام اميرن حوالي ڪيون، جن مقامي رياستن تي حملا ڪري غوري اقتدار کي [[بنگال]] ۽ [[بهار]] تائين وڌايو.

1203ع ۾ [[غياث الدين محمد]] جي وفات کان پوءِ محمد [[فيروزڪوه]] جي تخت تي به ويٺو ۽ سڄي [[غوري سلطنت]] جو اعليٰ سلطان بڻيو. پر جلد ئي 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمي سلطنت]] ۽ [[قراختائي]] اتحاد هٿان سخت شڪست کاڌائين، جنهن سبب [[خراسان]] جي گهڻن علائقن تان غوري اقتدار ختم ٿي ويو. محمد پوءِ پنهنجي سلطنت ۾ پکڙيل بغاوتن کي دٻايو ۽ [[آمو درياهه]] تي پل ٺهرائي [[ماوراءُالنهر]] تي وڏي حملي جي تياري ڪئي، پر [[کوکر]] هندو قبيلن جي بغاوت کيس [[سالٽ رينج]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو، جتي هن پنهنجي آخري مهم دوران [[جهلم جي جنگ (1206ع)|کوکر بغاوت]] کي سختيءَ سان چيڀاٽي ڇڏيو.

واپسيءَ دوران 15 مارچ 1206ع تي [[دميڪ]] وٽ [[سنڌو درياهه]] جي ڪناري تي شام جي نماز ادا ڪندي محمد غوري کي [[اسماعيلي]] فدائين قتل ڪري ڇڏيو. سندس وفات کان پوءِ غوري سلطنت تيزيءَ سان زوال پذير ٿي وئي ۽ [[خوارزم جو محمد ٻيون]] 1215ع تائين سنڌو درياهه جي اولهه وارا باقي غوري علائقا پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ورتا. البت، سنڌو جي اوڀر ۾ سندس فتوحات سندس غلام سپهه سالار [[قطب الدين ايبڪ]] جي هٿ هيٺ طاقتور [[دهلي سلطنت]] جي بنياد بڻيون.

== ابتدائي زندگي ==

=== سلطان معز الدين غوري ۽ سندس غلام ===

غوري حڪمرانن غلام اداري کي غزنوي سلطنت کان ورثي ۾ ورتو ۽ ان کي پنهنجي سلطنت جي قيام ۽ واڌ لاءِ ڪاميابيءَ سان استعمال ڪيو. سلطان معز الدين غوري کي پٽ نه هو، فقط هڪ ڌيءَ هئي. هو ترڪي غلام خريد ڪرڻ جو تمام گهڻو شوقين هو. جڏهن به کيس ڪنهن نئين باصلاحيت غلام جي شهرت جو پتو پوندو هو، ته هو کيس حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو هو. منهاج سراج موجب معز الدين غوري وٽ ترڪي غلامن جو وڏو تعداد هو، جن مان ڪيترائي اوڀر جي ملڪن ۾ فوجي صلاحيت، سرگرمي ۽ مهارت سبب مشهور ٿيا.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty410&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|pages=410–411
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RavertyTabaqat497&quot;&gt;{{cite book
|last=راورٽي
|first=ايڇ. جي.
|title=Tabaqat-i-Nasiri
|others=انگريزي ترجمو
|location=ڪيلڪتا، ٻيهر ڇپيل لاهور
|year=1881، 1977
|volume=1
|page=497
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ڀيري جڏهن سلطان کان پڇيو ويو ته سندس وفات کان پوءِ سندس نالو ڪير زنده رکندو، ته هن جواب ڏنو ته ٻين بادشاهن جا هڪ يا ٻه پٽ هوندا آهن، پر سندس هزارين پٽ آهن، يعني سندس ترڪي غلام، جيڪي سندس سلطنت جا وارث ٿيندا. بعد جي تاريخ ۾ اهو قول صحيح ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته معزي غلامن هندستان ۽ افغانستان جي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;TabaqatRaverty411&quot;&gt;{{cite book
|last=الجوزجاني
|first=منهاج سراج
|title=طبقات ناصري
|location=ڪابل
|year=1923–1924
|volume=1
|page=411
}}&lt;/ref&gt;

معز الدين غوري پنهنجي ٽن غلامن [[تاج الدين يلدوز]]، [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصرالدين قباچو]] کي ٻين کان وڌيڪ چاهيندو هو. اهي ٽيئي سندس سرپرستيءَ ۾ اڀريا ۽ نون فتح ڪيل علائقن جا گورنر مقرر ٿيا. سلطان جي وفات کان اڳ اهي ٽيئي مختلف صوبن جا حڪمران بڻجي چڪا هئا..&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Qubachah&quot;&gt;{{cite book
|last=مبارڪ علي
|first=ڊاڪٽر
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=فڪشن هائوس
|location=لاهور
|year=2005
|pages=28–43
}}&lt;/ref&gt;

=== پيدائش ===

محمد غوري جو نالو مختلف ماخذن ۾ معزالدين سام، شهاب الدين غوري، محمد غوري ۽ محمد آف غور جي صورت ۾ لکيل ملي ٿو. [[طبقات ناصري]] موجب سندس اصل نالو &quot;محمد&quot; هو، جنهن کي غوري لهجي ۾ &quot;حمد&quot; پڻ لکيو ويندو هو. سندس ماءُ ننڍپڻ ۾ کيس سندس ڪاري رنگت سبب &quot;زنگي&quot; سڏيندي هئي. غزني ۾ تاجپوشيءَ کان پوءِ هن &quot;ملڪ شهاب الدين&quot; جو لقب اختيار ڪيو، جڏهن ته خراسان تي قبضي کان پوءِ &quot;معزالدين&quot; يا &quot;معز الدين&quot; جو لقب استعمال ڪرڻ لڳو.{{sfn|Nizami|1970|page=155-156}}

همعصر ماخذ سندس پيدائش جي صحيح تاريخ بيان نٿا ڪن، پر [[منهاج سراج جوزجاني]] جي بيان موجب هو پنهنجي وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] کان لڳ ڀڳ ٽي سال ننڍو هو. جيئن ته غياث الدين 1140ع ۾ ڄائو هو، تنهن ڪري محمد غوري جي پيدائش جو سال تقريباً 1144ع سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Flood|2009|page=95}}

=== تخت نشيني ===

محمد غوري ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جي ابتدائي زندگي ڏکيائين سان ڀرپور هئي. سندن چاچي [[علاءُ الدين حسين]] غزني تي پنهنجي مهم کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي سنجهه (سنجاه) جو گورنر مقرر ڪيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}} پر جڏهن هن ڏٺو ته ٻئي ڀائر صوبي جو انتظام ڪاميابيءَ سان هلائي رهيا آهن، ته کيس سندن وڌندڙ اثر رسوخ تي شڪ ٿيو. اقتدار لاءِ ممڪن خطري جي خوف سبب هن ٻنهي کي [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Habib|1981|page=108}}

1161ع ۾ علاءُ الدين حسين جي وفات کان پوءِ سندس پٽ [[سيف الدين محمد]] ٻنهي ڀائرن کي قيد مان آزاد ڪيو.{{sfn|Thomas|2018|page=59}}{{sfn|Nizami|1998|page=181}} سيف الدين پاڻ 1163ع ۾ [[بلخ]] جي [[اوغز ترڪ]] قبيلن خلاف جنگ ۾ مارجي ويو.{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habib|1981|page=109}}

[[تاريخ فرشته]] موجب آزاديءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن کي ٻيهر سنجهه جو انتظام ڏنو ويو، جڏهن ته [[طبقات ناصري]] ۾ ذڪر آهي ته ان وقت سندن مالي حالت ڪمزور هئي. انهيءَ ڪري محمد ڪجهه وقت لاءِ پنهنجي چاچي [[فخر الدين مسعود]] جي درٻار ۾ وڃي رهيو، جيڪو [[باميان]] جو حڪمران هو ۽ غوري سلطنت جو باجگذار امير شمار ٿيندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=135}}

بعد ۾ فخر الدين مسعود سيف الدين جي وفات کان پوءِ غوري تخت تي پنهنجو حق جتائڻ جي ڪوشش ڪئي. محمد پنهنجي ڀاءُ غياث الدين جي مدد ڪئي ۽ بغاوت کي ڪچلي ڇڏيو. فخر الدين بلخ ۽ هرات جي سردارن سان گڏجي وڏي فوج گڏ ڪئي، پر جنگ ۾ سندس اتحاد ٽٽي ويو ۽ ڪيترائي ساٿي مارجي ويا. ان هوندي به فخر الدين کي 1163ع ۾ باميان جي حڪومت واپس ڏني وئي.{{sfn|Thomas|2018|page=47-48}}{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ان کان پوءِ مقامي غوري اميرن ۽ سردارن جي حمايت سان [[غياث الدين محمد]] غوري سلطنت جو حڪمران بڻيو. شروعات ۾ هن محمد کي پنهنجي درٻار ۾ هڪ معمولي عهدو ڏنو، جنهن تي محمد ناراض ٿي [[سيستان]] هليو ويو ۽ ڪجهه عرصو اتي رهيو. بعد ۾ غياث الدين کيس واپس گهرايو ۽ سلطنت جي ڏاکڻي علائقن جو انتظام سندس حوالي ڪيو، جن ۾ غالباً استيان ۽ ڪجران شامل هئا.{{sfn|Habib|1981|page=135-136}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

=== اوغز ترڪن خلاف مهمون ===

شهزادي جي حيثيت ۾ محمد غوري کي سڀ کان پهرين [[اوغز ترڪ]] قبيلن کي مطيع ڪرڻ جو ڪم سونپيو ويو، جيڪي جيتوڻيڪ زوال پذير هئا، پر اڃا به وسيع علائقن تي سندن اثر موجود هو.{{sfn|Habibullah|1957|page=21}}

محمد [[قنڌار]] کي پنهنجو فوجي مرڪز بڻايو ۽ اوغز قبيلن تي لڳاتار حملا ڪندو رهيو. آخرڪار هن ۽ غياث الدين گڏجي اوغزن کي فيصلائتي شڪست ڏني. انهيءَ ڪاميابيءَ کان پوءِ ٻنهي ڀائرن 1169ع ۾ [[غزني]] ۽ موجوده اوڀر افغانستان جا ڪيترائي علائقا فتح ڪري ورتا.{{sfn|Habib|1981|page=109}}{{sfn|Wink|1991|page=138}}{{sfn|Habibullah|1957|page=21-22}}

1173ع ۾ غزني ۾ محمد جي تاجپوشي ٿي. ان کان پوءِ غياث الدين اولهه طرف [[ماوراءُالنهر]] ۽ [[خراسان]] جي مهمن لاءِ [[فيروزڪوه]] واپس هليو ويو، جڏهن ته محمد غزني کي هندستان ڏانهن فوجي مهمن لاءِ بنياد بڻايو.{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

1174ع ۾ محمد [[سنقران]] جي اوغز قبيلن خلاف مهم هلائي ۽ انهن کي به مطيع ڪري ورتو.{{sfn|Wink|1991|page=143}}

=== خراسان ۽ سيستان ۾ توسيع ===

1175ع ۾ محمد غوري پنهنجي ڀاءُ غياث الدين سان گڏجي [[هرات]] ۽ [[پوشنگ]] تي قبضو ڪيو. اهي علائقا اڳ سلجوقي حڪمرانن جي هڪ اڳوڻي سپهه سالار جي قبضي ۾ هئا، جنهن کي شڪست ڏئي غوري سلطنت ۾ شامل ڪيو ويو.{{sfn|Bosworth|1968|page=168-169}}{{sfn|Nizami|1998|page=182}}

ان کان پوءِ غوري ڀائرن اڄوڪي ايران جي اوڀر طرف پيشقدمي ڪئي ۽ [[سيستان]] جي [[نصري خاندان]] کي پنهنجو باجگذار بڻايو. نصري حڪمران [[تاج الدين ثالث حرب بن محمد بن نصر]] غوري بالادستي قبول ڪئي ۽ بعد ۾ ڪيترين جنگين ۾ پنهنجي فوجن سان غوري حڪمرانن جي مدد ڪندو رهيو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

ساڳئي عرصي ۾ غياث الدين [[بلخ]] ۽ هرات سان لاڳاپيل خراساني علائقن تي به قبضو ڪري ورتو، جنهن سان غوري سلطنت هڪ وڏي علاقائي طاقت بڻجي وئي.{{sfn|Habibullah|1957|page=22}}

== هندستان ڏانهن مهمون ==
{{Main|هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون}}

=== شروعاتي مهمون ===
{{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون اهم رياستون، برصغير تي [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ واري صورتحال؛ نارنگي ليڪ 1175ع کان 1205ع تائين محمد غوري جي دور جون غوري علائقائي فتوحات ڏيکاري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |pages=37, 147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=074}}&lt;/ref&gt;}}|{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}{{location map~ |South Asia |lat=30.5|N |long=67.5|E |label=|position=|label_size=|mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}}}

غوري ڀائرن گڏيل حڪمرانيءَ جي نظام، يعني [[ٻٽي حڪمراني]]، هيٺ حڪومت ڪئي. وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] اولهه-مرڪزي [[افغانستان]] ۾ واقع پنهنجي گادي [[فيروزڪوه]] مان [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] سان ڊگهي جنگي ڇڪتاڻ جاري رکي، جڏهن ته محمد غوري غزنيءَ مان هندستاني ميدانن ڏانهن غوري علائقن کي اوڀر طرف وڌايو.{{sfn|Flood|2009|page=89}} هندستاني ميدانن ڏانهن مهمن ۽ [[گنگا جو ميدان|گنگا جي ميدان]] ۾ مالدار [[هندو]] مندرن جي ڦرلٽ مان محمد کي وڏي خزاني تائين رسائي ملي، جيڪو غزنيءَ ۾ گڏ ڪيو ويو. مؤرخ [[منهاج السراج|جوزجاني]]، محمد جي خزاني جي نگران جي حوالي سان، لکي ٿو ته ان خزاني ۾ 60,000&amp;nbsp;ڪلوگرام، يعني 1500 [[مڻ]]، جواهر شامل هئا.{{sfn|Jackson|2000|page=210}}

پنهنجين شروعاتي حملن دوران محمد [[پنجاب]] کان پاسو ڪيو ۽ ان بدران [[سنڌو درياهه]] جي وچولي ۽ هيٺين وهڪري سان لڳندڙ علائقن تي ڌيان ڏنو. تنهنڪري پنجاب ۾ غزنوي حڪمرانن کي پاسيرو ڪرڻ ۽ [[اتر هندستان]] ڏانهن متبادل رستو کولڻ لاءِ محمد ڏکڻ طرف موجوده [[گجرات]] ۾ [[انهلوارا]] ڏانهن رخ ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=142}} [[انهلوارا]] ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ هن [[مارواڙ]] جي ويجهو [[ناڊول]] جي قلعي جو گهيرو ڪيو ۽ ٿوري گهيري کان پوءِ ان کي [[نڊولا چاهمانا]] حڪمران [[ڪيلهڻ ديو]] کان فتح ڪري ورتو. هن [[ڪرادو مندر|ڪرادو]] ۾ [[شو]] جي مندر کي لٽيو. [[مارواڙ]] جي ڏکڻ ۾ سڪل [[ٿر ريگستان]] مان گذرڻ کان پوءِ، غوري فوج جڏهن [[مائونٽ ابو]] وٽ پهتي ته ٿڪجي چڪي هئي؛ اتي [[قصهرادا جي جنگ|گدرارگهٽا جي جابلو لڪ]] ۾ [[سولنڪي]] حڪمران [[مولراج ٻيون]] هٿان شڪست کاڌائين. سولنڪي حڪمران کي ٻين راجپوت سردارن جي مدد حاصل هئي، جن ۾ خاص طور [[ڪيلهڻ ديو]] شامل هو، جنهن کي محمد اڳ ۾ [[ناڊول]] وٽ شڪست ڏني هئي؛ ان کان سواءِ [[جالور چاهمانا]] حڪمران [[ڪرتي پال]] ۽ [[چندراوتي جا پرمارا|اربدا پرمارا]] حڪمران ڌارا ورشا پڻ شامل هئا.{{sfn|Hooja|2006|p=262}} غوري فوج کي جنگ دوران ۽ پوءِ ريگستان پار ڪري غزني ڏانهن واپسيءَ ۾ به وڏو جاني نقصان ٿيو.{{sfn|Wink|1991|p=143}} هن شڪست محمد کي اترين رستن اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪيو. تنهنڪري هن [[اتر هندستان]] ۾ وڌيڪ حملن لاءِ پنجاب ۽ اتر-اولهه ۾ مناسب فوجي بنياد ٺاهڻ تي ڌيان ڏنو.{{sfn|Chandra|2007|page=68}}

=== پنجاب جي فتح ===
{{Main|لاهور جو گهيرو (1186ع)}}

محمد جون [[هندستان ۾ محمد غوري جون مهمون|هندستاني برصغير ۾ مهمون]] پهرين [[قرامطه]] خلاف شروع ٿيون، جيڪي [[اسماعيليت|اسماعيلي ست امامي شاخ]] سان لاڳاپيل هئا ۽ [[محمود غزنوي]] جي وفات کان پوءِ جلد ئي [[ملتان]] ۾ ٻيهر مضبوط ٿيا؛ محمود غزنوي اتي [[سني]] گورنر مقرر ڪيو هو.{{sfn|Khan|2008|page=116}} محمد 1175ع ۾ قرمطي حڪمران خفيف کي شڪست ڏني ۽ ملتان کي پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=245}} اها شڪست ملتان ۾ قرمطي طاقت لاءِ آخري ڌڪ ثابت ٿي، ۽ قرامطه وري ڪڏهن به هن علائقي ۾ پنهنجو اثر بحال نه ڪري سگهيا.{{sfn|Hooja|2006|page=261}}

1179ع ۾ محمد [[پشاور]] فتح ڪيو، جيڪو ان وقت ممڪن طور غزنوي حڪمرانن جي قبضي ۾ هو.{{sfn|Lal|1992|page=109}} ڏکڻ پنجاب ۾ [[اچ]] جي فتح به جلد ئي ٿي. [[فرشته]] موجب، محمد غوري [[ڀٽي]] حڪمران جي زال ڏانهن ڳجهي خط موڪليو ۽ پيشڪش ڪئي ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجي مڙس کي هٽائي ڇڏي ته هو ساڻس شادي ڪندو، ڇاڪاڻ ته هن قلعي جي فتح کي ڏکيو سمجهيو هو. ان عورت جواب ڏنو ته عمر سبب هوءَ پاڻ شاديءَ بابت نٿي سوچي سگهي، پر جيڪڏهن محمد غوري سندس ڌيءَ سان شادي ڪرڻ ۽ سندس مال ملڪيت کيس ڇڏي ڏيڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. پوءِ هن پنهنجي مڙس کي قتل ڪرايو ۽ [[اچ]] قلعي جا دروازا [[غوري خاندان|غورين]] لاءِ کولي ڇڏيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=...هو ملتان ڏانهن لشڪر وٺي روانو ٿيو، ۽ اهو صوبو مطيع ڪرڻ کان پوءِ اُچ ڏانهن وڌيو. راجا کي سندس قلعي ۾ گهيرو ڪيو ويو؛ پر محمد غوري، اهو ڏسي ته ان جاءِ کي فتح ڪرڻ ڏکيو ٿيندو، راجا جي زال ڏانهن هڪ ڳجهو پيغام موڪليو، جنهن ۾ هن واعدو ڪيو ته جيڪڏهن هوءَ پنهنجو مڙس سندس حوالي ڪري ڇڏي، ته هو ساڻس شادي ڪندو.{{pb}}ان بدڪردار عورت جواب موڪليو ته هوءَ پاڻ شاديءَ بابت سوچڻ لاءِ عمر ۾ ڪافي وڏي ٿي چڪي آهي؛ پر سندس هڪ خوبصورت ۽ جوان ڌيءَ آهي، ۽ جيڪڏهن محمد غوري ان سان شادي ڪرڻ ۽ کيس سندس دولت تي آزاد قبضي ۾ ڇڏڻ جو واعدو ڪري، ته هوءَ ڪجهه ڏينهن اندر راجا کي هٽائي ڇڏيندي. محمد غوري اها تجويز قبول ڪئي؛ ۽ هن شهزاديءَ ڪجهه ڏينهن اندر پنهنجي مڙس کي قتل ڪرائڻ جو رستو ڳولي ورتو، ۽ دشمن لاءِ قلعي جا دروازا کولي ڇڏيا.}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ ڄاڻايو ويو آهي ته ان واقعي کان پوءِ [[محمد غوري]] ڀٽي شهزاديءَ سان شادي ڪئي، پر سندس ماءُ کي غزني موڪلي ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هو کيس علائقي جو اختيار ڏيڻ نٿي چاهيو؛ اها عورت ٿوري عرصي کان پوءِ “ڏک ۽ مايوسي” سبب فوت ٿي وئي، ۽ ساڳيءَ ريت شهزادي به ٻه سال پوءِ غم ۾ فوت ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=www.islamicebay.com |url=https://archive.org/details/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndiaVolume1/HistoryOfTheRiseOfTheMahomedanPowerInIndia-Volume-1/page/n155/mode/2up?view=theater |title=History Of The Rise Of The Mahomedan Power In India Volume 1, 2, 3 |year=1829 |page=95 |quote=محمد غوري پنهنجي واعدي تي رڳو جزوي طور عمل ڪيو؛ هن ڌيءَ سان، سندس ”سچي دين“ قبول ڪرڻ کان پوءِ، شادي ته ڪئي، پر ماءُ سان ڪيل پنهنجي وعدي کان ڦرڻ ۾ هن کي ڪا به هٻڪ محسوس نه ٿي. ملڪ جو اختيار سندس حوالي ڪرڻ بدران، هن کيس غزني موڪلي ڇڏيو، جتي هوءَ بعد ۾ ڏک ۽ مايوسي سبب وفات ڪري وئي. ڌيءَ پڻ گهڻو عرصو زنده نه رهي؛ ٻن سالن جي اندر اندر هوءَ به غم ۽ رنج جي ور چڙهي فوت ٿي وئي..}}{{source-attribution}}&lt;/ref&gt; اچ کي [[اندخود جي جنگ]] ۾ 1204ع ۾ ملڪ ناصرالدين ايتم جي وفات تائين سندس حوالي رکيو ويو. ان کان پوءِ اهو [[ناصر الدين قباچه]] جي قبضي هيٺ آيو.{{sfn|Nizami|1970|p=156}}

ڏکڻ پنجاب جي فتح کان پوءِ [[محمد غوري]] 1181ع ۾ آخري غزنوي حڪمران [[خسرو ملڪ]] هيٺ رهيل [[غزنوي خاندان|غزنوي]] مضبوط قلعن تي آخري حملا شروع ڪيا. هن عرصي ۾ [[پنجاب]] جو [[کوکر]] قبيلو [[ڄمون]] جي حڪمرانن جي تابع هو، پر خسرو ملڪ کين پنهنجي حمايت جي بدلي ۾ خراج ڏيڻ بند ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. هن اتحاد کان پوءِ [[محمد غوري]] طرفان [[لاهور]] جي ناڪام گهيري جي جواب ۾ [[سيالڪوٽ]] جي قلعي جو گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر اها ڪوشش ناڪام ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=453–454 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1182ع ۾ محمد ڏکڻ طرف هڪ قوسي رستي سان [[سنڌ]] جي [[عربي سمنڊ]] واري ڪناري تي واقع بندري شهر [[ديبل]] تائين ويو ۽ [[سومرا خاندان|سومرن]] کي مطيع ڪيو. محمد غوري جي لاهور جي ٻئي گهيري ۾ [[خسرو ملڪ]] ڪاميابيءَ سان قيد ڪيو ويو ۽ 1186ع ۾ [[غزنوي خاندان|غزنوي]] حڪومت جو خاتمو ٿيو. محمد غوري، خسرو ملڪ جي محفوظ گذر جي بدلي ۾ هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري پنهنجي وعدي جي ڀڃڪڙي ڪندي، کيس [[غرجستان]] جي قلعي ۾ قيد ڪيو. خسرو ملڪ کي [[فيروزڪوه]] ۾ [[غياث الدين محمد]] ڏانهن موڪليو ويو، جتي لڳ ڀڳ 1192ع ۾ کيس ۽ سندس سڄي خاندان کي قتل ڪيو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}{{sfn|Habib|1981|page=112}}

غزنوي حڪمرانن کي ختم ڪرڻ کان پوءِ محمد هاڻي اسٽريٽجڪ [[سنڌو ماٿري]] تي، جنهن ۾ پنجاب جو وڏو حصو شامل هو، پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Wink|1991|page=144}}{{sfn|Khan|2008|page=141-142}} هن ملا سراج الدين کي، جيڪو سندس والد جي درٻار ۾ اعليٰ رتبي جو [[قاضي]] هو، نون فتح ڪيل غزنوي علائقن ۾ عدليه کاتي جو سربراهه مقرر ڪيو ۽ کيس ملتان جو انتظام به ڏنو. سندس پٽ [[منهاج السراج جوزجاني]]، جيڪو 1193ع ۾ ڄائو، بعد ۾ 1260ع ۾ [[طبقات ناصري]] لکيو، جيڪو وچئين دور ۾ [[غوري خاندان]] ۽ [[دهلي سلطنت]] بابت هڪ اهم ۽ عظيم تاريخي ڪتاب سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|Khan|2008|page=102}}{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

=== ترائن جي پهرين جنگ ===
{{Main|ترائن جي پهرين جنگ}}

1190ع ۾ [[سنڌ]] ۽ اولهندي پنجاب ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، غوري سپهه سالارن اوڀر پنجاب جي علائقي تي حملا شروع ڪيا ۽ اڄوڪي [[پنجاب، ڀارت|ڀارتي پنجاب]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ]] جي سلطنت جي اتر-اولهندي سرحد تي واقع [[ڀٽنڊا]] جو قلعو فتح ڪيو. محمد، [[تلڪ ضلعو|تلڪ]] جي قاضي ضياءُ الدين کي 1200 گهوڙيسوارن سان قلعي جو گورنر مقرر ڪرڻ کان پوءِ، اها خبر ملي ته پرتھوي راج جي فوج سندس تابع شهزادي گووند راءِ جي اڳواڻيءَ ۾ قلعي جو گهيرو ڪرڻ لاءِ اچي رهي آهي. ٻئي فوجون آخرڪار اڄوڪي [[هرياڻا]] ۾ [[ٿانيسر]] کان 24&amp;nbsp;ڪلوميٽر پري [[ترائن]] شهر جي ويجهو آمهون سامهون ٿيون.

جنگ جي شروعات گهوڙيسوار مملوڪ تيراندازن جي حملي سان ٿي، جنهن جو جواب پرتھوي راج ٽن پاسن کان جوابي حملي سان ڏنو ۽ جنگ تي غالب اچي ويو. محمد ذاتي مقابلي ۾ گووند راءِ کي زخمي ڪيو{{efn|مؤرخ ڪشوري سرن لال موجب گووند راءِ جي وات تي ڌڪ لڳو، پر هو ڪنهن موتمار زخم جو ذڪر نٿو ڪري.{{sfn|Lal|1992|p=111}}}} ۽ ان عمل ۾ پاڻ به زخمي ٿيو؛ پوءِ سندس فوج پوئتي هٽي وئي{{sfn|Roy|2004|p=41}} ۽ پرتھوي راج جي فوج کي فاتح سمجهيو ويو.

جوزجاني موجب زخمي محمد کي جنگ جي ميدان مان هڪ خلجي گهوڙيسوار کڻي ويو.{{sfn|Ray|2019|page=42}} ''زين المعاصر'' جو هڪ بلڪل مختلف بيان دعويٰ ڪري ٿو ته گووند راج سان جنگ ۾ زخمي ٿيڻ کان پوءِ محمد بيهوش ٿي ويو، ۽ سندس فوج کيس مئل سمجهي بي ترتيبيءَ سان پوئتي هٽي وئي. پوءِ سندس ڪجهه سپاهي رات جو جنگ جي ميدان تي سندس لاش ڳولڻ آيا. سخت زخمي هجڻ جي باوجود محمد پنهنجن سپاهين کي سڃاڻي ورتو؛ سپاهي کيس زنده ڏسي خوش ٿيا ۽ کيس کٽوليءَ ۾ جنگ جي ميدان مان غزني کڻي ويا.{{sfn|Habib|1981|page=113}} پر ''زين المعاصر'' جو بيان ڪنهن ٻئي همعصر يا بعد واري مؤرخ وٽ تصديق نٿو ٿئي، جنهن ڪري ان جي صداقت شڪي سمجهي وڃي ٿي، جڏهن ته جوزجاني جو بيان وڌيڪ معتبر ڄاتو وڃي ٿو.{{sfn|Nizami|1970|page=158}}

ضياءُ الدين جي ماتحت تبرهند جي غوري فوجي ڇانوڻي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان اڳ تيرهن مهينا قائم رهي. راجپوت گهيري دوران تيزيءَ سان اڳڀرائي نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ ته انهن وٽ [[گهيري جا اوزار]] نه هئا؛ انهيءَ ڪري محمد کي هن عرصي ۾ طاقتور فوج تيار ڪرڻ جو موقعو مليو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Roy|2004|page=40–42}}: &quot;گهوڙيسوار فوج قلعي جي گهيري لاءِ مناسب نه هوندي آهي، ۽ راجپوتن وٽ نه ته گهيري لاءِ ضروري جنگي مشينون هيون ۽ نه ئي اهڙو پيادل لشڪر، جيڪو قلعي جي ڀتين تي چڙهائي ڪري انهن کي ڊاهي سگهي. تُلاڪي (ضياءُ الدين تُلاڪي) تيرهن مهينن تائين پرٿوي راج کي قلعي کان پري رکڻ ۾ ڪامياب رهيو. ان عرصي دوران محمد غوري هڪ لک ويهه هزار (120,000) گهوڙيسوارن تي مشتمل فوج تيار ڪري ورتي.&quot;&lt;/ref&gt;

=== ترائن جي ٻي جنگ ===
{{Main|ترائن جي ٻي جنگ}}
[[File:The last stand of Rajputs against Muhammadans.jpg|thumb|290px|''راجپوتن جي آخري مزاحمت''، 1192ع ۾ [[ترائن جي ٻي جنگ]] جي عڪاسي ڪندي]]

ترائن ۾ شڪست کان پوءِ محمد انهن [[غوري خاندان|غوري]]، [[خلجي]] ۽ [[افغان]] اميرن کي سخت سزائون ڏنيون، جيڪي جنگ دوران ڀڄي ويا هئا. انهن جي ڳچين ۾ اناج سان ڀريل ٿيلها ٻڌي کين غزني ۾ گهمايو ويو. جن ان کان انڪار ڪيو، انهن جا سر قلم ڪيا ويا.{{sfn|Lal|1992|page=110}} پوئين وچئين دور جي مؤرخ [[فرشته]] وڌيڪ لکي ٿو ته غزني ۾ موجود عوامي روايتن موجب محمد قسم کنيو ته جيستائين هو پنهنجي شڪست جي ذلت جو بدلو نه وٺندو، تيستائين پنهنجي شاهي حرم ۾ نه ويندو ۽ نه ئي جنگ ۾ لڳل زخمن جو علاج ڪرائيندو.{{sfn|Lal|1992|page=110-111}}

[[حسين بن خرمل|حسين خرمل]]، جيڪو غورين جو اهم ايراني سپهه سالار هو، غزني مان وڏي فوجي دستي سان گهرايو ويو؛ ان سان گڏ مڪلبي، خربڪ ۽ الله جهڙا آزمودگار جنگي سردار پڻ آندا ويا.{{sfn|Nizami|1970|page=162}} محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کي منهن ڏيڻ لاءِ مٽيءَ ۽ ڪاٺ جا نقلي هاٿي ٺهرائي انهن تي حملا ڪرائي ضروري تياريون ڪيون.{{sfn|Wink|1991|page=145-146}} ويجهي همعصر مؤرخن جوزجاني ۽ [[عبدالملڪ عصامي|عصامي]] موجب محمد 1192ع جي جنگ ۾ 120,000 کان 130,000 مڪمل هٿياربند سپاهي آندا.{{sfn|Wink|1991|page=145}} فرشته فيصلائتي جنگ ۾ راجپوت فوج جو تعداد 3,000 هاٿي ۽ 300,000 گهوڙيسوار ۽ پيادل سپاهي ڄاڻائي ٿو، جيڪو غالباً وڏو وڌاءُ آهي.{{sfn|Chandra|2006|p=25}}

[[پرتھوي راج چوهاڻ]] پنهنجا جهنڊا سڏايا هئا، پر هو وقت خريد ڪرڻ چاهيندو هو، ڇاڪاڻ ته سندس ٻيا جهنڊا، يعني سندس ماتحت يا اتحادي راجپوت، اڃا نه پهتا هئا.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پهرين ترائن جنگ وانگر سڌي مقابلي بدران، غورين [[راجپوت]]ن کي شڪست ڏيڻ لاءِ فريب ۽ سفارتڪاريءَ جي حڪمت عملي اختيار ڪئي، جيئن [[حسن نظامي]] جي ''تاج المآثر'' ۾ درج آهي. محمد جي جنگ جي ميدان تي پهچڻ کان پوءِ، راجپوت اڳواڻ پرتھوي راج مبينا طور امن لاءِ رسمي پيغام موڪليو، جنهن ۾ چيو ويو ته “توهان لاءِ مناسب آهي ته پنهنجي ملڪ واپس وڃو، ۽ اسان جو توهان جي پٺيان اچڻ جو ارادو ناهي.” جواب ۾ محمد چيو ته هو پنهنجي حڪمران ڀاءُ جي حڪم تي چئلينجن کي منهن ڏيڻ آيو آهي، ۽ صلح لاءِ سفير موڪلڻ جي تجويز ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=R. B.|url=https://books.google.com/books?id=NeX0xX0_2rkC|title=History of the Chāhamānas|publisher=N. Kishore|year=1964|location=Varanasi|pages=199–202, 461|language=en}}&lt;/ref&gt;

حسن نظامي، محمد عوفي ۽ فرشته جي بيانن موجب، واضح ٿيو ته محمد فريب ڪري رهيو هو، پر پرتھوي راج ان کي حقيقي صلح سمجهي تجويز قبول ڪئي. ايندڙ ڏينهن صبح سوير غورين راجپوت فوج تي حملو ڪيو. حملو سج اڀرڻ کان اڳ ٿيو، جنهن ڪري چاهمانا فوج اوچتو پڪڙجي وئي، ڇاڪاڻ ته انهن رات حملو ٿيڻ جي اميد نه رکي هئي.{{sfn|Singh|1964|page=199-202}} جيتوڻيڪ اهي جلدي پنهنجي صفن ۾ اچي ويا، پر اوچتي حملي سبب کين نقصان ٿيو. جوزجاني غوري فوج جي ڪاميابي جو سبب 10,000 چونڊيل گهوڙيسوار تيراندازن کي قرار ڏنو، جن کي محمد راجپوت فوج جي هاٿي دستن کان ٿورو پري بيهاريو هو، ۽ جن آخرڪار “ڪافر لشڪر” کي منتشر ڪري ڇڏيو.{{sfn|Wink|1991|page=109, 141}} پرتھوي راج کي جنگ دوران سرسوتي درياهه، اڄوڪي [[سرسا]]، جي ڪناري تي گرفتار ڪري مختصر ڪارروائيءَ کان پوءِ قتل ڪيو ويو.{{sfn|Wink|1991|page=145}}

فتح کان پوءِ محمد چاهمانا سلطنت جي وڏي حصي تي قبضو ڪيو ۽ سندن گادي [[اجمير]] کي لٽيو، جتي غورين ڪيترن هندو مندرن جي بي حرمتي ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eaton|2000|page=108}}: &quot;راجسٿان جي اجمير کان، جيڪو شڪست کاڌل چاهمانا راجپوتن جو اڳوڻو گاديءَ وارو شهر هو ۽ ساڳئي وقت چشتي صوفي روايت جو هڪ اهم مرڪز پڻ هو، 1192ع کان پوءِ مندرن جي بي حرمتي ۽ تباهيءَ جو سلسلو تيزيءَ سان گنگا جي ميداني علائقن ڏانهن پکڙجي ويو.&quot;&lt;/ref&gt;

محمد [[سرسا]]، [[هانسي]]، [[سامانا، پنجاب|سامانا]] ۽ [[گهُرام|ڪوهرام]] جهڙن اهم فوجي مرڪزن تي قبضو ڪري مضبوط فوجي ڇاوڻيون قائم ڪيون.{{sfn|Sharma|1959|page=87}} پوءِ محمد پرتھوي راج جي نابالغ پٽ [[گووندراج چوٿون]] کي پنهنجي [[ڪٺ پتلي حڪمران]] طور مقرر ڪيو، ان شرط سان ته هو وڏو خراج ادا ڪندو.{{sfn|Sharma|1959|page=100}} پر سندس چاچي [[هري راج]] جي بغاوت کان پوءِ گووندراج [[رڻٿمڀور جا چاهمانا|رڻٿمڀور]] ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿيو، جتي هن چاهمانا خاندان جي نئين شاخ قائم ڪئي. هري راج ٿوري وقت لاءِ [[اجمير]] مان غوري فوجي ڇاوڻي کي ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ قطب الدين ايبڪ هٿان شڪست کاڌائين. پوءِ هري راج پاڻ کي چتا تي ساڙي ڇڏيو، ۽ غورين اجمير تي ٻيهر قبضو ڪري ان کي مسلمان گورنر جي حوالي ڪيو.{{sfn|Chandra|2006|page=26-27}}

[[دهلي]] به 1193ع ۾ محمد ۽ قطب الدين ايبڪ هٿان فتح ٿي.{{sfn|Kumar|2002|page=9}} پر [[اجمير]] ۾ اڳ اختيار ڪيل پاليسي جاري رکندي، دهلي ۾ به خراج جي بدلي ۾ هڪ راجپوت شهزادي کي ڪٺ پتلي حڪمران بڻايو ويو، جيڪو ممڪن طور گووندراج جو پٽ هو، جيڪو [[ترائن جي ٻي جنگ|ترائن]] ۾ مارجي ويو هو. پر جلد ئي غداريءَ جي الزام ۾ کيس هٽايو ويو.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Thomas|2018|page=63}}

محمد [[اتر هندستان]] جي ميدان ۾ حملا جاري رکيا. پر پوءِ هو [[خوارزمي سلطنت]] خلاف [[ماوراءُالنهر]] ۾ غوري واڌاري ۾ مصروف ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته سندس ڀاءُ غياث الدين جي صحت خراب ٿيڻ لڳي هئي. [[فخر مدبر]] ۽ [[منهاج السراج جوزجاني]] موجب، محمد [[ترائن جي ٻي جنگ]] کان پوءِ ايبڪ کي [[اتر هندستان]] ۾ غوري علائقن جو منتظم مقرر ڪيو.{{sfn|Kumar|2002|page=20}}{{sfn|Habib|1981|page=117}}{{sfn|Khan|2008|page=17,105}} سندس نائبن، قطب الدين ايبڪ، [[بهاءُ الدين تغرل]]، [[بختيار خلجي]] ۽ [[تاج الدين يلدوز|يلدوز]]، مقامي رياستن تي حملا ڪيا ۽ [[هندستاني برصغير]] ۾ سندس سلطنت کي اوڀر ۾ [[بنگال]] جي اتر-اولهندي حصن، اتر ۾ اجمير ۽ [[رڻٿمڀور قلعو|رڻٿمڀور]] ([[راجستان]])، ۽ ڏکڻ ۾ [[اجين]] جي سرحدن تائين وڌايو.{{sfn|Chandra|2006|page=36}}

=== وڌيڪ مهمون ===
[[File:Bengal. Muhammad Bakhtiyar Khalji. 1204-1206.Struck in the name of Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam, Dated Samvat 1262 (1204 AD).jpg|thumb|300px|[[بنگال]] ۾ [[محمد بختيار خلجي]] جو سڪو (1204ع–1206ع). معز الدين محمد بن سام جي نالي سان ضرب ڪيل، تاريخ [[سنوَت]] 1262 (1204ع).&lt;br&gt;''سامهون پاسو'': گهوڙيسوار ۽ چوڌاري [[ناگري رسم الخط|ناگري]] لکت: ''[[سنوَت]] 1262 [[ڀادرا (هندو ڪئلينڊر)|ڀادرپد]]''، “آگسٽ، سال 1262”. ''پٺيون پاسو'': ناگري لکت: ''srīma ha/ mīra mahama /da sāmaḥ''، “سريمان امير محمد [بن] سام”.]]

ايبڪ طرفان [[دهلي|دهلي دوآب]] ۽ ان جي ڀرپاسي غوري حڪومت مضبوط ڪرڻ کان پوءِ، محمد گنگا ماٿريءَ ۾ غوري اقتدار کي وڌيڪ وڌائڻ لاءِ هندستان واپس آيو. ان سلسلي ۾ 1194ع ۾ هن 50,000 گهوڙيسوارن جي فوج سان [[جمنا درياهه]] پار ڪيو، جتي سندس مقابلو [[راجپوت]] [[گهاهڙوالا خاندان|گهاهڙوالا]] بادشاهه [[جيه چندر]] جي فوجن سان [[چنداور جي جنگ]] ۾ ٿيو. غوري فوج فتح حاصل ڪئي، جيه چندر جنگ ۾ مارجي ويو ۽ سندس فوج جو وڏو حصو قتل ٿي ويو. جنگ کان پوءِ غورين اسني جو قلعو ورتو، جتي گهاهڙوالن جو شاهي خزانو لٽيو ويو، ۽ پوءِ زيارتي شهر [[وارانسي]] تي قبضو ڪيو ويو، جنهن کي لٽيو ويو ۽ ان جا ڪيترائي مندر تباهه ڪيا ويا.{{sfn|Chandra|2007|page=71}} گهاهڙوالا گادي [[قنوج]] 1198ع ۾ غوري سلطنت ۾ شامل ڪئي وئي.{{sfn|Chandra|2006|page=27}}{{sfn|Saran|2001|page=119}}&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA11 |language=en|quote=۽ پوءِ 1193ع ۾، محمد غوري جي فوجي سالار قطب الدين ايبڪ وارانسي ڏانهن پيشقدمي ڪئي، جتي روايتن موجب هن هڪ هزار مندرن ۾ موجود بتن کي تباهه ڪيو. گهڻو امڪان آهي ته سارناتھ به هن حملي جي متاثر ٿيل هنڌن مان هڪ هو. هن حملي کي اڪثر هڪ اهڙي مسلم يلغار طور پيش ڪيو ويندو آهي، جنهن جو بنيادي مقصد بت شڪني هو؛ پر حقيقت ۾، جيئن وچئين دور جي ٻين فوجي حملي آورن جي مهمن جو حال هو، ان جو مقصد پڻ زمينن ۽ دولت تي قبضو حاصل ڪرڻ هو.}}&lt;/ref&gt; هن مهم دوران [[سارناتھ]] جو ٻڌ شهر به لٽيو ويو.&lt;ref name=&quot;Asher11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Asher74&quot;&gt;{{cite book |last1=Asher |first1=Frederick M. |title=Sarnath: A Critical History of the Place Where Buddhism Began |date=25 February 2020 |publisher=Getty Publications |isbn=978-1-60606-616-4 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=JMHEDwAAQBAJ&amp;pg=PA74 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== بيانه جي فتح ===
{{Main|گواليار جو گهيرو (1196ع)}}

محمد لڳ ڀڳ 1196ع ۾ ٻيهر هندستاني سرحد ڏانهن موٽيو، ته جيئن موجوده [[راجستان]] ۾ پنهنجو اقتدار مضبوط ڪري. ان وقت بيانه جو علائقو [[جادون راجپوت]]ن جي هڪ فرقي جي قبضي ۾ هو. محمد، [[قطب الدين ايبڪ]] سان گڏ، اڳتي وڌيو ۽ ٿنڪر جو گهيرو ڪيو، جنهن جو حڪمران ڪمار پال شڪست کاڌي. محمد قلعي کي پنهنجي سينيئر غلام [[بهاءُ الدين تغرل]] جي حوالي ڪيو، جنهن بعد ۾ سلطان ڪوٽ قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجو مضبوط مرڪز بڻايو.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ray|2019|page=44}}:&quot;شهاب الدين 1195ع–1196ع ۾ ٻيهر هندستان آيو. هن ڀيري هن بيانا تي حملو ڪيو. بيانا جو حڪمران ڪمارپال يادو ڀٽي راجپوت شاخ سان تعلق رکندو هو. جڏهن شهاب الدين جو حملو شروع ٿيو ته ڪمارپال ٺنڪر (ٺهنگڙ) ڏانهن هليو ويو ۽ اتي وڃي مورچابند ٿيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو. ان کان پوءِ بهاالدين تغرل کي ٺنڪر جي انتظام ۽ نگهباني جي ذميواري سونپي وئي.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Hooja|2006|page=276}}:&quot;نظامي جي ''تاج المآثر'' موجب 592 هجري (1196ع) ۾ محمد بن سام غوري ۽ سندس نائب قطب الدين ايبڪ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن روانا ٿيا. نظامي لکي ٿو ته ان کان پوءِ، جيڪو علائقو اڳ بت پرستيءَ جو مرڪز هو، اهو خدا جي عظمت ۽ شان جو مسڪن بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ناقابلِ تسخير قلعو فتح ڪيو ويو ۽ مقامي حڪمران ڪنورپال (ڪمارپال) کي شڪست ڏني وئي، جيتوڻيڪ سندس جان بخشي وئي. ان کان پوءِ سلطان قلعي ۽ ان جي آس پاس جي علائقي جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪري ڇڏيو.
ساڳئي نموني ''طبقاتِ ناصري'' ۾ بيان ٿيل آهي ته سلطان غازي معزالدين بيانا جي ملڪ ۾ واقع ٺنڪر (تاهنگڙ) جي قلعي کي فتح ڪيو، ۽ راجا سان معاملو طئي ڪرڻ کان پوءِ ان جي حڪومت بهاالدين تغرل جي حوالي ڪئي. بهاالدين تغرل ان علائقي جي حالت ايتري قدر بهتر بڻائي جو هندستان ۽ خراسان جي مختلف حصن مان واپاري، معزز ماڻهو ۽ اهلِ حيثيت اتي اچڻ لڳا. انهن کي آباد ٿيڻ جي ترغيب ڏيڻ لاءِ گهر ۽ ٻيو سامان مهيا ڪيو ويو.

بهاالدين تغرل بعد ۾ سلطان ڪوٽ (بيانا جي ڀرسان) قائم ڪيو ۽ ان کي پنهنجي فوجي مرڪز ۽ رهائشگاهه بڻايو.&quot;&lt;/ref&gt;

ٿنڪر جي فتح کان پوءِ بهاءُ الدين تغرل [[گوالیار]] جي قلعي کي به ماتحت ڪيو، جتي [[پريهار]] سردار سلخڻ پال ڊگهي گهيري کان پوءِ هٿيار ڦٽا ڪيا ۽ غوري بالادستي قبول ڪئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=171}}: &quot;592 هجري / 1195–1196ع ۾ معزالدين ٻيهر هندستان آيو. هن بيانا تي حملو ڪيو، جيڪو يادو ڀٽي راجپوت ڪمارپال جي حڪمراني هيٺ هو. حڪمران پنهنجي گاديءَ واري شهر بيانا ۾ سڌي مقابلي کان پاسو ڪيو ۽ ٺنڪر (تاهنگڙ) ڏانهن هليو ويو، جتي هن پاڻ کي مضبوط مورچن ۾ بند ڪري ڇڏيو. بهرحال، آخرڪار هو فرمانبرداري قبول ڪرڻ تي مجبور ٿي ويو.

ان کان پوءِ ٺنڪر (تاهنگڙ) ۽ وجيامندرڳڙهه تي قبضو ڪيو ويو ۽ انهن جو انتظام بهاالدين تغرل جي حوالي ڪيو ويو. ان کان پوءِ معزالدين گواليار ڏانهن پيشقدمي ڪئي. پرهارا گهراڻي جي حڪمران سللاکهناپال، بهرحال، معزالدين جي بالادستي ۽ اقتدار کي تسليم ڪري ورتو.&quot;&lt;/ref&gt; محمد جي قتل کان پوءِ تغرل [[بيانه]] ۾ پاڻ کي [[سلطان]] سڏائڻ لڳو.{{sfn|Khan|2008|page=33}}

1197ع ۾ قطب الدين ايبڪ [[گجرات]] تي حملو ڪيو ۽ اوچتي حملي کان پوءِ [[سروهي]] ۾ [[ڀيما ٻيون]] کي [[قصهرادا جي جنگ (1197ع)|شڪست]] ڏني، پوءِ سندس گادي [[انهلوارا]] کي لٽيو. اهڙيءَ طرح ايبڪ 1178ع ۾ ساڳئي هنڌ [[قصهرادا جي جنگ|محمد غوري جي شڪست]] جو بدلو ورتو.{{sfn|Saran|2001|page=121}}

== وچ ايشيا ۾ جدوجهد ==

محمد پنهنجي ڀاءُ جي اولهه طرف [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] خلاف توسيعي مهمن ۾ مدد جاري رکي، جڏهن ته هو اوڀر طرف هندستان ۾ به پنهنجون فتوحات وڌائيندو رهيو. ان دوران خراسان ۾ [[خوارزم جو سلطان شاهه|سلطان شاهه]] پنهنجي ڀاءُ [[علاءُ الدين تڪش]] هٿان، جيڪو [[قراختائي]] لشڪر جي مدد سان اڳتي وڌيو هو، شڪست کاڌي. نتيجي ۾ علاءُ الدين تڪش ڊسمبر 1172ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويٺو. سلطان شاهه غوري ڀائرن وٽ پناهه وٺي آيو ۽ درخواست ڪيائين ته هو سندس ڀاءُ تڪش کي اقتدار تان هٽائڻ ۾ مدد ڪن. جيتوڻيڪ گوري ڀائرن سندس عزت سان آجيان ڪئي، پر هن کي فوجي مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن تڪش سان سٺا لاڳاپا هئا.{{sfn|Habib|1992|page=41-42}}
سلطان شاهه پوءِ خراسان ۾ پنهنجي هڪ خودمختيار حڪومت قائم ڪئي ۽ پنهنجي گورنر بهاالدين تغرل سان گڏجي [[غور]] جي علائقن تي حملا ۽ ڦرلٽ شروع ڪئي. ان صورتحال ۾ غياث الدين محمد، محمد کان مدد گهري، جيڪو ان وقت [[محمد غوري جون هندستاني مهمون|هندستاني مهمن]] ۾ مصروف هو. محمد غزني مان پنهنجي فوج سان روانو ٿيو. گوري جا باجگذار حڪمران، [[باميان]] جو شمس الدين محمد ۽ هرات جو تاج الدين، به پنهنجي فوجن سميت خوارزمين خلاف هن مهم ۾ شامل ٿيا.{{sfn|Habib|1981|page=117-118}}
غوري فوجن ڪيترن مهينن جي مهم کان پوءِ [[مرغاب درياهه]] جي ڪناري تي سلطان شاهه کي فيصلاڪن شڪست ڏني. هرات جي سندس گورنر بهاالدين تغرل کي قتل ڪيو ويو، جڏهن⁠تہ سلطان شاهه [[مرو]] ڏانهن ڀڄي ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}} غورين پنهنجي فتح کان پوءِ هرات ٻيهر پنهنجي قبضي ۾ آندو.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} سلطان شاهه 1191ع ۾، غالباً منشيات جي وڌيڪ استعمال سبب، وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1981|page=118}}

مورخ [[ابو محمد حبيب الله|اي. بي. ايم. حبيب الله]] جي راءِ موجب غوري هرات کان سواءِ خراسان ۾ وڌيڪ ڪو علائقو پنهنجي سلطنت ۾ شامل نه ڪري سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي علائقا [[علاءُ الدين تڪش]] جي قبضي ۾ رهيا.{{sfn|Habibullah|1957|page=23}} 1193ع تائين تڪش ايران جي وڏي حصي ۽ [[بحرِ قزوين]] جي اوڀر وارن علائقن تي قبضو ڪري ورتو هو.{{sfn|Habib|1981|page=119}} ان جي ابتڙ، [[سي. اي. بوسورٿ]] جو خيال آهي ته غورين مرو واري فتح کان پوءِ خراسان جو ڪجهه حصو پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪيو هو.{{sfn|Bosworth|1968|page=163}}

=== خراسان ===
{{Main|اندخود جي جنگ}}

1200ع ۾ تڪش جي وفات کان پوءِ جانشينيءَ جي سوال تي [[خوارزم جو محمد ٻيون|علاءُ الدين شاهه خوارزم]] ۽ سندس ڀائٽي هندو خان وچ ۾ مختصر تڪرار پيدا ٿيو. غوري ڀائرن هن موقعي مان فائدو ورتو ۽ خوارزمي گهراڻي جي اندروني افراتفري دوران محمد ۽ غياث الدين [[نيشابور]]، [[مرو]] ۽ [[طوس]] جهڙن نخلستاني شهرن تي قبضو ڪري ورتو ۽ [[گرگان]] تائين پهچي ويا. اهڙيءَ طرح غورين پهريون ڀيرو مختصر عرصي لاءِ خراسان جي وڏي حصي تي پنهنجو اقتدار قائم ڪيو.{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

پر سندن اها ڪاميابي گهڻي عرصي تائين قائم نه رهي، ڇاڪاڻ⁠تہ علاءُ الدين آگسٽ 1200ع ۾ خوارزم جي تخت تي ويهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو{{sfn|Habib|1992|page=43}} ۽ 1201ع تائين پنهنجي وڃايل علائقن تي ٻيهر قبضو ڪري ورتائين.{{sfn|Habibullah|1957|page=25}} گورين خلاف ڪاميابين باوجود علاءُ الدين محمد وٽ صلح لاءِ سفير موڪليو، شايد ان ڪري ته هو پنهنجي توجهه [[قراختائي]]ن خلاف جدوجهد تي مرڪوز ڪري سگهي. پر هيءَ ڪوشش ناڪام وئي ۽ محمد ٻيهر پنهنجي فوج سان [[نيشابور]] ڏانهن وڌيو، جنهن علاءُ الدين کي شهر جي ڀتين اندر پناهه وٺڻ تي مجبور ڪيو. محمد طوس ۽ هرات ٻيهر فتح ڪيا ۽ ڀرپاسي جي علائقن کي لٽيو.{{sfn|Habib|1992|page=43-44}}

=== اڪيلي حڪمراني ===

غياث الدين محمد ڪيترن مهينن جي بيماريءَ کان پوءِ 13 مارچ 1203ع تي هرات ۾ وفات ڪري ويو.{{sfn|Habib|1992|page=44}} گڏيل حڪمراني جي سينيئر شريڪ جي وفات کان پوءِ محمد ''السلطان الاعظم'' (يعني ”سڀ کان وڏو سلطان“) جو لقب اختيار ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=94}}

[[قطب مينار]] جي هڪ ڪتبي ۽ هندستان ۾ جاري ڪيل سندس ڪجهه سون جي سڪن تي محمد کي ''سڪندر الثاني'' (ٻيو سڪندر اعظم) سڏيو ويو آهي.{{sfn|Flood|2009|pages=106, 289}} سندس درٻاري کيس اسلام جو علمبردار قرار ڏيندا هئا ۽ ''سلطانِ غازي'' جو لقب ڏيندا هئا. انهن سندس هندستاني مهمن کي ''لشڪرِ اسلام'' ۽ ''لشڪرِ ڪفار'' جي وچ ۾ جنگ طور پيش ڪيو.{{sfn|Flood|2009|page=106-107}}

غياث الدين جي وفات ڪجهه عرصي لاءِ محمد جي توجهه رياستي معاملن کان هٽائي ڇڏي. ان موقعي جو فائدو وٺندي، خوارزمي فوجن [[مرو]] تي قبضو ڪري ورتو ۽ گوري گورنر ڪرانگ جو سر قلم ڪري ڇڏيو، جڏهن⁠تہ محمد پنهنجي ڀائٽي الپ غازي کي هرات جو نگران مقرر ڪري ڇڏيو هو.{{sfn|Habib|1992|page=45}}
محمد غوري، شايد پوري [[خوارزمشاهي سلطنت]] تي قبضو ڪرڻ جي ارادي سان، هرات بدران سڌو خوارزم جي گاديءَ واري شهر [[گرگانج]] جو گهيرو ڪيو. ان دوران خوارزمي فوجون هرات جو گهيرو ڪري رهيون هيون. علاءُ الدين پسپا ٿيو ۽ بيحد پريشان ٿي [[قراختائي]]ن کان مدد گهري. قراختائين هڪ وڏي فوج موڪلي، جنهن خوارزمين جي مدد ڪئي.
قراختائي فوج جي دٻاءَ سبب محمد کي گرگانج جو گهيرو ختم ڪري واپس [[فيروزڪوه]] ڏانهن موٽڻو پيو. پر واپسيءَ دوران قراختائي ۽ [[قراخاني سلطنت]] جي گڏيل فوجن، تنيڪو ۽ [[عثمان بن ابراهيم]] جي اڳواڻيءَ ۾، 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ کيس سخت شڪست ڏني.{{sfn|Ray|2019|p=53-54}}

محمد کي وڏي تاوان ادا ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي گاديءَ واري هنڌ موٽڻ جي اجازت ملي. هن تاوان ۾ ڪيترائي هاٿي ۽ وڏي مقدار ۾ سون شامل هو.{{sfn|Biran|2005|page=68}} [[منهاج سراج جوزجاني]] موجب محمد ۽ تنيڪو وچ ۾ صلح جون ڳالهيون [[سمرقند]] جي [[عثمان بن ابراهيم]] ڪرايون، ڇاڪاڻ⁠تہ هو نه پيو چاهي ته ”اسلام جو سلطان“ ”ڪافرن“ جي قيد ۾ وڃي.{{sfn|Habib|1981|page=132-133}}
هن شڪست کان پوءِ غوري سلطنت هرات ۽ [[بلخ]] کان سواءِ خراسان جي تقريباً سڀني علائقن تان پنهنجو قبضو وڃائي ويٺي.{{sfn|Nizami|1998|page=184}} نتيجي طور محمد غوري مجبوريءَ ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمين]] سان صلح ڪرڻ تي راضي ٿيو.{{sfn|Habib|1992|page=46}}

== قتل ==
{{Main|جهلم جي جنگ (1206)}}


'''محمد غوري جو قتل''' 15 مارچ 1206ع تي پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ پيش آيو. هن واقعي بابت مختلف ذريعن ۾ مختلف قاتلن جو ذڪر ملي ٿو، جن ۾ پنجابي [[کوکر]] قبيلو ۽ [[اسماعيليت|اسماعيلي]] [[شيعو اسلام|شيعا]] شامل آهن. قتل جو سبب عام طور تي [[هندستان ۾ غوري مهمون|غوري مهمن]] کان پوءِ پيدا ٿيل تڪرارن کي قرار ڏنو ويو آهي. ڪيترن ئي [[مسلمان]] مؤرخن، جهڙوڪ [[منهاج سراج جوزجاني]]، [[فرشته]] ۽ [[ابن الاثير]] هن واقعي جو ذڪر ڪيو آهي. هن قتل کان پوءِ [[غوري سلطنت]] جي تيزيءَ سان زوال جي شروعات ٿي.

=== پسمنظر ===

محمد غوري 1204ع ۾ [[اندخود جي جنگ]] ۾ [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي ترڪن]] هٿان شڪست کاڌي، جنهن سندس فوجي شهرت کي سخت ڌڪ رسايو. هن شڪست جي خبر سڄي سلطنت ۾ پکڙجي وئي. ان کان پوءِ [[کوکر]] ۽ پنجاب جي ٻين قبيلن، جيڪي [[ڪوھِ جُود]] ۽ لاهور جي ٽڪرين جي وچ ۾ رهندا هئا، راءِ سال، بڪان ۽ سرکا جي اڳواڻيءَ ۾ بغاوت شروع ڪئي. انهن غزني ۽ لاهور جي وچ وارو رستو مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو، ايتري حد تائين جو ”هڪ به ماڻهو اتان گذري نه سگهيو“.

[[ابن الاثير]] پڻ لکي ٿو ته هندستان جي گهڻن ماڻهن به انهن جو ساٿ ڏنو ۽ لاهور ۾ غوري امير جي فرمانبرداري ختم ڪري ڇڏي، جڏهن⁠تہ [[لاهور]] کي به ڦريو ويو.{{sfn|Nizami|1970|page=178}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/89/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=90 |language=English}}&lt;/ref&gt;

اهو پڻ بيان ڪيو ويو آهي ته هن بغاوت جي نتيجي ۾ [[لاهور]] ڪجهه وقت لاءِ باغين جي قبضي ۾ هليو ويو ۽ [[ملتان]] ۾ غوري گورنر به شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |pages=481–482 |language=en}}&lt;/ref&gt;

محمد غوري ٻين صوبن ۾ بغاوتن کي دٻائي پنهنجي سلطنت ۾ استحڪام بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو. ان کان پوءِ هن پنهنجي توجهه [[وچ ايشيا]] ڏانهن موڙي، جتي هو اندخود واري شڪست جو بدلو وٺڻ ۽ خراسان ۾ وڃايل علائقن کي ٻيهر حاصل ڪرڻ چاهيندو هو. انهيءَ مقصد لاءِ جولاءِ 1205ع تائين بلخ ۾ سندس گورنر موجوده [[ازبڪستان]] جي شهر [[ترمذ]] جو گهيرو ڪيو ۽ مختصر مزاحمت کان پوءِ شهر تي قبضو ڪري ورتو. اتي موجود قراختائي فوج کي ختم ڪيو ويو ۽ شهر جي انتظام جو اختيار سندس پٽ حوالي ڪيو ويو.{{sfn|Biran|2005|page=69}}

ان کان پوءِ محمد غوري جهلم جي ويجهو باغين سان جنگ ۾ داخل ٿيو. [[منهاج سراج جوزجاني]] لکي ٿو ته جنگ پورو ڏينهن جاري رهي ۽ هڪ موقعي تي غوري فوج تقريباً پسپا ٿيڻ تي مجبور ٿي وئي. ان وقت [[التتمش]] هڪ محفوظ فوجي دستي سان پهتو، جنهن جنگ جو پاسو بدلائي ڇڏيو. نتيجي ۾ غوري فوج فتح حاصل ڪئي ۽ کوکرن جو وڏي پيماني تي قتلِ عام ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=483 |language=en}}&lt;/ref&gt;

التتمش جي بهادريءَ جي اعتراف طور محمد غوري کيس خاص ''خلعت'' عطا ڪئي. جوزجاني موجب محمد غوري ان موقعي تي التتمش کي غلاميءَ مان به آزاد ڪيو، جيتوڻيڪ سندس اصل مالڪ [[قطب الدين ايبڪ]] پاڻ اڃا غلام هو.{{sfn|Nizami|1970|page=212-213}}

=== قتل ===

ڪيترن ئي ذريعن موجب محمد غوري جو قتل پنجاب جي [[ڌاميڪ]] ۾ ٿيو. [[تاريخِ الفي]]، جيڪا [[مغل سلطنت|مغل شهنشاهه]] [[اڪبر]] جي حڪم تي مرتب ڪئي وئي هئي، بيان ڪري ٿي ته هي ڪارروائي کوکرن ڪئي، جن جا مائٽ محمد غوري طرفان سندن بغاوت دٻائڻ دوران ماريا ويا هئا. ساڳيو موقف [[فرشته]] پڻ اختيار ڪري ٿو.

''تاريخِ الفي'' موجب قاتلن جي هڪ ٽولي مان هڪ شخص پهرين دروازي جي نگهبان کي زخمي ڪيو. سندس دانهن ۽ رڙين سان ماڻهن جو ڌيان اتي ويو، ۽ ان موقعي جو فائدو وٺندي باقي قاتل سلطان تي حملو آور ٿيا ۽ کيس ڪيترائي گهرا زخم رسايا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jūzjānī |first=Minhāj Sirāj |url=https://books.google.com/books?id=u_ixTEEz8ssC&amp;dq=Bakan+and+Sarkah&amp;pg=PA482 |title=Ṭabaḳāt-i Nāṣirī: A General History of the Muḥammadan Dynasties of Asia, Including Hindūstān, from A.H. 194 (810 A.D.) to A.H. 658 (1260 A.D.) and the Irruption of the Infidel Mughals Into Islām |date=1881 |publisher=Gilbert &amp; Rivington |page=486 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ابن الاثير]] لکي ٿو ته قتل کوکرن ڪيو، پر قاتلن جي ٽولي ۾ ٻه مسلمان به شامل هئا، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته هي گڏيل [[کوکر]]-[[اسماعيليت|اسماعيلي]] ڪارروائي ٿي سگهي ٿي. هو تفصيل سان بيان ڪري ٿو ته ”ڪافر کوکرن جو هڪ ٽولو سندس لشڪر جي پٺيان لڳو رهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ سلطان سندن ماڻهن کي قتل ڪيو هو ۽ ڪيترن کي قيدي بڻايو هو. انهن کيس قتل ڪرڻ جو پڪو ارادو ڪيو هو.“ ابن الاثير موجب قاتلن سلطان کي چويهه زخم هنيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/91/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |pages=92–93 |language=English}}&lt;/ref&gt;

هو وڌيڪ لکي ٿو ته قتل ان وقت ٿيو، جڏهن محمد غوري [[لاهور]] مان واپس اچي رهيو هو ۽ شام جي نماز جي وقت ڌاميڪ ۾ ترسيل هو. ابن الاثير اسماعيلي عنصر جي شموليت بابت به وضاحت ڪري ٿو ۽ ٻڌائي ٿو ته اسماعيلي محمد غوري جي خراسان تي ممڪن حملي کان ڊڄندا هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس فوج اڳ ئي سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=دعويٰ ڪئي وڃي ٿي ته کيس اسماعيليَن قتل ڪيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سندس خراسان ڏانهن مهم کان ڊڄندا هئا. جيئن اسان بيان ڪري چڪا آهيون، سندس هڪ فوج سندن هڪ قلعي جو گهيرو ڪري رهي هئي.}}&lt;/ref&gt;

[[جامع التواريخ]] پڻ قاتلن کي کوکر قرار ڏئي ٿو، پر ان سان گڏ اهو به ٻڌائي ٿو ته امام فخرالدين، جيڪو محمد غوري سان گڏ رهندو هو، هن معاملي سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KygwAAAAYAAJ&amp;dq=Jami+al+tawarikh+khokhar&amp;pg=PA294 |title=Bibliotheca Indica |date=1881 |publisher=Asiatic Society. |page=485 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ابن الاثير به هن الزام جو ذڪر ڪري ٿو، پر سندس مطابق هي الزام ”غزني جي شرپسند ماڻهن“ طرفان لڳايو ويو، جن دعويٰ ڪئي ته امام فخرالدين قاتلن کي موڪليو هو ۽ کيس [[خوارزمشاهي سلطنت|خوارزمي شاهه]] طرفان اڪسايو ويو هو. انهيءَ الزام کان پوءِ فخرالدين جي جان کي خطرو پيدا ٿيو، تنهن ڪري غوري وزير کيس ڳجهي نموني محفوظ هنڌ منتقل ڪري ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/al-kamil-fil-tarikh-of-ibn-al-athir/Al-K%C4%81mil%20f%C4%AB%20al-t%C4%81r%C4%ABkh%20by%20Ibn%20Athir/The%20Chronicle%20of%20Ibn%20al-Ath%C4%ABr%20for%20the%20Crusading%20Period%20from%20al-K%C4%81mil%20f%C4%ABl-tar%C4%ABkh.%20Part%203/page/93/mode/2up?view=theater |title=Al-Kāmil fī al-tārīkh by Ibn Athir |page=93 |language=English |quote=غزني جي ڪجهه شرپسند ماڻهن مملوڪن وٽ اچي چيو ته: ”فخرالدين الرازي اوهان جي آقا کي قتل ڪرايو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي شخص آهي جنهن خوارزم شاهه جي اڪساھ تي قاتلن کي موڪليو.“ اهي ماڻهو کيس قتل ڪرڻ لاءِ سندس خلاف اٿي بيٺا، پر هو ڀڄي ويو ۽ وزير مؤيد الملڪ وٽ پناهه ورتائين. جڏهن هن وزير کي پنهنجي حالت ٻڌائي، تڏهن وزير کيس ڳجهي نموني هڪ محفوظ هنڌ موڪلي ڇڏيو.}}&lt;/ref&gt;

== جانشيني ==
محمد جو واحد اولاد سندس ڌيءَ هئي، جيڪا سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري وئي هئي.{{sfn|Habib|1981|page=145}} دَمياڪ ۾ سندس قتل کان پوءِ جانشيني بابت سندس غلامن ۽ ٻين سينيئر غوري اميرن وچ ۾ اقتدار جي ڇڪتاڻ جو دور شروع ٿيو. غزني ۽ [[فيروزڪوه]] جي غوري اشرافيا [[بها الدين سام ثاني]] جي جانشيني جي حمايت ڪئي، جيڪو باميان واري شاخ سان تعلق رکندو هو، جڏهن ته سندس ترڪ غلام [[غياث الدين محمود]] جي حمايت ڪندا هئا، جيڪو سندس ڀائٽي ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين جو پٽ هو.{{sfn|Nizami|1970|page=200}} پر بها الدين 24 فيبروري 1206ع تي بيماري سبب غزني ڏانهن پنهنجي سفر دوران وفات ڪري ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}}

اهڙيءَ طرح 1206ع ۾ محمد کان پوءِ [[غياث الدين محمود]] حڪمران بڻيو، جيتوڻيڪ [[گنگا]] ماٿري ۾ سندس اڪثر فتحون محمد جي نائبن [[قطب الدين ايبڪ]]، [[تاج الدين يلدز]]، [[بهاالدين تغرل]]، [[ناصر الدين قباچه]] ۽ [[محمد بختيار خلجي]] جي قبضي هيٺ هيون، جيڪي پنهنجي معاملن بابت غياث الدين محمود سان بمشڪل ئي صلاح مشورو ڪندا هئا. تنهن هوندي به، اهي کيس خراج ادا ڪندا رهيا.{{sfn|Habib|1981|page=145-146}} پنهنجي دورِ حڪومت دوران محمود سرڪاري طور ايبڪ ۽ يلدز کي «[[آزادي نامو]]» (منومشن) عطا ڪيو.{{sfn|Nizami|1970|page=201}}{{sfn|Wink|1991|page=188}} اهڙيءَ طرح غلاميءَ مان آزاد ٿيڻ ۽ محمود کان «ڇتر» جي سرمايه ڪاري حاصل ڪرڻ کان پوءِ يلدز 1206ع ۾ غزني جو بادشاهه بڻجي ويو،{{sfn|Wink|1991|page=188}} جڏهن ته ايبڪ لاهور ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو (۽ 1208ع ۾ آزاديءَ جو اعلان ڪيو)، جنهن سان [[دہلي سلطنت]] جو بنياد پيو. مورخ اقتدار عالم خان هن ڳالهه تي شڪ ظاهر ڪيو آهي ته ايبڪ پاڻ کي «سلطان» سڏايو هجي، ڇاڪاڻ⁠تہ سڪن جي شاهدي مان اها ڳالهه ثابت نٿي ٿئي.{{sfn|Khan|2008|page=17}} جلد ئي محمود کي [[علاءُ الدين شاهه خوارزم]] جي بالادستي قبول ڪرڻي پئي (جنهن جو ثبوت سڪن مان ملي ٿو، جتي هن پنهنجي نالي سان گڏ علاءُ الدين جو نالو به سڪن تي هڻايو ۽ سندس نالو ''خطبي'' ۾ به پڙهايو ويندو هو، تان جو 1212ع ۾ سندس قتل ٿي ويو).&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=The Seljuk and the Khwarazm Shah|author=[[سي. اي. بوسورٿ]]|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://books.google.com/books?id=lHDBzgEACAAJ |title=History of civilizations of central Asia: Volume IV The age of achievement: A.D. 750 to the end of the fifteenth century : (part one) The historical, social and economic setting |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1|page=171|language=en}}&lt;/ref&gt;

ان کان پوءِ [[خوارزمي سلطنت|خوارزمين]] غوري علائقن ۾ پنهنجي ڪٺ پتلي حڪومت قائم ڪئي، جيتوڻيڪ يلدز 1213ع ۾ کين پوئتي ڌڪي ڇڏيو،{{sfn|Thomas|2018|page=65}} پر پوءِ علاءُ الدين غوري سلطنت جو مڪمل خاتمو آڻي [[فيروزڪوه]] کي 1215ع ۾ [[ضياءُ الدين علي]] کان پنهنجي سلطنت ۾ شامل ڪري ڇڏيو،&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Periphery as Centre: The Ghurids between the Persianate and Indic Worlds|author=Alka Patel|editor1-first = David |editor1-last = Morgan |editor2-first = Sarah |editor2-last = Stewart |title = The Coming of the Mongols |url = https://books.google.com/books?id=gbqKDwAAQBAJ |year =2017 |publisher = Bloomsbury Publishing |page=22|isbn = 978-1788312851 }}&lt;/ref&gt; جيڪو يا ته سندس قيد ۾ فوت ٿي ويو (۽ [[ايران]] ۾ ساڙيو ويو) يا جلاوطنيءَ ۾ دهلي هليو ويو.{{sfn|Thomas|2018|page=64}} علاءُ الدين ساڳئي سال باميان واري شاخ جي آخري غوري حڪمران [[جلال الدين علي]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو. اهڙيءَ طرح [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جو وجود 1215ع تائين ختم ٿي ويو.{{sfn|Habib|1992|page=47}}{{sfn|Nizami|1998|page=184}} تقريباً ساڳئي وقت يلدز کي به غزني مان هٽايو ويو. پوءِ هو دهلي ڀڄي آيو ۽ محمد غوري جي فتح ڪيل علائقن جي جانشينيءَ تي پنهنجو دعويٰ پيش ڪيو. بهرحال، 1216ع ۾ [[التمش]] کيس [[ترائن]] ۾ شڪست ڏئي قتل ڪرائي ڇڏيو.{{sfn|Khan|2008|page=77}}

=== غلامن سان لاڳاپا ===
جوزجاني جي [[طبقات ناصري]] (تقريباً 1260ع) موجب، محمد پنهنجي حياتيءَ ۾ ڪيترائي [[غلامي|غلام]] خريد ڪيا، جيڪي جوزجاني جي بيان مطابق اوڀر ۾ پنهنجي صلاحيتن سبب مشهور ٿيا. محمد هڪ نوجوان [[ناصر الدين قباچه|قباچه]] خريد ڪيو، جيڪو غلاميءَ ۾ وڪرو ٿيو هو ۽ بعد ۾ غوري سلطان پاران کيس [[ڪرمان]] ۽ [[سنجار (خراسان)|سنجار]] جا علائقا سندس [[اقطا]] طور عطا ڪيا ويا. هن پنهنجن غلامن کي محبت سان پاليو ۽ کين پنهنجن پٽن ۽ جانشينن وانگر سمجهيو، خاص ڪري پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ جڏهن هو پنهنجي غوري خاندان کان مايوس ٿي ويو هو.{{sfn|Nizami|1970|page=198-199}} هڪ ٻئي همعصر مصنف [[فخر مدبر]]، جيڪو [[قطب الدين ايبڪ]] جي سرپرستيءَ هيٺ لکندو هو، پڻ محمد لاءِ هر هڪ ترڪ غلام («بندگان») جي اهميت تي زور ڏنو. هن ايبڪ جي تعريف ڪئي ته هن پنهنجي آقا جي اعتماد کي برقرار رکيو.{{sfn|Kumar|2006|page=83-84}} محمد جا غلام [[محمد غوري جون هندستاني مهمون#وڌيڪ مهمون|گنگا-جمنا دوآب ۾ غوري فتوحات]] جي توسيع ۽ استحڪام ۾ اهم ڪردار ادا ڪندا رهيا، جڏهن ته محمد [[خراسان]] جي معاملن ۾ مصروف هوندو هو. انهن [[اتر هندستان]] ۾ پنهنجو اقتدار قائم ڪيو، پر پوءِ به محمد کي پنهنجو اعليٰ آقا تسليم ڪندا رهيا.{{sfn|Kumar|2006|page=86}}

محمد بعد ۾ پنهنجي غلامن جي خاندانن وچ ۾ [[اندرشادي]] (Endogamy) جي روايت مطابق شاديون ڪرائڻ جو بندوبست ڪيو. انهن اتحادين مان نمايان شاديون [[تاج الدين يلدز]] جي ڌيئرن جون [[قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[ناصر الدين قباچه]] سان هيون. ايبڪ جون ٻه ڌيئرون پڻ قباچه سان پرڻايون ويون.{{sfn|Kumar|2006|page=90-91}} اها پاليسي ايبڪ به جاري رکي، جنهن پنهنجي ڌيءَ جي شادي پنهنجي غلام [[التمش]] سان ڪرائي.{{sfn|Kumar|2006|page=92}}

عوامي روايتن موجب، جڏهن درٻار جي هڪ اهلڪار افسوس ظاهر ڪيو ته سلطان (محمد) جو ڪو مرد وارث نه آهي، ته هن جواب ڏنو:

{{Blockquote|&quot;ٻين بادشاهن جا شايد هڪ يا ٻه پٽ هجن، پر منهنجا هزارين پٽ آهن، يعني منهنجا ترڪ غلام، جيڪي منهنجين سلطنتن جا وارث بڻجندا، ۽ منهنجي وفات کان پوءِ به انهن علائقن ۾ خطبي (جمعي جي وعظ) ۾ منهنجو نالو زنده رکندا.&quot;|author=محمد غوري پنهنجي جانشيني بابت&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jackson |first1=Peter |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54329-3 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;pg=PA31}}&lt;/ref&gt;}}

== ورثو ==
[[فائل:Ghurid_Empire_according_to_Schwartzberg_Atlas,_p.147.png|thumb|1200ع ۾ محمد غوري ۽ غياث الدين محمد جي دورِ حڪومت دوران غوري سلطنت جي سڀ کان وڏي وسعت]]

محمد ۽ سندس وڏي ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جي گڏيل حڪمراني (دو-اقتداري) دوران غوري اوڀر جي [[اسلامي دنيا]] جي وڏين طاقتن مان هڪ بڻجي اڀريا.{{sfn|Jackson|2000|page=207}} سندن دورِ حڪومت ۾ غوري پنهنجي علائقائي توسيع جي بلند ترين حد تي پهتا، جڏهن هو مختصر عرصي لاءِ اهڙي سلطنت تي حڪمران رهيا جيڪا اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هئي. انهن سالن دوران سندن سلطنت موجوده اوڀر ايران جي [[گرگان]] کان موجوده [[بنگلاديش]] جي [[لکناوتي]] تائين ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ [[سنڌ]] (پاڪستان) تائين ڦهليل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=ڊيوڊ ٿامس|chapter=غوري سلطنت|editor=جان ميڪنزي |url=https://books.google.com/books?id=W5SIjgEACAAJ|title=سلطنت جو انسائيڪلوپيڊيا، 4 جلدن جو سيٽ |date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-44064-3|quote=پنهنجي عروج تي، غوري سلطنت، يا شايد وڌيڪ درست نموني چئجي ته اهو علائقو جتي سندس فوجن مهمون هلائيون، مختصر عرصي لاءِ اوڀر کان اولهه تائين 3000 ڪلوميٽرن کان وڌيڪ پکڙيل هو — اوڀر ايران جي نيشاپور کان بنارس ۽ بنگال تائين، ۽ هماليه جي دامن کان ڏکڻ ۾ سنڌ تائين.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=سرڪار |editor-first=جادوناٿ |editor-link=جادوناٿ سرڪار |year=1973 |orig-year=پهريون ڀيرو 1948ع ۾ شايع ٿيو |title=بنگال جي تاريخ |volume=II |location=پٽنا |publisher=Academica Asiatica |page=8 |oclc=924890 |quote=بختيار وريندر علائقي جي فتح تقريباً مڪمل ڪري چڪو هو، جنهن سان گڏ ... گور جو شهر به 599هه کان اڳ اچي ويو هو.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Habibullah|1957|page=24}}{{sfn|Nizami|1998|page=185}}

[[اندخود جي جنگ|اندخود جي تباهي]] ۽ محمد جي قتل کان هڪ ڏهاڪي اندر [[غوري خاندان|شنسباني خاندان]] جي زوال، گڏوگڏ [[چنگيز خان]] جي عروج، جنهن تاريخ جي [[سڀ کان وڏين سلطنتن جي فهرست|سڀ کان وڏي متصل سلطنت]] قائم ڪئي، سبب اتر هندستان ۽ پاڪستان، خراسان ۽ [[فارس]] ۾ غورن جي مختصر عرصي واري ڪاميابين کي وچ ايشيا جي [[مسلمان رياستن ۽ خاندانن جي فهرست|وڌيڪ طاقتور اسلامي سلطنتن]] جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت وارو سمجهيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=144}} جيتوڻيڪ محمد [[ماوراءُالنهر]] ۾ پنهنجي [[خوارزمي سلطنت|ترڪ خوارزمي مخالفن]] خلاف گهڻو ڪامياب نه رهيو،{{sfn|Khan|2008|page=116-117}} پر [[برصغير]] ۾ سندس ڪاميابين جا انتهائي گهرا اثر پيا. تيرهين صديءَ جي تاريخي ڪتاب ''[[جوامع الحڪايات]]'' ۾ [[محمد عوفي]] لکيو آهي ته سلطان (محمد غوري) جو «[[خطبو]]» [[هرات]] کان [[آسام]] تائين سڀني مسجدن ۾ پڙهيو ويندو هو.{{sfn|Habib|1981|page=132}} [[ترائن جي ٻي جنگ]] ۾ [[پرتھوي راج چوهاڻ ٽيون]] جي [[راجپوت]] فوجن خلاف سندس فيصلائتي فتح کان پوءِ [[قطب الدين ايبڪ]] پاران [[دهلي سلطنت]] جو بنياد وڌو ويو، جنهن کي بعد ۾ سندس غلام سالار [[التمش]] وڌيڪ مضبوط ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=هرمن ڪلڪي |author1-link=هرمن ڪلڪي |author2=ڊيٽمار روٿرمُنڊ |author2-link=ڊيٽمار روٿرمُنڊ|url=https://books.google.com/books?id=TPVq3ykHyH4C|title=هندستان جي تاريخ|date=2004|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32919-4 |page=167|quote=ترائن جي پهرين جنگ اجمير جي پرٿوي راج چوهاڻ جي اڳواڻيءَ هيٺ راجپوت اتحاد کٽي هئي. پر جڏهن محمد غوري ايندڙ سال گهوڙن تي سوار 10,000 تيراندازن سان واپس آيو، تڏهن هن پرٿوي راج ۽ سندس فوج کي شڪست ڏني.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=سگاتا بوس |author1-link=سگاتا بوس |author2=عائشه جلال |author2-link=عائشه جلال|url=https://books.google.com/books?id=6ihNtzxy5GEC&amp;q=Rajput|title=جديد ڏکڻ ايشيا: تاريخ، ثقافت، سياسي معيشت|date=2004 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30786-4|page=21|quote=سياسي ۽ معاشي ضرورتن جي اهڙي ئي گڏيل صورت هئي، جنهن ڏيڍ صدي پوءِ 1192ع ۾ محمد غوري، هڪ ترڪ، کي هندستان تي ڪاهه ڪرڻ تي آماده ڪيو. اتر هندستان ۾ ترائن جي حڪمت عمليءَ واري جنگ ۾ راجپوت سردار پرٿوي راج چوهاڻ تي سندس فتح پهرين مسلمان سلطنت جي قيام لاءِ رستو هموار ڪيو.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Chandra|2007|p=73}}:&quot;معزالدين محمد بن سام جو اڪثر محمود غزنوي سان مقابلو ڪيو ويو آهي. جنگجو جي حيثيت ۾ محمود غزنوي معزالدين کان وڌيڪ ڪامياب هو، ڇاڪاڻ ته هن هندستان يا وچ ايشيا ۾ ڪڏهن به شڪست نه کاڌي. هن هندستان کان ٻاهر به هڪ وڏي سلطنت تي حڪومت ڪئي. پر اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته معزالدين کي هندستان ۾ محمود جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وڏين ۽ بهتر منظم رياستن سان مقابلو ڪرڻو پيو. جيتوڻيڪ هو وچ ايشيا ۾ گهٽ ڪامياب رهيو، پر هندستان ۾ سندس سياسي ڪاميابيون وڌيڪ وڏيون هيون.&quot;&lt;/ref&gt; دهلي سلطنت تيرهين صديءَ دوران [[منگول سلطنت هيٺ تباهي]] جي باوجود اها واحد وڏي اسلامي رياست ثابت ٿي جيڪا وچ ايشيا جي تباهيءَ مان بچي وئي.{{sfn|Ray|2019|page=48}}{{sfn|Chandra|2007|page=84}}

غوري پنهنجي رعيت ۾ گهڻو مقبول نه هئا، بلڪل اهڙيءَ طرح جيئن غزنوي به [[خراسان]] جي ماڻهن ۾ غير مقبول هئا. جوزجاني موجب، محمد ڳرا محصول لاڳو ڪيا، ڦرلٽ ڪئي ۽ [[طوس]] ۾ موجود ملڪيت تي قبضو ڪيو (جيڪا هڪ امام جي مزار جي حفاظت لاءِ وقف ڪئي وئي هئي) ۽ ان مان حاصل ٿيندڙ آمدني پنهنجي فوج جي خرچن لاءِ استعمال ڪئي. انهن عملن سبب ماڻهن ۾ غورن خلاف ناراضگي پيدا ٿي. جڏهن محمد گرگانج جو گهيرو ڪيو ته مقامي ماڻهن سندس خلاف مزاحمت ڪئي. انهن گهيريل خوارزمي شاهه جي فوجي مدد ڪئي، جنهن بعد ۾ ستر هزار سپاهين تي مشتمل وڏي فوج گڏ ڪري ورتي ۽ آخرڪار محمد کي گهيرو ختم ڪري پوئتي هٽڻ تي مجبور ڪيو، ان کان اڳ جو هو [[قراختائي]] فوجن جي گهيري ۾ اچي وڃي ها.{{sfn|Chandra|2006|page=22}}{{sfn|Bosworth|1968|page=164}}{{sfn|Habib|1992|page=45}}

تنهن هوندي به، محمد جي دورِ حڪومت ۾ غور جو علائقو خوشحال ٿيو ۽ علم ۽ ثقافت جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. هن مختلف عالمِ دينن کي به وظيفا ۽ امدادون ڏنيون، جن ۾ مولانا فخرالدين رازي شامل هئا، جن غوري سلطنت جي پٺتي پيل علائقن ۾ اسلامي تعليمات جي تبليغ ڪئي. محمد پنهنجي سلطنت جي تعميراتي ترقيءَ ۾ به مختصر پر اهم ڪردار ادا ڪيو. مثال طور، هن پنهنجي گاديءَ واري شهر غزني ۾ اسلامي چمڪدار ٽائلس سان سينگاريل عمارتون تعمير ڪرايون.{{sfn|Ray|2019|page=48}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Nizami|1970|page=182}}:&quot;غور جي ثقافتي ترقيءَ ۾ معزالدين جو حصو معمولي نه هو. حقيقت ۾ هو ۽ سندس ڀاءُ غياث الدين ئي هئا جن غور جي ثقافتي نموني ۾ تبديلي آندي. هن مولانا فخرالدين رازي جهڙن عالمن کي انهن پٺتي پيل علائقن ۾ ديني تعليم ڦهلائڻ لاءِ سهولتون فراهم ڪيون ۽ غور کي ثقافت ۽ علم جو مرڪز بڻجڻ ۾ مدد ڏني. هن تعميراتي روايتن جي ميدان ۾ به ڪجهه قابل ذڪر حصو وڌو. يو. سڪريٽو غزني ۾ مليل چمڪدار ٽائلن جي هڪ منفرد قسم کي معزالدين جي دور سان منسوب ڪري ٿو.&quot;&lt;/ref&gt;

=== يادگارون ===
[[فائل:Shrine of Mu'izz al-Din Muhammad.JPG|thumb|محمد جي جديد مزار، جيڪا پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] پاران 1994–1995ع ۾ [[ڌمياڪ]]، [[سوهاوا تعلقو]]، پاڪستان ۾ تعمير ڪرائي وئي، جتي محمد قتل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=Dawn&gt;{{cite news |last1=ياسين|first1=عامر|title=دهلي فتح ڪندڙ ماڻهوءَ جو مقبرو|url=https://www.dawn.com/news/1362383 |newspaper=ڊان اخبار|access-date=17 July 2025|language=en |date=8 October 2017|archive-url=https://archive.today/20250717220042/https://www.dawn.com/news/1362383|url-status=dead|archive-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt; همعصر ذريعن موجب محمد کي اصل ۾ غزني ۾ دفن ڪيو ويو هو.]]

* محمد غوري لاءِ هڪ مزار 1994–1995ع ۾ ڌمياڪ ۾ پاڪستاني سائنسدان [[عبدالقدير خان]] تعمير ڪرائي، جيڪا بعد ۾ پنجاب جي آثارِ قديمه واري کاتي حوالي ڪئي وئي.&lt;ref name=Dawn/&gt; [[ڌمياڪ]] ۾ سندس قتل کان پوءِ محمد جو لاش غزني ۾ سندس ڌيءَ جي مقبري ۾ دفن ڪيو ويو.{{sfn|Habib|1981|page=134}}{{sfn|Saran|2001|page=125}}

* پاڪستاني فوج پنهنجي ٽن [[وچ مفاصلي وارا بيلسٽڪ ميزائل]]ن جا نالا [[غوري (ميزائل)|غوري-اول]]، [[غوري-ٻيو]] ۽ [[غوري-ٽيون]] محمد جي ياد ۾ رکيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061030030043/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GI03Df02.html |url-status=dead |author=سڌا رامچندرن|archive-date=2006-10-30 |title=ايشيا جا ميزائل دل تي وار ڪن ٿا |work=ايشيا ٽائمز |date=3 September 2005|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;

== سڪا ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;80px&quot; heights=&quot;80px&quot; perrow=&quot;3&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Mu'izz al-Din Muhammad. AH 599-602 AD 1171-1206.jpg|[[وچ ايشيا]] ۽ افغانستان ۾ واپار لاءِ غزني مان جاري ڪيل محمد جا روايتي سون جا سڪا
File:Mu'izz al-Din Muhammad bin Sam. AH 599-602 AD 1171-1206. Pagoda coin with. Lakshmi seated facing.jpg|[[شڪمڀري جا چاهامانا]] / [[گهاهداوالا خاندان]] جي نموني تي ٺهيل محمد جا سڪا
File:Ghor1.jpg|[[هندو شاهي]]ن جي سڪن مان ماخوذ محمد جا ڍڳي ۽ گهوڙيسوار وارا [[جٽل سڪو|جٽل سڪا]]
File:Leaded copper Jital of Muizz al-din Muhammad bin Sam, photographed by Yogabrata Chakraborty.jpg|معزالدين محمد بن سام جو سيسي سان ملايل ٽامي جو جٽل
&lt;/gallery&gt;

تقريباً 1199ع ڌاري غزني ۾ محمد جي درٻار مان جاري ٿيندڙ سڪا، جيڪي [[اسلامي دنيا]] جي سڪن جي معيارن مطابق هئا، تن تي صرف [[عربي]] خطاطي موجود هوندي هئي. انهن سڪن جي سامهون واري پاسي تي [[ڪلمو|ڪلمي]] سان گڏ سندس ڀاءُ [[غياث الدين محمد]] جو نالو ۽ لقب لکيل هوندو هو، جڏهن ته پٺئين پاسي تي محمد جو نالو، سندس لقب ۽ [[خلافت]] جو لقب درج هوندو هو.{{sfn|Flood|2009|page=103}}

1199ع کان پوءِ محمد ۽ غياث الدين پاران جاري ڪيل سڪن جي نمونن ۾ تبديلي آئي ۽ اهي وڌيڪ روايتي اسلامي طرز ڏانهن مائل ٿي ويا، جتي سڪن جي ٻنهي پاسن تي قرآني آيتون لکڻ شروع ڪيون ويون. سڪن جي هن مذهبي روايت ڏانهن واپسي غالباً ان ڳالهه جي عڪاسي ڪندي هئي ته غياث الدين ۽ محمد پنهنجي فقهي وابستگي [[ڪرّاميه]] کان بدلائي اسلامي دنيا جي مکيه [[حنفي]] ۽ [[شافعي]] مڪتبن ڏانهن منتقل ڪئي هئي، جيئن هو پاڻ کي وسيع اسلامي دنيا سان وڌيڪ ڳنڍي سگهن ۽ پنهنجي نسبتاً غير مرڪزي پس منظر کان مٿاهون مقام حاصل ڪري سگهن.{{sfn|Flood|2009|page=104}}

اتر هندستان ۾ محمد پاران جاري ڪيل سڪا وزن ۽ ڌاتن جي خالصيت بابت هندستاني معيارن تي ٻڌل هئا.{{sfn|Eaton|2000|page=49-50}} [[بنگال]] کان سواءِ هندستان ۾ غوري سڪا فتح کان اڳ واري روايت مطابق جاري ٿيندا رهيا، جتي موجوده هندو علامتن سان گڏ محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ لکيو ويندو هو، جيڪا اتر هندستان جي پڙهيل لکيل اشرافيه جي لپي هئي، نه ڪي عربي.{{Sfn|Flood|2009|page=115-116}}

محمد ۽ سندس نائبن پاران اتر هندستان ۾ جاري ڪيل سڪن تي هڪ پاسي [[هندو]] ديوي [[لکشمي]] جي تصوير (جيڪا چاهامانا حڪمرانن جي اڳوڻي روايت تي ٻڌل هئي) موجود هوندي هئي، جڏهن ته ٻئي پاسي محمد جو نالو [[ناگري لپي]] ۾ [[سنسڪرت]] ٻوليءَ ۾ لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=30}}

اهڙيءَ طرح [[دهلي]] ۾ به غوري حڪمرانن فتح کان اڳ واري [[جٽل سڪو|جٽل]] سڪن جي روايت جاري رکي، جنهن تي [[نندي]] ڍڳي ۽ «چاهامانا گهوڙيسوار» جي تصوير هوندي هئي. ڍڳي جي چوڌاري محمد جو نالو «شري محمدادا سامي» لکيل هوندو هو، جڏهن ته گهوڙيسوار جي چوڌاري «شري حميره» لکيل هوندو هو.{{sfn|Kumar|2002|page=29-30}}

هندستاني اعزازي لقب ''شري'' (لفظي معنيٰ: «روشن» يا «جلال وارو») ۽ ''حميره''، جيڪو عربي لقب ''امير'' جو سنسڪرتي روپ هو، ۽ اهي سڀئي ناگري لپيءَ ۾ لکيل هجڻ، جٽل سڪن جي ان روايت سان مطابقت رکندا هئا، جنهن ۾ پنهنجي سڄي تاريخ دوران هندستاني ۽ ايراني ثقافتي علامتن ۽ لساني عنصرن جو امتزاج موجود رهيو.

فنبار بيري فلڊ تبصرو ڪيو آهي ته فتح کان اڳ واري سڪن جي روايت کي جاري رکڻ دراصل غورن پاران هڪ عملي ۽ معاشي ضرورت هئي، جيئن اتر هندستان جي اقتصادي حالتن سان مطابقت پيدا ڪري سگهجي.{{sfn|Flood|2009|page=116}}

سنيل ڪمار به خزاني مان مليل سڪن جي شاهدي جي بنياد تي وضاحت ڪئي آهي ته محمد پاران جاري ڪيل سڪا مقامي هندستاني مالياتين ۽ بئنڪرن وٽ ساڳئي قدر سان قبول ڪيا ويندا هئا، جنهن قدر سان اڳوڻا [[راجپوت]] حڪمرانن جا سڪا قبول ڪيا ويندا هئا، جيتوڻيڪ ان دوران سياسي نظام ۾ تبديلي ۽ اقتدار جي منتقلي ٿي چڪي هئي.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kumar|2002|page=30}}:&quot;جيئن اتر هندستان مان مليل خزاني جي شاهدي ثابت ڪري ٿي، معزي سڪن کي اڳوڻن راجپوت سڪن جيتري ئي اهميت ڏني ويندي هئي، ۽ اهي مڪمل طور تي اهڙي معاشي نظام ۾ ضم ٿي ويا هئا، جيڪو سياسي دنيا ۾ ٿيندڙ اقتداري تبديلين کان گهڻو متاثر نه ٿيندو هو.&quot;&lt;/ref&gt;


== عوامي ثقافت ۾ ==
2022ع جي فلم ''[[سمراٽ پرتھويراج]]'' ۾ [[مانو وج]] محمد غوري جو ڪردار ادا ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ڇا اڪشي ڪمار جي پرتھويراج چوهاڻ بابت حياتياتي فلم ۾ سنجي دت محمد غوري جو ڪردار ادا ڪندو؟|url=https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|access-date=17 July 2025|website=NewsNation.com TV website|archive-date=27 February 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227115449/https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/akshay-kumars-biopic-on-prithviraj-chauhan-to-see-sanjay-dutt-as-muhammad-ghori-233386.html|author=شريپرنا ساها}}&lt;/ref&gt;

== ڪتابيات ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=احمد فاروقي|first=سلمىٰ|title=وچئين دور جي هندستان جي جامع تاريخ: ٻارهين صديءَ کان ارڙهين صديءَ جي وچ تائين |url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC |year=2011 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-3202-1 }}
* {{cite book | title =ايران جي ڪيمبرج تاريخ، جلد 5: سلجوقي ۽ منگول دور | year =1968 | publisher =Cambridge University Press | location =ڪيمبرج | editor-last =فراءِ | editor-first =آر. اين. | last =بوسورٿ | first =سي. اي. | author-link = C. E. Bosworth | chapter =ايراني دنيا جي سياسي ۽ خانداني تاريخ (1000ع–1217ع) | pages = 1–202 | isbn =0-521-06936-X |url=https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&amp;pg=PA1}}
* {{cite encyclopedia | first = سي. ايڊمنڊ | last = بوسورٿ | title =غوري |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids | year = 2001 | encyclopedia = انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا، آن لائين ايڊيشن | access-date = 5 January 2014}}
* {{Cite book|last=بيران|first=مائيڪل|url=https://books.google.com/books?id=B934LaVBaz8C |title=يوريسيائي تاريخ ۾ قراختائي سلطنت: چين ۽ اسلامي دنيا جي وچ ۾ |date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84226-6 |language=en}}
* {{Cite book|last=چندر|first=ستيش|author-link=Satish Chandra (historian)|url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC |title=وچئين دور جو هندستان: سلطنت کان مغلن تائين – دهلي سلطنت (1206ع–1526ع)، حصو اول |date=2006|publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-1064-5|language=en}}
* {{cite book |last=چندر |first=ستيش |author-link=Satish Chandra (historian)|title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخ: 800–1700ع|url=https://books.google.com/books?id=qHnHHwAACAAJ |year=2007|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-3226-7}}
* {{Cite book|last=ايٽن|first=رچرڊ|author-link=Richard M. Eaton|url=https://books.google.com/books?id=UEXZAAAAMAAJ |title=اسلام ۽ هندستاني تاريخ بابت مقالا |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-565114-0 |language=en}}
* {{Cite book |last=فلڊ |first=فنبار بيري |url=https://books.google.com/books?id=OLNE_li8C10C |title=ترجمي جون شيون: مادي ثقافت ۽ وچئين دور جو ”هندو-مسلم“ ميل جول |date=2009|publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12594-7 |language=en}}
* {{Cite book |last=حبيب الله|first=اي. بي. ايم.|author-link=Abu Mohammed Habibullah|title=هندستان ۾ مسلمان حڪمرانيءَ جو بنياد |url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.199570/page/n71/mode/2up |year=1957}}
* {{Cite book |last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|chapter=ايشيائي ماحول|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1992|orig-year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=حبيب|first=محمد|author-link=Mohammad Habib|url=https://books.google.com/books?id=iQ1uAAAAMAAJ |title=اوائلي وچئين دور ۾ سياست ۽ سماج: پروفيسر محمد حبيب جا گڏ ڪيل مقالا |date=1981 |publisher=People's Publishing House |language=en}}
* {{Cite book|last=هوجا |first=ريما |url=https://books.google.com/books?id=qqd1RAAACAAJ|title=راجستان جي تاريخ |date=2006|publisher=Rupa &amp; Company|isbn=978-81-291-1501-0}}
* {{Cite book |last=جيڪسن |first=پيٽر|author-link=Peter Jackson (historian)|url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004491991/B9789004491991_s014.xml |title=غوري خاندان جو زوال|date=2000|publisher=Brill |isbn=978-90-04-49199-1|language=en}}
* {{Cite book|chapter=دهلي سلطنت ۾ خدمت، حيثيت ۽ فوجي غلامي: تيرهين ۽ چوڏهين صديون|last=ڪمار|first=سنيل|editor1=اندراني چٽرجي|editor2=[[رچرڊ ايٽن]]|url=https://books.google.com/books?id=Nsh8NHDQHlcC |title=غلامي ۽ ڏکڻ ايشيائي تاريخ|date=2006|publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-11671-0 |language=en}}
* {{Cite book|last=ڪمار|first=سنيل |url=https://books.google.com/books?id=MF9uAAAAMAAJ |title=دهلي جي ماضين ۾ حال |date=2002 |publisher=Three Essays Press |isbn=978-81-88394-00-5 |language=en}}
* {{cite book|last=خان|first=اقتدار عالم|url=https://books.google.com/books?id=URluAAAAMAAJ |title=وچئين دور جي هندستان جي تاريخي لغت |date=2008|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-5503-8 |language=en}}
* {{Cite book |last=لال|first=ڪشوري شرن|author-link=K. S. Lal|url=https://books.google.com/books?id=hxZuAAAAMAAJ |title=هندستان ۾ مسلم حڪمرانيءَ جو ورثو |date=1992 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-85689-03-6 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=غوري|last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami|editor1=M. S. Asimov|editor2=C. E. Bossworth|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000120455 |title=وچ ايشيا جي تهذيبن جي تاريخ: جلد IV |date=1998 |publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103467-1 |language=en}}
* {{Cite book |last=نظامي|first=ڪي. اي.|author-link=K. A. Nizami |chapter=دهلي سلطنت جو بنياد|editor1=Mohammad Habib |editor2=Khaliq Ahmad Nizami |title=هندستان جي جامع تاريخ: دهلي سلطنت (1206ع–1526ع) |volume=5 |edition=Second |year=1970|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |oclc=31870180}}
* {{Cite book|last=راءِ|first=انيرُڌ|author-link=Aniruddha Ray|url=https://books.google.com/books?id=jNSNDwAAQBAJ |title=دهلي سلطنت (1206ع–1526ع): سياست، معيشت، سماج ۽ ثقافت |date=2019|publisher=Routledge |isbn=978-1-000-00729-9}}
* {{Cite book |last=راءِ |first=ڪوشڪ |url=https://books.google.com/books?id=jpXijlqeRpIC |title=هندستان جون تاريخي جنگيون: سڪندر اعظم کان ڪارگل تائين |date=2004 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-109-8 |language=en}}
* {{Cite book|chapter=اتر هندستان جي ترڪ فتح|last=سرن|first=پرماتما|editor=S. Ramakrishnan|url=http://archive.org/details/struggleforempir05bhar |title=هندستاني قوم جي تاريخ ۽ ثقافت، جلد 05: سلطنت لاءِ جدوجهد |date=2001|orig-year=1957|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}
* {{cite book |last=شرما |first=دشارٿا |author-link=Dasharatha Sharma |title=اوائلي چوهاڻ خاندان |publisher=S. Chand / Motilal Banarsidass |year=1959 |isbn=9780842606189 |url=https://books.google.com/books?id=n4gcAAAAMAAJ }}
* {{Cite book|last=ٿامس|first=ڊيوڊ|url=https://books.google.com/books?id=6h2_DwAAQBAJ |title=غوري سلطنت جو عروج ۽ زوال |date=2018|publisher=Sydney University Press |isbn=978-1-74332-542-1|language=en}}
* {{Cite book|last=ونڪ|first=آندري|author-link=Andre Wink|url=https://books.google.com/books?id=75FlxDhZWpwC |title=الهند: هندو-اسلامي دنيا جي تشڪيل – غلام بادشاهه ۽ اسلامي فتح (11هين–13هين صديون) |date=1991 |publisher=BRILL| isbn=9004102361 |language=en}}
{{refend}}

== حوالا ==
{{Reflist}}
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Ghurid dynasty}}

* [https://www.worldhistory.org/Muhammad_Ghori/ محمد غوري] ــ عالمي تاريخ انسائيڪلوپيڊيا ۾

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Muizz al-Din}}
[[زمرو:برصغير ۾ مسلم دور]]
[[زمرو:خراسان جي تاريخ]]
[[زمرو:غلام مالڪ]]
[[زمرو:غلام واپاري]]
[[زمرو:غوري خاندان]]
[[زمرو:غور صوبي جي تاريخ]]
[[زمرو:قتل ڪيل ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:قتل ڪيل فارسي بادشاهه]]
[[زمرو:مسلمان بادشاهه]]
[[زمرو:12هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا ايراني ماڻهو]]
[[زمرو:13هين صديءَ جا قتل ڪيل بادشاهه]]
[[زمرو:1140ع جي ڏهاڪي جون پيدائشون]]
[[زمرو:1140ع واري ڏهاڪي ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1206ع ۾ وفاتون]]</text>
      <sha1>cwkr7s9wkd44v6eh3pkcq24y534r40u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98383</id>
    <revision>
      <id>383895</id>
      <parentid>383290</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="9psh567ngf1y3yebtxnqs58eilpctnl" xml:space="preserve">[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا بلحاظ انتظامي تقسيم]]</text>
      <sha1>9psh567ngf1y3yebtxnqs58eilpctnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98394</id>
    <revision>
      <id>383433</id>
      <parentid>383431</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291032" sha1="eerpztsvt2sm0m4cbrscxlczoe0zs6e" xml:space="preserve">{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Infobox cricket tournament
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = 
}}
[[File:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|thumb|
|[[ميڪسيڪو]] ۾ اسٽاڊيو ايزٽيڪا فٽبال اسٽيڊيم، [[ميڪسيڪو شهر]]]]
'''سال 2026ع جو فيفا ورلڊ ڪپ'''{{Efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} فيفا ورلڊ ڪپ جو 23هون ايڊيشن هوندو، جيڪو چار سالن ۾ ٿيندڙ بين الاقوامي مردن جي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] چيمپئن شپ آهي جنهن ۾ [[ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن|فيفا]] جي ميمبر ايسوسيئيشن جي قومي ٽيمون حصو وٺنديون آهن. هي ٽورنامينٽ 11 جون، 2026ع کان 19 جولاءِ، 2026ع تائين ٿيندو.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=February 4, 2024|quote=February 4, 2024|archivedate=February 5, 2024}}&lt;/ref&gt; ان جي ميزباني گڏيل طور تي اتر آمريڪا جا 16 شهر ڪندا ([[آمريڪا]] ۾ 11، [[ميڪسيڪو]] ۾ 3 ۽ [[ڪينيڊا]] ۾ 2). هي ٽورنامينٽ پهريون فيفا ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو ٽن ملڪن جي ميزباني ۾ هوندو ۽ جنهن ۾ پهرين ڀيرا 48 ٽيمون شامل هونديون (سال 2022ع ۾ 32 ٽيمون هيون). 

[[ماسڪو]] ۾ 68هين فيفا ڪانگريس ۾ آخري ووٽنگ دوران ٽن اتر آمريڪي ملڪن جي &quot;يونائيٽيڊ 2026&quot; جي بولي [[مراڪش]] جي مخالف بولي کي شڪست ڏني. اهو سال 2002ع کان پوءِ پهريون مردن جو فٽبال ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو هڪ کان وڌيڪ ملڪن پاران گڏيل طور تي ميزباني ڪيو ويندو. سال 1970ع ۽ 1986ع جي ٽورنامينٽ جي پنهنجي ماضي جي ميزباني سان، ميڪسيڪو پهريون ملڪ بڻجي ويندو جيڪو ٽي ڀيرا مردن جي ورلڊ ڪپ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. آمريڪا اڳ ۾ سال 1994ع ۾ مردن جي فٽبال ورلڊ ڪپ جي ميزباني ڪئي هئي. ان جي ابتڙ، ڪينيڊا ۾ اهو پهريون ڀيرو هوندو ته ملڪ مردن جي ٽورنامينٽ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. [[قطر]] ۾ سال 2022ع ورلڊ ڪپ نومبر ۽ ڊسمبر ۾ منفرد طور تي منعقد ٿيڻ کان پوءِ هي تقريب پنهنجي روايتي [[اتريون اڌ گول|اتر اڌ گول]] جي اونهاري جي شيڊول ڏانهن موٽندي.

ميزبان ملڪن جي حيثيت سان، ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا سڀ ئي فائنل رائونڊ لاء پاڻمرادو قابليت حاصل ڪري ورتا آهن. [[ڪيپ ورڊي|ڪيپ وردي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ جي فائنل رائونڊ ۾ پهرين ڀيرا ڪواليفائي ڪيا آهن ۽ حصو وٺندا. [[ارجنٽائن]] دفاعي چيمپيئن آهي، جنهن سال 2022ع ۾ پنهنجو ٽيون ورلڊ ڪپ ٽائيٽل کٽيو هو.


[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] 
[[زمرو: فيفا ورلڊ ڪپ ٽورنامينٽ|2026]] [[زمرو:2026 مردن جي بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال ۾|ورلڊ ڪپ]] 
[[زمرو:2026 آمريڪي مردن جي فٽبال ۾]] [[زمرو:2026 ڪينيڊين فٽبال ۾]] [[زمرو: 2025–26 ميڪسيڪو فٽبال ۾]] [[زمرو: ميڪسيڪو–آمريڪا راندين جا لاڳاپا]] [[زمرو: ڪينيڊا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: ميڪسيڪو جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: آمريڪا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: جون 2026 اتر آمريڪا ۾ راندين جا واقعا]] [[زمرو: جولاءِ 2026 اتر ۾ راندين جا واقعا آمريڪا]] [[زمرو: شيڊول ٿيل ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا]] [[زمرو: 2026 جي ايران جنگ کان متاثر ٿيندڙ راندين جا واقعا]]

==ٽيمون==
&quot;يونائيٽيڊ بڊ&quot; جا عملدارن جو چوڻ آهي ته ٽنهي ميزبان ملڪن کي خودڪار داخلا ڏني ويندي.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 31 آگسٽ 2022ع تي، فيفا جو صدر گياني انفنٽينو تصديق ڪئي ته ڪونڪاڪئف (CONCACAF) جي ميمبر 6 ٽيمون ورلڊ ڪپ لاءِ قابليت حاصل ڪنديون، جنهن ۾ ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا خودڪار طريقي سان ميزبان طور قابليت حاصل ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; هن جي تصديق 14 فيبروري 2023ع تي فيفا ڪائونسل پاران ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

67 هين فيفا ڪانگريس کان فوري طور تي، فيفا ڪائونسل [[بحرين]] جي شهر [[منامه|مناما]] ۾ هڪ اجلاس ۾ سلاٽ مختص ڪرڻ جي منظوري ڏني.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ان ۾ هڪ بين البراعظمي پلي آف ٽورنامينٽ شامل هو جنهن ۾ ڇهه ٽيمون شامل هيون ته جيئن آخري ٻن فيفا ورلڊ ڪپ جڳهن جو فيصلو ڪري سگهن.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; 

پلي آف ۾ ڇهن ٽيمن ۾ يورپي فيڊريشن (UEFA) کان سواءِ هر ڪنفيڊريشن مان هڪ ٽيم شامل هئي ۽ ميزبان ملڪن جي ڪونڪاڪئف ڪنفيڊريشن (CONCACAF) مان هڪ اضافي ٽيم شامل هئي. ٽيمن مان ٻن کي عالمي درجه بندي جي بنياد تي ڌار ڪيو ويو ۽ انهن ٻن فيفا ورلڊ ڪپ برٿ لاءِ چئن غير سيڊڊ ٽيمن جي وچ ۾ ٻن ناڪ آئوٽ ميچن جي فاتحن سان کيڏيو. چار ميچن جو ٽورنامينٽ ميڪسيڪو ۾ کيڏيو ويو، جيڪو ميزبان ملڪن مان هڪ آهي&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ ٽيسٽ ايونٽ طور پڻ استعمال ڪيو ويو. سلاٽ مختص ڪرڻ جي تصديق سان او ايف سي کي پهريون ڀيرو فائنل ٽورنامينٽ ۾ هڪ ضمانتي جاءِ ملي: 2026 فيفا ورلڊ ڪپ پهريون ٽورنامينٽ هوندو جنهن ۾ سڀني ڇهنڪنفيڊريشنن کي گهٽ ۾ گهٽ هڪ ضمانتي جاءِ ملي هوندي ۽ 2010 جي ايڊيشن کان پوءِ پهريون ڀيرو جنهن ۾ سڀني ڪنفيڊريشنن وٽ هڪ ٽيم ورلڊ ڪپ فائنل لاءِ قابليت حاصل ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

48 قابليت رکندڙ ٽيمن مان، 25 2022 جي ايڊيشن ۾ پڻ نظر آيا. نمايان شامل آهن:
* [[ڪيپ ورڊي|ڪيپ وردي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ ۾ پنهنجون ڊيبيو ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* [[قطر]] پهريون ڀيرو قابليت ذريعي ٽورنامينٽ ۾ پهتو، ڇاڪاڻ ته ان جو واحد پوئين ظهور 2022 ۾ ميزبان طور هو.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ [[هيٽي]] 1974 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[عراق]] 1986 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[آسٽريا]]، [[ناروي]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] آخري ڀيرو 1998 ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[ترڪي]] 2002 ۾ ٽئين نمبر تي رهڻ کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] 2006 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[نيوزيلينڊ|نيوزي لينڊ]]، [[پيراگوئي]] ۽ [[ڏکڻ آفريڪا]] (&lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ورلڊ ڪپ ميزبان) &lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ۾ آخري ڀيرو حصو وٺڻ کان پوءِ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ آفريڪا &lt;small&gt;2002&lt;/small&gt; کان پوءِ پنهنجي پهرين ڪامياب قابليت مهم حاصل ڪئي جڏهن ته نيوزيلينڊ قابليت حاصل ڪرڻ واري سڀ کان گهٽ درجه بندي واري ٽيم آهي، &lt;small&gt;85&lt;/small&gt;هين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[الجزائر|الجيريا]]، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] ۽ [[آئيوري ڪوسٽ]] 2014 کان پوءِ پهريون ڀيرو ڪواليفائي ڪيو. بوسنيا 2014 جي ورلڊ ڪپ کان پوءِ ڪنهن وڏي ٽورنامينٽ لاءِ پنهنجو پهريون ڪامياب قابليت وارو عمل حاصل ڪيو. 
* [[ڪولمبيا]]، [[مصر]]، [[پاناما]] ۽ [[سويڊن]] 2022 ۾ پوئين ٽورنامينٽ وڃائڻ کان پوءِ واپس آيا.

ان کان علاوه، چار ڀيرا چيمپيئن [[اٽلي]] يورپي پلي آف فائنل ۾ بوسنيا ۽ هرزيگوينا کان پينلٽيز تي شڪست کائڻ کان پوءِ ٻاهر نڪتو لڳاتار ٽن ورلڊ ڪپن کان محروم ٿيندڙ پهريون اڳوڻو چيمپيئن بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2018 ۽ 2022 وانگر, اٽلي واحد اڳوڻو چيمپيئن هو, جيڪو قابليت حاصل نه ڪري سگهيو. [[ڪوسٽا ريڪا]] 2010 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو. جڏهن ته [[ڪيمرون]]، [[ڊينمارڪ]]، [[پولينڊ]]، [[سربيا]] ۽ [[ويلز]] (جيڪي سڀ 2022 ۾ قابليت حاصل ڪئي) پڻ 2026 ٽورنامينٽ لاءِ قابليت حاصل نه ڪري سگهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

ٽيمون جيڪي قابليت حاصل ڪيون، علائقي جي لحاظ کان ترتيب ڏنل: 

'''آسٽريليا فٽبال ڪنفيڊريشن''':

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; * پارچم. ڏکڻ ڪوريا يو زيڊ بي (ڊيبيو) آفريقي فٽبال جو ڪنفيڊريشن: * ڪيپ وردي (ڊيبيو) * ڪانگو جي جمهوري جمهوريه. * ڏکڻ آفريڪا. CONCACAF (اتر ۽ وچ آمريڪا: ڪينيڊا (شریک ميزبان) * ڪوراسائيو (پهريون ڀيرو) * ميڪسيڪو (شریک ميزبان) * آمريڪا (شریک ميزبان) * آمريڪا (شریک ميزبان) آمريڪا (شریک ميزبان). CONMEBOL (ڏکڻ آمريڪا): اوشيانا فٽبال ڪنفيڊريشن: يوفا: (يورپ) * BIH (بوسنيا ۽ هرزيگوينا) 

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==تفصيل==
{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
&lt;!--Do not change to association football per [[MOS:ENGVAR]]--&gt;
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Use mdy dates|date=May 2026}}
{{Infobox international football competition
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}--&gt;
}}

The '''2026 FIFA World Cup'''{{efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} will be the 23rd edition of the [[FIFA World Cup]], the [[quadrennial]] international men's [[Association football|soccer]]&lt;!--Per WP:ENGVAR, DO NOT change the reference to &quot;football.&quot; Consensus is to use &quot;soccer,&quot; consistent with other North American articles, as that is the name used in two of the three host countries for this tournament.--&gt; championship contested by the [[List of men's national association football teams|national teams]] of the member associations of [[FIFA]]. The tournament will take place from June 11 to July 19, 2026.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt; It will be jointly hosted by sixteen cities—eleven in the United States, three in Mexico, and two in Canada. The tournament will be the first FIFA World Cup to be hosted by three nations, and the first to include 48 teams, an expansion from 32 previously.

The [[United 2026 FIFA World Cup bid|United 2026 bid]] beat a [[Morocco 2026 FIFA World Cup bid|rival bid by Morocco]] during a final vote at the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]]. It will be the first men's World Cup since [[2002 FIFA World Cup|2002]] to be co-hosted by multiple nations. With its past hosting of the [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]] tournaments, Mexico will become the first country to host or co-host the men's World Cup three times. The United States previously hosted the men's World Cup in [[1994 FIFA World Cup|1994]]. By contrast, it will be Canada's first time hosting or co-hosting the men's tournament. The event will return to its traditional [[Northern Hemisphere]] summer schedule after the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] in Qatar was uniquely held in November and December.

As the host nations, [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Mexico national football team|Mexico]], and the [[United States men's national soccer team|United States]] all automatically qualified. [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] will all make their World Cup debuts. [[Argentina national football team|Argentina]] is the [[2022 FIFA World Cup final|defending champion]], having won its third World Cup title in 2022.

==Format and expansion==
The idea of expanding the tournament had been suggested as early as 2013 by then [[UEFA]] president [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; and also in 2016 by FIFA president [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Opponents of the proposal argued that the number of matches played was already at an unacceptable level,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; that the expansion would dilute the quality of the matches,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; and that the decision was driven by political rather than sporting concerns, accusing Infantino of using the promise of bringing more countries to the World Cup to [[2016 FIFA Extraordinary Congress|win his election]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Starting with this edition, the FIFA World Cup expanded to 48 teams, an increase of 16 teams compared to the previous seven tournaments.&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; The teams will be split into twelve groups of four teams, with the top two teams in each group and the eight best third-placed teams progressing to a new round of 32, as approved by the [[FIFA Council]] on March 14, 2023.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; This is set to be the first expansion and format change since [[FIFA World Cup 1998|1998]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 16, 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The total number of matches played will increase from 64 to 104, and the number of matches played by teams reaching the final four will increase from seven to eight. The tournament will last 39 days, an increase from 32 days of the [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]] tournaments.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Each team will still play three group matches.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The final matchday at club level for players named in the final squads is May 24, 2026; clubs have to release their players by May 25, with exceptions granted to players participating in continental club competition finals up until May 30. The 56 days of the combined rest, release, and tournament periods remain identical to the [[2010 FIFA World Cup|2010]], 2014 and 2018 tournaments.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;/&gt;

===Other expansion formats explored===
The expansion to 48 teams had already been approved on January 10, 2017, when it was initially decided that the tournament would include 16 groups of 3 teams, and 80 matches in total, with the top two teams of each group progressing to a round of 32.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Under this later-superseded format, the maximum number of matches per team would have remained at seven, but each team would have played one fewer group match than before. The tournament would still have been completed within 32 days.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; This format was initially chosen over three other proposals, ranging from 40 to 48 teams, from 76 to 88 matches, and from one to four minimum matches per team.&lt;ref name=&quot;heraldlive&quot;&gt;{{Cite news |date=October 7, 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=October 10, 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=December 23, 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=January 10, 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 19, 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=September 15, 2018 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Critics of this format argued that the use of three-team groups with two teams progressing significantly increased the risk of collusion between teams.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}&lt;/ref&gt; This prompted [[FIFA]] to suggest that [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]] may be used to prevent draws in the group stage,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; although even then some risk of collusion would remain, and a possibility would emerge of teams deliberately losing shootouts to eliminate a rival.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; To address these concerns, FIFA continued considering alternative formats&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; – a process that ended with the 2023 announcement that the format would be 12 groups of 4 teams.

==Host selection==
{{main|United 2026 FIFA World Cup bid|Morocco 2026 FIFA World Cup bid}}

The [[FIFA Council]] went back and forth between 2013 and 2017 on limitations within hosting rotation based on the continental confederations. Originally, it was set that bids to be host would not be allowed from countries belonging to confederations that hosted the two preceding tournaments. It was temporarily changed to only prohibit countries belonging to the confederation that hosted the previous World Cup from bidding to host the following tournament,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; before the rule was changed back to its prior state of two World Cups.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 4, 2023 |title=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518205428/https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

The [[FIFA Council]] made an exception to potentially grant eligibility to member associations of the confederation of the second-to-last host of the FIFA World Cup in the event that none of the received bids fulfill the strict technical and financial requirements.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; In March 2017, FIFA president [[Gianni Infantino]] confirmed that &quot;Europe ([[UEFA]]) and Asia ([[Asian Football Confederation|AFC]]) are excluded from the bidding following the selection of [[2018 FIFA World Cup|Russia]] and [[2022 FIFA World Cup|Qatar]] in 2018 and 2022 respectively.&quot;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Therefore, the 2026 World Cup could be hosted by one of the remaining four confederations: [[CONCACAF]] (North America; last hosted in [[1994 FIFA World Cup|1994]]), [[Confederation of African Football|CAF]] (Africa; last hosted in [[2010 FIFA World Cup|2010]]), [[CONMEBOL]] (South America; last hosted in [[2014 FIFA World Cup|2014]]), or [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania, never hosted before), or potentially by AFC or UEFA in case no bid from the others met the requirements.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Co-hosting the FIFA World Cup—which had been banned by FIFA after the [[2002 FIFA World Cup|2002 World Cup]]—was approved for the 2026 World Cup, though not limited to a specific number but instead evaluated on a case-by-case basis. Also for 2026, the FIFA general secretariat, after consultation with the Competitions Committee, had the power to exclude bidders who did not meet the minimum technical requirements to host the competition.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot; /&gt;

Canada, Mexico, and the United States had each publicly considered bidding for the tournament separately, but the United joint bid was announced on April 10, 2017.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; In March 2022, [[Liga MX]] president [[Mikel Arriola]] claimed Mexico's involvement as cohost could have been at risk if the league and the federation had not responded quickly to the [[Querétaro–Atlas riot]] between rival fans that left 26 spectators injured and resulted in 14 arrests. Arriola said FIFA was &quot;shocked&quot; by the incident but Infantino was satisfied with the sanctions handed down against Querétaro.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Garcia |first1=Arriana |title=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties – Liga MX president |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |access-date=March 9, 2022 |publisher=ESPN |date=March 9, 2022 |archive-date=March 17, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Voting===
{{main|2026 FIFA World Cup bids}}

[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|Voting results
{|
|-
!Allowed to vote !! Ineligible to vote
|-
|{{legend|#867650|Voted for United bid}}||{{legend|#FFBD41|Canada–Mexico–United States}}
|-
|{{legend|#2770AB|Voted for Moroccan bid}}||{{legend|#55208D|Morocco}}
|-
|{{legend|#008E2A|Voted for neither}}||{{legend|#000000|Sanctioned by FIFA}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Abstained from voting}}||{{legend|#C1C1C1|Not a FIFA member}}
|}]]

The voting took place on June 13, 2018, during the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]], and it was opened to all 203 eligible members.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The United bid won with 134 valid ballots, while the Morocco bid received 65 valid ballots.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Iran voted for neither of the two bids, while Cuba, Slovenia, and Spain abstained from voting. [[Ghana Football Association|Ghana]] was suspended by FIFA due to a corruption scandal and was therefore ineligible to vote.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Voting results
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Nation
!Vote
|-
!Round 1
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''Canada, Mexico, United States'''
|'''134'''
|-
|align=left|Morocco
|65
|-
|align=left|None of the bids
|1
|-
|align=left|Abstentions
|3
|-
!align=left|Total votes
!200
|-
!align=left|Required for majority
!101
|}

==Venues==
{{See also|United 2026 FIFA World Cup bid#Venues excluded since start of bidding process}}
{{OSM Location map |float=right |nolabels=1 |width=450 |height=280 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px237px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Western region&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Central region&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Eastern region&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Greater Los Angeles|Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Greater Los Angeles|Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[Bay Area]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco Bay Area]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Mexico City]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Mexico City]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Greater Boston|Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Greater Boston|Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami metropolitan area|Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami metropolitan area|Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York metropolitan area|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York metropolitan area|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}

During the bidding process, 41 cities with 42 existing, fully functional venues with regular tenants (except Montreal) and two venues under construction (Las Vegas and Los Angeles) submitted to be part of the bid (three venues in three cities in Mexico; six venues in six cities in Canada; 35 venues in 32 cities in the United States).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; A first-round elimination cut nine venues and nine cities. A second-round elimination cut an additional nine venues in six cities, while three venues in three cities ([[Chicago]], [[Minneapolis]], and [[Vancouver]]) dropped out due to FIFA's unwillingness to discuss financial details.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; After [[Montreal]] dropped out in July 2021 due to lack of provincial funding and support to renovate [[Olympic Stadium (Montreal)|Olympic Stadium]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Vancouver rejoined the bid as a candidate city in April 2022,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bringing the total number to 24 venues, each in its own city or metropolitan area.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 26, 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=May 20, 2026 |website=CBC}}&lt;/ref&gt;

On June 16, 2022, the sixteen host cities (two in Canada, three in Mexico, eleven in the United States) were announced by [[FIFA]]: Atlanta, Boston, Dallas, Guadalajara, Houston, Kansas City, Los Angeles, Mexico City, Miami, Monterrey, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco Bay Area, Seattle, Toronto, and Vancouver.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eight of the sixteen chosen stadiums have permanent [[artificial turf]] surfaces that are planned to be replaced with grass under the direction of FIFA and a [[University of Tennessee]]–[[Michigan State University]] research team. Depending on the venue's climate, the turf used is either a hybrid of 84% [[Kentucky bluegrass]] and 16% [[perennial ryegrass]] (for cooler temperatures), or [[Bermuda grass]] (for warmer temperatures).&lt;ref name=&quot;utk-fifa&quot;&gt;{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=April 25, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsn-henry-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&amp;cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=April 25, 2026 |date=April 22, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;conv-tr-g-s-b-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=April 25, 2026 |date=April 20, 2026}}&lt;/ref&gt;

Four venues (Atlanta, Dallas, Houston, and Vancouver) are indoor stadiums that use [[retractable roof]] systems, all equipped with climate control while a fifth, Los Angeles, is open-air but has a translucent roof and no climate control.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The host of the [[2026 FIFA World Cup final|final match]]—[[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]]—was announced by FIFA on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Although there are [[soccer-specific stadium]]s in Canada and the United States, the largest dedicated soccer-specific stadium in the United States, [[Geodis Park]] in [[Nashville, Tennessee]], seats 30,000, which falls short of FIFA's minimum of 40,000 (Toronto's [[BMO Field]] is being expanded from 30,000 to 45,500 for this tournament).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches |title=Toronto FC to expand BMO Field to host 2026 World Cup matches |last=Cattry |first=Pardeep |publisher=Major League Soccer |date=April 22, 2021|access-date=November 24, 2022|archive-date=November 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124015402/https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Stadiums including [[Mercedes-Benz Stadium]] in [[Atlanta]], [[Gillette Stadium]] in [[Foxborough, Massachusetts]], and [[Lumen Field]] in [[Seattle]] are used by [[National Football League]] (NFL) and [[Major League Soccer]] (MLS) teams.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 16, 2022 |title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |publisher=ESPN |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072053/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Although primarily used for [[gridiron football]], with the American stadiums hosting NFL teams and Canada's hosting the [[Canadian Football League]] (CFL), all of the Canadian and American stadiums have been used on numerous occasions for soccer and are also designed to host that sport.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jones |first=J. Sam |date=June 16, 2022 |title=Your guide to 2026 World Cup stadiums and locations in the US, Mexico and Canada |url=https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |work=MLSsoccer.com |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072054/https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Mexico City]] is the only capital of the three host nations chosen as a venue site, with [[Ottawa]] and [[Washington, D.C.]], joining [[Bonn]] ([[1974 FIFA World Cup|West Germany, 1974]]) and [[Tokyo]] ([[2002 FIFA World Cup|Japan, 2002]]) as the only capital cities not selected to host World Cup matches. Washington was a host city candidate, but due to the poor state of [[Northwest Stadium]], it combined its bid with nearby [[Baltimore]]'s, which was unsuccessful. Other cities eliminated from the final hosting list were [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando, Florida|Orlando]], and [[Edmonton]]. Ottawa's candidate venue, [[TD Place Stadium]], was eliminated early on due to insufficient capacity.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Though eight of the metropolitan areas hosting games had previously hosted World Cup games ([[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]], [[Greater Los Angeles|Los Angeles]], [[San Francisco Bay Area]], [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]], and [[Greater Boston|Boston]] in [[1994 FIFA World Cup|1994]]; [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] and [[Greater Mexico City|Mexico City]] in both [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]]; [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] in 1986), [[Estadio Azteca]] is the only stadium in this tournament that previously hosted World Cup games, having done so in both 1970 and 1986; none of the stadiums used in the 1994 FIFA World Cup will be used in this tournament.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Soldier Field]] in Chicago, the [[Cotton Bowl (stadium)|Cotton Bowl]] in Dallas, and the [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] in [[Pasadena]] (Los Angeles area) were the only stadia in the bidding process to have hosted games in 1994, but none of them were selected.&lt;ref name=&quot;bids&quot; /&gt;

Due to FIFA's rules on stadium [[Naming rights|sponsorships]], the venues will use alternative names for the duration of the tournament, shown below in parentheses.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; The capacity is based on information published by FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

; Key
: {{dagger}} denotes a stadium used for previous men's World Cup tournaments.
: {{double-dagger}} denotes an indoor stadium with a fixed or [[retractable roof]] with interior [[climate control]].

&lt;!-- PLEASE READ BEFORE EDITING THE VENUES TABLE!

Host city names in the first column reflect official material such as the bid book, official websites, and press releases. If a stadium is located outside of the traditional geographic boundary of a host city, its specific location is noted in parentheses below the host city's name in smaller font.

Stadiums in the second column are listed by order of capacity, from top to bottom. Due to FIFA's sponsorship rules, the stadium's alternative name is noted in parentheses below its official name in smaller font.

The capacity of a stadium in the third column should only be changed if the capacity figure is updated by FIFA. Average attendance figures during the tournament will be added only after its conclusion.

Images of the stadiums in the fourth column must be interior views during soccer matches. These images should be left at default size to respect readers' thumbnail size preferences per MOS:IMGSIZE.

Please open a topic on the talk page if you wish to make a change to this format.

[Example]
First column:
Dallas
(Arlington, Texas) [in small font]

Second column:
AT&amp;T Stadium
(Dallas Stadium) [in small font]

Third column:
94,000
(to be updated only if done so by FIFA)

Fourth column:
Image
--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ List of tournament venues
|-
! scope=&quot;col&quot; | City
! scope=&quot;col&quot; | Stadium
! scope=&quot;col&quot; | Capacity
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Image
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Dallas&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Arlington, Texas]])&lt;/small&gt;
| [[AT&amp;T Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Dallas Stadium)}}'''
| '''94,000'''
| [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Mexico City&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Mexico City]]
| [[Estadio Azteca]]{{dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Mexico City Stadium)}}'''
| '''83,000'''
| [[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;New York&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[East Rutherford, New Jersey]])&lt;/small&gt;
| [[MetLife Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(New York New Jersey Stadium)}}'''
| '''82,500'''
| [[File:Copa_America_game_between_Columbia_vs_Peru_at_the_MetLife_Stadium.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Atlanta&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Atlanta]]
| [[Mercedes-Benz Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Atlanta Stadium)}}'''
| '''75,000'''
| [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Kansas City&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
| [[Arrowhead Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Kansas City Stadium)}}'''
| '''73,000'''
| [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Houston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Houston]]
| [[NRG Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Houston Stadium)}}'''
| '''72,000'''
| [[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;San Francisco Bay Area&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[San Francisco Bay Area]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Santa Clara, California]])&lt;/small&gt;
| [[Levi's Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}'''
| '''71,000'''
| [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Los Angeles&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Los Angeles|Los Angeles]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Inglewood, California]])&lt;/small&gt;
| [[SoFi Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Los Angeles Stadium)}}'''
| '''70,000'''
| [[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Philadelphia&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Philadelphia]]
| [[Lincoln Financial Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Philadelphia Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Seattle&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Seattle]]
| [[Lumen Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Seattle Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Boston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Boston|Boston]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Foxborough, Massachusetts]])&lt;/small&gt;
| [[Gillette Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Boston Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|frameless|Gillette Stadium]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Miami&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Miami metropolitan area|Miami]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Miami Gardens, Florida]])&lt;/small&gt;
| [[Hard Rock Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Miami Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Vancouver&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Vancouver]]
| [[BC Place]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(BC Place Vancouver)}}'''
| '''54,000'''
| [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Monterrey&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio BBVA]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Monterrey)}}'''
| '''53,500'''
| [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Guadalajara&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Zapopan]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio Akron]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Guadalajara)}}'''
| '''48,000'''
| [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Toronto&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Toronto]]
| [[BMO Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Toronto Stadium)}}'''
| '''45,000'''
| [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|frameless]]
|}

==Officiating==
{{main|2026 FIFA World Cup officials}}

On April 9, 2026, FIFA announced the list of 52 referees, 88 assistant referees, and 30 [[video assistant referee]]s for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=List of appointed FIFA Match Officials |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Opening ceremonies==
&lt;!--{{main|2026 FIFA World Cup opening ceremonies}}--&gt;

The tournament is set to feature three opening ceremonies, one for each of the hosts. The opening ceremony in Mexico will take place on June 11, 2026, at Estadio Banorte and feature Mexican rock band [[Maná]], Mexican singers [[Alejandro Fernández]], [[Belinda Peregrín|Belinda]], and [[Lila Downs]], Mexican cumbia band [[Los Ángeles Azules]], South African singer [[Tyla]], Nigerian singer [[Burna Boy]], Colombian singers [[J Balvin]] and [[Shakira]], and Venezuelan singer [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]. The opening ceremony in Canada will take place on June 12, 2026, at BMO Field in Toronto and feature performances by Canadian singers [[Alanis Morissette]], [[Alessia Cara]], [[Jessie Reyez]], [[Michael Bublé]], [[Nora Fatehi]], and [[William Prince (musician)|William Prince]], Palestinian singer [[Elyanna]], Bangladeshi-American DJ Sanjoy, and French singer [[Vegedream]]. On the same day, the opening ceremony for the United States will take place at SoFi Stadium in Los Angeles and feature performances by American singer [[Katy Perry]], American rapper [[Future (rapper)|Future]], Thai rapper and [[Blackpink]] member [[Lisa (rapper)|Lisa]], Brazilian singer [[Anitta (singer)|Anitta]], Nigerian singer [[Rema (musician)|Rema]], and South African singer Tyla.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=The United States Welcomes the World with an All-Star FIFA World Cup 2026™ Opening Ceremony in Los Angeles |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518204056/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ opening ceremony set to deliver star-powered celebration in Mexico City |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=Canada to welcome the world with star-studded Opening Ceremony for the FIFA World Cup 2026™ |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the days leading up to the tournament, a countdown concert will take place in the same cities on June 10. The Toronto concert at [[Fort York]] and [[The Bentway]] is set to feature performances by Canadian singers [[Bryan Adams]] and Nora Fatehi, Bangladeshi-American DJ Sanjoy, French singer Vegedream, and a special collaboration between Canadian singer [[AHI (musician)|AHI]] and Haitian rapper [[Wyclef Jean]]. The Mexico City concert at [[Auditorio Nacional (Mexico)|Auditorio Nacional]] is set to feature performances by Mexican cumbia band Los Ángeles Azules, Mexican singer Belinda, Venezuelan-American singer [[Elena Rose]], and a surprise guest. The Los Angeles concert at [[Crypto.com Arena]] is set to feature performances by American electronic music group [[Major Lazer]], Nigerian-American singer [[Davido]], and more special guests.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/toronto-line-up-announced-world-cup-2026-countdown-concert|title=Toronto line-up announced as FIFA World Cup 2026™ launches Countdown Concert across Canada, Mexico and the United States}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/mexico-announced-world-cup-2026-countdown-concert-series|title=Mexico City line-up announced as FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series builds across Canada, Mexico and United States|website=FIFA|access-date=June 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/los-angeles-lineup-revealed-world-cup-2026-countdown-concert-series-canada-mexico-usa|title=Los Angeles lineup revealed as part of FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series across Canada, Mexico and United States|website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;

In addition, two special ceremonies will take place on July 4, 2026, to honor the [[United States Semiquincentennial]] at Lincoln Financial Field in Philadelphia and [[NRG Stadium]] in Houston.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/7262593/2026/05/08/fifa-opening-ceremonies-perry-buble-america-250/|title=FIFA to hold three World Cup opening ceremonies and two marking America 250, artists revealed|first=Adam|last=Crafton|work=The New York Times |date=May 8, 2026|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;

==Match schedule==
The match schedule, without group assignments, was announced on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |title=FIFA World Cup 26 final to be held in New York New Jersey, Mexico City to host historic opening match as schedule revealed |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207073146/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Q&amp;A&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |title=FIFA World Cup 26 match schedule Q&amp;A |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On June 13, 2024, FIFA released an updated schedule, with specific pairings assigned to venues for the knockout stage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |title=FIFA World Cup 26 shares teams' &quot;homes away from home&quot;; host nations' potential pathways to glory unveiled |publisher=FIFA |date=June 12, 2024 |access-date=June 14, 2024 |archive-date=July 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712083324/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In addition, group stage matches were assigned to specific groups (though pairings for non-host groups were not assigned to specific matches until after the final draw; thus the group venues were known, but not for which specific pairing each matchday). The full schedule was unveiled in a live broadcast on December 6, 2025, the day after the draw. Group stage pairings were allocated to specific matches, and the kickoff times were confirmed for all fixtures.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/updated-match-schedule-live-in-washington-dc-6-december |title=Updated match schedule to be unveiled live in Washington DC on 6 December |publisher=[[FIFA]] |date=December 1, 2025 |access-date=December 1, 2025}}&lt;/ref&gt;

The opening match was announced to include Mexico, taking place on June 11, 2026, at the [[Estadio Azteca]] in [[Mexico City]]. This match will include South Africa.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bosher |first=Luke |date=December 6, 2025 |title=Mexico drawn in 2026 World Cup Group A: What to know about South Africa, South Korea, playoff teams |url=https://www.nytimes.com/athletic/6854677/2025/12/05/world-cup-draw-mexico-group-schedule-fixtures/ |access-date=April 21, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The opening match involving Canada will take place on June 12 at [[BMO Field]] in [[Toronto]], while the opening match for the United States will take place on the same day at [[SoFi Stadium]] in [[Inglewood, California|Inglewood]]. Each host nation is scheduled to play its three matches in the group stage within its own country.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[AT&amp;T Stadium]] in [[Arlington, Texas]], will host the most matches of any venue at the tournament with nine. [[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]], will host the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. The United States will host 78 matches, including from the quarterfinal stage onward, while Canada and Mexico will each host 13. Each tournament venue, except for the [[Estadio Akron]], will host at least one knockout stage fixture.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dominski |first=Michael |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The Athletic]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206103527/https://theathletic.com/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The match schedule will overlap with the [[2026 CFL season]], resulting in scheduling conflicts and loss of home games for the [[Toronto Argonauts]] and [[BC Lions]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/08/15/toronto-argonauts-to-play-three-extra-away-games-during-2026-fifa-world-cup/ |title=Toronto Argonauts to play three extra away games during 2026 FIFA World Cup |date=August 15, 2025 |website=3DownNation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/05/29/b-c-lions-weighing-different-markets-temporary-stadium-for-2026-world-cup-eviction/ |title=B.C. Lions weighing different markets, temporary stadium for 2026 World Cup eviction |date=May 29, 2025 |website=3DownNation |first=JC |last=Abbott}}&lt;/ref&gt; The match schedule will also affect the [[2026 Major League Baseball season]] schedules of the [[Kansas City Royals]], [[Philadelphia Phillies]], [[Seattle Mariners]], and [[Texas Rangers (baseball)|Texas Rangers]], whose home stadiums are located near World Cup venues.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 26, 2025 |title=MLB announces 2026 regular season schedule |url=https://www.mlb.com/press-release/press-release-mlb-announces-2026-regular-season-schedule |website=MLB}}&lt;/ref&gt;

Host cities were geographically grouped into three regions:&lt;ref name=&quot;Schedule&quot; /&gt;
* Western Region (Vancouver, Seattle, San Francisco Bay Area, Los Angeles)
* Central Region (Guadalajara, Mexico City, Monterrey, Houston, Dallas, Kansas City)
* Eastern Region (Atlanta, Miami, Toronto, Boston, Philadelphia, New York/New Jersey)
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Schedule by round
|-
!Round
!Matchday
!Date
|-
|rowspan=3|[[#Group stage|Group stage]]
|Matchday 1
|June 11–17, 2026
|-
|Matchday 2
|June 18–23, 2026
|-
|Matchday 3
|June 24–27, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|[[#Knockout stage|Knockout stage]]
|Round of 32
|June 28 – July 3, 2026
|-
|Round of 16
|July 4–7, 2026
|-
|Quarterfinals
|July 9–11, 2026
|-
|Semifinals
|July 14–15, 2026
|-
|Match for third place
|July 18, 2026
|-
|Final
|July 19, 2026
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Schedule by group
|-
!Matchday
!Pairings
!Groups
!Date
|-
|rowspan=7|Matchday 1
|rowspan=7|1 vs 2&lt;br&gt;3 vs 4
|A
|June 11, 2026
|-
|B &amp; D
|June 12, 2026
|-
|B, C &amp; D
|June 13, 2026
|-
|E &amp; F
|June 14, 2026
|-
|G &amp; H
|June 15, 2026
|-
|I &amp; J
|June 16, 2026
|-
|K &amp; L
|June 17, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|Matchday 2
|rowspan=6|1 vs 3&lt;br&gt;4 vs 2
|A &amp; B
|June 18, 2026
|-
|C &amp; D
|June 19, 2026
|-
|E &amp; F
|June 20, 2026
|-
|G &amp; H
|June 21, 2026
|-
|I &amp; J
|June 22, 2026
|-
|K &amp; L
|June 23, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=4|Matchday 3
|rowspan=4|4 vs 1&lt;br&gt;2 vs 3
|A, B &amp; C
|June 24, 2026
|-
|D, E &amp; F
|June 25, 2026
|-
|G, H &amp; I
|June 26, 2026
|-
|J, K &amp; L
|June 27, 2026
|}
&lt;/div&gt;

==Group stage==
The group stage will be played from June 11 to 27.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scores &amp; Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Competing countries were divided into twelve groups of four teams (groups A to L), with teams in each group playing one another in a [[round-robin tournament|round-robin]]. In the group standings, three points are awarded for a win, one for a draw, and none for a loss. Following the conclusion of group play, the top two teams of each group, along with the [[#Ranking of third-placed teams|eight best third-placed teams]] across all groups, will advance to the [[#Knockout stage|knockout stage]].

''All times are local.''

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} Tie-breaking criteria for group stage ranking}}
|-
|The ranking of teams in each group is determined by the points obtained in all group matches. If two or more teams are equal on points, the following criteria are used to determine the ranking:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha
| Most points obtained in the group matches played between the teams concerned;
| Superior goal difference in the group matches played between the teams concerned;
| Most goals scored in the group matches played between the teams concerned;
}}
If, after having applied criteria a to c, teams still had an equal ranking, criteria a to c are reapplied exclusively to the matches between the teams who are still level to determine their final rankings. If this procedure does not lead to a decision, criteria d to h apply.
{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4
| Superior goal difference in all group matches;
| Most goals scored in all group matches;
| Highest team conduct (&quot;fair play&quot;) score in all group matches (only one deduction can be applied to a player or team coach/official in a single match): {{unordered list
 | Yellow card: −1 point;
 | Indirect red card (second yellow card): −3 points;
 | Direct red card: −4 points;
 | Yellow card and direct red card: −5 points;
 }}
| Better position in the most recent [[FIFA Men's World Ranking]];
| Better position in progressively older FIFA Men's World Rankings until teams can be separated.
}}
|}

===Group A===
{{main|2026 FIFA World Cup Group A}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group A|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A6}}

===Group B===
{{main|2026 FIFA World Cup Group B}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group B|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B6}}

===Group C===
{{main|2026 FIFA World Cup Group C}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group C|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C6}}

===Group D===
{{main|2026 FIFA World Cup Group D}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group D|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D6}}

===Group E===
{{main|2026 FIFA World Cup Group E}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group E|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E6}}

===Group F===
{{main|2026 FIFA World Cup Group F}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group F|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F6}}

===Group G===
{{main|2026 FIFA World Cup Group G}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group G|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G6}}

===Group H===
{{main|2026 FIFA World Cup Group H}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group H|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H6}}

===Group I===
{{main|2026 FIFA World Cup Group I}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group I|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I6}}

===Group J===
{{main|2026 FIFA World Cup Group J}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group J|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J6}}

===Group K===
{{main|2026 FIFA World Cup Group K}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group K|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K6}}

===Group L===
{{main|2026 FIFA World Cup Group L}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group L|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L6}}

===Ranking of third-placed teams===
{{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}}

The specific match-ups involving the third-placed teams depend on which eight third-placed teams qualify for the round of 32. The 495 possible combinations were published in Annex C of the tournament regulations.&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;

''For the list of all 495 possible combinations, see [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Combinations of matches in the round of 32|2026 FIFA World Cup knockout stage § Combinations of matches in the round of 32]].''

==Knockout stage==
{{main|2026 FIFA World Cup knockout stage}}

The knockout stage will be played in a [[Single-elimination tournament|single-elimination format]], starting with the round of 32 on June 28 and culminating with the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. On the day prior, a [[#Match for third place|match for third place]] will also be played between the two losing teams of the semi-finals to determine the bronze medalists. In the knockout stage, if the scores are level when normal playing time expires, 30 minutes of [[Overtime (Association football)|extra time]] will be played. If still tied at the end of extra time, a [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootout]] will be used to determine the winner.&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;

===Bracket===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|Bracket}}

===Round of 32===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-8}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-9}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-10}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-11}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-12}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-13}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-14}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-15}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-16}}

===Round of 16===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-8}}

===Quarterfinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF4}}

===Semifinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF2}}

===Match for third place===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|3rd}}

===Final===
{{main|2026 FIFA World Cup final}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup final|Final}}

==Statistics==
{{see also|FIFA World Cup records and statistics}}{{ns:0|

===Goalscorers===
{{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}&lt;!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--&gt;
}}

===Discipline===
A player or team official is automatically suspended for the next match for the following offenses:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
* Receiving a red card (red card suspensions may be extended for serious offenses)
* Receiving two yellow cards in the tournament;{{efn-ua|As yellow cards are not carried forward to [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]], players may be shown two yellow cards in the same match without being sent off. However, this would result in a suspension for accumulating two yellow cards during the tournament.}} yellow cards expire after the completion of the group stage and again after the quarterfinals (yellow card suspensions are not carried forward to any other future international matches)&lt;ref name=&quot;FIFA Council April 28&quot;&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=April 28, 2026 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

During qualification, [[Cristiano Ronaldo]] was sent off for violent conduct in Portugal's penultimate match against the [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]], with such an offense typically resulting in a ban of at least two matches. Ronaldo was handed a three-match ban, though the final two matches of the ban were suspended for a one-year probationary period, making him eligible to appear in Portugal's opening World Cup match.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cristiano Ronaldo: Portugal captain avoids ban for start of nation's 2026 World Cup campaign |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13475321/cristiano-ronaldo-portugal-captain-avoids-ban-for-start-of-nations-2026-world-cup-campaign |access-date=November 25, 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; On May 8, 2026, the Bureau of the [[FIFA Council]] amended the tournament regulations so that pending one- or two-match suspensions resulting from an indirect red card, a direct red card for denying an obvious goal-scoring opportunity, or a direct red card for serious foul play during qualification would no longer be carried forward to the final competition.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/news/council-update-regulations-world-cup-2026 |title=Bureau of the Council update on the Regulations for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt; This exempted Argentina's [[Nicolás Otamendi]], Ecuador's [[Moisés Caicedo]], and Qatar's [[Tarek Salman]] from serving their qualifying-round suspensions during the tournament, with the bans to instead be served in a subsequent competition.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dunbar |first=Graham |url=https://apnews.com/article/world-cup-fifa-ban-otamendi-caicedo-196ea65dff44d19b43d7e0835fa42398 |title=FIFA waives one-game bans for Otamendi and Caicedo at World Cup after being sent off in qualifier |work=[[Associated Press]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--
The following suspensions will be served during the tournament:

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Tournament suspensions for players and team officials
|-
! Player
! Offense(s)
! Suspension(s)
|-
| {{#invoke:flag|fbicon|}} [[]]
| {{sent off|0}} in [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
| [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
|}--&gt;

==Marketing==

===Branding===
[[File:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|thumb|Countdown clock on [[Paseo de la Reforma]], Mexico City]]

The official emblem and brand identity was unveiled on May 17, 2023, at the [[Griffith Observatory]] in [[Los Angeles]], [[California]]; its basic form consists of a stacked &quot;26&quot; with an image of the [[FIFA World Cup Trophy]] in front of it (marking the first time that the trophy has been depicted in a World Cup emblem as a photo, as opposed to a stylized representation), but it is designed to be adaptable to different backdrops.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 17, 2023 |title=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 18, 2023 |title='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The next day, FIFA unveiled variants of the emblem for each of the host cities, which feature color variants and designs that reflect local landscapes or culture (with the Los Angeles emblem featuring a stylized sun and wave, the Monterrey emblem featuring imagery of the [[Cerro de la Silla]] mountain, and Toronto featuring the city skyline and the [[CN Tower]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 19, 2023 |title=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |access-date=November 25, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |access-date=November 25, 2023 |website=www.fifa.com |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reaction to the logo from the initial unveiling was largely negative, with many feeling that the design was either unfinished or uncreative compared to the emblems of past FIFA World Cup tournaments. By contrast, [[United States men's national soccer team|United States national team]] player [[Jesús Ferreira]] described the emblem as &quot;beautiful&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shah |first=Parshva |date=May 18, 2023 |title='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo |url=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |archive-date=May 18, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=[[Goal.com]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Borg |first=Simon |date=May 18, 2023 |title=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada |url=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |archive-date=May 19, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=Sporting News |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:WorldCup2026lposter.jpg|thumb|upright|Official poster]]

In March and April 2025, FIFA unveiled a set of 16 posters representing each of the 2026 World Cup host cities. The posters, designed by local artists, were intended to reflect the &quot;distinct identity and heritage&quot; of each host city.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters |title=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters |publisher=FIFA |date=March 17, 2025 |access-date=May 14, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html |title=The 2026 World Cup Posters Revealed |date=April 22, 2025|access-date=April 22, 2025 |website=footyheadlines.com/}}&lt;/ref&gt; On March 3, 2026, the official poster was unveiled. For the first time, three artists combined their skills and artistic styles to create the official poster: Carson Ting (Canada), Minerva GM (Mexico), and Hank Willis Thomas (United States).&lt;ref name=&quot;Official posters&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters |title=Official Tournament Poster|access-date=March 3, 2026 |date=March 3, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Broadcasting rights===
{{main|2026 FIFA World Cup broadcasting rights}}

On February 12, 2015, FIFA renewed the United States and Canadian broadcasting rights contracts for [[Fox Sports (United States)|Fox]] (US English), [[Telemundo Deportes|NBCUniversal]] (US Spanish), and [[Bell Media]] (Canada) to cover the 2026 World Cup, without accepting any other bids. A report in ''[[The New York Times]]'' asserted that this extension was intended as compensation for the rescheduling of the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] to November–December rather than its traditional June–July scheduling, as it created considerable conflicts with [[Major professional sports leagues in the United States and Canada|major professional sports leagues]] that are normally in their offseasons during the World Cup.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Deitsch |first=Richard |date=February 12, 2015 |title=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026 |magazine=Sports Illustrated |url=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |access-date=June 26, 2018 |archive-date=April 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sandomir |first=Richard |date=February 26, 2015 |title=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup |url=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |archive-date=April 8, 2020 |access-date=June 26, 2018 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cangloberights&quot;&gt;{{Cite news |date=February 12, 2015 |title=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |archive-date=April 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Fútbol de Primera (radio network)|Fútbol de Primera]] has the Spanish radio broadcasting rights in the United States and Puerto Rico.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |work=FIFA |date=March 4, 2025 |title=FIFA World Cup 26 Media Partners |url=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf}}&lt;/ref&gt;

The [[International Broadcast Centre|International Broadcast Center]] (IBC) will be located at the [[Kay Bailey Hutchison Convention Center]] in [[Dallas]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rosenbaum |first=Steven |date=December 11, 2024 |title=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |archive-date=December 12, 2024 |website=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas |title=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas |date=December 11, 2024 |publisher=FOX News|archive-date=December 11, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 5, 2025 |title=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |archive-date=March 18, 2025 |access-date=March 5, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

On January 8, 2026, FIFA signed a deal to make [[TikTok]] a &quot;preferred platform&quot; for World Cup video content. As part of the agreement, broadcasters may stream parts of matches at a dedicated hub on the TikTok app.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 8, 2026 |title=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; FIFA then made a similar &quot;preferred platform&quot; deal with [[YouTube]] on March 17, allowing broadcasters to stream select matches in full on their respective YouTube channels, as well as stream the first 10 minutes of every match on the platform as &quot;an appetizer encouraging young fans then to watch on traditional channels&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 17, 2026 |title=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; It was later confirmed that YouTube had extended this deal with FIFA and [[CazéTV]] to show all tournament matches for free in Brazil.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 19, 2026 |title=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026 |url=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/ |access-date=March 22, 2026 |website=Máquina do Esporte |language=pt-BR |last=Filho |first=Adalberto Leister|trans-title=Following a partnership with YouTube, FIFA confirms CazéTV's digital exclusivity in Brazil for the 2026 World Cup}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Laloni |first=Marco |date=March 13, 2026 |title=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário &quot;A Agente do Hexa&quot; |url=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/ |access-date=March 22, 2026 |website=MKT Esportivo|trans-title=In partnership with CazéTV, YouTube launches the advertising film &quot;The Agent of the Hexa&quot; (referring to Brazil's sixth World Cup victory)|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

On May 8, 2026, [[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] announced a partnership with [[Cosm (company)|Cosm]] to show 40 matches, including the Mexico vs South Africa opening match, all United States matches, and the final.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FOX Sports Teams Up with Cosm, FIFA to Deliver FIFA World Cup 2026™ in Shared Reality |url=https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511071114/https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-date=May 11, 2026 |access-date=May 12, 2026 |website=FOX Sports PressPass |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

===Sponsorships===
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!FIFA partners
!FIFA World Cup sponsors
!FIFA World Cup supporters
|-
|
* [[Adidas]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 21, 2013 |title=FIFA and adidas extend partnership until 2030 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628145045/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=11/news=fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271.html |archive-date=June 28, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2024 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=April 25, 2024 |publisher=FIFA |archive-date=April 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425155240/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Matthews |first=Sam |date=November 22, 2005 |title=Coca-Cola renews Fifa football sponsorship until 2022 |url=http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171212/http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147?src_site=brandrepublic |archive-date=August 27, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=Campaign}}&lt;/ref&gt;
* [[Hyundai Motor Group|Hyundai]]–[[Kia]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 25, 2023 |title=Hyundai and Kia renew FIFA partnerships until 2030, with Boston Dynamics and Supernal to showcase future mobility solutions |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133507/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Lenovo]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |title=Lenovo named Official FIFA Technology Partner |publisher=FIFA|access-date=October 15, 2024 |archive-date=November 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241104042650/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Qatar Airways]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=FIFA renews longstanding partnership with Qatar Airways, extending through to 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Visa Inc.|Visa]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA extends global partnership with Visa, including FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |access-date=March 26, 2024 |website=inside.fifa.com |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
* [[AB InBev]] ([[Budweiser]]+[[AB InBev brands|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |title=FIFA announces AB InBev as official beer sponsor of FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}
| 2 = {{Cite web |title=Anheuser-Busch Unveils Roster of Brands for Upcoming FIFA World Cup |url=https://www.anheuser-busch.com/newsroom/FIFA-World-Cup-2026-Roster |access-date=April 8, 2026 |website=Anheuser-Busch |date=March 12, 2026 |language=en}}
| 3 = {{Cite web |title=Quilmes activa una promoción mundialista con envases coleccionables y viajes al Mundial 2026 |url=https://mercado.com.ar/marketing/quilmes-activa-una-promocion-mundialista-con-envases-coleccionables-y-viajes-al-mundial-2026/ |access-date=April 8, 2026 |website=mercado.com.ar |date=April 3, 2026 |language=es}}
| 4 = {{Cite web |title=Ambev lança Arena Nº1 para a Copa do Mundo em cinco capitais |url=https://www.meioemensagem.com.br/marketing/ambev-lanca-arena-no1-para-a-copa-do-mundo-em-cinco-capitais |access-date=April 8, 2026 |website=Meio e Mensagem |date=March 4, 2026 |language=pt-br}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[American Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26 |title=American Airlines joins as Official North American Airline Supplier of FIFA World Cup 26™|archive-date=April 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418003022/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Bank of America]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26 |title=FIFA announces Bank of America as Official Bank Sponsor of FIFA World Cup 26 |publisher=FIFA|access-date=August 15, 2024|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816071342/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Frito-Lay]] ([[Lay's]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027 |title=Lay's named Official Sponsor of FIFA World Cup 26 and FIFA Women's World Cup 2027 |publisher=FIFA|access-date=September 12, 2024|archive-date=September 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912161932/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Hisense]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 5, 2025 |title=Hisense continues long-standing partnership with FIFA by becoming FIFA World Cup 26™ Sponsor |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/hisense-continues-long-standing-partnership-world-cup-26-sponsor |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[McDonald's]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA and McDonald's renew long-standing partnership, with collaboration continuing for FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133508/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Mengniu Dairy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mengniu extends FIFA Women's World Cup and FIFA World Cup sponsorship until 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Unilever]] ([[Rexona]]+[[List of Unilever brands#Beauty, well-being and personal care|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |date=May 12, 2023 |title=Unilever personal care brands unveiled as Official Sponsors of FIFA Women's World Cup 2023 |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326130502/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=live}}
| 2 = {{Cite web |last=Selwood |first=Daniel |title=Unilever launches World Cup tie-ins across personal care portfolio |url=https://www.thegrocer.co.uk/news/unilever-launches-world-cup-tie-ins-across-personal-care-portfolio/717381.article |access-date=April 12, 2026 |website=The Grocer |language=en}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[Verizon]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 24, 2024 |title=Verizon named Official Telecommunication Services Sponsor for FIFA World Cup 26 and Official Tournament Supporter for FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |access-date=September 24, 2024 |website=FIFA |archive-date= September 24, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240924155139/https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
* ADI Predictstreet&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADI Predictstreet named official prediction market partner of the FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/adi-predictstreet-official-prediction-market-partner-fifa-world-cup-2026 |website=FIFA |date=April 2, 2026|access-date=April 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[DoorDash]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 18, 2025 |title=DoorDash named Official Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026 and FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/doordash-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Inter Rapidísimo&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/inter-rapidisimo-partnership-tournament-supporter-world-cup-2026|title=Inter Rapidísimo expands partnership as Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Marriott International#Loyalty program|Marriott Bonvoy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 6, 2025 |title=Marriott Bonvoy to provide unmatched fan access to FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/marriott-bonvoy-unmatched-fan-access-world-cup-2026-hotel-supporter |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Rock-it Cargo&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA announces multi-year agreement with Rock-it Cargo as Official Logistics Provider of FIFA World Cup 26 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121235518/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |archive-date=November 21, 2024 |access-date=November 21, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Valvoline]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Valvoline Global confirmed as Official FIFA World Cup 26 Supporter |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530034639/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |archive-date=May 30, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
|}

====Regional supporters====
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!North American supporters
!South American supporters
!European supporters
!Asian supporters
|-
|
* [[Airbnb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 12, 2025 |title=Airbnb and FIFA announce major multi-tournament partnership |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615104910/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |archive-date=June 15, 2025 |website=Inside FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot;&gt;{{Cite web |title=Diageo named Official Spirits Supporter in North, Central and South America for FIFA World Cup 26™ |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160406/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |archive-date=May 12, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot;&gt;{{Cite web |date=November 25, 2025 |title=FIFA and Globant sign expanded partnership to deliver innovative digital services |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-url=http://web.archive.org/web/20260503034020/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-date=May 3, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA welcomes The Home Depot as Official Home Improvement Retail Supporter for FIFA World Cup 26 in North America |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173211/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |archive-date=December 4, 2024 |access-date=December 4, 2024 |website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/pif-official-tournament-supporter-world-cup-2026|title=PIF named as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/salesforce-official-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027|title=FIFA announces Salesforce as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ and FIFA Women's World Cup 2027™}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/betano-unveiled-as-tournament-supporter-of-fifa-world-cup-2026-tm-for-europe-and-south-america|title=Betano unveiled as Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ for Europe and South America}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot; /&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot; /&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot; /&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot; /&gt;
|
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot; /&gt;
|}

====Domestic sponsors====
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!width=20%|Atlanta
!width=20%|Boston
!width=20%|Dallas
!width=20%|Guadalajara
|-
|
* [[Cox Enterprises]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;&gt;{{Cite web |url=http://roughdraftatlanta.com/2025/06/11/world-cup-announcements-atlanta/ |title=Atlanta marks one year until FIFA World Cup with sponsors, projects |first=Collin |last=Kelley |date=June 11, 2025 |website=Rough Draft Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://atlantafwc26.com |title=FIFA World Cup 26 Atlanta™ |website=FIFA 2026 Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Georgia-Pacific]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[NAPA Auto Parts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/09/11/atlanta-adds-napa-as-world-cup-host-city-supporter/ |title=Atlanta adds NAPA as World Cup host city supporter |first=Alex |last=Silverman |date=September 11, 2025 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Southern Company]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Coca-Cola Beverages Northeast]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bostonfwc26.com/supporters/|title=Supporters|date=May 26, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[List of tourist attractions in Boston|Meet Boston]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=FIFA World Cup 2026™ in Boston |url=https://www.meetboston.com/events/festivals-and-annual-events/fifa-world-cup-2026/ |access-date=December 22, 2025 |website=Meet Boston |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* [[Sanofi]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/02/25/state-street-meet-boston-sanofi-named-boston-world-cup-sponsors/ |title=State Street, Meet Boston, Sanofi named Boston World Cup sponsors |date=February 25, 2026 |website=Sports Business Journal|access-date=February 25, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[State Street Corporation|State Street]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|
* [[Arca Continental]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilen |first=Holden |date=June 11, 2025 |title=Coca-Cola Southwest signs on as Dallas' first World Cup sponsor |url=https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627023837/https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |archive-date=June 27, 2025 |website=Dallas Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Choctaw Casinos &amp; Resorts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Prisbell |first1=Eric |date=December 3, 2025 |title=Choctaw becomes Official Dallas World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.dallasnews.com/business/2025/12/03/choctaw-becomes-official-dallas-world-cup-2026-host-city-supporter/ |access-date=December 4, 2025 |website=Dallas News}}&lt;/ref&gt;
* [[Dallas Cowboys]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dallasfwc26.com/our-venues/host-city-supporters/|title=Host City Supporters}}&lt;/ref&gt;
* [[FC Dallas]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot; /&gt;
* North Texas Sports Foundation&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[University of Texas Southwestern Medical Center|UT Southwestern]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.dallasnews.com/business/2026/02/23/ut-southwestern-becomes-dallas-world-cup-2026-local-sponsor/ |title=UT Southwestern becomes Dallas World Cup 2026 local sponsor |first1=Eric |last1=Prisbell |date=February 23, 2026 |website=Dallas Morning News|access-date=February 23, 2026}}&lt;/ref&gt;
|
*[[Guadalajara]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guadalajarafwc26.com|title=Guadalajara Ciudad Sede de la Copa Mundial de la FIFA 2026™.|website=guadalajarafwc26.com}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Jalisco]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Zapopan]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
|-
!width=20%|Houston
!width=20%|Kansas City
!width=20%|Los Angeles
!width=20%|Monterrey
|-
|
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Arca Continental]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Houston Methodist Hospital]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fwc26houston.com/ |title=FWC26 Houston &amp;#124; FIFA World Cup 2026 &amp;#124; Houston, TX, USA |website=FIFA 2026 Houston|archive-date=June 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000121/https://www.fwc26houston.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Hunton Group&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Quanta Services]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Reliant Energy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/ |title=NRG Energy Signs on as Official Houston Supporter for FIFA 2026 World Cup |first=Matt |last=Traub |date=February 10, 2025|archive-date=March 23, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323201926/https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Rice University]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.rice.edu/news/2026/rice-university-named-official-houston-world-cup-2026-host-city-supporter |title=Rice University named Official Houston World Cup 2026 Host City Supporter |date=January 30, 2026|access-date=January 30, 2026 |website=Rice University |last=Stipes |first=Chris}}&lt;/ref&gt;
* [[Sugar Land, Texas|Visit Sugar Land]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bragg |first=Trason |date=September 3, 2025 |title=Sugar Land embraces World Cup fever with new host city supporter role |url=https://www.khou.com/article/sports/soccer/world-cup/sugar-land-fifa-world-cup-host-city-supporter/285-e36030ba-ce48-44a3-8a0f-2b48192b900d |website=khou.com}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Black &amp; Veatch]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 28, 2025 |title=Kansas City leads the way with FIFA Fan Festival™ Concepts, Host City Supporter for the FIFA World Cup 26™ |url=https://finance.yahoo.com/news/kansas-city-leads-way-fifa-170100193.html |website=Yahoo}}&lt;/ref&gt;
* [[Hallmark Cards|Hallmark]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Chiefs]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Royals]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[J. E. Dunn Construction Group|J. E. Dunn Construction]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=Host City Supporters |url=https://kansascityfwc26.com/host-city-supporters/ |access-date=November 20, 2025 |website=FIFA World Cup 26™ Kansas City}}&lt;/ref&gt;
* [[Populous Holdings|Populous]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot;&gt;{{Cite web |last=Dornbrook |first=James |date=June 11, 2025 |title=KC unveils Purina and Populous as World Cup sponsors |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000122/https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |archive-date=June 17, 2025 |access-date=June 17, 2025 |website=Kansas City Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Nestlé Purina PetCare|Purina]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot; /&gt;
* [[Sporting Kansas City]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[University of Kansas Health System]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Amgen]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26 Los Angeles™ |url=https://losangelesfwc26.com/ |access-date=December 10, 2025 |website=Los Angeles FIFA World Cup 26™ Host Committee}}&lt;/ref&gt;
* [[Archer Aviation]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[List of tourist attractions in Los Angeles|Discover Los Angeles]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LA Tourism &amp;#124; Discover Los Angeles |url=https://www.discoverlosangeles.com/business |website=Los Angeles Tourism &amp; Convention Board}}&lt;/ref&gt;
* [[Kaiser Permanente]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[Los Angeles Metro]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://losangelesfwc26.com/la-metro-joins-the-los-angeles-sports-entertainment-commission-as-the-official-public-transit-provider-for-the-los-angeles-world-cup-2026-host-city/ |title=LA Metro Joins The Los Angeles Sports &amp; Entertainment Commission As The Official Public Transit Provider For The Los Angeles World Cup 2026 Host City |first=Andy |last=Ashford |date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt;
|
*TBD
|-
!width=20%|Mexico City
!width=20%|Miami&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee |url=https://miamifwc26.com/ |website=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|New York/New Jersey
!width=20%|Philadelphia&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/28/eagles-comcast-among-philadelphia-eight-world-cup-supporters/ |title=Eagles, Comcast among Philadelphia eight World Cup supporters |first=Alex |last=Silverman |date=January 30, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|-
|
*[[Club América]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mexicocityfwc26.com.mx |title=Host City Mexico City: The heart of the FIFA World Cup 26™ |website=Mexico City FIFA World Cup 26|access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Farmacias Similares S.A. de C.V.|Farmacias Similares]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Eli Lilly and Company|Lilly]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Uber]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
|
* Bilzin Sumberg&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Brightline]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Griffin Catalyst]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Hard Rock Hotel and Casino|Hard Rock Casino]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Royal Caribbean Group|Royal Caribbean]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Caribbean Named Official Miami World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.royalcaribbeanpresscenter.com/press-release/1851/royal-caribbean-named-official-miami-world-cup-2026-host-city-supporter// |access-date=February 5, 2026 |website=Royal Caribbean}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Miami]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bristol Myers Squibb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://binje.com/bristol-myers-squibb-is-latest-n-j-company-to-sign-on-as-supporter-of-host-committee/ |title=Bristol Myers Squibb is latest N.J. company to sign on as supporter of Host Committee |first=Tom |last=Bergeron |date=December 9, 2025|access-date=February 25, 2026 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Hackensack Meridian Health]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 8, 2025 |title=Hackensack Meridian Health Named Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter, Championing Community Health and Investment |url=https://www.hackensackmeridianhealth.org/en/news/2025/12/08/hmh-named-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-city-supporter |website=Hackensack Meridian Health}}&lt;/ref&gt;
* Onyx Equities&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 16, 2025 |title=Onyx Equities announced as first Official New York New Jersey World Cup 26 Host City Supporter |url=https://nynjfwc26.com/onyx-first-official-host-city-supporter/ |website=FIFA World Cup 2026™ NYNJ}}&lt;/ref&gt;
* [[Paul, Weiss, Rifkind, Wharton &amp; Garrison]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 20, 2025 |title=Paul, Weiss Launches Dedicated Sports Practice; Named Official Law Firm of the New York New Jersey World Cup 2026 Host Committee |url=https://www.paulweiss.com/insights/firm-news/paul-weiss-launches-dedicated-sports-practice-named-official-law-firm-of-the-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-committee |website=Paul, Weiss}}&lt;/ref&gt;
* [[Public Service Enterprise Group]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bergeron |first=Tom |date=December 4, 2025 |title=PSEG ready to power FIFA World Cup |url=https://binje.com/pseg-ready-to-power-fifa-world-cup/ |access-date=December 10, 2025 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Related Companies]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.related.com/press-releases/2026-04-14/related-companies-announced-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026 |title=Related Companies announced as an Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter &amp;#124; Related |website=www.related.com}}&lt;/ref&gt;
* [[Sports Illustrated]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/16/sports-illustrated-joins-as-official-sponsor-of-nynj-host-committee-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Sports Illustrated joins as official sponsor of NY/NJ Host Committee for 2026 FIFA World Cup |first=Ethan |last=Joyce |date=January 19, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Cencora]]
* [[Comcast]]
* [[Independence Blue Cross]]
* [[PECO Energy Company]]
* [[University of Pennsylvania Health System|Penn Medicine]]
* [[Philadelphia Eagles]]
* VisitPA
* [[William Penn Foundation]]
|-
!width=20%|San Francisco Bay Area&lt;ref name=&quot;BayAreaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ |url=https://www.sfbayareafwc26.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617001252/https://bayareahostcommittee.com/fifa-world-cup-26 |archive-date=June 17, 2025 |website=Bay Area Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|Seattle
!width=20%|Toronto
!width=20%|Vancouver
|-
|
* [[Boston Consulting Group]]
* [[Electronic Arts]]
* [[Genentech]]
* [[Kaiser Permanente]]
|
* [[Alaska Airlines]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Amazon (company)|Amazon]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians#Casino history|Emerald Queen Casino]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Microsoft]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://seattlefwc26.org/ |title=Seattle FIFA World Cup 2026 |website=seattlefwc26.org|archive-date=June 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618051201/https://seattlefwc26.org/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Washington]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
|
* [[Humber Polytechnic]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 28, 2025 |title=City of Toronto partners with Humber Polytechnic on local delivery of FIFA World Cup 2026™ Host City volunteer program |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-partners-with-humber-polytechnic-on-local-delivery-of-fifa-world-cup-2026-host-city-volunteer-program/ |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Ontario Lottery and Gaming Corporation|OLG]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
* [[Ontario Power Generation|OPG]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Toronto |first1=City of |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/ |title=City of Toronto signs Ontario Power Generation as first Official FIFA World Cup 2026™ Toronto Host City Supporter |date=June 10, 2025 |website=City of Toronto|archive-date=June 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627024436/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://torontofwc26.ca/ |title=FIFA World Cup 26™ Toronto |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Toronto FC]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bell Canada]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Coca-Cola]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Concord Pacific Place]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Musqueam Indian Band]] &lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vancouverfwc26.ca/news/vancouver-announces-world-class-host-city-supporter-lineup-ahead-of-fifa-world-cup-2026-tm|title=Vancouver announces world-class Host City Supporter lineup ahead of FIFA World Cup 2026™|website=www.vancouverfwc26.ca}}&lt;/ref&gt;
* [[Pacific National Exhibition]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Science World (Vancouver)|Science World]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Squamish Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[TransLink (British Columbia)|TransLink]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Tsleil-Waututh Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
|}

===Advertising===
On May 7, 2026, [[Adidas]] released ''Backyard Legends: the Greatest Football Story Ever Told'', a 5-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=mJJY53qhJe0 |title=adidas Backyard Legends {{!}} The Greatest Football Story Ever Told |date=May 7, 2026 |author=[[adidas]] |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Knapp |first=JD |date=May 7, 2026 |title=Timothée Chalamet Enlists A-List Friends for FIFA World Cup-Inspired Short Film |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/sports/timothee-chalamet-fifa-world-cup-short-film-backyard-legends/ |work=[[TheWrap]]}}&lt;/ref&gt; On June 4, 2026, [[Nike, Inc.|Nike]] released ''Rip The Script'', a 6-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IyZ1WIua_1s |title=Rip The Script {{!}} Nike Football |date=June 4, 2026 |author=Nike Football |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garner |first=Stephen |date=June 4, 2026 |title=Nike Goes Hollywood in World Cup Film Featuring Kim Kardashian, LeBron James, Channing Tatum and More Stars |url=https://wwd.com/footwear-news/shoe-industry-news/nike-world-cup-film-kim-kardashian-lebron-james-interview-1238994871/ |work=[[Women's Wear Daily]]}}&lt;/ref&gt;

===FIFA fan festivals===
FIFA will stage [[FIFA Fan Festival|fan festivals]] in cities across the host nations, featuring matches on giant screens and live entertainment.&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;&gt;{{cite news |last1=Blum |first1=Ronald |title=Fan fest in Jersey City will be open for all 104 World Cup matches next year |url=https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/ |access-date=March 25, 2025 |publisher=NBC New York |date=February 11, 2025|archive-date=February 12, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212223044/https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Among the confirmed fan fest locations are [[Liberty State Park]] in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]],&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;/&gt; [[Fairmount Park]] in [[Philadelphia]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Traub |first1=Matt |title=Philadelphia to Host FIFA Fan Festival at Lemon Hill in 2026 |url=https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |access-date=March 25, 2025 |work=SportsTravel |date=June 20, 2024 |archive-date=June 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620130242/https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Fort York]] and [[The Bentway]] in [[Toronto]],&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |title=City of Toronto announces Fort York and The Bentway for its FIFA Fan Festival location |publisher=City of Toronto |date=May 7, 2025 |access-date=May 15, 2025 |archive-date=June 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250601205433/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Centennial Olympic Park]] in [[Atlanta]],&lt;ref name=&quot;fifa-atl-fan-fest-cenn&quot;&gt;{{cite web |title=FIFA Fan Festival in Atlanta |url=https://atlantafwc26.com/fan-fest/ |publisher=FIFA |access-date=May 25, 2026 |quote=Centennial Olympic Park will become the official home of the FIFA Fan Festival Atlanta, transforming one of the city’s most iconic public spaces into a lively gathering place where fans, families, and visitors come together to celebrate the game.}}&lt;/ref&gt; and [[East Downtown Houston]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jenkins |first1=Cassandra |title=EaDo selected as site for 2026 FIFA World Cup Fan Festival; officials lay out preparation plan for games |url=https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |access-date=March 25, 2025 |work=CommunityImpact |date=June 11, 2024|archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622130659/https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, FIFA announced &quot;Canada Celebrates&quot;, a series of events in over 40 communities throughout the tournament that features live viewings of the matches.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2026 |title=FIFA launches Canada Celebrates, a countrywide FIFA World Cup 2026™ celebration programme |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260212055939/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-date=February 12, 2026 |access-date=May 31, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Tickets===
{{see also|List of 2026 FIFA World Cup controversies#Ticket prices}}

Ticket prices for the 2026 FIFA World Cup initially ranged from $60 for group stage matches to $6,730 for the final—largely increased from the USD equivalent of $69 to $1,607 in the [[2022 FIFA World Cup]]. However, in September 2025, FIFA confirmed it would use [[dynamic pricing]] for tickets for the first time, following the practice used in the [[2025 FIFA Club World Cup]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=September 3, 2025 |title=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices |access-date=September 3, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Hospitality seats were made available in April 2025 via FIFA's ticket partner for the event.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 6, 2025 |title=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-url=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-date=July 14, 2025 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

An initial draw period for non-hospitality seats occurred between September 10–19, 2025, limited to [[Visa Inc.|Visa]] cardholders. A second phase ran from October 27–31, and a third phase started after the final draw of teams on December 5. Sales are capped at four tickets per person per match, and no person is able to purchase more than 40 tickets for the overall tournament. FIFA's official resale platform went live on October 2, 2025.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 30, 2025 |title=FIFA Resale/Exchange Marketplace |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

A final &quot;last-minute&quot; sales phase reopened on April 22, 2026, approximately 50 days before the start of the tournament, with tickets for all 104 matches made available on a first-come, first-served basis. By that stage, more than five million tickets had been sold out of an expected total exceeding six million, with additional tickets scheduled to be released in phases up to the final, subject to availability.&lt;ref name=&quot;Reuters042226&quot;&gt;{{cite news |title=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off |work=Reuters |date=April 22, 2026 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/ |access-date=April 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

Every city hosting the World Cup in the United States has passed a law stating that ticket sales to World Cup events are exempt from state and local sales taxes.&lt;ref&gt;[https://revisor.mo.gov/main/OneSection.aspx?section=144.051 Mo. Rev. Stat. § 144.051]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |date=April 2, 2026 |title=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal |url=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government |work=The Guardian |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gray |first=Page |date=December 5, 2025 |title=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions |url=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/ |work=Institute on Taxation and Economic Policy |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;

===Merchandise===
====Video games====
{{main|FIFA World Cup video games#2026 FIFA World Cup}}

On October 2, 2025, FIFA announced the video game ''[[FIFA Heroes]]'', scheduled for release in 2026 on [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation]], and [[Xbox]] platforms.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ mascots make video game debut as playable characters in FIFA® Heroes |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-url=http://web.archive.org/web/20251002132023/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-date=October 2, 2025 |access-date=October 15, 2025 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the ''[[Football Manager 26]]'' video game also announced the addition of licensed 2026 FIFA World Cup content.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chase FIFA World Cup 2026™ Glory: International Management arrives in FM26 |url=https://www.footballmanager.com/fm26/features/chase-fifa-world-cup-2026tm-glory-international-management-arrives-fm26 |access-date=May 20, 2026 |website=Football Manager |language=en}}&lt;/ref&gt;

In December 2025, [[Netflix]] announced a new simulation-type game featuring the World Cup, produced by Delphi Interactive and Refactor Games.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Changing The Game: FIFA Arrives on Netflix Games in Time for FIFA World Cup 2026 |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/fifa-mens-world-cup-2026-game-on-netflix |access-date=May 22, 2025 |website=TUDUM |quote=The game, developed and published by Delphi Interactive, allows Netflix members to experience the emotion and drama of the (World Cup) tournament in its purest, most joyful form}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Forbes-Calvin |first=Alex |date=February 9, 2026 |title=Meet Delphi Interactive, the publisher/developer behind the new FIFA game |url=https://www.gamesindustry.biz/meet-delphi-interactive-the-publisherdeveloper-behind-the-new-fifa-game |access-date=May 19, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en |quote=For FIFA, that includes Refactor Games, based at Delphi's LA headquarters, part-owned by Delphi and backed by venture capital giant A16z's Speedrun fund}}&lt;/ref&gt; In May 2026, it was announced the Netflix-published game would be titled &quot;''[[FIFA World Cup – Launch Edition]]''&quot; and would be released in June 2026.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=May 28, 2026 |title=FIFA unveils updated Digital Football Strategy to connect partners and platforms across global gaming and esports ecosystem |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/digital-football-strategy-connect-partners-platforms-global-gaming-esports-ecosystem |access-date=May 29, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the same May 2026 announcement, FIFA also confirmed that they would adopt a non-exclusive &quot;Digital Football&quot; ecosystem, with games of various genres adopting the FIFA license. Alongside the new world cup game, were mentioned ''FIFA Heroes'', ''FIFA Rivals, [[FIFA Super Soccer]], [[Football Manager]], [[eFootball]]'' and ''[[Rocket League]],'' with more games joining the ecosystem in the following months.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hicks |first=Jon |date=May 28, 2026 |title=FIFA announces new &quot;Digital Football&quot; vision, an ecosystem of games from multiple publishers and developers |url=https://www.gamesindustry.biz/fifa-announces-new-digital-football-vision-an-ecosystem-of-games-from-multiple-publishers-and-developers |access-date=May 29, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en}}&lt;/ref&gt;

====Other products====
[[Panini Group|Panini]] sticker albums were again announced for the 2026 World Cup. Due to the expansion of the tournament, each pack now contains seven stickers as opposed to the usual 5. In the United States and Canada, a set of 12 stickers was reserved for stickers that could only be obtained from Coca-Cola bottles, with each bottle containing a sticker printed inside the label.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mackie |first=Andrew |date=May 19, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Panini sticker tips, quirks and the most valuable items so far |url=https://www.nytimes.com/athletic/7290962/2026/05/19/panini-2026-fifa-world-cup-stickers-most-valuable/ |access-date=May 20, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, it was announced that the 2026 World Cup would be Panini's second-to-last tournament with a sticker album, after FIFA announced that [[Fanatics, Inc.|Fanatics]] (via their [[Topps]] brand) would distribute collectables for FIFA tournaments from 2031.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA to drop Panini for World Cup deal with Fanatics in 2031 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48701397/fifa-drop-panini-world-cup-deal-fanatics-2031 |access-date=May 20, 2026 |website=ESPN}}&lt;/ref&gt;

==Symbols==

===Mascots===
{{main|Maple, Zayu and Clutch}}
{{see also|List of FIFA World Cup official mascots}}
[[File:2026 FIFA World Cup Mascots small.jpg|thumb|right|Maple the Moose, Zayu the Jaguar, and Clutch the Bald Eagle]]

The official mascots of the tournament were revealed on September 25, 2025, and are [[Maple, Zayu and Clutch|Maple, Zayu, and Clutch]]. Maple is a [[moose]], Zayu is a [[jaguar]], and Clutch is a [[bald eagle]], representing Canada, Mexico, and the United States respectively.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; They were designed to reflect the cultural heritage of their respective countries.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;

===Match ball===
{{main|Adidas Trionda}}
{{see also|List of FIFA World Cup official match balls}}
[[File:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972841852).jpg|thumb|Adidas Trionda|242x242px]]

On May 2, 2025, reports surfaced that the match ball would be called [[Adidas Trionda]]. The design features red, green, and blue (the three colors representing Canada, Mexico, and the United States, respectively, and also featured on the host countries' flags), as well as a white wave connecting each of the colors, hence the name using the [[Spanish language|Spanish]] words for three (tri) and wave (onda).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; The design also features the national symbols of the three host countries (a [[maple leaf]] for Canada, a [[Golden eagle#canadensis|golden eagle]] for Mexico, and a [[five-pointed star]] for the United States) as well as gold embellishments to represent the [[FIFA World Cup Trophy|World Cup Trophy]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Music===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|List of FIFA World Cup songs and anthems}}

On May 17, 2023, the official theme song of the tournament was released, an instrumental track simply titled &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The following songs have also been released as a part of the official album.

{{Track listing
| extra_column  = Performer(s)
| title1        = The Official FIFA World Cup 2026 Theme
| extra1        = Zachary Aaron Golden (writer)
| length1       = 2:02
| title2        = [[Goals (song)|Goals]]
| extra2        = [[Lisa (rapper)|Lisa]], [[Anitta (singer)|Anitta]], and [[Rema (musician)|Rema]]
| length2       = 3:00
| title3        = [[Game Time (Future and Tyla song)|Game Time]]
| extra3        = [[Future (rapper)|Future]], [[Tyla]]
| length3       = 3:27
| title4        = [[Illuminate (song)|Illuminate]]
| extra4        = [[Jessie Reyez]] and [[Elyanna]]
| length4       = 3:04
| title5        = [[Echo (Daddy Yankee and Shenseea song)|Echo]]
| extra5        = [[Daddy Yankee]] and [[Shenseea]]
| length5       = 2:16
| title6        = [[Por Ella (Belinda and Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]
| extra6        = [[Belinda Peregrín|Belinda]] and [[Los Ángeles Azules]]
| length6       = 3:02
| title7        = [[Three Nations (21 Savage, Nata Cano and French Montana song)|Three Nations]]
| extra7        = [[21 Savage]], [[Natanael Cano]], and [[French Montana]]
| length7       = 3:30
| title8        = [[No Place Like Home (Major Lazer, Nelly Furtado and Davido song)|No Place Like Home]]
| extra8        = [[Major Lazer]], [[Nelly Furtado]], and [[Davido]]
| length8       = 2:35
| title9        = [[Foreign Tongues|In The Stars]]
| extra9        = [[The Rolling Stones]]
| length9       = 4:59
| title10       = [[Show Me (Ayra Starr and Latto song)|Show Me]]
| extra10       = [[Ayra Starr]] and [[Latto]]
| length10      = 3:28
| title11       = [[Mi Mexico Lindo]]
| extra11       = [[Alejandro Fernández]]
| length11      = 2:34
| title12       = [[Blessings (Stormzy, Fridayy and Angel song)|Blessings]]
| extra12       = [[Stormzy]], [[Fridayy]], and [[Angel (British musician)|Angel]]
| length12      = 3:36
| title13       = [[Energy (Ava Max and BIA song)|Energy]]
| extra13       = [[Ava Max]] and [[Bia (rapper)|BIA]]
| length13      = 3:01
| title14       = [[Lighter (Jelly Roll and Carín León song)|Lighter]]
| extra14       = [[Jelly Roll (singer)|Jelly Roll]] and [[Carín León]]
| length14      = 3:00
| title15       = [[Siir Siir]]
| extra15       = [[Nora Fatehi]], [[Vegedream]], and Sanjoy
| length15      = 3:06
| title16       = [[Partidazo]]
| extra16       = [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]
| length16      = 2:23
| title17       = [[World Cup (Champions)|Champions]]
| extra17       = [[IShowSpeed]]
| length17      = 4:16
| title18       = [[Love Always Wins (Shaggy, Cimafunk and Zema song)|Love Always Wins]]
| extra18       = [[Shaggy (musician)|Shaggy]], [[Cimafunk]], and Zema
| length18      = 3:08
| title19       = [[Dai Dai]]
| extra19       = [[Shakira]], [[Burna Boy]]
| length19      = 3:43
}}

In March 2025, sixteen remixes of the theme song were released, which featured artists from each host city giving their own local spin to the song.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Awards==
===Prize money===
In April 2026, FIFA confirmed the prizes for all participating nations. This edition's total distribution for the tournament will be $871&amp;nbsp;million, $431&amp;nbsp;million higher than the prize pool of the [[2022 FIFA World Cup|previous tournament]]. In addition to the performance-based prize money, each qualified team will also receive a $10&amp;nbsp;million qualification payment and a $2.5&amp;nbsp;million preparation fee before the competition.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |publisher=FIFA |access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |website=World Cup Local Time |access-date=May 3, 2026 |date=May 3, 2026 |last=Sharma |first=Pooja|orig-date=January 25, 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Performance-based prize money based on final position
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Place
! rowspan=&quot;2&quot; |Teams
! colspan=&quot;2&quot; | Amount (in millions)
|-
! Per team
! Total
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Champions
|1
| $50
| $50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Runners-up
|1
| $33
| $33
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Third place
|1
| $29
| $29
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Fourth place
|1
| $27
| $27
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 5th–8th place (quarter-finals)
|4
| $19
| $76
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 9th–16th place (round of 16)
|8
| $15
| $120
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 17th–32nd place (round of 32)
|16
| $11
| $176
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 33rd–48th place (group stage)
|16
| $9
| $144
|-
! Total
!48
! colspan=&quot;2&quot; |$655
|}

=== Individual and team awards ===
{{see also|FIFA World Cup awards}}

The following awards are due to be awarded at the end of the tournament.

*Golden Boot: Awarded to the tournament's top goal scorer.
*Golden Glove: Awarded to the tournament's best goalkeeper.
*Golden Ball: Awarded to the best overall player of the tournament.
*FIFA Young Player Award: Awarded to the best overall player of the tournament under the age of 21.
*FIFA Fair Play Trophy: Awarded to the team with the best disciplinary record that reached the knockout stage.

==Controversies==
{{Main|List of 2026 FIFA World Cup controversies}}

===Climate===
In January 2025, [[Queen's University Belfast]] warned about potential heat risks for most of the host cities and urged FIFA to schedule match kickoffs later into the afternoon or evening, stating that the [[wet-bulb globe temperature]] in certain host cities was higher than that of Qatar in the winter.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 30, 2025 |title=Rethink kick-off times during 2026 FIFA World Cup to protect footballers from extreme heat |url=https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426233917/Https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |archive-date=April 26, 2025 |website=Queen's University Belfast}}&lt;/ref&gt; During the [[2025 FIFA Club World Cup]], which was also hosted in the United States, several matches reported high temperatures ranging from {{convert|90|to|102|F|C}} and weather delays.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Latest weather updates at tournament venues |first=Jon |last=Hoefling |publisher=[[USA Today]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624030718/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Players and fans voice concerns as temperatures soar |first1=Sarah |last1=Shephard |first2=Asli |last2=Pelit |work=[[The Athletic]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624035337/https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In December 2025, FIFA announced that all matches at the 2026 World Cup would include a mandatory three-minute hydration break in each half to allow players to rest in hot conditions.&lt;ref&gt;{{cite news |date=December 8, 2025 |title=All World Cup matches to have hydration breaks |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czj0v4d9gn7o |publisher=BBC Sport |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; The three-minute period would also be available for commercials at the discretion of tournament broadcasters.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |date=December 8, 2025 |title=2026 World Cup to feature three-minute hydration breaks in every half throughout tournament |url=https://www.nytimes.com/athletic/6871622/2025/12/08/world-cup-2026-hydration-breaks/ |work=The Athletic |url-access=subscription |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; On May 20, 2026, a letter from New Weather Institute signed by dozens of players called for FIFA to take stronger action for their heat protocols during the tournament as well as to reduce the climate impact of the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/world-cup-heat-players-fifa-1a5252346f1f7981c6bf189b7231fcbf|title=World Cup-bound Norway player backs calls for improved heat protocols from FIFA|first=The Associated|last=Press|date=May 20, 2026|website=AP News}}&lt;/ref&gt;

===Immigration===
In June 2025, the [[Second presidency of Donald Trump|second Trump administration]] reinstated a [[Proclamation 10949|travel ban]] affecting citizens from multiple countries, citing &quot;national security&quot; concerns.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Abnos |first1=Alexander |date=June 5, 2025 |title=Trump travel ban includes exemption for World Cup and Olympic athletes |url=https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605171124/https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |archive-date=June 5, 2025 |access-date=June 5, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; The ban, which was later expanded in December, prohibits the issuance of new immigrant and [[Travel visa|non-immigrant visas]] for citizens of 39 affected countries, including those whose teams have qualified for the World Cup—[[Haiti]], [[Iran]], [[Ivory Coast]], and [[Senegal]]. The proclamation includes an exemption for any athlete or member of an athletic team, including coaches, persons performing a necessary support role, and immediate relatives, traveling for the World Cup, [[Olympic Games|Olympics]], or other major sporting events as determined by the [[United States Secretary of State|Secretary of State]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abnos |first=Alexander |date=December 17, 2025 |title=World Cup countries Senegal and Côte d'Ivoire among additions to Trump travel ban |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/16/world-cup-travel-ban-senegal-cote-divoire |access-date=December 17, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 16, 2025 |title=Fact Sheet: President Donald J. Trump Further Restricts and Limits the Entry of Foreign Nationals to Protect the Security of the United States |url=https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/12/fact-sheet-president-donald-j-trump-further-restricts-and-limits-the-entry-of-foreign-nationals-to-protect-the-security-of-the-united-states/ |access-date=December 18, 2025 |website=The White House |publisher= |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

This exemption ensured that national teams' players, coaches, and staff of those designated countries would be permitted to enter the United States for the competition, but the [[United States Department of State|US State Department]] confirmed that ordinary citizens of the four countries were not covered by this exemption, making them ineligible for visa issuance to attend the matches. While fans were permitted to submit visa applications with the promise of priority if they provided proof of tickets, the department noted that issuance would be unlikely, barring rare &quot;national interest&quot; waivers. However, this restriction can be circumvented if a fan is a valid visa holder, a permanent resident, or a [[Multiple citizenship|dual national]] who applies using a passport not subject to the ban. In such cases, applicants may still be eligible to enter or apply for entry, provided they satisfy all other immigration and security requirements.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Crafton |first=Adam |date=November 20, 2025 |title=U.S. Government's travel bans mean many Haitian fans will not be able to go to World Cup |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820839/2025/11/19/world-cup-news-u-s-travel-ban-haiti/ |access-date=November 25, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Travel Ban and its impact for the nationals of Cuba, Haiti and Venezuela. What you need to know. – WOLA |url=https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250920164732/https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-date=September 20, 2025 |access-date=November 25, 2025 |work=WOLA |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miceli |first=Cristina |date=November 20, 2025 |title=U.S. Travel Ban Could Block Thousands Of Fans From The 2026 FIFA World Cup |url=https://www.thetravel.com/us-travel-ban-blocks-some-fans-from-the-fifa-world-cup-in-2026/ |access-date=November 25, 2025 |website=The Travel |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the U.S. government decided to temporarily drop the $15,000 visa bond requirement for fans from five African countries that have made it to the 2026 World Cup—Algeria, Cape Verde, Ivory Coast, Senegal, and Tunisia—as long as they have a valid ticket for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2026 |title=Fans from five African World Cup countries will no longer face $15,000 bond to enter US |url=https://www.theguardian.com/football/2026/may/13/world-cup-bonds-for-travelers-suspended |access-date=May 17, 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

===Iran's participation===
On November 27, 2025, the [[Football Federation Islamic Republic of Iran]] (FFIRI) said it would boycott the December 5 World Cup draw after its president, [[Mehdi Taj]], was denied a visa to enter the United States. Four other delegation members, including head coach [[Amir Ghalenoei]], were approved. An FFIRI spokesperson told state media the United States' decision was &quot;unrelated to sport&quot; and said the federation quickly raised the issue with FIFA President [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=MacInnes |first=Paul |date=November 28, 2025 |title=Iran to boycott World Cup draw over lack of visa for federation president |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/28/iran-to-boycott-world-cup-draw-due-to-anger-over-limited-us-visas-for-iranians |access-date=November 28, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; However, on December 3, the FFIRI reversed its decision and announced that it would send representatives to the draw, with head coach Ghalenoei serving as the technical representative of the national soccer team.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 3, 2025 |title=Iran says to attend World Cup draw in apparent U-turn |url=https://www.rfi.fr/en/middle-east/20251203-iran-says-to-attend-world-cup-draw-in-apparent-u-turn |access-date=December 3, 2025 |work=[[Radio France Internationale]] |agency=[[Agence France-Presse]]}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, multiple Iranian soccer players and athletes were killed during the [[2026 Iran massacres]] amid [[2025–2026 Iranian protests|protests]], including former [[Tractor Sazi F.C.]] midfielder [[Mojtaba Tarshiz]], prompting former [[Iran national football team|Iran national team]] captain [[Masoud Shojaei]] to criticize FIFA for its silence over the killing of Iranian athletes during protests, while then-captain [[Mehdi Taremi]] expressed solidarity with the Iranian people.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamiar |first=Babak |date=January 15, 2026 |title=Iranian footballers killed in protests as former national team captain slams FIFA silence |url=https://www.euronews.com/2026/01/15/iranian-footballers-killed-in-protests-as-former-national-team-captain-slams-fifa-silence |access-date=February 12, 2026 |website=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Duerden |first=John |date=January 14, 2026 |title=Iran's footballers face battle to be heard as regime brutally clamps down on protests |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/14/iran-football-team-battle-to-be-heard-regime-protests |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MacInnes |first=Paul |date=January 15, 2026 |title=Geopolitical football: Iran? Trump? How the game can stand strong in a fractured world |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/15/geopolitical-football-iran-trump-how-can-the-game-stand-strong-in-a-fractured-world |access-date=February 12, 2026 |website=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sport-thousands-killed&quot;&gt;{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=January 25, 2026 |title=Iran's bid for normalcy via sport: Matches return but players refuse the script |url=https://www.iranintl.com/en/202601227152 |access-date=February 12, 2026 |website=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt; [[Ali Karimi]], a former player for the Iran national team, along with a coalition of prominent Iranians, wrote an open letter to FIFA and all its member associations, calling on Infantino to speak up on the protest deaths.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aarons |first=Ed |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/26/iran-football-ali-karimi-infantino-fifa-protest-deaths |title=Iran football great Ali Karimi leads call for Infantino to speak up on protest deaths |date=January 26, 2026 |website=[[The Guardian]] |access-date=February 8, 2026}}&lt;/ref&gt; On April 30, 2026, [[2026 Iranian diaspora protests|protests]] were held outside the 2026 [[FIFA Congress]] in [[Vancouver]]&lt;nowiki/&gt; by Iranian monarchists loyal to [[Reza Pahlavi]], calling on FIFA to ban the Iranian team and claiming that it represents the [[Islamic Revolutionary Guard Corps]] (IRGC) instead of the people of Iran, without offering specifics.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caroll |first=Rory |date=2026-04-30 |title='They are not representing Iran': protesters urge FIFA to ban Iran from World Cup |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/they-are-not-representing-iran-protesters-urge-fifa-ban-iran-world-cup-2026-04-30/ |access-date=2026-06-02 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

FIFA has long promoted the World Cup under the slogan &quot;Football Unites the World,&quot; presenting it as a symbol of global connection and harmony. However, several reports suggest that the 2026 edition is taking place in a more complex context, with political tensions, including those involving Iran and the United States, as well as security concerns and immigration and visa policies in the United States, potentially making participation in the tournament more difficult.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 17, 2026 |title=World Cup 2026: Is the US-Iran war an ethical tipping point? |url=https://www.dw.com/en/world-cup-2026-is-the-us-iran-war-an-ethical-tipping-point/a-76300631 |access-date=May 2, 2026 |work=Deutsche Welle |last=Harding |first=Jonathan}}&lt;/ref&gt; Some analysts also describe the tournament as facing a mix of political, security, and logistical challenges at the same time.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 3, 2026 |title=What will happen to the World Cup in the United States amid the conflict with Irán and the current geopolitical situation? |url=https://latination.com/world-cup-2026-geopolitical-risks/ |access-date= |work=Latin Nation}}&lt;/ref&gt; Some commentators argue that while FIFA continues to emphasize messages of unity, these conditions may undermine that narrative by highlighting divisions and unequal access for fans from different parts of the world, as illustrated by the Trump administration arbitrarily banning people of specific nationalities from entering the US.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 25, 2026 |title=A host nation at war with a participant: uncertainty and tension swirl around soccer's World Cup |url=https://www.uts.edu.au/news/2026/03/a-host-nation-at-war-with-a-participant-uncertainty-and-tension-swirl-around-soccers-world-cup |access-date=May 2, 2026 |work=UTS}}&lt;/ref&gt;

Further complications regarding Iran's participation occurred as a result of the [[Prelude to the 2026 Iran war|2026 Iran–United States crisis]] in February 2026, which resulted in the [[2026 Iran war|United States and Israel unilaterally launching airstrikes on Iran]]. In retaliation, Iran launched missiles at Israel and [[Arab states of the Persian Gulf|Persian Gulf Arab states]] hosting US military bases where these strikes were staged from, as well as additional spillover missile strikes in Jordan. FIFA stated that it was monitoring the situation and was focused on getting all countries to participate, despite reports saying Iran may not participate.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/48060986/fifa-monitor-developments-iran-ahead-2026-world-cup |title=FIFA to 'monitor developments' in Iran ahead of 2026 World Cup |first=Mark |last=Ogden |date=February 28, 2026 |website=ESPN|access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7077233/2026/02/28/fifa-world-cup-iran-attack-united-states/ |title=FIFA focused on 'everybody participating' at World Cup after U.S. attack on Iran |first1=Philip |last1=Buckingham |first2=Henry |last2=Bushnell |date=February 28, 2026 |via=New York Times|access-date=February 28, 2026 |website=The Athletic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.givemesport.com/iranian-football-federation-statement-pulling-out-world-cup-usa-attack/ |title=Iran now 'unlikely' to attend 2026 World Cup – nation most likely to replace them is revealed |first=Hal |last=Fish |date=February 28, 2026 |website=GiveMeSport}}&lt;/ref&gt;

Following a meeting with US President Trump on March 10, Infantino said that Trump had reiterated that the Iranian team &quot;is, of course, welcome to compete in the tournament in the United States&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 11, 2026 |title=Trump will welcome Iran at World Cup – Infantino |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/ce3g4qq139ko |access-date=March 11, 2026 |work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; In a post on [[Truth Social]], Trump later added that, while the team is welcome, it would &quot;[not be] appropriate that they be there, for their own life and safety&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/48184550/us-president-trump-iran-skip-world-cup-safety |title=U.S. President Trump: Iran should skip World Cup 'for their safety' |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |work=[[ESPN]] |language=en-GB |quote=The Iran National Soccer Team is welcome to The World Cup, but I really don't believe it is appropriate that they be there, for their own life and safety. Thank you for your attention to this matter! President DONALD J. TRUMP.}}&lt;/ref&gt; In response, Iran asked for FIFA to remove the United States as tournament hosts, referring to Trump's statement that the Iranian team's safety could not be guaranteed.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9q5rvp58yxo |title=US and Iran call for each other's World Cup absence |date=March 12, 2026 |access-date=March 13, 2026 |author=Salley |website=[[BBC]] |quote=Certainly, no-one can remove the Iranian national team from the World Cup. Rather, the country that should be removed is the one that merely carries the title of host but does not have the ability to ensure security for the teams participating in this event. |first=Emily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goal.com_13Mar2026&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.goal.com/en/lists/iran-respond-donald-trump-2026-world-cup-safety-standoff-withdrawal-risk/bltd9bf036e1004a53d |title=Iran respond to Donald Trump over World Cup fiasco after national team quit tournament over USA conflict |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |website=Goal |author=Makayasa |first=Adhe}}&lt;/ref&gt;

On May 10, 2026, Iran announced its demands for attending the World Cup, which includes visa guarantees for players, staff, journalists, and fans without further questioning by immigration authorities, security guarantees for players and staff, and &quot;respectful&quot; treatment of the Iranian flag, symbols, and national anthem. Requests were also made to have any press conference featuring the Iranian team to not include questions not related to the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-independent.com/bulletin/sport/iran-2026-world-cup-participation-usa-visas-b2973745.html|title=Iran lays out demands after confirming 2026 World Cup participation|date=May 10, 2026|website=The Independent}}&lt;/ref&gt;

On May 16, 2026, FIFA Secretary-General [[Mattias Grafström]] met with Iranian Football Federation officials in Istanbul to offer reassurance over Iran's participation in the World Cup, following concerns about the team's ability to enter the United States due to the ongoing [[2026 Iran war|Iran war]]. Earlier, Iranian FA President [[Mehdi Taj]] had been refused entry to Canada for the FIFA Congress due to his links to the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), which the U.S. and Canada classify as a terrorist entity. FIFA confirmed it was working with relevant authorities to ensure all teams could compete in a safe environment without discrimination.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Axon |first=Iain |title=FIFA officials to meet Iranian FA to discuss World Cup on Saturday, says source |url=https://www.reuters.com/sports/fifa-officials-meet-iranian-fa-discuss-world-cup-saturday-says-source-2026-05-16/ |work=Reuters |date=May 16, 2026 |access-date=May 16, 2026}}&lt;/ref&gt; On May 19, it was reported that FIFA would again [[List of 2026 FIFA World Cup controversies#Protests and massacres in Iran|ban]] the pre-revolutionary [[Lion and Sun flag]] (used by monarchists to express support for the restoration of the Pahlavi dynasty) from World Cup stadiums, [[List of 2022 FIFA World Cup controversies#Iranian protests|similar to previous World Cups]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Crafton |first1=Adam |last2=Kamrani |first2=Christopher |date=May 19, 2026 |title=FIFA will again prohibit the pre-revolutionary Iran flag in World Cup stadiums |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288376/2026/05/19/world-cup-fifa-iran-flag/ |access-date=May 27, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 19, 2026 |title=FIFA to ban pre-revolutionary Iran flag at World Cup - Athletic |url=https://www.iranintl.com/en/202605195257 |access-date=May 27, 2026 |website=Iran Intl |language=en}}&lt;/ref&gt; On May 26, FIFA faced the threat of a lawsuit from the Institute for Voices of Liberty, a group with ties to the US Government, for the ban imposed on the Lion and Sun flags.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insideworldfootball.com/2026/05/27/fifa-threatened-with-legal-action-if-it-bans-irans-pre-revolution-lion-and-sun-flag/|title=FIFA threatened with legal action if it bans Iran's pre-revolution 'lion and sun' flag|first=Paul|last=Nicholson|date=May 27, 2026|access-date=May 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

On May 19, the Iran national team reached [[Istanbul]] to start the training camp for the World Cup. It was later confirmed that Iran would play a friendly in Turkey against [[Gambia national football team|Gambia]] before the start of the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Toksabay |first=Ece |date=May 19, 2026 |title=Iran begin Turkey camp as squad prepares for World Cup visa process |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-focused-fitness-turkey-after-war-enforced-furlough-2026-05-19/ |access-date=May 19, 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 12, 2026 |title=Iran 'to play' at least one friendly in Türkiye before World Cup |url=https://onefootball.com/pt-br/noticias/iran-to-play-at-least-one-friendly-in-tuerkiye-before-world-cup-42889582 |access-date=May 19, 2026 |website=OneFootball}}&lt;/ref&gt; The Iranian Football Federation announced later that the Iranian national football team's training camp for the World Cup has been moved from the United States (in [[Tucson, Arizona]]) to [[Tijuana]], Mexico, due to security concerns, which received official approval from FIFA.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran says World Cup base moved to Mexico from US |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx21e47e214o |last=Hudson |first=Elizabeth |agency=BBC |date=May 24, 2026 |access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt; Iran's team received visas to enter the United States just ten days before their opening match against [[New Zealand]], while some members of its coaching and administrative staff have not received visas, according to the [[Fars News Agency]]. The US State Department considers these individuals to be linked to Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wilson |first1=Tabby |title=Iran's football team granted visas to enter US for World Cup, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy8286nqz87o |agency=BBC}}&lt;/ref&gt;

===Final match halftime show===
FIFA announced that, similar to the [[2025 FIFA Club World Cup final#Entertainment|2025 Club World Cup final]],  [[Global Citizen (organization)|Global Citizen]], an international advocacy organization, would co-produce a [[halftime show]] for the [[2026 FIFA World Cup final|final match]] at [[MetLife Stadium]], the first halftime show in the history of the World Cup.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Willman |first=Chris |date=September 28, 2024 |title=Global Citizen to Produce Halftime Show for FIFA World Cup Final, Starting in 2026 |url=https://variety.com/2024/music/news/world-cup-final-halftime-show-global-citizen-produce-fifa-starting-2026-1236158976/ |accessdate=December 19, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; The show is intended to copy the format of the [[Super Bowl halftime show]], featuring a well-known musical performer to increase the tournament's commercial appeal in the market. On May 14, 2026, FIFA announced that the halftime show would feature performances by [[Madonna]], [[Shakira]], and [[BTS]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=McKenna |first=Lorraine |date=May 14, 2026 |title=Madonna, Shakira &amp; BTS to headline World Cup show |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |access-date=May 14, 2026 |website=[[BBC Sport]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514111629/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |archive-date=May 14, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The show has generated debate in the global soccer community. Supporters argue that the event modernizes the World Cup and provides a platform for global cultural exchange and revenue growth. However, critics, players, media, unions, and traditionalist fan groups have criticized what they view as the &quot;[[Americanization]]&quot; of soccer. Primary objections focus on the potential extension of the traditional 15-minute halftime interval, which generated an argument that it will disrupt player recovery, interfere with technical coaching adjustments, and break the natural flow of the match.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marcotti |first=Gabriele |date=March 8, 2025 |title=FIFA, Infantino can have a World Cup halftime show: Just end it in 15 minutes |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl |access-date=December 19, 2025 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Brian T. |date=March 5, 2025 |title='Nobody wants this' – FIFA angers fans with major 2026 World Cup announcement that could turn Final into NFL Super Bowl show |url=https://talksport.com/football/2987483/fifa-2026-world-cup-final-super-bowl-halftime-nfl/ |access-date=December 19, 2025 |website=talkSPORT |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

=== Bottle bans ===
FIFA has announced a ban on [[Reuse of bottles|reusable water bottles]] inside all the stadiums during the 2026 World Cup. FIFA stated that the bottles are a safety hazard as they could be thrown causing injuries. The decision is widely criticized as most games will be played during the hot hours of the day, raising issues of hydration, fan welfare, and environmental impact. FIFA's reply was that it would provide hydration stations, cooling areas, and other measures.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ames |first=Nick |date=2026-06-04 |title='A real health risk': Fifa ban on reusable water bottles sparks anger among fans |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/04/fifa-bans-reusable-water-bottles-world-cup-stadiums |access-date=2026-06-04 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=World Cup 2026: Heat experts warn 'reckless' Fifa of bottle ban health risk |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c302gelj8evo |access-date=2026-06-04 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== Transit access ===
The [[car dependent]] construction of many of the US stadium venues drew negative commentary.&lt;ref name=&quot;RoyNYT&quot;&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Jessica |date=April 29, 2026 |title=New Yorkers to World Cup Fans: Please Don't Walk to MetLife |url=https://www.nytimes.com/2026/04/29/style/world-cup-metlife-walking-new-jersey.html |access-date=June 8, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The price of a round-trip rail ticket to the New-York-branded venue, [[MetLife Stadium]] in New Jersey, had increased from US$13 to US$98 (down from a previous high of US$150, following a backlash.) Some visitors considered walking there along the [[Interstate 95]] freeway.&lt;ref name=MillmanNBC /&gt; Officials responded by cutting off all pedestrian access to MetLife Stadium, blaming prospective pedestrians for causing harm to drivers and police officers.&lt;ref name=Gioino&gt;{{cite web | title=The U.S. Campaigned to host the World Cup. Now soccer fans will trade their countries' train system for the U.S.'s 'D' rated infrastructure | url=https://fortune.com/2026/05/25/fifa-infrastructure-market-tickets-investment/ |work=Fortune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MillmanNBC&gt;{{cite news | last=Millman|first=Jennifer|title=People are talking about walking I-95 to World Cup games due to cost | date=April 28, 2026 | url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/can-you-walk-metlife-stadium-fifa-world-cup/6495352/ |work=NBC New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McPartland&gt;{{cite news | last1=Benwell | first1=Max | last2=McPartland | first2=Mark | title=Is it possible to walk to MetLife Stadium from New York City? | work=The Guardian | url=https://www.theguardian.com/football/video/2026/jun/05/is-it-possible-to-walk-to-metlife-stadium-from-new-york-city-video }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wolfe&gt;{{cite news | last1=Wolfe | first1=Alex | last2=Wilson | first2=Thomas | title=You Can Walk to the World Cup in New Jersey. But Should You? | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2026/06/07/opinion/world-cup-new-york-new-jersey-transit-walk.html }}&lt;/ref&gt; Some Americans dismissed the critique of US car dependency as [[Europeanism]].&lt;ref name=RoyNYT /&gt;

==Notes==
{{notelist-ua}}

==References==
{{reflist}}

==Teams==
===Qualification===
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300x300px|{{Legend|#0000ff|Team qualified}}{{Legend|#ffcc00|Team eliminated}}{{Legend|#000000|Team withdrew or suspended}}{{Legend|#cccccc|Not a FIFA member}}]]
The United Bid personnel anticipated that all three host countries would be awarded automatic berths.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On August 31, 2022, FIFA president Gianni Infantino confirmed that six CONCACAF teams would qualify for the World Cup, with Canada, Mexico, and the United States automatically qualifying as hosts.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; This was confirmed by the [[FIFA Council]] on February 14, 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Immediately prior to the 67th [[FIFA Congress]], the FIFA Council approved the slot allocation in a meeting in [[Manama]], Bahrain.&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; This included an intercontinental playoff tournament involving six teams to decide the last two FIFA World Cup spots.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The six teams in the playoffs comprised one team from each confederation excluding [[UEFA]], and one additional team from the confederation of the host countries ([[CONCACAF]]). Two of the teams were seeded based on the [[FIFA Men's World Ranking|World Rankings]], and they played the winners of two knockout matches between the four unseeded teams for the two [[FIFA World Cup]] berths. The four-match tournament was played in Mexico, one of the host countries, and was also used as a test event for the FIFA World Cup.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt; The ratification of slot allocation also gave the [[Oceania Football Confederation|OFC]] a guaranteed berth in the final tournament for the first time: the 2026 FIFA World Cup will be the first tournament in which all six confederations have at least one guaranteed berth and also the first time since the [[2010 FIFA World Cup|2010 edition]] in which all confederations have a team qualified for the World Cup finals.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

Of the 48 qualified teams, 25 also appeared in the [[2022 FIFA World Cup|2022 edition]]. Highlights include:
* [[Cape Verde national football team|Cape Verde]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Curaçao national football team|Curaçao]],{{efn-ua|Curaçao is the smallest country by area and the least populous to qualify for the World Cup. Excluding teams from the [[United Kingdom]], Curaçao is also the first team representing a non-sovereign nation to qualify for the World Cup since the Dutch East Indies (currently [[Indonesia at the FIFA World Cup|Indonesia]]) in [[1938 FIFA World Cup|1938]].}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]]{{efn-ua|Until 1991, Uzbekistan was part of the [[Soviet Union national football team|Soviet Union]], which competed at seven World Cup tournaments. Following the [[dissolution of the Soviet Union]], Uzbekistan will become the third former Soviet republic to compete as an independent nation after [[Russia national football team|Russia]] ([[1994 FIFA World Cup|1994]], [[2002 FIFA World Cup|2002]], [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]]) and [[Ukraine national football team|Ukraine]] ([[2006 FIFA World Cup|2006]]). FIFA considers Russia to be the successor team of the Soviet Union.}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; will all make their World Cup debuts.
* [[Qatar national football team|Qatar]] advanced to the tournament through qualification for the first time, as its only previous appearance was as host in 2022.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* [[DR Congo national football team|DR Congo]]{{efn-ua|From 1970 to 1998, DR Congo competed as [[Zaire]]. This will be the first time the country competes under DR Congo.}} and [[Haiti national football team|Haiti]] return to the tournament after appearing in their only previous tournament in [[1974 FIFA World Cup|1974]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[Iraq national football team|Iraq]] returns to the tournament after appearing in its only previous tournament in [[1986 FIFA World Cup|1986]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[Austria national football team|Austria]], [[Norway national football team|Norway]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; and [[Scotland national football team|Scotland]] return to the tournament after last appearing in [[1998 FIFA World Cup|1998]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Turkey national football team|Turkey]] qualified for the first time since finishing third in [[2002 FIFA World Cup|2002]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Czech Republic national football team|Czech Republic]]{{efn-ua|Until 1992, the Czech Republic was part of Czechoslovakia, which competed in eight World Cup tournaments. Following [[Dissolution of Czechoslovakia|its dissolution]], the Czech Republic has qualified for the tournament for the second time as an independent nation, having previously debuted in [[2006 FIFA World Cup|2006]].}} qualified for the first time since [[2006 FIFA World Cup|2006]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], and [[South Africa national soccer team|South Africa]] (2010 World Cup host) return after last taking part in [[2010 FIFA World Cup|2010]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; South Africa achieved its first successful qualifying campaign since [[2002 FIFA World Cup|2002]] while New Zealand is the lowest ranked team to qualify, ranked 85th.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], and [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] qualified for the first time since [[2014 FIFA World Cup|2014]]. Bosnia achieved its first successful qualification process for a major tournament since the 2014 World Cup.
* [[Colombia national football team|Colombia]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Panama national football team|Panama]], and [[Sweden men's national football team|Sweden]] return after missing the previous tournament in [[2022 FIFA World Cup|2022]].

Additionally, four-time champion [[Italy national football team|Italy]] missed out after being defeated in the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round#Path A|European playoff final]] by Bosnia and Herzegovina on [[penalty shootout|penalties]], becoming the first former champion to miss out on three consecutive World Cups.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Similar to [[2018 FIFA World Cup|2018]] and 2022, Italy was the only former champion that did not qualify. [[Costa Rica national football team|Costa Rica]] failed to qualify for the first time since [[2010 FIFA World Cup|2010]], while [[Cameroon national football team|Cameroon]],  [[Denmark national football team|Denmark]], [[Poland national football team|Poland]], [[Serbia national football team|Serbia]], and [[Wales national football team|Wales]], all of whom qualified in 2022, also did not qualify for the 2026 tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

The teams that qualified, sorted by region:

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==External links==
{{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com

{{2026 FIFA World Cup}}
&lt;!--{{2026 FIFA World Cup finalists}}--&gt;
{{FIFA World Cup}}
{{navboxes top}}
{{2026 FIFA World Cup stadiums}}
{{2026 FIFA World Cup referees}}
{{World championships in 2026}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}
{{Portal bar|2020s|Sport|Association football|Canada|Mexico|United States|North America}}

{{DEFAULTSORT:FIFA World Cup 2026}}
[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ 2026ع]]
[[زمرو:فٽبال]]
[[زمرو:ايسوسيئيشن فٽبال]]
[[زمرو:راندين جا مقابلا]]</text>
      <sha1>eerpztsvt2sm0m4cbrscxlczoe0zs6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383434</id>
      <parentid>383433</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291437" sha1="mqj8usd36q18idg9sveknl5cw70riai" xml:space="preserve">{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Infobox cricket tournament
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = 
}}
[[File:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|thumb|
|[[ميڪسيڪو]] ۾ اسٽاڊيو ايزٽيڪا فٽبال اسٽيڊيم، [[ميڪسيڪو شهر]]]]
'''سال 2026ع جو فيفا ورلڊ ڪپ'''{{Efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} فيفا ورلڊ ڪپ جو 23هون ايڊيشن هوندو، جيڪو چار سالن ۾ ٿيندڙ بين الاقوامي مردن جي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] چيمپئن شپ آهي جنهن ۾ [[ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن|فيفا]] جي ميمبر ايسوسيئيشن جي قومي ٽيمون حصو وٺنديون آهن. هي ٽورنامينٽ 11 جون، 2026ع کان 19 جولاءِ، 2026ع تائين ٿيندو.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=February 4, 2024|quote=February 4, 2024|archivedate=February 5, 2024}}&lt;/ref&gt; ان جي ميزباني گڏيل طور تي اتر آمريڪا جا 16 شهر ڪندا ([[آمريڪا]] ۾ 11، [[ميڪسيڪو]] ۾ 3 ۽ [[ڪينيڊا]] ۾ 2). هي ٽورنامينٽ پهريون فيفا ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو ٽن ملڪن جي ميزباني ۾ هوندو ۽ جنهن ۾ پهرين ڀيرا 48 ٽيمون شامل هونديون (سال 2022ع ۾ 32 ٽيمون هيون). 

[[ماسڪو]] ۾ 68هين فيفا ڪانگريس ۾ آخري ووٽنگ دوران ٽن اتر آمريڪي ملڪن جي &quot;يونائيٽيڊ 2026&quot; جي بولي [[مراڪش]] جي مخالف بولي کي شڪست ڏني. اهو سال 2002ع کان پوءِ پهريون مردن جو فٽبال ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو هڪ کان وڌيڪ ملڪن پاران گڏيل طور تي ميزباني ڪيو ويندو. سال 1970ع ۽ 1986ع جي ٽورنامينٽ جي پنهنجي ماضي جي ميزباني سان، ميڪسيڪو پهريون ملڪ بڻجي ويندو جيڪو ٽي ڀيرا مردن جي ورلڊ ڪپ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. آمريڪا اڳ ۾ سال 1994ع ۾ مردن جي فٽبال ورلڊ ڪپ جي ميزباني ڪئي هئي. ان جي ابتڙ، ڪينيڊا ۾ اهو پهريون ڀيرو هوندو ته ملڪ مردن جي ٽورنامينٽ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. [[قطر]] ۾ سال 2022ع ورلڊ ڪپ نومبر ۽ ڊسمبر ۾ منفرد طور تي منعقد ٿيڻ کان پوءِ هي تقريب پنهنجي روايتي [[اتريون اڌ گول|اتر اڌ گول]] جي اونهاري جي شيڊول ڏانهن موٽندي.

ميزبان ملڪن جي حيثيت سان، ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا سڀ ئي فائنل رائونڊ لاء پاڻمرادو قابليت حاصل ڪري ورتا آهن. [[ڪيپ ورڊي|ڪيپ وردي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ جي فائنل رائونڊ ۾ پهرين ڀيرا ڪواليفائي ڪيا آهن ۽ حصو وٺندا. [[ارجنٽائن]] دفاعي چيمپيئن آهي، جنهن سال 2022ع ۾ پنهنجو ٽيون ورلڊ ڪپ ٽائيٽل کٽيو هو.


[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] 
[[زمرو: فيفا ورلڊ ڪپ ٽورنامينٽ|2026]] [[زمرو:2026 مردن جي بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال ۾|ورلڊ ڪپ]] 
[[زمرو:2026 آمريڪي مردن جي فٽبال ۾]] [[زمرو:2026 ڪينيڊين فٽبال ۾]] [[زمرو: 2025–26 ميڪسيڪو فٽبال ۾]] [[زمرو: ميڪسيڪو–آمريڪا راندين جا لاڳاپا]] [[زمرو: ڪينيڊا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: ميڪسيڪو جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: آمريڪا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: جون 2026 اتر آمريڪا ۾ راندين جا واقعا]] [[زمرو: جولاءِ 2026 اتر ۾ راندين جا واقعا آمريڪا]] [[زمرو: شيڊول ٿيل ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا]] [[زمرو: 2026 جي ايران جنگ کان متاثر ٿيندڙ راندين جا واقعا]]

==ٽيمون==
&quot;يونائيٽيڊ بڊ&quot; جا عملدارن جو چوڻ آهي ته ٽنهي ميزبان ملڪن کي خودڪار داخلا ڏني ويندي.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 31 آگسٽ 2022ع تي، فيفا جو صدر گياني انفنٽينو تصديق ڪئي ته ڪونڪاڪئف (CONCACAF) جي ميمبر 6 ٽيمون ورلڊ ڪپ لاءِ قابليت حاصل ڪنديون، جنهن ۾ ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا خودڪار طريقي سان ميزبان طور قابليت حاصل ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; هن جي تصديق 14 فيبروري 2023ع تي فيفا ڪائونسل پاران ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

67 هين فيفا ڪانگريس کان فوري طور تي، فيفا ڪائونسل [[بحرين]] جي شهر [[منامه|مناما]] ۾ هڪ اجلاس ۾ سلاٽ مختص ڪرڻ جي منظوري ڏني.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ان ۾ هڪ بين البراعظمي پلي آف ٽورنامينٽ شامل هو جنهن ۾ ڇهه ٽيمون شامل هيون ته جيئن آخري ٻن فيفا ورلڊ ڪپ جڳهن جو فيصلو ڪري سگهن.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; 

پلي آف ۾ ڇهن ٽيمن ۾ يورپي فيڊريشن (UEFA) کان سواءِ هر ڪنفيڊريشن مان هڪ ٽيم شامل هئي ۽ ميزبان ملڪن جي ڪونڪاڪئف ڪنفيڊريشن (CONCACAF) مان هڪ اضافي ٽيم شامل هئي. ٽيمن مان ٻن کي عالمي درجه بندي جي بنياد تي ڌار ڪيو ويو ۽ انهن ٻن فيفا ورلڊ ڪپ برٿ لاءِ چئن غير سيڊڊ ٽيمن جي وچ ۾ ٻن ناڪ آئوٽ ميچن جي فاتحن سان کيڏيو. چار ميچن جو ٽورنامينٽ ميڪسيڪو ۾ کيڏيو ويو، جيڪو ميزبان ملڪن مان هڪ آهي&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ ٽيسٽ ايونٽ طور پڻ استعمال ڪيو ويو. سلاٽ مختص ڪرڻ جي تصديق سان او ايف سي کي پهريون ڀيرو فائنل ٽورنامينٽ ۾ هڪ ضمانتي جاءِ ملي: 2026 فيفا ورلڊ ڪپ پهريون ٽورنامينٽ هوندو جنهن ۾ سڀني ڇهنڪنفيڊريشنن کي گهٽ ۾ گهٽ هڪ ضمانتي جاءِ ملي هوندي ۽ 2010 جي ايڊيشن کان پوءِ پهريون ڀيرو جنهن ۾ سڀني ڪنفيڊريشنن وٽ هڪ ٽيم ورلڊ ڪپ فائنل لاءِ قابليت حاصل ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

48 قابليت رکندڙ ٽيمن مان، 25 2022 جي ايڊيشن ۾ پڻ نظر آيا. نمايان شامل آهن:
* [[ڪيپ ورڊي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ ۾ پنهنجون ڊيبيو ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* [[قطر]] پهريون ڀيرو قابليت ذريعي ٽورنامينٽ ۾ پهتو، ڇاڪاڻ ته ان جو واحد پوئين ظهور 2022 ۾ ميزبان طور هو.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ [[هيٽي]] 1974 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[عراق]] 1986 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[آسٽريا]]، [[ناروي]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] آخري ڀيرو 1998 ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[ترڪي]] 2002 ۾ ٽئين نمبر تي رهڻ کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] 2006 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[نيوزيلينڊ|نيوزي لينڊ]]، [[پيراگوئي]] ۽ [[ڏکڻ آفريڪا]] (&lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ورلڊ ڪپ ميزبان) &lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ۾ آخري ڀيرو حصو وٺڻ کان پوءِ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ آفريڪا &lt;small&gt;2002&lt;/small&gt; کان پوءِ پنهنجي پهرين ڪامياب قابليت مهم حاصل ڪئي جڏهن ته نيوزيلينڊ قابليت حاصل ڪرڻ واري سڀ کان گهٽ درجه بندي واري ٽيم آهي، &lt;small&gt;85&lt;/small&gt;هين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[الجزائر|الجيريا]]، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] ۽ [[آئيوري ڪوسٽ]] 2014 کان پوءِ پهريون ڀيرو ڪواليفائي ڪيو. بوسنيا 2014 جي ورلڊ ڪپ کان پوءِ ڪنهن وڏي ٽورنامينٽ لاءِ پنهنجو پهريون ڪامياب قابليت وارو عمل حاصل ڪيو. 
* [[ڪولمبيا]]، [[مصر]]، [[پاناما]] ۽ [[سويڊن]] 2022 ۾ پوئين ٽورنامينٽ وڃائڻ کان پوءِ واپس آيا.

ان کان علاوه، چار ڀيرا چيمپيئن [[اٽلي]] يورپي پلي آف فائنل ۾ بوسنيا ۽ هرزيگوينا کان پينلٽيز تي شڪست کائڻ کان پوءِ ٻاهر نڪتو لڳاتار ٽن ورلڊ ڪپن کان محروم ٿيندڙ پهريون اڳوڻو چيمپيئن بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2018 ۽ 2022 وانگر, اٽلي واحد اڳوڻو چيمپيئن هو, جيڪو قابليت حاصل نه ڪري سگهيو. [[ڪوسٽا ريڪا]] 2010 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو. جڏهن ته [[ڪيمرون]]، [[ڊينمارڪ]]، [[پولينڊ]]، [[سربيا]] ۽ [[ويلز]] (جيڪي سڀ 2022 ۾ قابليت حاصل ڪئي) پڻ 2026 ٽورنامينٽ لاءِ قابليت حاصل نه ڪري سگهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

ٽيمون جيڪي قابليت حاصل ڪيون، علائقي جي لحاظ کان ترتيب ڏنل: 

'''ايشيا فٽبال ڪنفيڊريشن''' (AFC):
* {{flag|Australia}}
* {{flag|Iran}}
* {{flag|Iraq}}
* {{flag|Japan}}
* {{flag|Jordan}}
* {{flag|Qatar}}
* {{ROK}} {{پرچم|ڏکڻ ڪوريا}}  
* {{KSA}}
* {{flag|Uzbekistan}} (ڊيبيو)

'''آفريقي فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (CAF) 
* {{flag|Algeria}}
* {{flag
* [[ڪيپ وردي]] (ڊيبيو) 
* [[جمهوري جمهوريه ڪانگو]]  . 
* [[ڏکڻ آفريڪا]]

'''اتر ۽ وچ آمريڪا فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (CONCACAF)
* ڪينيڊا (شریک ميزبان) 
* ڪوراسائو (پهريون ڀيرو) 
* ميڪسيڪو (شریک ميزبان) 
* آمريڪا (شریک ميزبان) 
* آمريڪا (شریک ميزبان) آمريڪا (شریک ميزبان). CONMEBOL (ڏکڻ آمريڪا): اوشيانا فٽبال ڪنفيڊريشن: يوفا: (يورپ) * BIH (بوسنيا ۽ هرزيگوينا)   

'''ڊرا (Draw):''' 

ڊرا 5 ڊسمبر 2025 تي واشنگٽن ڊي سي ۾ ڪينيڊي سينٽر ۾ منعقد ٿيو. ڊرا جي تقريب فيفا پاران پهرين پيش ڪرڻ سان شروع ٿي. 

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==تفصيل==
{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
&lt;!--Do not change to association football per [[MOS:ENGVAR]]--&gt;
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Use mdy dates|date=May 2026}}
{{Infobox international football competition
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}--&gt;
}}

The '''2026 FIFA World Cup'''{{efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} will be the 23rd edition of the [[FIFA World Cup]], the [[quadrennial]] international men's [[Association football|soccer]]&lt;!--Per WP:ENGVAR, DO NOT change the reference to &quot;football.&quot; Consensus is to use &quot;soccer,&quot; consistent with other North American articles, as that is the name used in two of the three host countries for this tournament.--&gt; championship contested by the [[List of men's national association football teams|national teams]] of the member associations of [[FIFA]]. The tournament will take place from June 11 to July 19, 2026.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt; It will be jointly hosted by sixteen cities—eleven in the United States, three in Mexico, and two in Canada. The tournament will be the first FIFA World Cup to be hosted by three nations, and the first to include 48 teams, an expansion from 32 previously.

The [[United 2026 FIFA World Cup bid|United 2026 bid]] beat a [[Morocco 2026 FIFA World Cup bid|rival bid by Morocco]] during a final vote at the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]]. It will be the first men's World Cup since [[2002 FIFA World Cup|2002]] to be co-hosted by multiple nations. With its past hosting of the [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]] tournaments, Mexico will become the first country to host or co-host the men's World Cup three times. The United States previously hosted the men's World Cup in [[1994 FIFA World Cup|1994]]. By contrast, it will be Canada's first time hosting or co-hosting the men's tournament. The event will return to its traditional [[Northern Hemisphere]] summer schedule after the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] in Qatar was uniquely held in November and December.

As the host nations, [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Mexico national football team|Mexico]], and the [[United States men's national soccer team|United States]] all automatically qualified. [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] will all make their World Cup debuts. [[Argentina national football team|Argentina]] is the [[2022 FIFA World Cup final|defending champion]], having won its third World Cup title in 2022.

==Format and expansion==
The idea of expanding the tournament had been suggested as early as 2013 by then [[UEFA]] president [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; and also in 2016 by FIFA president [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Opponents of the proposal argued that the number of matches played was already at an unacceptable level,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; that the expansion would dilute the quality of the matches,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; and that the decision was driven by political rather than sporting concerns, accusing Infantino of using the promise of bringing more countries to the World Cup to [[2016 FIFA Extraordinary Congress|win his election]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Starting with this edition, the FIFA World Cup expanded to 48 teams, an increase of 16 teams compared to the previous seven tournaments.&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; The teams will be split into twelve groups of four teams, with the top two teams in each group and the eight best third-placed teams progressing to a new round of 32, as approved by the [[FIFA Council]] on March 14, 2023.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; This is set to be the first expansion and format change since [[FIFA World Cup 1998|1998]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 16, 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The total number of matches played will increase from 64 to 104, and the number of matches played by teams reaching the final four will increase from seven to eight. The tournament will last 39 days, an increase from 32 days of the [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]] tournaments.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Each team will still play three group matches.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The final matchday at club level for players named in the final squads is May 24, 2026; clubs have to release their players by May 25, with exceptions granted to players participating in continental club competition finals up until May 30. The 56 days of the combined rest, release, and tournament periods remain identical to the [[2010 FIFA World Cup|2010]], 2014 and 2018 tournaments.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;/&gt;

===Other expansion formats explored===
The expansion to 48 teams had already been approved on January 10, 2017, when it was initially decided that the tournament would include 16 groups of 3 teams, and 80 matches in total, with the top two teams of each group progressing to a round of 32.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Under this later-superseded format, the maximum number of matches per team would have remained at seven, but each team would have played one fewer group match than before. The tournament would still have been completed within 32 days.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; This format was initially chosen over three other proposals, ranging from 40 to 48 teams, from 76 to 88 matches, and from one to four minimum matches per team.&lt;ref name=&quot;heraldlive&quot;&gt;{{Cite news |date=October 7, 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=October 10, 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=December 23, 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=January 10, 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 19, 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=September 15, 2018 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Critics of this format argued that the use of three-team groups with two teams progressing significantly increased the risk of collusion between teams.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}&lt;/ref&gt; This prompted [[FIFA]] to suggest that [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]] may be used to prevent draws in the group stage,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; although even then some risk of collusion would remain, and a possibility would emerge of teams deliberately losing shootouts to eliminate a rival.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; To address these concerns, FIFA continued considering alternative formats&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; – a process that ended with the 2023 announcement that the format would be 12 groups of 4 teams.

==Host selection==
{{main|United 2026 FIFA World Cup bid|Morocco 2026 FIFA World Cup bid}}

The [[FIFA Council]] went back and forth between 2013 and 2017 on limitations within hosting rotation based on the continental confederations. Originally, it was set that bids to be host would not be allowed from countries belonging to confederations that hosted the two preceding tournaments. It was temporarily changed to only prohibit countries belonging to the confederation that hosted the previous World Cup from bidding to host the following tournament,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; before the rule was changed back to its prior state of two World Cups.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 4, 2023 |title=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518205428/https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

The [[FIFA Council]] made an exception to potentially grant eligibility to member associations of the confederation of the second-to-last host of the FIFA World Cup in the event that none of the received bids fulfill the strict technical and financial requirements.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; In March 2017, FIFA president [[Gianni Infantino]] confirmed that &quot;Europe ([[UEFA]]) and Asia ([[Asian Football Confederation|AFC]]) are excluded from the bidding following the selection of [[2018 FIFA World Cup|Russia]] and [[2022 FIFA World Cup|Qatar]] in 2018 and 2022 respectively.&quot;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Therefore, the 2026 World Cup could be hosted by one of the remaining four confederations: [[CONCACAF]] (North America; last hosted in [[1994 FIFA World Cup|1994]]), [[Confederation of African Football|CAF]] (Africa; last hosted in [[2010 FIFA World Cup|2010]]), [[CONMEBOL]] (South America; last hosted in [[2014 FIFA World Cup|2014]]), or [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania, never hosted before), or potentially by AFC or UEFA in case no bid from the others met the requirements.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Co-hosting the FIFA World Cup—which had been banned by FIFA after the [[2002 FIFA World Cup|2002 World Cup]]—was approved for the 2026 World Cup, though not limited to a specific number but instead evaluated on a case-by-case basis. Also for 2026, the FIFA general secretariat, after consultation with the Competitions Committee, had the power to exclude bidders who did not meet the minimum technical requirements to host the competition.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot; /&gt;

Canada, Mexico, and the United States had each publicly considered bidding for the tournament separately, but the United joint bid was announced on April 10, 2017.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; In March 2022, [[Liga MX]] president [[Mikel Arriola]] claimed Mexico's involvement as cohost could have been at risk if the league and the federation had not responded quickly to the [[Querétaro–Atlas riot]] between rival fans that left 26 spectators injured and resulted in 14 arrests. Arriola said FIFA was &quot;shocked&quot; by the incident but Infantino was satisfied with the sanctions handed down against Querétaro.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Garcia |first1=Arriana |title=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties – Liga MX president |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |access-date=March 9, 2022 |publisher=ESPN |date=March 9, 2022 |archive-date=March 17, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Voting===
{{main|2026 FIFA World Cup bids}}

[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|Voting results
{|
|-
!Allowed to vote !! Ineligible to vote
|-
|{{legend|#867650|Voted for United bid}}||{{legend|#FFBD41|Canada–Mexico–United States}}
|-
|{{legend|#2770AB|Voted for Moroccan bid}}||{{legend|#55208D|Morocco}}
|-
|{{legend|#008E2A|Voted for neither}}||{{legend|#000000|Sanctioned by FIFA}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Abstained from voting}}||{{legend|#C1C1C1|Not a FIFA member}}
|}]]

The voting took place on June 13, 2018, during the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]], and it was opened to all 203 eligible members.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The United bid won with 134 valid ballots, while the Morocco bid received 65 valid ballots.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Iran voted for neither of the two bids, while Cuba, Slovenia, and Spain abstained from voting. [[Ghana Football Association|Ghana]] was suspended by FIFA due to a corruption scandal and was therefore ineligible to vote.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Voting results
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Nation
!Vote
|-
!Round 1
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''Canada, Mexico, United States'''
|'''134'''
|-
|align=left|Morocco
|65
|-
|align=left|None of the bids
|1
|-
|align=left|Abstentions
|3
|-
!align=left|Total votes
!200
|-
!align=left|Required for majority
!101
|}

==Venues==
{{See also|United 2026 FIFA World Cup bid#Venues excluded since start of bidding process}}
{{OSM Location map |float=right |nolabels=1 |width=450 |height=280 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px237px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Western region&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Central region&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Eastern region&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Greater Los Angeles|Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Greater Los Angeles|Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[Bay Area]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco Bay Area]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Mexico City]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Mexico City]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Greater Boston|Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Greater Boston|Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami metropolitan area|Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami metropolitan area|Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York metropolitan area|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York metropolitan area|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}

During the bidding process, 41 cities with 42 existing, fully functional venues with regular tenants (except Montreal) and two venues under construction (Las Vegas and Los Angeles) submitted to be part of the bid (three venues in three cities in Mexico; six venues in six cities in Canada; 35 venues in 32 cities in the United States).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; A first-round elimination cut nine venues and nine cities. A second-round elimination cut an additional nine venues in six cities, while three venues in three cities ([[Chicago]], [[Minneapolis]], and [[Vancouver]]) dropped out due to FIFA's unwillingness to discuss financial details.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; After [[Montreal]] dropped out in July 2021 due to lack of provincial funding and support to renovate [[Olympic Stadium (Montreal)|Olympic Stadium]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Vancouver rejoined the bid as a candidate city in April 2022,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bringing the total number to 24 venues, each in its own city or metropolitan area.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 26, 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=May 20, 2026 |website=CBC}}&lt;/ref&gt;

On June 16, 2022, the sixteen host cities (two in Canada, three in Mexico, eleven in the United States) were announced by [[FIFA]]: Atlanta, Boston, Dallas, Guadalajara, Houston, Kansas City, Los Angeles, Mexico City, Miami, Monterrey, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco Bay Area, Seattle, Toronto, and Vancouver.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eight of the sixteen chosen stadiums have permanent [[artificial turf]] surfaces that are planned to be replaced with grass under the direction of FIFA and a [[University of Tennessee]]–[[Michigan State University]] research team. Depending on the venue's climate, the turf used is either a hybrid of 84% [[Kentucky bluegrass]] and 16% [[perennial ryegrass]] (for cooler temperatures), or [[Bermuda grass]] (for warmer temperatures).&lt;ref name=&quot;utk-fifa&quot;&gt;{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=April 25, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsn-henry-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&amp;cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=April 25, 2026 |date=April 22, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;conv-tr-g-s-b-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=April 25, 2026 |date=April 20, 2026}}&lt;/ref&gt;

Four venues (Atlanta, Dallas, Houston, and Vancouver) are indoor stadiums that use [[retractable roof]] systems, all equipped with climate control while a fifth, Los Angeles, is open-air but has a translucent roof and no climate control.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The host of the [[2026 FIFA World Cup final|final match]]—[[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]]—was announced by FIFA on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Although there are [[soccer-specific stadium]]s in Canada and the United States, the largest dedicated soccer-specific stadium in the United States, [[Geodis Park]] in [[Nashville, Tennessee]], seats 30,000, which falls short of FIFA's minimum of 40,000 (Toronto's [[BMO Field]] is being expanded from 30,000 to 45,500 for this tournament).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches |title=Toronto FC to expand BMO Field to host 2026 World Cup matches |last=Cattry |first=Pardeep |publisher=Major League Soccer |date=April 22, 2021|access-date=November 24, 2022|archive-date=November 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124015402/https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Stadiums including [[Mercedes-Benz Stadium]] in [[Atlanta]], [[Gillette Stadium]] in [[Foxborough, Massachusetts]], and [[Lumen Field]] in [[Seattle]] are used by [[National Football League]] (NFL) and [[Major League Soccer]] (MLS) teams.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 16, 2022 |title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |publisher=ESPN |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072053/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Although primarily used for [[gridiron football]], with the American stadiums hosting NFL teams and Canada's hosting the [[Canadian Football League]] (CFL), all of the Canadian and American stadiums have been used on numerous occasions for soccer and are also designed to host that sport.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jones |first=J. Sam |date=June 16, 2022 |title=Your guide to 2026 World Cup stadiums and locations in the US, Mexico and Canada |url=https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |work=MLSsoccer.com |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072054/https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Mexico City]] is the only capital of the three host nations chosen as a venue site, with [[Ottawa]] and [[Washington, D.C.]], joining [[Bonn]] ([[1974 FIFA World Cup|West Germany, 1974]]) and [[Tokyo]] ([[2002 FIFA World Cup|Japan, 2002]]) as the only capital cities not selected to host World Cup matches. Washington was a host city candidate, but due to the poor state of [[Northwest Stadium]], it combined its bid with nearby [[Baltimore]]'s, which was unsuccessful. Other cities eliminated from the final hosting list were [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando, Florida|Orlando]], and [[Edmonton]]. Ottawa's candidate venue, [[TD Place Stadium]], was eliminated early on due to insufficient capacity.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Though eight of the metropolitan areas hosting games had previously hosted World Cup games ([[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]], [[Greater Los Angeles|Los Angeles]], [[San Francisco Bay Area]], [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]], and [[Greater Boston|Boston]] in [[1994 FIFA World Cup|1994]]; [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] and [[Greater Mexico City|Mexico City]] in both [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]]; [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] in 1986), [[Estadio Azteca]] is the only stadium in this tournament that previously hosted World Cup games, having done so in both 1970 and 1986; none of the stadiums used in the 1994 FIFA World Cup will be used in this tournament.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Soldier Field]] in Chicago, the [[Cotton Bowl (stadium)|Cotton Bowl]] in Dallas, and the [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] in [[Pasadena]] (Los Angeles area) were the only stadia in the bidding process to have hosted games in 1994, but none of them were selected.&lt;ref name=&quot;bids&quot; /&gt;

Due to FIFA's rules on stadium [[Naming rights|sponsorships]], the venues will use alternative names for the duration of the tournament, shown below in parentheses.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; The capacity is based on information published by FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

; Key
: {{dagger}} denotes a stadium used for previous men's World Cup tournaments.
: {{double-dagger}} denotes an indoor stadium with a fixed or [[retractable roof]] with interior [[climate control]].

&lt;!-- PLEASE READ BEFORE EDITING THE VENUES TABLE!

Host city names in the first column reflect official material such as the bid book, official websites, and press releases. If a stadium is located outside of the traditional geographic boundary of a host city, its specific location is noted in parentheses below the host city's name in smaller font.

Stadiums in the second column are listed by order of capacity, from top to bottom. Due to FIFA's sponsorship rules, the stadium's alternative name is noted in parentheses below its official name in smaller font.

The capacity of a stadium in the third column should only be changed if the capacity figure is updated by FIFA. Average attendance figures during the tournament will be added only after its conclusion.

Images of the stadiums in the fourth column must be interior views during soccer matches. These images should be left at default size to respect readers' thumbnail size preferences per MOS:IMGSIZE.

Please open a topic on the talk page if you wish to make a change to this format.

[Example]
First column:
Dallas
(Arlington, Texas) [in small font]

Second column:
AT&amp;T Stadium
(Dallas Stadium) [in small font]

Third column:
94,000
(to be updated only if done so by FIFA)

Fourth column:
Image
--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ List of tournament venues
|-
! scope=&quot;col&quot; | City
! scope=&quot;col&quot; | Stadium
! scope=&quot;col&quot; | Capacity
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Image
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Dallas&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Arlington, Texas]])&lt;/small&gt;
| [[AT&amp;T Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Dallas Stadium)}}'''
| '''94,000'''
| [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Mexico City&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Mexico City]]
| [[Estadio Azteca]]{{dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Mexico City Stadium)}}'''
| '''83,000'''
| [[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;New York&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[East Rutherford, New Jersey]])&lt;/small&gt;
| [[MetLife Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(New York New Jersey Stadium)}}'''
| '''82,500'''
| [[File:Copa_America_game_between_Columbia_vs_Peru_at_the_MetLife_Stadium.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Atlanta&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Atlanta]]
| [[Mercedes-Benz Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Atlanta Stadium)}}'''
| '''75,000'''
| [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Kansas City&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
| [[Arrowhead Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Kansas City Stadium)}}'''
| '''73,000'''
| [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Houston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Houston]]
| [[NRG Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Houston Stadium)}}'''
| '''72,000'''
| [[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;San Francisco Bay Area&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[San Francisco Bay Area]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Santa Clara, California]])&lt;/small&gt;
| [[Levi's Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}'''
| '''71,000'''
| [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Los Angeles&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Los Angeles|Los Angeles]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Inglewood, California]])&lt;/small&gt;
| [[SoFi Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Los Angeles Stadium)}}'''
| '''70,000'''
| [[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Philadelphia&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Philadelphia]]
| [[Lincoln Financial Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Philadelphia Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Seattle&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Seattle]]
| [[Lumen Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Seattle Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Boston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Boston|Boston]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Foxborough, Massachusetts]])&lt;/small&gt;
| [[Gillette Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Boston Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|frameless|Gillette Stadium]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Miami&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Miami metropolitan area|Miami]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Miami Gardens, Florida]])&lt;/small&gt;
| [[Hard Rock Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Miami Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Vancouver&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Vancouver]]
| [[BC Place]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(BC Place Vancouver)}}'''
| '''54,000'''
| [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Monterrey&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio BBVA]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Monterrey)}}'''
| '''53,500'''
| [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Guadalajara&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Zapopan]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio Akron]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Guadalajara)}}'''
| '''48,000'''
| [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Toronto&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Toronto]]
| [[BMO Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Toronto Stadium)}}'''
| '''45,000'''
| [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|frameless]]
|}

==Officiating==
{{main|2026 FIFA World Cup officials}}

On April 9, 2026, FIFA announced the list of 52 referees, 88 assistant referees, and 30 [[video assistant referee]]s for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=List of appointed FIFA Match Officials |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Opening ceremonies==
&lt;!--{{main|2026 FIFA World Cup opening ceremonies}}--&gt;

The tournament is set to feature three opening ceremonies, one for each of the hosts. The opening ceremony in Mexico will take place on June 11, 2026, at Estadio Banorte and feature Mexican rock band [[Maná]], Mexican singers [[Alejandro Fernández]], [[Belinda Peregrín|Belinda]], and [[Lila Downs]], Mexican cumbia band [[Los Ángeles Azules]], South African singer [[Tyla]], Nigerian singer [[Burna Boy]], Colombian singers [[J Balvin]] and [[Shakira]], and Venezuelan singer [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]. The opening ceremony in Canada will take place on June 12, 2026, at BMO Field in Toronto and feature performances by Canadian singers [[Alanis Morissette]], [[Alessia Cara]], [[Jessie Reyez]], [[Michael Bublé]], [[Nora Fatehi]], and [[William Prince (musician)|William Prince]], Palestinian singer [[Elyanna]], Bangladeshi-American DJ Sanjoy, and French singer [[Vegedream]]. On the same day, the opening ceremony for the United States will take place at SoFi Stadium in Los Angeles and feature performances by American singer [[Katy Perry]], American rapper [[Future (rapper)|Future]], Thai rapper and [[Blackpink]] member [[Lisa (rapper)|Lisa]], Brazilian singer [[Anitta (singer)|Anitta]], Nigerian singer [[Rema (musician)|Rema]], and South African singer Tyla.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=The United States Welcomes the World with an All-Star FIFA World Cup 2026™ Opening Ceremony in Los Angeles |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518204056/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ opening ceremony set to deliver star-powered celebration in Mexico City |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=Canada to welcome the world with star-studded Opening Ceremony for the FIFA World Cup 2026™ |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the days leading up to the tournament, a countdown concert will take place in the same cities on June 10. The Toronto concert at [[Fort York]] and [[The Bentway]] is set to feature performances by Canadian singers [[Bryan Adams]] and Nora Fatehi, Bangladeshi-American DJ Sanjoy, French singer Vegedream, and a special collaboration between Canadian singer [[AHI (musician)|AHI]] and Haitian rapper [[Wyclef Jean]]. The Mexico City concert at [[Auditorio Nacional (Mexico)|Auditorio Nacional]] is set to feature performances by Mexican cumbia band Los Ángeles Azules, Mexican singer Belinda, Venezuelan-American singer [[Elena Rose]], and a surprise guest. The Los Angeles concert at [[Crypto.com Arena]] is set to feature performances by American electronic music group [[Major Lazer]], Nigerian-American singer [[Davido]], and more special guests.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/toronto-line-up-announced-world-cup-2026-countdown-concert|title=Toronto line-up announced as FIFA World Cup 2026™ launches Countdown Concert across Canada, Mexico and the United States}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/mexico-announced-world-cup-2026-countdown-concert-series|title=Mexico City line-up announced as FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series builds across Canada, Mexico and United States|website=FIFA|access-date=June 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/los-angeles-lineup-revealed-world-cup-2026-countdown-concert-series-canada-mexico-usa|title=Los Angeles lineup revealed as part of FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series across Canada, Mexico and United States|website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;

In addition, two special ceremonies will take place on July 4, 2026, to honor the [[United States Semiquincentennial]] at Lincoln Financial Field in Philadelphia and [[NRG Stadium]] in Houston.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/7262593/2026/05/08/fifa-opening-ceremonies-perry-buble-america-250/|title=FIFA to hold three World Cup opening ceremonies and two marking America 250, artists revealed|first=Adam|last=Crafton|work=The New York Times |date=May 8, 2026|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;

==Match schedule==
The match schedule, without group assignments, was announced on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |title=FIFA World Cup 26 final to be held in New York New Jersey, Mexico City to host historic opening match as schedule revealed |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207073146/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Q&amp;A&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |title=FIFA World Cup 26 match schedule Q&amp;A |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On June 13, 2024, FIFA released an updated schedule, with specific pairings assigned to venues for the knockout stage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |title=FIFA World Cup 26 shares teams' &quot;homes away from home&quot;; host nations' potential pathways to glory unveiled |publisher=FIFA |date=June 12, 2024 |access-date=June 14, 2024 |archive-date=July 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712083324/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In addition, group stage matches were assigned to specific groups (though pairings for non-host groups were not assigned to specific matches until after the final draw; thus the group venues were known, but not for which specific pairing each matchday). The full schedule was unveiled in a live broadcast on December 6, 2025, the day after the draw. Group stage pairings were allocated to specific matches, and the kickoff times were confirmed for all fixtures.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/updated-match-schedule-live-in-washington-dc-6-december |title=Updated match schedule to be unveiled live in Washington DC on 6 December |publisher=[[FIFA]] |date=December 1, 2025 |access-date=December 1, 2025}}&lt;/ref&gt;

The opening match was announced to include Mexico, taking place on June 11, 2026, at the [[Estadio Azteca]] in [[Mexico City]]. This match will include South Africa.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bosher |first=Luke |date=December 6, 2025 |title=Mexico drawn in 2026 World Cup Group A: What to know about South Africa, South Korea, playoff teams |url=https://www.nytimes.com/athletic/6854677/2025/12/05/world-cup-draw-mexico-group-schedule-fixtures/ |access-date=April 21, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The opening match involving Canada will take place on June 12 at [[BMO Field]] in [[Toronto]], while the opening match for the United States will take place on the same day at [[SoFi Stadium]] in [[Inglewood, California|Inglewood]]. Each host nation is scheduled to play its three matches in the group stage within its own country.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[AT&amp;T Stadium]] in [[Arlington, Texas]], will host the most matches of any venue at the tournament with nine. [[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]], will host the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. The United States will host 78 matches, including from the quarterfinal stage onward, while Canada and Mexico will each host 13. Each tournament venue, except for the [[Estadio Akron]], will host at least one knockout stage fixture.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dominski |first=Michael |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The Athletic]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206103527/https://theathletic.com/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The match schedule will overlap with the [[2026 CFL season]], resulting in scheduling conflicts and loss of home games for the [[Toronto Argonauts]] and [[BC Lions]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/08/15/toronto-argonauts-to-play-three-extra-away-games-during-2026-fifa-world-cup/ |title=Toronto Argonauts to play three extra away games during 2026 FIFA World Cup |date=August 15, 2025 |website=3DownNation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/05/29/b-c-lions-weighing-different-markets-temporary-stadium-for-2026-world-cup-eviction/ |title=B.C. Lions weighing different markets, temporary stadium for 2026 World Cup eviction |date=May 29, 2025 |website=3DownNation |first=JC |last=Abbott}}&lt;/ref&gt; The match schedule will also affect the [[2026 Major League Baseball season]] schedules of the [[Kansas City Royals]], [[Philadelphia Phillies]], [[Seattle Mariners]], and [[Texas Rangers (baseball)|Texas Rangers]], whose home stadiums are located near World Cup venues.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 26, 2025 |title=MLB announces 2026 regular season schedule |url=https://www.mlb.com/press-release/press-release-mlb-announces-2026-regular-season-schedule |website=MLB}}&lt;/ref&gt;

Host cities were geographically grouped into three regions:&lt;ref name=&quot;Schedule&quot; /&gt;
* Western Region (Vancouver, Seattle, San Francisco Bay Area, Los Angeles)
* Central Region (Guadalajara, Mexico City, Monterrey, Houston, Dallas, Kansas City)
* Eastern Region (Atlanta, Miami, Toronto, Boston, Philadelphia, New York/New Jersey)
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Schedule by round
|-
!Round
!Matchday
!Date
|-
|rowspan=3|[[#Group stage|Group stage]]
|Matchday 1
|June 11–17, 2026
|-
|Matchday 2
|June 18–23, 2026
|-
|Matchday 3
|June 24–27, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|[[#Knockout stage|Knockout stage]]
|Round of 32
|June 28 – July 3, 2026
|-
|Round of 16
|July 4–7, 2026
|-
|Quarterfinals
|July 9–11, 2026
|-
|Semifinals
|July 14–15, 2026
|-
|Match for third place
|July 18, 2026
|-
|Final
|July 19, 2026
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Schedule by group
|-
!Matchday
!Pairings
!Groups
!Date
|-
|rowspan=7|Matchday 1
|rowspan=7|1 vs 2&lt;br&gt;3 vs 4
|A
|June 11, 2026
|-
|B &amp; D
|June 12, 2026
|-
|B, C &amp; D
|June 13, 2026
|-
|E &amp; F
|June 14, 2026
|-
|G &amp; H
|June 15, 2026
|-
|I &amp; J
|June 16, 2026
|-
|K &amp; L
|June 17, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|Matchday 2
|rowspan=6|1 vs 3&lt;br&gt;4 vs 2
|A &amp; B
|June 18, 2026
|-
|C &amp; D
|June 19, 2026
|-
|E &amp; F
|June 20, 2026
|-
|G &amp; H
|June 21, 2026
|-
|I &amp; J
|June 22, 2026
|-
|K &amp; L
|June 23, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=4|Matchday 3
|rowspan=4|4 vs 1&lt;br&gt;2 vs 3
|A, B &amp; C
|June 24, 2026
|-
|D, E &amp; F
|June 25, 2026
|-
|G, H &amp; I
|June 26, 2026
|-
|J, K &amp; L
|June 27, 2026
|}
&lt;/div&gt;

==Group stage==
The group stage will be played from June 11 to 27.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scores &amp; Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Competing countries were divided into twelve groups of four teams (groups A to L), with teams in each group playing one another in a [[round-robin tournament|round-robin]]. In the group standings, three points are awarded for a win, one for a draw, and none for a loss. Following the conclusion of group play, the top two teams of each group, along with the [[#Ranking of third-placed teams|eight best third-placed teams]] across all groups, will advance to the [[#Knockout stage|knockout stage]].

''All times are local.''

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} Tie-breaking criteria for group stage ranking}}
|-
|The ranking of teams in each group is determined by the points obtained in all group matches. If two or more teams are equal on points, the following criteria are used to determine the ranking:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha
| Most points obtained in the group matches played between the teams concerned;
| Superior goal difference in the group matches played between the teams concerned;
| Most goals scored in the group matches played between the teams concerned;
}}
If, after having applied criteria a to c, teams still had an equal ranking, criteria a to c are reapplied exclusively to the matches between the teams who are still level to determine their final rankings. If this procedure does not lead to a decision, criteria d to h apply.
{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4
| Superior goal difference in all group matches;
| Most goals scored in all group matches;
| Highest team conduct (&quot;fair play&quot;) score in all group matches (only one deduction can be applied to a player or team coach/official in a single match): {{unordered list
 | Yellow card: −1 point;
 | Indirect red card (second yellow card): −3 points;
 | Direct red card: −4 points;
 | Yellow card and direct red card: −5 points;
 }}
| Better position in the most recent [[FIFA Men's World Ranking]];
| Better position in progressively older FIFA Men's World Rankings until teams can be separated.
}}
|}

===Group A===
{{main|2026 FIFA World Cup Group A}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group A|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A6}}

===Group B===
{{main|2026 FIFA World Cup Group B}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group B|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B6}}

===Group C===
{{main|2026 FIFA World Cup Group C}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group C|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C6}}

===Group D===
{{main|2026 FIFA World Cup Group D}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group D|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D6}}

===Group E===
{{main|2026 FIFA World Cup Group E}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group E|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E6}}

===Group F===
{{main|2026 FIFA World Cup Group F}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group F|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F6}}

===Group G===
{{main|2026 FIFA World Cup Group G}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group G|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G6}}

===Group H===
{{main|2026 FIFA World Cup Group H}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group H|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H6}}

===Group I===
{{main|2026 FIFA World Cup Group I}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group I|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I6}}

===Group J===
{{main|2026 FIFA World Cup Group J}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group J|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J6}}

===Group K===
{{main|2026 FIFA World Cup Group K}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group K|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K6}}

===Group L===
{{main|2026 FIFA World Cup Group L}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group L|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L6}}

===Ranking of third-placed teams===
{{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}}

The specific match-ups involving the third-placed teams depend on which eight third-placed teams qualify for the round of 32. The 495 possible combinations were published in Annex C of the tournament regulations.&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;

''For the list of all 495 possible combinations, see [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Combinations of matches in the round of 32|2026 FIFA World Cup knockout stage § Combinations of matches in the round of 32]].''

==Knockout stage==
{{main|2026 FIFA World Cup knockout stage}}

The knockout stage will be played in a [[Single-elimination tournament|single-elimination format]], starting with the round of 32 on June 28 and culminating with the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. On the day prior, a [[#Match for third place|match for third place]] will also be played between the two losing teams of the semi-finals to determine the bronze medalists. In the knockout stage, if the scores are level when normal playing time expires, 30 minutes of [[Overtime (Association football)|extra time]] will be played. If still tied at the end of extra time, a [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootout]] will be used to determine the winner.&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;

===Bracket===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|Bracket}}

===Round of 32===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-8}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-9}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-10}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-11}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-12}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-13}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-14}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-15}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-16}}

===Round of 16===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-8}}

===Quarterfinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF4}}

===Semifinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF2}}

===Match for third place===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|3rd}}

===Final===
{{main|2026 FIFA World Cup final}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup final|Final}}

==Statistics==
{{see also|FIFA World Cup records and statistics}}{{ns:0|

===Goalscorers===
{{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}&lt;!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--&gt;
}}

===Discipline===
A player or team official is automatically suspended for the next match for the following offenses:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
* Receiving a red card (red card suspensions may be extended for serious offenses)
* Receiving two yellow cards in the tournament;{{efn-ua|As yellow cards are not carried forward to [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]], players may be shown two yellow cards in the same match without being sent off. However, this would result in a suspension for accumulating two yellow cards during the tournament.}} yellow cards expire after the completion of the group stage and again after the quarterfinals (yellow card suspensions are not carried forward to any other future international matches)&lt;ref name=&quot;FIFA Council April 28&quot;&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=April 28, 2026 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

During qualification, [[Cristiano Ronaldo]] was sent off for violent conduct in Portugal's penultimate match against the [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]], with such an offense typically resulting in a ban of at least two matches. Ronaldo was handed a three-match ban, though the final two matches of the ban were suspended for a one-year probationary period, making him eligible to appear in Portugal's opening World Cup match.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cristiano Ronaldo: Portugal captain avoids ban for start of nation's 2026 World Cup campaign |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13475321/cristiano-ronaldo-portugal-captain-avoids-ban-for-start-of-nations-2026-world-cup-campaign |access-date=November 25, 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; On May 8, 2026, the Bureau of the [[FIFA Council]] amended the tournament regulations so that pending one- or two-match suspensions resulting from an indirect red card, a direct red card for denying an obvious goal-scoring opportunity, or a direct red card for serious foul play during qualification would no longer be carried forward to the final competition.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/news/council-update-regulations-world-cup-2026 |title=Bureau of the Council update on the Regulations for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt; This exempted Argentina's [[Nicolás Otamendi]], Ecuador's [[Moisés Caicedo]], and Qatar's [[Tarek Salman]] from serving their qualifying-round suspensions during the tournament, with the bans to instead be served in a subsequent competition.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dunbar |first=Graham |url=https://apnews.com/article/world-cup-fifa-ban-otamendi-caicedo-196ea65dff44d19b43d7e0835fa42398 |title=FIFA waives one-game bans for Otamendi and Caicedo at World Cup after being sent off in qualifier |work=[[Associated Press]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--
The following suspensions will be served during the tournament:

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Tournament suspensions for players and team officials
|-
! Player
! Offense(s)
! Suspension(s)
|-
| {{#invoke:flag|fbicon|}} [[]]
| {{sent off|0}} in [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
| [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
|}--&gt;

==Marketing==

===Branding===
[[File:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|thumb|Countdown clock on [[Paseo de la Reforma]], Mexico City]]

The official emblem and brand identity was unveiled on May 17, 2023, at the [[Griffith Observatory]] in [[Los Angeles]], [[California]]; its basic form consists of a stacked &quot;26&quot; with an image of the [[FIFA World Cup Trophy]] in front of it (marking the first time that the trophy has been depicted in a World Cup emblem as a photo, as opposed to a stylized representation), but it is designed to be adaptable to different backdrops.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 17, 2023 |title=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 18, 2023 |title='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The next day, FIFA unveiled variants of the emblem for each of the host cities, which feature color variants and designs that reflect local landscapes or culture (with the Los Angeles emblem featuring a stylized sun and wave, the Monterrey emblem featuring imagery of the [[Cerro de la Silla]] mountain, and Toronto featuring the city skyline and the [[CN Tower]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 19, 2023 |title=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |access-date=November 25, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |access-date=November 25, 2023 |website=www.fifa.com |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reaction to the logo from the initial unveiling was largely negative, with many feeling that the design was either unfinished or uncreative compared to the emblems of past FIFA World Cup tournaments. By contrast, [[United States men's national soccer team|United States national team]] player [[Jesús Ferreira]] described the emblem as &quot;beautiful&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shah |first=Parshva |date=May 18, 2023 |title='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo |url=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |archive-date=May 18, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=[[Goal.com]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Borg |first=Simon |date=May 18, 2023 |title=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada |url=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |archive-date=May 19, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=Sporting News |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:WorldCup2026lposter.jpg|thumb|upright|Official poster]]

In March and April 2025, FIFA unveiled a set of 16 posters representing each of the 2026 World Cup host cities. The posters, designed by local artists, were intended to reflect the &quot;distinct identity and heritage&quot; of each host city.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters |title=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters |publisher=FIFA |date=March 17, 2025 |access-date=May 14, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html |title=The 2026 World Cup Posters Revealed |date=April 22, 2025|access-date=April 22, 2025 |website=footyheadlines.com/}}&lt;/ref&gt; On March 3, 2026, the official poster was unveiled. For the first time, three artists combined their skills and artistic styles to create the official poster: Carson Ting (Canada), Minerva GM (Mexico), and Hank Willis Thomas (United States).&lt;ref name=&quot;Official posters&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters |title=Official Tournament Poster|access-date=March 3, 2026 |date=March 3, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Broadcasting rights===
{{main|2026 FIFA World Cup broadcasting rights}}

On February 12, 2015, FIFA renewed the United States and Canadian broadcasting rights contracts for [[Fox Sports (United States)|Fox]] (US English), [[Telemundo Deportes|NBCUniversal]] (US Spanish), and [[Bell Media]] (Canada) to cover the 2026 World Cup, without accepting any other bids. A report in ''[[The New York Times]]'' asserted that this extension was intended as compensation for the rescheduling of the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] to November–December rather than its traditional June–July scheduling, as it created considerable conflicts with [[Major professional sports leagues in the United States and Canada|major professional sports leagues]] that are normally in their offseasons during the World Cup.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Deitsch |first=Richard |date=February 12, 2015 |title=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026 |magazine=Sports Illustrated |url=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |access-date=June 26, 2018 |archive-date=April 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sandomir |first=Richard |date=February 26, 2015 |title=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup |url=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |archive-date=April 8, 2020 |access-date=June 26, 2018 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cangloberights&quot;&gt;{{Cite news |date=February 12, 2015 |title=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |archive-date=April 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Fútbol de Primera (radio network)|Fútbol de Primera]] has the Spanish radio broadcasting rights in the United States and Puerto Rico.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |work=FIFA |date=March 4, 2025 |title=FIFA World Cup 26 Media Partners |url=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf}}&lt;/ref&gt;

The [[International Broadcast Centre|International Broadcast Center]] (IBC) will be located at the [[Kay Bailey Hutchison Convention Center]] in [[Dallas]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rosenbaum |first=Steven |date=December 11, 2024 |title=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |archive-date=December 12, 2024 |website=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas |title=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas |date=December 11, 2024 |publisher=FOX News|archive-date=December 11, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 5, 2025 |title=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |archive-date=March 18, 2025 |access-date=March 5, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

On January 8, 2026, FIFA signed a deal to make [[TikTok]] a &quot;preferred platform&quot; for World Cup video content. As part of the agreement, broadcasters may stream parts of matches at a dedicated hub on the TikTok app.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 8, 2026 |title=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; FIFA then made a similar &quot;preferred platform&quot; deal with [[YouTube]] on March 17, allowing broadcasters to stream select matches in full on their respective YouTube channels, as well as stream the first 10 minutes of every match on the platform as &quot;an appetizer encouraging young fans then to watch on traditional channels&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 17, 2026 |title=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; It was later confirmed that YouTube had extended this deal with FIFA and [[CazéTV]] to show all tournament matches for free in Brazil.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 19, 2026 |title=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026 |url=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/ |access-date=March 22, 2026 |website=Máquina do Esporte |language=pt-BR |last=Filho |first=Adalberto Leister|trans-title=Following a partnership with YouTube, FIFA confirms CazéTV's digital exclusivity in Brazil for the 2026 World Cup}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Laloni |first=Marco |date=March 13, 2026 |title=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário &quot;A Agente do Hexa&quot; |url=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/ |access-date=March 22, 2026 |website=MKT Esportivo|trans-title=In partnership with CazéTV, YouTube launches the advertising film &quot;The Agent of the Hexa&quot; (referring to Brazil's sixth World Cup victory)|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

On May 8, 2026, [[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] announced a partnership with [[Cosm (company)|Cosm]] to show 40 matches, including the Mexico vs South Africa opening match, all United States matches, and the final.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FOX Sports Teams Up with Cosm, FIFA to Deliver FIFA World Cup 2026™ in Shared Reality |url=https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511071114/https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-date=May 11, 2026 |access-date=May 12, 2026 |website=FOX Sports PressPass |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

===Sponsorships===
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!FIFA partners
!FIFA World Cup sponsors
!FIFA World Cup supporters
|-
|
* [[Adidas]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 21, 2013 |title=FIFA and adidas extend partnership until 2030 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628145045/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=11/news=fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271.html |archive-date=June 28, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2024 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=April 25, 2024 |publisher=FIFA |archive-date=April 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425155240/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Matthews |first=Sam |date=November 22, 2005 |title=Coca-Cola renews Fifa football sponsorship until 2022 |url=http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171212/http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147?src_site=brandrepublic |archive-date=August 27, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=Campaign}}&lt;/ref&gt;
* [[Hyundai Motor Group|Hyundai]]–[[Kia]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 25, 2023 |title=Hyundai and Kia renew FIFA partnerships until 2030, with Boston Dynamics and Supernal to showcase future mobility solutions |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133507/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Lenovo]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |title=Lenovo named Official FIFA Technology Partner |publisher=FIFA|access-date=October 15, 2024 |archive-date=November 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241104042650/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Qatar Airways]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=FIFA renews longstanding partnership with Qatar Airways, extending through to 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Visa Inc.|Visa]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA extends global partnership with Visa, including FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |access-date=March 26, 2024 |website=inside.fifa.com |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
* [[AB InBev]] ([[Budweiser]]+[[AB InBev brands|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |title=FIFA announces AB InBev as official beer sponsor of FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}
| 2 = {{Cite web |title=Anheuser-Busch Unveils Roster of Brands for Upcoming FIFA World Cup |url=https://www.anheuser-busch.com/newsroom/FIFA-World-Cup-2026-Roster |access-date=April 8, 2026 |website=Anheuser-Busch |date=March 12, 2026 |language=en}}
| 3 = {{Cite web |title=Quilmes activa una promoción mundialista con envases coleccionables y viajes al Mundial 2026 |url=https://mercado.com.ar/marketing/quilmes-activa-una-promocion-mundialista-con-envases-coleccionables-y-viajes-al-mundial-2026/ |access-date=April 8, 2026 |website=mercado.com.ar |date=April 3, 2026 |language=es}}
| 4 = {{Cite web |title=Ambev lança Arena Nº1 para a Copa do Mundo em cinco capitais |url=https://www.meioemensagem.com.br/marketing/ambev-lanca-arena-no1-para-a-copa-do-mundo-em-cinco-capitais |access-date=April 8, 2026 |website=Meio e Mensagem |date=March 4, 2026 |language=pt-br}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[American Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26 |title=American Airlines joins as Official North American Airline Supplier of FIFA World Cup 26™|archive-date=April 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418003022/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Bank of America]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26 |title=FIFA announces Bank of America as Official Bank Sponsor of FIFA World Cup 26 |publisher=FIFA|access-date=August 15, 2024|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816071342/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Frito-Lay]] ([[Lay's]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027 |title=Lay's named Official Sponsor of FIFA World Cup 26 and FIFA Women's World Cup 2027 |publisher=FIFA|access-date=September 12, 2024|archive-date=September 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912161932/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Hisense]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 5, 2025 |title=Hisense continues long-standing partnership with FIFA by becoming FIFA World Cup 26™ Sponsor |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/hisense-continues-long-standing-partnership-world-cup-26-sponsor |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[McDonald's]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA and McDonald's renew long-standing partnership, with collaboration continuing for FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133508/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Mengniu Dairy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mengniu extends FIFA Women's World Cup and FIFA World Cup sponsorship until 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Unilever]] ([[Rexona]]+[[List of Unilever brands#Beauty, well-being and personal care|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |date=May 12, 2023 |title=Unilever personal care brands unveiled as Official Sponsors of FIFA Women's World Cup 2023 |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326130502/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=live}}
| 2 = {{Cite web |last=Selwood |first=Daniel |title=Unilever launches World Cup tie-ins across personal care portfolio |url=https://www.thegrocer.co.uk/news/unilever-launches-world-cup-tie-ins-across-personal-care-portfolio/717381.article |access-date=April 12, 2026 |website=The Grocer |language=en}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[Verizon]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 24, 2024 |title=Verizon named Official Telecommunication Services Sponsor for FIFA World Cup 26 and Official Tournament Supporter for FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |access-date=September 24, 2024 |website=FIFA |archive-date= September 24, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240924155139/https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
* ADI Predictstreet&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADI Predictstreet named official prediction market partner of the FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/adi-predictstreet-official-prediction-market-partner-fifa-world-cup-2026 |website=FIFA |date=April 2, 2026|access-date=April 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[DoorDash]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 18, 2025 |title=DoorDash named Official Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026 and FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/doordash-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Inter Rapidísimo&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/inter-rapidisimo-partnership-tournament-supporter-world-cup-2026|title=Inter Rapidísimo expands partnership as Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Marriott International#Loyalty program|Marriott Bonvoy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 6, 2025 |title=Marriott Bonvoy to provide unmatched fan access to FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/marriott-bonvoy-unmatched-fan-access-world-cup-2026-hotel-supporter |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Rock-it Cargo&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA announces multi-year agreement with Rock-it Cargo as Official Logistics Provider of FIFA World Cup 26 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121235518/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |archive-date=November 21, 2024 |access-date=November 21, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Valvoline]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Valvoline Global confirmed as Official FIFA World Cup 26 Supporter |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530034639/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |archive-date=May 30, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
|}

====Regional supporters====
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!North American supporters
!South American supporters
!European supporters
!Asian supporters
|-
|
* [[Airbnb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 12, 2025 |title=Airbnb and FIFA announce major multi-tournament partnership |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615104910/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |archive-date=June 15, 2025 |website=Inside FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot;&gt;{{Cite web |title=Diageo named Official Spirits Supporter in North, Central and South America for FIFA World Cup 26™ |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160406/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |archive-date=May 12, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot;&gt;{{Cite web |date=November 25, 2025 |title=FIFA and Globant sign expanded partnership to deliver innovative digital services |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-url=http://web.archive.org/web/20260503034020/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-date=May 3, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA welcomes The Home Depot as Official Home Improvement Retail Supporter for FIFA World Cup 26 in North America |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173211/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |archive-date=December 4, 2024 |access-date=December 4, 2024 |website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/pif-official-tournament-supporter-world-cup-2026|title=PIF named as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/salesforce-official-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027|title=FIFA announces Salesforce as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ and FIFA Women's World Cup 2027™}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/betano-unveiled-as-tournament-supporter-of-fifa-world-cup-2026-tm-for-europe-and-south-america|title=Betano unveiled as Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ for Europe and South America}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot; /&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot; /&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot; /&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot; /&gt;
|
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot; /&gt;
|}

====Domestic sponsors====
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!width=20%|Atlanta
!width=20%|Boston
!width=20%|Dallas
!width=20%|Guadalajara
|-
|
* [[Cox Enterprises]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;&gt;{{Cite web |url=http://roughdraftatlanta.com/2025/06/11/world-cup-announcements-atlanta/ |title=Atlanta marks one year until FIFA World Cup with sponsors, projects |first=Collin |last=Kelley |date=June 11, 2025 |website=Rough Draft Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://atlantafwc26.com |title=FIFA World Cup 26 Atlanta™ |website=FIFA 2026 Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Georgia-Pacific]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[NAPA Auto Parts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/09/11/atlanta-adds-napa-as-world-cup-host-city-supporter/ |title=Atlanta adds NAPA as World Cup host city supporter |first=Alex |last=Silverman |date=September 11, 2025 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Southern Company]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Coca-Cola Beverages Northeast]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bostonfwc26.com/supporters/|title=Supporters|date=May 26, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[List of tourist attractions in Boston|Meet Boston]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=FIFA World Cup 2026™ in Boston |url=https://www.meetboston.com/events/festivals-and-annual-events/fifa-world-cup-2026/ |access-date=December 22, 2025 |website=Meet Boston |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* [[Sanofi]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/02/25/state-street-meet-boston-sanofi-named-boston-world-cup-sponsors/ |title=State Street, Meet Boston, Sanofi named Boston World Cup sponsors |date=February 25, 2026 |website=Sports Business Journal|access-date=February 25, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[State Street Corporation|State Street]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|
* [[Arca Continental]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilen |first=Holden |date=June 11, 2025 |title=Coca-Cola Southwest signs on as Dallas' first World Cup sponsor |url=https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627023837/https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |archive-date=June 27, 2025 |website=Dallas Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Choctaw Casinos &amp; Resorts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Prisbell |first1=Eric |date=December 3, 2025 |title=Choctaw becomes Official Dallas World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.dallasnews.com/business/2025/12/03/choctaw-becomes-official-dallas-world-cup-2026-host-city-supporter/ |access-date=December 4, 2025 |website=Dallas News}}&lt;/ref&gt;
* [[Dallas Cowboys]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dallasfwc26.com/our-venues/host-city-supporters/|title=Host City Supporters}}&lt;/ref&gt;
* [[FC Dallas]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot; /&gt;
* North Texas Sports Foundation&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[University of Texas Southwestern Medical Center|UT Southwestern]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.dallasnews.com/business/2026/02/23/ut-southwestern-becomes-dallas-world-cup-2026-local-sponsor/ |title=UT Southwestern becomes Dallas World Cup 2026 local sponsor |first1=Eric |last1=Prisbell |date=February 23, 2026 |website=Dallas Morning News|access-date=February 23, 2026}}&lt;/ref&gt;
|
*[[Guadalajara]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guadalajarafwc26.com|title=Guadalajara Ciudad Sede de la Copa Mundial de la FIFA 2026™.|website=guadalajarafwc26.com}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Jalisco]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Zapopan]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
|-
!width=20%|Houston
!width=20%|Kansas City
!width=20%|Los Angeles
!width=20%|Monterrey
|-
|
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Arca Continental]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Houston Methodist Hospital]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fwc26houston.com/ |title=FWC26 Houston &amp;#124; FIFA World Cup 2026 &amp;#124; Houston, TX, USA |website=FIFA 2026 Houston|archive-date=June 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000121/https://www.fwc26houston.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Hunton Group&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Quanta Services]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Reliant Energy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/ |title=NRG Energy Signs on as Official Houston Supporter for FIFA 2026 World Cup |first=Matt |last=Traub |date=February 10, 2025|archive-date=March 23, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323201926/https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Rice University]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.rice.edu/news/2026/rice-university-named-official-houston-world-cup-2026-host-city-supporter |title=Rice University named Official Houston World Cup 2026 Host City Supporter |date=January 30, 2026|access-date=January 30, 2026 |website=Rice University |last=Stipes |first=Chris}}&lt;/ref&gt;
* [[Sugar Land, Texas|Visit Sugar Land]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bragg |first=Trason |date=September 3, 2025 |title=Sugar Land embraces World Cup fever with new host city supporter role |url=https://www.khou.com/article/sports/soccer/world-cup/sugar-land-fifa-world-cup-host-city-supporter/285-e36030ba-ce48-44a3-8a0f-2b48192b900d |website=khou.com}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Black &amp; Veatch]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 28, 2025 |title=Kansas City leads the way with FIFA Fan Festival™ Concepts, Host City Supporter for the FIFA World Cup 26™ |url=https://finance.yahoo.com/news/kansas-city-leads-way-fifa-170100193.html |website=Yahoo}}&lt;/ref&gt;
* [[Hallmark Cards|Hallmark]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Chiefs]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Royals]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[J. E. Dunn Construction Group|J. E. Dunn Construction]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=Host City Supporters |url=https://kansascityfwc26.com/host-city-supporters/ |access-date=November 20, 2025 |website=FIFA World Cup 26™ Kansas City}}&lt;/ref&gt;
* [[Populous Holdings|Populous]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot;&gt;{{Cite web |last=Dornbrook |first=James |date=June 11, 2025 |title=KC unveils Purina and Populous as World Cup sponsors |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000122/https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |archive-date=June 17, 2025 |access-date=June 17, 2025 |website=Kansas City Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Nestlé Purina PetCare|Purina]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot; /&gt;
* [[Sporting Kansas City]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[University of Kansas Health System]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Amgen]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26 Los Angeles™ |url=https://losangelesfwc26.com/ |access-date=December 10, 2025 |website=Los Angeles FIFA World Cup 26™ Host Committee}}&lt;/ref&gt;
* [[Archer Aviation]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[List of tourist attractions in Los Angeles|Discover Los Angeles]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LA Tourism &amp;#124; Discover Los Angeles |url=https://www.discoverlosangeles.com/business |website=Los Angeles Tourism &amp; Convention Board}}&lt;/ref&gt;
* [[Kaiser Permanente]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[Los Angeles Metro]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://losangelesfwc26.com/la-metro-joins-the-los-angeles-sports-entertainment-commission-as-the-official-public-transit-provider-for-the-los-angeles-world-cup-2026-host-city/ |title=LA Metro Joins The Los Angeles Sports &amp; Entertainment Commission As The Official Public Transit Provider For The Los Angeles World Cup 2026 Host City |first=Andy |last=Ashford |date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt;
|
*TBD
|-
!width=20%|Mexico City
!width=20%|Miami&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee |url=https://miamifwc26.com/ |website=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|New York/New Jersey
!width=20%|Philadelphia&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/28/eagles-comcast-among-philadelphia-eight-world-cup-supporters/ |title=Eagles, Comcast among Philadelphia eight World Cup supporters |first=Alex |last=Silverman |date=January 30, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|-
|
*[[Club América]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mexicocityfwc26.com.mx |title=Host City Mexico City: The heart of the FIFA World Cup 26™ |website=Mexico City FIFA World Cup 26|access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Farmacias Similares S.A. de C.V.|Farmacias Similares]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Eli Lilly and Company|Lilly]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Uber]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
|
* Bilzin Sumberg&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Brightline]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Griffin Catalyst]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Hard Rock Hotel and Casino|Hard Rock Casino]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Royal Caribbean Group|Royal Caribbean]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Caribbean Named Official Miami World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.royalcaribbeanpresscenter.com/press-release/1851/royal-caribbean-named-official-miami-world-cup-2026-host-city-supporter// |access-date=February 5, 2026 |website=Royal Caribbean}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Miami]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bristol Myers Squibb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://binje.com/bristol-myers-squibb-is-latest-n-j-company-to-sign-on-as-supporter-of-host-committee/ |title=Bristol Myers Squibb is latest N.J. company to sign on as supporter of Host Committee |first=Tom |last=Bergeron |date=December 9, 2025|access-date=February 25, 2026 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Hackensack Meridian Health]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 8, 2025 |title=Hackensack Meridian Health Named Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter, Championing Community Health and Investment |url=https://www.hackensackmeridianhealth.org/en/news/2025/12/08/hmh-named-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-city-supporter |website=Hackensack Meridian Health}}&lt;/ref&gt;
* Onyx Equities&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 16, 2025 |title=Onyx Equities announced as first Official New York New Jersey World Cup 26 Host City Supporter |url=https://nynjfwc26.com/onyx-first-official-host-city-supporter/ |website=FIFA World Cup 2026™ NYNJ}}&lt;/ref&gt;
* [[Paul, Weiss, Rifkind, Wharton &amp; Garrison]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 20, 2025 |title=Paul, Weiss Launches Dedicated Sports Practice; Named Official Law Firm of the New York New Jersey World Cup 2026 Host Committee |url=https://www.paulweiss.com/insights/firm-news/paul-weiss-launches-dedicated-sports-practice-named-official-law-firm-of-the-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-committee |website=Paul, Weiss}}&lt;/ref&gt;
* [[Public Service Enterprise Group]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bergeron |first=Tom |date=December 4, 2025 |title=PSEG ready to power FIFA World Cup |url=https://binje.com/pseg-ready-to-power-fifa-world-cup/ |access-date=December 10, 2025 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Related Companies]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.related.com/press-releases/2026-04-14/related-companies-announced-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026 |title=Related Companies announced as an Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter &amp;#124; Related |website=www.related.com}}&lt;/ref&gt;
* [[Sports Illustrated]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/16/sports-illustrated-joins-as-official-sponsor-of-nynj-host-committee-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Sports Illustrated joins as official sponsor of NY/NJ Host Committee for 2026 FIFA World Cup |first=Ethan |last=Joyce |date=January 19, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Cencora]]
* [[Comcast]]
* [[Independence Blue Cross]]
* [[PECO Energy Company]]
* [[University of Pennsylvania Health System|Penn Medicine]]
* [[Philadelphia Eagles]]
* VisitPA
* [[William Penn Foundation]]
|-
!width=20%|San Francisco Bay Area&lt;ref name=&quot;BayAreaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ |url=https://www.sfbayareafwc26.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617001252/https://bayareahostcommittee.com/fifa-world-cup-26 |archive-date=June 17, 2025 |website=Bay Area Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|Seattle
!width=20%|Toronto
!width=20%|Vancouver
|-
|
* [[Boston Consulting Group]]
* [[Electronic Arts]]
* [[Genentech]]
* [[Kaiser Permanente]]
|
* [[Alaska Airlines]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Amazon (company)|Amazon]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians#Casino history|Emerald Queen Casino]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Microsoft]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://seattlefwc26.org/ |title=Seattle FIFA World Cup 2026 |website=seattlefwc26.org|archive-date=June 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618051201/https://seattlefwc26.org/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Washington]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
|
* [[Humber Polytechnic]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 28, 2025 |title=City of Toronto partners with Humber Polytechnic on local delivery of FIFA World Cup 2026™ Host City volunteer program |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-partners-with-humber-polytechnic-on-local-delivery-of-fifa-world-cup-2026-host-city-volunteer-program/ |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Ontario Lottery and Gaming Corporation|OLG]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
* [[Ontario Power Generation|OPG]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Toronto |first1=City of |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/ |title=City of Toronto signs Ontario Power Generation as first Official FIFA World Cup 2026™ Toronto Host City Supporter |date=June 10, 2025 |website=City of Toronto|archive-date=June 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627024436/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://torontofwc26.ca/ |title=FIFA World Cup 26™ Toronto |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Toronto FC]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bell Canada]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Coca-Cola]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Concord Pacific Place]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Musqueam Indian Band]] &lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vancouverfwc26.ca/news/vancouver-announces-world-class-host-city-supporter-lineup-ahead-of-fifa-world-cup-2026-tm|title=Vancouver announces world-class Host City Supporter lineup ahead of FIFA World Cup 2026™|website=www.vancouverfwc26.ca}}&lt;/ref&gt;
* [[Pacific National Exhibition]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Science World (Vancouver)|Science World]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Squamish Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[TransLink (British Columbia)|TransLink]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Tsleil-Waututh Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
|}

===Advertising===
On May 7, 2026, [[Adidas]] released ''Backyard Legends: the Greatest Football Story Ever Told'', a 5-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=mJJY53qhJe0 |title=adidas Backyard Legends {{!}} The Greatest Football Story Ever Told |date=May 7, 2026 |author=[[adidas]] |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Knapp |first=JD |date=May 7, 2026 |title=Timothée Chalamet Enlists A-List Friends for FIFA World Cup-Inspired Short Film |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/sports/timothee-chalamet-fifa-world-cup-short-film-backyard-legends/ |work=[[TheWrap]]}}&lt;/ref&gt; On June 4, 2026, [[Nike, Inc.|Nike]] released ''Rip The Script'', a 6-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IyZ1WIua_1s |title=Rip The Script {{!}} Nike Football |date=June 4, 2026 |author=Nike Football |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garner |first=Stephen |date=June 4, 2026 |title=Nike Goes Hollywood in World Cup Film Featuring Kim Kardashian, LeBron James, Channing Tatum and More Stars |url=https://wwd.com/footwear-news/shoe-industry-news/nike-world-cup-film-kim-kardashian-lebron-james-interview-1238994871/ |work=[[Women's Wear Daily]]}}&lt;/ref&gt;

===FIFA fan festivals===
FIFA will stage [[FIFA Fan Festival|fan festivals]] in cities across the host nations, featuring matches on giant screens and live entertainment.&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;&gt;{{cite news |last1=Blum |first1=Ronald |title=Fan fest in Jersey City will be open for all 104 World Cup matches next year |url=https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/ |access-date=March 25, 2025 |publisher=NBC New York |date=February 11, 2025|archive-date=February 12, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212223044/https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Among the confirmed fan fest locations are [[Liberty State Park]] in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]],&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;/&gt; [[Fairmount Park]] in [[Philadelphia]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Traub |first1=Matt |title=Philadelphia to Host FIFA Fan Festival at Lemon Hill in 2026 |url=https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |access-date=March 25, 2025 |work=SportsTravel |date=June 20, 2024 |archive-date=June 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620130242/https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Fort York]] and [[The Bentway]] in [[Toronto]],&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |title=City of Toronto announces Fort York and The Bentway for its FIFA Fan Festival location |publisher=City of Toronto |date=May 7, 2025 |access-date=May 15, 2025 |archive-date=June 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250601205433/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Centennial Olympic Park]] in [[Atlanta]],&lt;ref name=&quot;fifa-atl-fan-fest-cenn&quot;&gt;{{cite web |title=FIFA Fan Festival in Atlanta |url=https://atlantafwc26.com/fan-fest/ |publisher=FIFA |access-date=May 25, 2026 |quote=Centennial Olympic Park will become the official home of the FIFA Fan Festival Atlanta, transforming one of the city’s most iconic public spaces into a lively gathering place where fans, families, and visitors come together to celebrate the game.}}&lt;/ref&gt; and [[East Downtown Houston]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jenkins |first1=Cassandra |title=EaDo selected as site for 2026 FIFA World Cup Fan Festival; officials lay out preparation plan for games |url=https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |access-date=March 25, 2025 |work=CommunityImpact |date=June 11, 2024|archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622130659/https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, FIFA announced &quot;Canada Celebrates&quot;, a series of events in over 40 communities throughout the tournament that features live viewings of the matches.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2026 |title=FIFA launches Canada Celebrates, a countrywide FIFA World Cup 2026™ celebration programme |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260212055939/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-date=February 12, 2026 |access-date=May 31, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Tickets===
{{see also|List of 2026 FIFA World Cup controversies#Ticket prices}}

Ticket prices for the 2026 FIFA World Cup initially ranged from $60 for group stage matches to $6,730 for the final—largely increased from the USD equivalent of $69 to $1,607 in the [[2022 FIFA World Cup]]. However, in September 2025, FIFA confirmed it would use [[dynamic pricing]] for tickets for the first time, following the practice used in the [[2025 FIFA Club World Cup]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=September 3, 2025 |title=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices |access-date=September 3, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Hospitality seats were made available in April 2025 via FIFA's ticket partner for the event.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 6, 2025 |title=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-url=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-date=July 14, 2025 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

An initial draw period for non-hospitality seats occurred between September 10–19, 2025, limited to [[Visa Inc.|Visa]] cardholders. A second phase ran from October 27–31, and a third phase started after the final draw of teams on December 5. Sales are capped at four tickets per person per match, and no person is able to purchase more than 40 tickets for the overall tournament. FIFA's official resale platform went live on October 2, 2025.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 30, 2025 |title=FIFA Resale/Exchange Marketplace |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

A final &quot;last-minute&quot; sales phase reopened on April 22, 2026, approximately 50 days before the start of the tournament, with tickets for all 104 matches made available on a first-come, first-served basis. By that stage, more than five million tickets had been sold out of an expected total exceeding six million, with additional tickets scheduled to be released in phases up to the final, subject to availability.&lt;ref name=&quot;Reuters042226&quot;&gt;{{cite news |title=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off |work=Reuters |date=April 22, 2026 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/ |access-date=April 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

Every city hosting the World Cup in the United States has passed a law stating that ticket sales to World Cup events are exempt from state and local sales taxes.&lt;ref&gt;[https://revisor.mo.gov/main/OneSection.aspx?section=144.051 Mo. Rev. Stat. § 144.051]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |date=April 2, 2026 |title=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal |url=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government |work=The Guardian |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gray |first=Page |date=December 5, 2025 |title=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions |url=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/ |work=Institute on Taxation and Economic Policy |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;

===Merchandise===
====Video games====
{{main|FIFA World Cup video games#2026 FIFA World Cup}}

On October 2, 2025, FIFA announced the video game ''[[FIFA Heroes]]'', scheduled for release in 2026 on [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation]], and [[Xbox]] platforms.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ mascots make video game debut as playable characters in FIFA® Heroes |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-url=http://web.archive.org/web/20251002132023/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-date=October 2, 2025 |access-date=October 15, 2025 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the ''[[Football Manager 26]]'' video game also announced the addition of licensed 2026 FIFA World Cup content.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chase FIFA World Cup 2026™ Glory: International Management arrives in FM26 |url=https://www.footballmanager.com/fm26/features/chase-fifa-world-cup-2026tm-glory-international-management-arrives-fm26 |access-date=May 20, 2026 |website=Football Manager |language=en}}&lt;/ref&gt;

In December 2025, [[Netflix]] announced a new simulation-type game featuring the World Cup, produced by Delphi Interactive and Refactor Games.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Changing The Game: FIFA Arrives on Netflix Games in Time for FIFA World Cup 2026 |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/fifa-mens-world-cup-2026-game-on-netflix |access-date=May 22, 2025 |website=TUDUM |quote=The game, developed and published by Delphi Interactive, allows Netflix members to experience the emotion and drama of the (World Cup) tournament in its purest, most joyful form}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Forbes-Calvin |first=Alex |date=February 9, 2026 |title=Meet Delphi Interactive, the publisher/developer behind the new FIFA game |url=https://www.gamesindustry.biz/meet-delphi-interactive-the-publisherdeveloper-behind-the-new-fifa-game |access-date=May 19, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en |quote=For FIFA, that includes Refactor Games, based at Delphi's LA headquarters, part-owned by Delphi and backed by venture capital giant A16z's Speedrun fund}}&lt;/ref&gt; In May 2026, it was announced the Netflix-published game would be titled &quot;''[[FIFA World Cup – Launch Edition]]''&quot; and would be released in June 2026.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=May 28, 2026 |title=FIFA unveils updated Digital Football Strategy to connect partners and platforms across global gaming and esports ecosystem |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/digital-football-strategy-connect-partners-platforms-global-gaming-esports-ecosystem |access-date=May 29, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the same May 2026 announcement, FIFA also confirmed that they would adopt a non-exclusive &quot;Digital Football&quot; ecosystem, with games of various genres adopting the FIFA license. Alongside the new world cup game, were mentioned ''FIFA Heroes'', ''FIFA Rivals, [[FIFA Super Soccer]], [[Football Manager]], [[eFootball]]'' and ''[[Rocket League]],'' with more games joining the ecosystem in the following months.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hicks |first=Jon |date=May 28, 2026 |title=FIFA announces new &quot;Digital Football&quot; vision, an ecosystem of games from multiple publishers and developers |url=https://www.gamesindustry.biz/fifa-announces-new-digital-football-vision-an-ecosystem-of-games-from-multiple-publishers-and-developers |access-date=May 29, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en}}&lt;/ref&gt;

====Other products====
[[Panini Group|Panini]] sticker albums were again announced for the 2026 World Cup. Due to the expansion of the tournament, each pack now contains seven stickers as opposed to the usual 5. In the United States and Canada, a set of 12 stickers was reserved for stickers that could only be obtained from Coca-Cola bottles, with each bottle containing a sticker printed inside the label.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mackie |first=Andrew |date=May 19, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Panini sticker tips, quirks and the most valuable items so far |url=https://www.nytimes.com/athletic/7290962/2026/05/19/panini-2026-fifa-world-cup-stickers-most-valuable/ |access-date=May 20, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, it was announced that the 2026 World Cup would be Panini's second-to-last tournament with a sticker album, after FIFA announced that [[Fanatics, Inc.|Fanatics]] (via their [[Topps]] brand) would distribute collectables for FIFA tournaments from 2031.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA to drop Panini for World Cup deal with Fanatics in 2031 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48701397/fifa-drop-panini-world-cup-deal-fanatics-2031 |access-date=May 20, 2026 |website=ESPN}}&lt;/ref&gt;

==Symbols==

===Mascots===
{{main|Maple, Zayu and Clutch}}
{{see also|List of FIFA World Cup official mascots}}
[[File:2026 FIFA World Cup Mascots small.jpg|thumb|right|Maple the Moose, Zayu the Jaguar, and Clutch the Bald Eagle]]

The official mascots of the tournament were revealed on September 25, 2025, and are [[Maple, Zayu and Clutch|Maple, Zayu, and Clutch]]. Maple is a [[moose]], Zayu is a [[jaguar]], and Clutch is a [[bald eagle]], representing Canada, Mexico, and the United States respectively.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; They were designed to reflect the cultural heritage of their respective countries.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;

===Match ball===
{{main|Adidas Trionda}}
{{see also|List of FIFA World Cup official match balls}}
[[File:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972841852).jpg|thumb|Adidas Trionda|242x242px]]

On May 2, 2025, reports surfaced that the match ball would be called [[Adidas Trionda]]. The design features red, green, and blue (the three colors representing Canada, Mexico, and the United States, respectively, and also featured on the host countries' flags), as well as a white wave connecting each of the colors, hence the name using the [[Spanish language|Spanish]] words for three (tri) and wave (onda).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; The design also features the national symbols of the three host countries (a [[maple leaf]] for Canada, a [[Golden eagle#canadensis|golden eagle]] for Mexico, and a [[five-pointed star]] for the United States) as well as gold embellishments to represent the [[FIFA World Cup Trophy|World Cup Trophy]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Music===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|List of FIFA World Cup songs and anthems}}

On May 17, 2023, the official theme song of the tournament was released, an instrumental track simply titled &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The following songs have also been released as a part of the official album.

{{Track listing
| extra_column  = Performer(s)
| title1        = The Official FIFA World Cup 2026 Theme
| extra1        = Zachary Aaron Golden (writer)
| length1       = 2:02
| title2        = [[Goals (song)|Goals]]
| extra2        = [[Lisa (rapper)|Lisa]], [[Anitta (singer)|Anitta]], and [[Rema (musician)|Rema]]
| length2       = 3:00
| title3        = [[Game Time (Future and Tyla song)|Game Time]]
| extra3        = [[Future (rapper)|Future]], [[Tyla]]
| length3       = 3:27
| title4        = [[Illuminate (song)|Illuminate]]
| extra4        = [[Jessie Reyez]] and [[Elyanna]]
| length4       = 3:04
| title5        = [[Echo (Daddy Yankee and Shenseea song)|Echo]]
| extra5        = [[Daddy Yankee]] and [[Shenseea]]
| length5       = 2:16
| title6        = [[Por Ella (Belinda and Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]
| extra6        = [[Belinda Peregrín|Belinda]] and [[Los Ángeles Azules]]
| length6       = 3:02
| title7        = [[Three Nations (21 Savage, Nata Cano and French Montana song)|Three Nations]]
| extra7        = [[21 Savage]], [[Natanael Cano]], and [[French Montana]]
| length7       = 3:30
| title8        = [[No Place Like Home (Major Lazer, Nelly Furtado and Davido song)|No Place Like Home]]
| extra8        = [[Major Lazer]], [[Nelly Furtado]], and [[Davido]]
| length8       = 2:35
| title9        = [[Foreign Tongues|In The Stars]]
| extra9        = [[The Rolling Stones]]
| length9       = 4:59
| title10       = [[Show Me (Ayra Starr and Latto song)|Show Me]]
| extra10       = [[Ayra Starr]] and [[Latto]]
| length10      = 3:28
| title11       = [[Mi Mexico Lindo]]
| extra11       = [[Alejandro Fernández]]
| length11      = 2:34
| title12       = [[Blessings (Stormzy, Fridayy and Angel song)|Blessings]]
| extra12       = [[Stormzy]], [[Fridayy]], and [[Angel (British musician)|Angel]]
| length12      = 3:36
| title13       = [[Energy (Ava Max and BIA song)|Energy]]
| extra13       = [[Ava Max]] and [[Bia (rapper)|BIA]]
| length13      = 3:01
| title14       = [[Lighter (Jelly Roll and Carín León song)|Lighter]]
| extra14       = [[Jelly Roll (singer)|Jelly Roll]] and [[Carín León]]
| length14      = 3:00
| title15       = [[Siir Siir]]
| extra15       = [[Nora Fatehi]], [[Vegedream]], and Sanjoy
| length15      = 3:06
| title16       = [[Partidazo]]
| extra16       = [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]
| length16      = 2:23
| title17       = [[World Cup (Champions)|Champions]]
| extra17       = [[IShowSpeed]]
| length17      = 4:16
| title18       = [[Love Always Wins (Shaggy, Cimafunk and Zema song)|Love Always Wins]]
| extra18       = [[Shaggy (musician)|Shaggy]], [[Cimafunk]], and Zema
| length18      = 3:08
| title19       = [[Dai Dai]]
| extra19       = [[Shakira]], [[Burna Boy]]
| length19      = 3:43
}}

In March 2025, sixteen remixes of the theme song were released, which featured artists from each host city giving their own local spin to the song.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Awards==
===Prize money===
In April 2026, FIFA confirmed the prizes for all participating nations. This edition's total distribution for the tournament will be $871&amp;nbsp;million, $431&amp;nbsp;million higher than the prize pool of the [[2022 FIFA World Cup|previous tournament]]. In addition to the performance-based prize money, each qualified team will also receive a $10&amp;nbsp;million qualification payment and a $2.5&amp;nbsp;million preparation fee before the competition.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |publisher=FIFA |access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |website=World Cup Local Time |access-date=May 3, 2026 |date=May 3, 2026 |last=Sharma |first=Pooja|orig-date=January 25, 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Performance-based prize money based on final position
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Place
! rowspan=&quot;2&quot; |Teams
! colspan=&quot;2&quot; | Amount (in millions)
|-
! Per team
! Total
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Champions
|1
| $50
| $50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Runners-up
|1
| $33
| $33
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Third place
|1
| $29
| $29
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Fourth place
|1
| $27
| $27
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 5th–8th place (quarter-finals)
|4
| $19
| $76
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 9th–16th place (round of 16)
|8
| $15
| $120
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 17th–32nd place (round of 32)
|16
| $11
| $176
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 33rd–48th place (group stage)
|16
| $9
| $144
|-
! Total
!48
! colspan=&quot;2&quot; |$655
|}

=== Individual and team awards ===
{{see also|FIFA World Cup awards}}

The following awards are due to be awarded at the end of the tournament.

*Golden Boot: Awarded to the tournament's top goal scorer.
*Golden Glove: Awarded to the tournament's best goalkeeper.
*Golden Ball: Awarded to the best overall player of the tournament.
*FIFA Young Player Award: Awarded to the best overall player of the tournament under the age of 21.
*FIFA Fair Play Trophy: Awarded to the team with the best disciplinary record that reached the knockout stage.

==Controversies==
{{Main|List of 2026 FIFA World Cup controversies}}

===Climate===
In January 2025, [[Queen's University Belfast]] warned about potential heat risks for most of the host cities and urged FIFA to schedule match kickoffs later into the afternoon or evening, stating that the [[wet-bulb globe temperature]] in certain host cities was higher than that of Qatar in the winter.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 30, 2025 |title=Rethink kick-off times during 2026 FIFA World Cup to protect footballers from extreme heat |url=https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426233917/Https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |archive-date=April 26, 2025 |website=Queen's University Belfast}}&lt;/ref&gt; During the [[2025 FIFA Club World Cup]], which was also hosted in the United States, several matches reported high temperatures ranging from {{convert|90|to|102|F|C}} and weather delays.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Latest weather updates at tournament venues |first=Jon |last=Hoefling |publisher=[[USA Today]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624030718/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Players and fans voice concerns as temperatures soar |first1=Sarah |last1=Shephard |first2=Asli |last2=Pelit |work=[[The Athletic]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624035337/https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In December 2025, FIFA announced that all matches at the 2026 World Cup would include a mandatory three-minute hydration break in each half to allow players to rest in hot conditions.&lt;ref&gt;{{cite news |date=December 8, 2025 |title=All World Cup matches to have hydration breaks |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czj0v4d9gn7o |publisher=BBC Sport |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; The three-minute period would also be available for commercials at the discretion of tournament broadcasters.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |date=December 8, 2025 |title=2026 World Cup to feature three-minute hydration breaks in every half throughout tournament |url=https://www.nytimes.com/athletic/6871622/2025/12/08/world-cup-2026-hydration-breaks/ |work=The Athletic |url-access=subscription |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; On May 20, 2026, a letter from New Weather Institute signed by dozens of players called for FIFA to take stronger action for their heat protocols during the tournament as well as to reduce the climate impact of the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/world-cup-heat-players-fifa-1a5252346f1f7981c6bf189b7231fcbf|title=World Cup-bound Norway player backs calls for improved heat protocols from FIFA|first=The Associated|last=Press|date=May 20, 2026|website=AP News}}&lt;/ref&gt;

===Immigration===
In June 2025, the [[Second presidency of Donald Trump|second Trump administration]] reinstated a [[Proclamation 10949|travel ban]] affecting citizens from multiple countries, citing &quot;national security&quot; concerns.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Abnos |first1=Alexander |date=June 5, 2025 |title=Trump travel ban includes exemption for World Cup and Olympic athletes |url=https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605171124/https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |archive-date=June 5, 2025 |access-date=June 5, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; The ban, which was later expanded in December, prohibits the issuance of new immigrant and [[Travel visa|non-immigrant visas]] for citizens of 39 affected countries, including those whose teams have qualified for the World Cup—[[Haiti]], [[Iran]], [[Ivory Coast]], and [[Senegal]]. The proclamation includes an exemption for any athlete or member of an athletic team, including coaches, persons performing a necessary support role, and immediate relatives, traveling for the World Cup, [[Olympic Games|Olympics]], or other major sporting events as determined by the [[United States Secretary of State|Secretary of State]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abnos |first=Alexander |date=December 17, 2025 |title=World Cup countries Senegal and Côte d'Ivoire among additions to Trump travel ban |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/16/world-cup-travel-ban-senegal-cote-divoire |access-date=December 17, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 16, 2025 |title=Fact Sheet: President Donald J. Trump Further Restricts and Limits the Entry of Foreign Nationals to Protect the Security of the United States |url=https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/12/fact-sheet-president-donald-j-trump-further-restricts-and-limits-the-entry-of-foreign-nationals-to-protect-the-security-of-the-united-states/ |access-date=December 18, 2025 |website=The White House |publisher= |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

This exemption ensured that national teams' players, coaches, and staff of those designated countries would be permitted to enter the United States for the competition, but the [[United States Department of State|US State Department]] confirmed that ordinary citizens of the four countries were not covered by this exemption, making them ineligible for visa issuance to attend the matches. While fans were permitted to submit visa applications with the promise of priority if they provided proof of tickets, the department noted that issuance would be unlikely, barring rare &quot;national interest&quot; waivers. However, this restriction can be circumvented if a fan is a valid visa holder, a permanent resident, or a [[Multiple citizenship|dual national]] who applies using a passport not subject to the ban. In such cases, applicants may still be eligible to enter or apply for entry, provided they satisfy all other immigration and security requirements.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Crafton |first=Adam |date=November 20, 2025 |title=U.S. Government's travel bans mean many Haitian fans will not be able to go to World Cup |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820839/2025/11/19/world-cup-news-u-s-travel-ban-haiti/ |access-date=November 25, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Travel Ban and its impact for the nationals of Cuba, Haiti and Venezuela. What you need to know. – WOLA |url=https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250920164732/https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-date=September 20, 2025 |access-date=November 25, 2025 |work=WOLA |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miceli |first=Cristina |date=November 20, 2025 |title=U.S. Travel Ban Could Block Thousands Of Fans From The 2026 FIFA World Cup |url=https://www.thetravel.com/us-travel-ban-blocks-some-fans-from-the-fifa-world-cup-in-2026/ |access-date=November 25, 2025 |website=The Travel |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the U.S. government decided to temporarily drop the $15,000 visa bond requirement for fans from five African countries that have made it to the 2026 World Cup—Algeria, Cape Verde, Ivory Coast, Senegal, and Tunisia—as long as they have a valid ticket for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2026 |title=Fans from five African World Cup countries will no longer face $15,000 bond to enter US |url=https://www.theguardian.com/football/2026/may/13/world-cup-bonds-for-travelers-suspended |access-date=May 17, 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

===Iran's participation===
On November 27, 2025, the [[Football Federation Islamic Republic of Iran]] (FFIRI) said it would boycott the December 5 World Cup draw after its president, [[Mehdi Taj]], was denied a visa to enter the United States. Four other delegation members, including head coach [[Amir Ghalenoei]], were approved. An FFIRI spokesperson told state media the United States' decision was &quot;unrelated to sport&quot; and said the federation quickly raised the issue with FIFA President [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=MacInnes |first=Paul |date=November 28, 2025 |title=Iran to boycott World Cup draw over lack of visa for federation president |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/28/iran-to-boycott-world-cup-draw-due-to-anger-over-limited-us-visas-for-iranians |access-date=November 28, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; However, on December 3, the FFIRI reversed its decision and announced that it would send representatives to the draw, with head coach Ghalenoei serving as the technical representative of the national soccer team.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 3, 2025 |title=Iran says to attend World Cup draw in apparent U-turn |url=https://www.rfi.fr/en/middle-east/20251203-iran-says-to-attend-world-cup-draw-in-apparent-u-turn |access-date=December 3, 2025 |work=[[Radio France Internationale]] |agency=[[Agence France-Presse]]}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, multiple Iranian soccer players and athletes were killed during the [[2026 Iran massacres]] amid [[2025–2026 Iranian protests|protests]], including former [[Tractor Sazi F.C.]] midfielder [[Mojtaba Tarshiz]], prompting former [[Iran national football team|Iran national team]] captain [[Masoud Shojaei]] to criticize FIFA for its silence over the killing of Iranian athletes during protests, while then-captain [[Mehdi Taremi]] expressed solidarity with the Iranian people.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamiar |first=Babak |date=January 15, 2026 |title=Iranian footballers killed in protests as former national team captain slams FIFA silence |url=https://www.euronews.com/2026/01/15/iranian-footballers-killed-in-protests-as-former-national-team-captain-slams-fifa-silence |access-date=February 12, 2026 |website=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Duerden |first=John |date=January 14, 2026 |title=Iran's footballers face battle to be heard as regime brutally clamps down on protests |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/14/iran-football-team-battle-to-be-heard-regime-protests |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MacInnes |first=Paul |date=January 15, 2026 |title=Geopolitical football: Iran? Trump? How the game can stand strong in a fractured world |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/15/geopolitical-football-iran-trump-how-can-the-game-stand-strong-in-a-fractured-world |access-date=February 12, 2026 |website=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sport-thousands-killed&quot;&gt;{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=January 25, 2026 |title=Iran's bid for normalcy via sport: Matches return but players refuse the script |url=https://www.iranintl.com/en/202601227152 |access-date=February 12, 2026 |website=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt; [[Ali Karimi]], a former player for the Iran national team, along with a coalition of prominent Iranians, wrote an open letter to FIFA and all its member associations, calling on Infantino to speak up on the protest deaths.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aarons |first=Ed |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/26/iran-football-ali-karimi-infantino-fifa-protest-deaths |title=Iran football great Ali Karimi leads call for Infantino to speak up on protest deaths |date=January 26, 2026 |website=[[The Guardian]] |access-date=February 8, 2026}}&lt;/ref&gt; On April 30, 2026, [[2026 Iranian diaspora protests|protests]] were held outside the 2026 [[FIFA Congress]] in [[Vancouver]]&lt;nowiki/&gt; by Iranian monarchists loyal to [[Reza Pahlavi]], calling on FIFA to ban the Iranian team and claiming that it represents the [[Islamic Revolutionary Guard Corps]] (IRGC) instead of the people of Iran, without offering specifics.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caroll |first=Rory |date=2026-04-30 |title='They are not representing Iran': protesters urge FIFA to ban Iran from World Cup |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/they-are-not-representing-iran-protesters-urge-fifa-ban-iran-world-cup-2026-04-30/ |access-date=2026-06-02 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

FIFA has long promoted the World Cup under the slogan &quot;Football Unites the World,&quot; presenting it as a symbol of global connection and harmony. However, several reports suggest that the 2026 edition is taking place in a more complex context, with political tensions, including those involving Iran and the United States, as well as security concerns and immigration and visa policies in the United States, potentially making participation in the tournament more difficult.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 17, 2026 |title=World Cup 2026: Is the US-Iran war an ethical tipping point? |url=https://www.dw.com/en/world-cup-2026-is-the-us-iran-war-an-ethical-tipping-point/a-76300631 |access-date=May 2, 2026 |work=Deutsche Welle |last=Harding |first=Jonathan}}&lt;/ref&gt; Some analysts also describe the tournament as facing a mix of political, security, and logistical challenges at the same time.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 3, 2026 |title=What will happen to the World Cup in the United States amid the conflict with Irán and the current geopolitical situation? |url=https://latination.com/world-cup-2026-geopolitical-risks/ |access-date= |work=Latin Nation}}&lt;/ref&gt; Some commentators argue that while FIFA continues to emphasize messages of unity, these conditions may undermine that narrative by highlighting divisions and unequal access for fans from different parts of the world, as illustrated by the Trump administration arbitrarily banning people of specific nationalities from entering the US.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 25, 2026 |title=A host nation at war with a participant: uncertainty and tension swirl around soccer's World Cup |url=https://www.uts.edu.au/news/2026/03/a-host-nation-at-war-with-a-participant-uncertainty-and-tension-swirl-around-soccers-world-cup |access-date=May 2, 2026 |work=UTS}}&lt;/ref&gt;

Further complications regarding Iran's participation occurred as a result of the [[Prelude to the 2026 Iran war|2026 Iran–United States crisis]] in February 2026, which resulted in the [[2026 Iran war|United States and Israel unilaterally launching airstrikes on Iran]]. In retaliation, Iran launched missiles at Israel and [[Arab states of the Persian Gulf|Persian Gulf Arab states]] hosting US military bases where these strikes were staged from, as well as additional spillover missile strikes in Jordan. FIFA stated that it was monitoring the situation and was focused on getting all countries to participate, despite reports saying Iran may not participate.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/48060986/fifa-monitor-developments-iran-ahead-2026-world-cup |title=FIFA to 'monitor developments' in Iran ahead of 2026 World Cup |first=Mark |last=Ogden |date=February 28, 2026 |website=ESPN|access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7077233/2026/02/28/fifa-world-cup-iran-attack-united-states/ |title=FIFA focused on 'everybody participating' at World Cup after U.S. attack on Iran |first1=Philip |last1=Buckingham |first2=Henry |last2=Bushnell |date=February 28, 2026 |via=New York Times|access-date=February 28, 2026 |website=The Athletic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.givemesport.com/iranian-football-federation-statement-pulling-out-world-cup-usa-attack/ |title=Iran now 'unlikely' to attend 2026 World Cup – nation most likely to replace them is revealed |first=Hal |last=Fish |date=February 28, 2026 |website=GiveMeSport}}&lt;/ref&gt;

Following a meeting with US President Trump on March 10, Infantino said that Trump had reiterated that the Iranian team &quot;is, of course, welcome to compete in the tournament in the United States&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 11, 2026 |title=Trump will welcome Iran at World Cup – Infantino |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/ce3g4qq139ko |access-date=March 11, 2026 |work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; In a post on [[Truth Social]], Trump later added that, while the team is welcome, it would &quot;[not be] appropriate that they be there, for their own life and safety&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/48184550/us-president-trump-iran-skip-world-cup-safety |title=U.S. President Trump: Iran should skip World Cup 'for their safety' |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |work=[[ESPN]] |language=en-GB |quote=The Iran National Soccer Team is welcome to The World Cup, but I really don't believe it is appropriate that they be there, for their own life and safety. Thank you for your attention to this matter! President DONALD J. TRUMP.}}&lt;/ref&gt; In response, Iran asked for FIFA to remove the United States as tournament hosts, referring to Trump's statement that the Iranian team's safety could not be guaranteed.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9q5rvp58yxo |title=US and Iran call for each other's World Cup absence |date=March 12, 2026 |access-date=March 13, 2026 |author=Salley |website=[[BBC]] |quote=Certainly, no-one can remove the Iranian national team from the World Cup. Rather, the country that should be removed is the one that merely carries the title of host but does not have the ability to ensure security for the teams participating in this event. |first=Emily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goal.com_13Mar2026&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.goal.com/en/lists/iran-respond-donald-trump-2026-world-cup-safety-standoff-withdrawal-risk/bltd9bf036e1004a53d |title=Iran respond to Donald Trump over World Cup fiasco after national team quit tournament over USA conflict |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |website=Goal |author=Makayasa |first=Adhe}}&lt;/ref&gt;

On May 10, 2026, Iran announced its demands for attending the World Cup, which includes visa guarantees for players, staff, journalists, and fans without further questioning by immigration authorities, security guarantees for players and staff, and &quot;respectful&quot; treatment of the Iranian flag, symbols, and national anthem. Requests were also made to have any press conference featuring the Iranian team to not include questions not related to the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-independent.com/bulletin/sport/iran-2026-world-cup-participation-usa-visas-b2973745.html|title=Iran lays out demands after confirming 2026 World Cup participation|date=May 10, 2026|website=The Independent}}&lt;/ref&gt;

On May 16, 2026, FIFA Secretary-General [[Mattias Grafström]] met with Iranian Football Federation officials in Istanbul to offer reassurance over Iran's participation in the World Cup, following concerns about the team's ability to enter the United States due to the ongoing [[2026 Iran war|Iran war]]. Earlier, Iranian FA President [[Mehdi Taj]] had been refused entry to Canada for the FIFA Congress due to his links to the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), which the U.S. and Canada classify as a terrorist entity. FIFA confirmed it was working with relevant authorities to ensure all teams could compete in a safe environment without discrimination.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Axon |first=Iain |title=FIFA officials to meet Iranian FA to discuss World Cup on Saturday, says source |url=https://www.reuters.com/sports/fifa-officials-meet-iranian-fa-discuss-world-cup-saturday-says-source-2026-05-16/ |work=Reuters |date=May 16, 2026 |access-date=May 16, 2026}}&lt;/ref&gt; On May 19, it was reported that FIFA would again [[List of 2026 FIFA World Cup controversies#Protests and massacres in Iran|ban]] the pre-revolutionary [[Lion and Sun flag]] (used by monarchists to express support for the restoration of the Pahlavi dynasty) from World Cup stadiums, [[List of 2022 FIFA World Cup controversies#Iranian protests|similar to previous World Cups]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Crafton |first1=Adam |last2=Kamrani |first2=Christopher |date=May 19, 2026 |title=FIFA will again prohibit the pre-revolutionary Iran flag in World Cup stadiums |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288376/2026/05/19/world-cup-fifa-iran-flag/ |access-date=May 27, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 19, 2026 |title=FIFA to ban pre-revolutionary Iran flag at World Cup - Athletic |url=https://www.iranintl.com/en/202605195257 |access-date=May 27, 2026 |website=Iran Intl |language=en}}&lt;/ref&gt; On May 26, FIFA faced the threat of a lawsuit from the Institute for Voices of Liberty, a group with ties to the US Government, for the ban imposed on the Lion and Sun flags.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insideworldfootball.com/2026/05/27/fifa-threatened-with-legal-action-if-it-bans-irans-pre-revolution-lion-and-sun-flag/|title=FIFA threatened with legal action if it bans Iran's pre-revolution 'lion and sun' flag|first=Paul|last=Nicholson|date=May 27, 2026|access-date=May 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

On May 19, the Iran national team reached [[Istanbul]] to start the training camp for the World Cup. It was later confirmed that Iran would play a friendly in Turkey against [[Gambia national football team|Gambia]] before the start of the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Toksabay |first=Ece |date=May 19, 2026 |title=Iran begin Turkey camp as squad prepares for World Cup visa process |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-focused-fitness-turkey-after-war-enforced-furlough-2026-05-19/ |access-date=May 19, 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 12, 2026 |title=Iran 'to play' at least one friendly in Türkiye before World Cup |url=https://onefootball.com/pt-br/noticias/iran-to-play-at-least-one-friendly-in-tuerkiye-before-world-cup-42889582 |access-date=May 19, 2026 |website=OneFootball}}&lt;/ref&gt; The Iranian Football Federation announced later that the Iranian national football team's training camp for the World Cup has been moved from the United States (in [[Tucson, Arizona]]) to [[Tijuana]], Mexico, due to security concerns, which received official approval from FIFA.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran says World Cup base moved to Mexico from US |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx21e47e214o |last=Hudson |first=Elizabeth |agency=BBC |date=May 24, 2026 |access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt; Iran's team received visas to enter the United States just ten days before their opening match against [[New Zealand]], while some members of its coaching and administrative staff have not received visas, according to the [[Fars News Agency]]. The US State Department considers these individuals to be linked to Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wilson |first1=Tabby |title=Iran's football team granted visas to enter US for World Cup, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy8286nqz87o |agency=BBC}}&lt;/ref&gt;

===Final match halftime show===
FIFA announced that, similar to the [[2025 FIFA Club World Cup final#Entertainment|2025 Club World Cup final]],  [[Global Citizen (organization)|Global Citizen]], an international advocacy organization, would co-produce a [[halftime show]] for the [[2026 FIFA World Cup final|final match]] at [[MetLife Stadium]], the first halftime show in the history of the World Cup.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Willman |first=Chris |date=September 28, 2024 |title=Global Citizen to Produce Halftime Show for FIFA World Cup Final, Starting in 2026 |url=https://variety.com/2024/music/news/world-cup-final-halftime-show-global-citizen-produce-fifa-starting-2026-1236158976/ |accessdate=December 19, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; The show is intended to copy the format of the [[Super Bowl halftime show]], featuring a well-known musical performer to increase the tournament's commercial appeal in the market. On May 14, 2026, FIFA announced that the halftime show would feature performances by [[Madonna]], [[Shakira]], and [[BTS]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=McKenna |first=Lorraine |date=May 14, 2026 |title=Madonna, Shakira &amp; BTS to headline World Cup show |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |access-date=May 14, 2026 |website=[[BBC Sport]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514111629/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |archive-date=May 14, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The show has generated debate in the global soccer community. Supporters argue that the event modernizes the World Cup and provides a platform for global cultural exchange and revenue growth. However, critics, players, media, unions, and traditionalist fan groups have criticized what they view as the &quot;[[Americanization]]&quot; of soccer. Primary objections focus on the potential extension of the traditional 15-minute halftime interval, which generated an argument that it will disrupt player recovery, interfere with technical coaching adjustments, and break the natural flow of the match.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marcotti |first=Gabriele |date=March 8, 2025 |title=FIFA, Infantino can have a World Cup halftime show: Just end it in 15 minutes |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl |access-date=December 19, 2025 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Brian T. |date=March 5, 2025 |title='Nobody wants this' – FIFA angers fans with major 2026 World Cup announcement that could turn Final into NFL Super Bowl show |url=https://talksport.com/football/2987483/fifa-2026-world-cup-final-super-bowl-halftime-nfl/ |access-date=December 19, 2025 |website=talkSPORT |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

=== Bottle bans ===
FIFA has announced a ban on [[Reuse of bottles|reusable water bottles]] inside all the stadiums during the 2026 World Cup. FIFA stated that the bottles are a safety hazard as they could be thrown causing injuries. The decision is widely criticized as most games will be played during the hot hours of the day, raising issues of hydration, fan welfare, and environmental impact. FIFA's reply was that it would provide hydration stations, cooling areas, and other measures.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ames |first=Nick |date=2026-06-04 |title='A real health risk': Fifa ban on reusable water bottles sparks anger among fans |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/04/fifa-bans-reusable-water-bottles-world-cup-stadiums |access-date=2026-06-04 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=World Cup 2026: Heat experts warn 'reckless' Fifa of bottle ban health risk |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c302gelj8evo |access-date=2026-06-04 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== Transit access ===
The [[car dependent]] construction of many of the US stadium venues drew negative commentary.&lt;ref name=&quot;RoyNYT&quot;&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Jessica |date=April 29, 2026 |title=New Yorkers to World Cup Fans: Please Don't Walk to MetLife |url=https://www.nytimes.com/2026/04/29/style/world-cup-metlife-walking-new-jersey.html |access-date=June 8, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The price of a round-trip rail ticket to the New-York-branded venue, [[MetLife Stadium]] in New Jersey, had increased from US$13 to US$98 (down from a previous high of US$150, following a backlash.) Some visitors considered walking there along the [[Interstate 95]] freeway.&lt;ref name=MillmanNBC /&gt; Officials responded by cutting off all pedestrian access to MetLife Stadium, blaming prospective pedestrians for causing harm to drivers and police officers.&lt;ref name=Gioino&gt;{{cite web | title=The U.S. Campaigned to host the World Cup. Now soccer fans will trade their countries' train system for the U.S.'s 'D' rated infrastructure | url=https://fortune.com/2026/05/25/fifa-infrastructure-market-tickets-investment/ |work=Fortune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MillmanNBC&gt;{{cite news | last=Millman|first=Jennifer|title=People are talking about walking I-95 to World Cup games due to cost | date=April 28, 2026 | url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/can-you-walk-metlife-stadium-fifa-world-cup/6495352/ |work=NBC New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McPartland&gt;{{cite news | last1=Benwell | first1=Max | last2=McPartland | first2=Mark | title=Is it possible to walk to MetLife Stadium from New York City? | work=The Guardian | url=https://www.theguardian.com/football/video/2026/jun/05/is-it-possible-to-walk-to-metlife-stadium-from-new-york-city-video }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wolfe&gt;{{cite news | last1=Wolfe | first1=Alex | last2=Wilson | first2=Thomas | title=You Can Walk to the World Cup in New Jersey. But Should You? | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2026/06/07/opinion/world-cup-new-york-new-jersey-transit-walk.html }}&lt;/ref&gt; Some Americans dismissed the critique of US car dependency as [[Europeanism]].&lt;ref name=RoyNYT /&gt;

==Notes==
{{notelist-ua}}

==References==
{{reflist}}

==Teams==
===Qualification===
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300x300px|{{Legend|#0000ff|Team qualified}}{{Legend|#ffcc00|Team eliminated}}{{Legend|#000000|Team withdrew or suspended}}{{Legend|#cccccc|Not a FIFA member}}]]
The United Bid personnel anticipated that all three host countries would be awarded automatic berths.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On August 31, 2022, FIFA president Gianni Infantino confirmed that six CONCACAF teams would qualify for the World Cup, with Canada, Mexico, and the United States automatically qualifying as hosts.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; This was confirmed by the [[FIFA Council]] on February 14, 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Immediately prior to the 67th [[FIFA Congress]], the FIFA Council approved the slot allocation in a meeting in [[Manama]], Bahrain.&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; This included an intercontinental playoff tournament involving six teams to decide the last two FIFA World Cup spots.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The six teams in the playoffs comprised one team from each confederation excluding [[UEFA]], and one additional team from the confederation of the host countries ([[CONCACAF]]). Two of the teams were seeded based on the [[FIFA Men's World Ranking|World Rankings]], and they played the winners of two knockout matches between the four unseeded teams for the two [[FIFA World Cup]] berths. The four-match tournament was played in Mexico, one of the host countries, and was also used as a test event for the FIFA World Cup.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt; The ratification of slot allocation also gave the [[Oceania Football Confederation|OFC]] a guaranteed berth in the final tournament for the first time: the 2026 FIFA World Cup will be the first tournament in which all six confederations have at least one guaranteed berth and also the first time since the [[2010 FIFA World Cup|2010 edition]] in which all confederations have a team qualified for the World Cup finals.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

Of the 48 qualified teams, 25 also appeared in the [[2022 FIFA World Cup|2022 edition]]. Highlights include:
* [[Cape Verde national football team|Cape Verde]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Curaçao national football team|Curaçao]],{{efn-ua|Curaçao is the smallest country by area and the least populous to qualify for the World Cup. Excluding teams from the [[United Kingdom]], Curaçao is also the first team representing a non-sovereign nation to qualify for the World Cup since the Dutch East Indies (currently [[Indonesia at the FIFA World Cup|Indonesia]]) in [[1938 FIFA World Cup|1938]].}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]]{{efn-ua|Until 1991, Uzbekistan was part of the [[Soviet Union national football team|Soviet Union]], which competed at seven World Cup tournaments. Following the [[dissolution of the Soviet Union]], Uzbekistan will become the third former Soviet republic to compete as an independent nation after [[Russia national football team|Russia]] ([[1994 FIFA World Cup|1994]], [[2002 FIFA World Cup|2002]], [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]]) and [[Ukraine national football team|Ukraine]] ([[2006 FIFA World Cup|2006]]). FIFA considers Russia to be the successor team of the Soviet Union.}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; will all make their World Cup debuts.
* [[Qatar national football team|Qatar]] advanced to the tournament through qualification for the first time, as its only previous appearance was as host in 2022.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* [[DR Congo national football team|DR Congo]]{{efn-ua|From 1970 to 1998, DR Congo competed as [[Zaire]]. This will be the first time the country competes under DR Congo.}} and [[Haiti national football team|Haiti]] return to the tournament after appearing in their only previous tournament in [[1974 FIFA World Cup|1974]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[Iraq national football team|Iraq]] returns to the tournament after appearing in its only previous tournament in [[1986 FIFA World Cup|1986]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[Austria national football team|Austria]], [[Norway national football team|Norway]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; and [[Scotland national football team|Scotland]] return to the tournament after last appearing in [[1998 FIFA World Cup|1998]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Turkey national football team|Turkey]] qualified for the first time since finishing third in [[2002 FIFA World Cup|2002]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Czech Republic national football team|Czech Republic]]{{efn-ua|Until 1992, the Czech Republic was part of Czechoslovakia, which competed in eight World Cup tournaments. Following [[Dissolution of Czechoslovakia|its dissolution]], the Czech Republic has qualified for the tournament for the second time as an independent nation, having previously debuted in [[2006 FIFA World Cup|2006]].}} qualified for the first time since [[2006 FIFA World Cup|2006]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], and [[South Africa national soccer team|South Africa]] (2010 World Cup host) return after last taking part in [[2010 FIFA World Cup|2010]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; South Africa achieved its first successful qualifying campaign since [[2002 FIFA World Cup|2002]] while New Zealand is the lowest ranked team to qualify, ranked 85th.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], and [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] qualified for the first time since [[2014 FIFA World Cup|2014]]. Bosnia achieved its first successful qualification process for a major tournament since the 2014 World Cup.
* [[Colombia national football team|Colombia]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Panama national football team|Panama]], and [[Sweden men's national football team|Sweden]] return after missing the previous tournament in [[2022 FIFA World Cup|2022]].

Additionally, four-time champion [[Italy national football team|Italy]] missed out after being defeated in the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round#Path A|European playoff final]] by Bosnia and Herzegovina on [[penalty shootout|penalties]], becoming the first former champion to miss out on three consecutive World Cups.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Similar to [[2018 FIFA World Cup|2018]] and 2022, Italy was the only former champion that did not qualify. [[Costa Rica national football team|Costa Rica]] failed to qualify for the first time since [[2010 FIFA World Cup|2010]], while [[Cameroon national football team|Cameroon]],  [[Denmark national football team|Denmark]], [[Poland national football team|Poland]], [[Serbia national football team|Serbia]], and [[Wales national football team|Wales]], all of whom qualified in 2022, also did not qualify for the 2026 tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

The teams that qualified, sorted by region:

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==External links==
{{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com

{{2026 FIFA World Cup}}
&lt;!--{{2026 FIFA World Cup finalists}}--&gt;
{{FIFA World Cup}}
{{navboxes top}}
{{2026 FIFA World Cup stadiums}}
{{2026 FIFA World Cup referees}}
{{World championships in 2026}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}
{{Portal bar|2020s|Sport|Association football|Canada|Mexico|United States|North America}}

{{DEFAULTSORT:FIFA World Cup 2026}}
[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ 2026ع]]
[[زمرو:فٽبال]]
[[زمرو:ايسوسيئيشن فٽبال]]
[[زمرو:راندين جا مقابلا]]</text>
      <sha1>mqj8usd36q18idg9sveknl5cw70riai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383435</id>
      <parentid>383434</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292031" sha1="hcl9cfa3khxlqwo3hc6yzpa6xrd0ovm" xml:space="preserve">{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Infobox cricket tournament
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = 
}}
[[File:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|thumb|
|[[ميڪسيڪو]] ۾ اسٽاڊيو ايزٽيڪا فٽبال اسٽيڊيم، [[ميڪسيڪو شهر]]]]
'''سال 2026ع جو فيفا ورلڊ ڪپ'''{{Efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} فيفا ورلڊ ڪپ جو 23هون ايڊيشن هوندو، جيڪو چار سالن ۾ ٿيندڙ بين الاقوامي مردن جي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] چيمپئن شپ آهي جنهن ۾ [[ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن|فيفا]] جي ميمبر ايسوسيئيشن جي قومي ٽيمون حصو وٺنديون آهن. هي ٽورنامينٽ 11 جون، 2026ع کان 19 جولاءِ، 2026ع تائين ٿيندو.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=February 4, 2024|quote=February 4, 2024|archivedate=February 5, 2024}}&lt;/ref&gt; ان جي ميزباني گڏيل طور تي اتر آمريڪا جا 16 شهر ڪندا ([[آمريڪا]] ۾ 11، [[ميڪسيڪو]] ۾ 3 ۽ [[ڪينيڊا]] ۾ 2). هي ٽورنامينٽ پهريون فيفا ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو ٽن ملڪن جي ميزباني ۾ هوندو ۽ جنهن ۾ پهرين ڀيرا 48 ٽيمون شامل هونديون (سال 2022ع ۾ 32 ٽيمون هيون). 

[[ماسڪو]] ۾ 68هين فيفا ڪانگريس ۾ آخري ووٽنگ دوران ٽن اتر آمريڪي ملڪن جي &quot;يونائيٽيڊ 2026&quot; جي بولي [[مراڪش]] جي مخالف بولي کي شڪست ڏني. اهو سال 2002ع کان پوءِ پهريون مردن جو فٽبال ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو هڪ کان وڌيڪ ملڪن پاران گڏيل طور تي ميزباني ڪيو ويندو. سال 1970ع ۽ 1986ع جي ٽورنامينٽ جي پنهنجي ماضي جي ميزباني سان، ميڪسيڪو پهريون ملڪ بڻجي ويندو جيڪو ٽي ڀيرا مردن جي ورلڊ ڪپ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. آمريڪا اڳ ۾ سال 1994ع ۾ مردن جي فٽبال ورلڊ ڪپ جي ميزباني ڪئي هئي. ان جي ابتڙ، ڪينيڊا ۾ اهو پهريون ڀيرو هوندو ته ملڪ مردن جي ٽورنامينٽ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. [[قطر]] ۾ سال 2022ع ورلڊ ڪپ نومبر ۽ ڊسمبر ۾ منفرد طور تي منعقد ٿيڻ کان پوءِ هي تقريب پنهنجي روايتي [[اتريون اڌ گول|اتر اڌ گول]] جي اونهاري جي شيڊول ڏانهن موٽندي.

ميزبان ملڪن جي حيثيت سان، ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا سڀ ئي فائنل رائونڊ لاء پاڻمرادو قابليت حاصل ڪري ورتا آهن. [[ڪيپ ورڊي|ڪيپ وردي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ جي فائنل رائونڊ ۾ پهرين ڀيرا ڪواليفائي ڪيا آهن ۽ حصو وٺندا. [[ارجنٽائن]] دفاعي چيمپيئن آهي، جنهن سال 2022ع ۾ پنهنجو ٽيون ورلڊ ڪپ ٽائيٽل کٽيو هو.


[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] 
[[زمرو: فيفا ورلڊ ڪپ ٽورنامينٽ|2026]] [[زمرو:2026 مردن جي بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال ۾|ورلڊ ڪپ]] 
[[زمرو:2026 آمريڪي مردن جي فٽبال ۾]] [[زمرو:2026 ڪينيڊين فٽبال ۾]] [[زمرو: 2025–26 ميڪسيڪو فٽبال ۾]] [[زمرو: ميڪسيڪو–آمريڪا راندين جا لاڳاپا]] [[زمرو: ڪينيڊا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: ميڪسيڪو جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: آمريڪا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: جون 2026 اتر آمريڪا ۾ راندين جا واقعا]] [[زمرو: جولاءِ 2026 اتر ۾ راندين جا واقعا آمريڪا]] [[زمرو: شيڊول ٿيل ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا]] [[زمرو: 2026 جي ايران جنگ کان متاثر ٿيندڙ راندين جا واقعا]]

==ٽيمون==
&quot;يونائيٽيڊ بڊ&quot; جا عملدارن جو چوڻ آهي ته ٽنهي ميزبان ملڪن کي خودڪار داخلا ڏني ويندي.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 31 آگسٽ 2022ع تي، فيفا جو صدر گياني انفنٽينو تصديق ڪئي ته ڪونڪاڪئف (CONCACAF) جي ميمبر 6 ٽيمون ورلڊ ڪپ لاءِ قابليت حاصل ڪنديون، جنهن ۾ ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا خودڪار طريقي سان ميزبان طور قابليت حاصل ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; هن جي تصديق 14 فيبروري 2023ع تي فيفا ڪائونسل پاران ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

67 هين فيفا ڪانگريس کان فوري طور تي، فيفا ڪائونسل [[بحرين]] جي شهر [[منامه|مناما]] ۾ هڪ اجلاس ۾ سلاٽ مختص ڪرڻ جي منظوري ڏني.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ان ۾ هڪ بين البراعظمي پلي آف ٽورنامينٽ شامل هو جنهن ۾ ڇهه ٽيمون شامل هيون ته جيئن آخري ٻن فيفا ورلڊ ڪپ جڳهن جو فيصلو ڪري سگهن.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; 

پلي آف ۾ ڇهن ٽيمن ۾ يورپي فيڊريشن (UEFA) کان سواءِ هر ڪنفيڊريشن مان هڪ ٽيم شامل هئي ۽ ميزبان ملڪن جي ڪونڪاڪئف ڪنفيڊريشن (CONCACAF) مان هڪ اضافي ٽيم شامل هئي. ٽيمن مان ٻن کي عالمي درجه بندي جي بنياد تي ڌار ڪيو ويو ۽ انهن ٻن فيفا ورلڊ ڪپ برٿ لاءِ چئن غير سيڊڊ ٽيمن جي وچ ۾ ٻن ناڪ آئوٽ ميچن جي فاتحن سان کيڏيو. چار ميچن جو ٽورنامينٽ ميڪسيڪو ۾ کيڏيو ويو، جيڪو ميزبان ملڪن مان هڪ آهي&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ ٽيسٽ ايونٽ طور پڻ استعمال ڪيو ويو. سلاٽ مختص ڪرڻ جي تصديق سان او ايف سي کي پهريون ڀيرو فائنل ٽورنامينٽ ۾ هڪ ضمانتي جاءِ ملي: 2026 فيفا ورلڊ ڪپ پهريون ٽورنامينٽ هوندو جنهن ۾ سڀني ڇهنڪنفيڊريشنن کي گهٽ ۾ گهٽ هڪ ضمانتي جاءِ ملي هوندي ۽ 2010 جي ايڊيشن کان پوءِ پهريون ڀيرو جنهن ۾ سڀني ڪنفيڊريشنن وٽ هڪ ٽيم ورلڊ ڪپ فائنل لاءِ قابليت حاصل ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

48 قابليت رکندڙ ٽيمن مان، 25 2022 جي ايڊيشن ۾ پڻ نظر آيا. نمايان شامل آهن:
* [[ڪيپ ورڊي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ ۾ پنهنجون ڊيبيو ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* [[قطر]] پهريون ڀيرو قابليت ذريعي ٽورنامينٽ ۾ پهتو، ڇاڪاڻ ته ان جو واحد پوئين ظهور 2022 ۾ ميزبان طور هو.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ [[هيٽي]] 1974 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[عراق]] 1986 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[آسٽريا]]، [[ناروي]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] آخري ڀيرو 1998 ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[ترڪي]] 2002 ۾ ٽئين نمبر تي رهڻ کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] 2006 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[نيوزيلينڊ|نيوزي لينڊ]]، [[پيراگوئي]] ۽ [[ڏکڻ آفريڪا]] (&lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ورلڊ ڪپ ميزبان) &lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ۾ آخري ڀيرو حصو وٺڻ کان پوءِ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ آفريڪا &lt;small&gt;2002&lt;/small&gt; کان پوءِ پنهنجي پهرين ڪامياب قابليت مهم حاصل ڪئي جڏهن ته نيوزيلينڊ قابليت حاصل ڪرڻ واري سڀ کان گهٽ درجه بندي واري ٽيم آهي، &lt;small&gt;85&lt;/small&gt;هين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[الجزائر|الجيريا]]، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] ۽ [[آئيوري ڪوسٽ]] 2014 کان پوءِ پهريون ڀيرو ڪواليفائي ڪيو. بوسنيا 2014 جي ورلڊ ڪپ کان پوءِ ڪنهن وڏي ٽورنامينٽ لاءِ پنهنجو پهريون ڪامياب قابليت وارو عمل حاصل ڪيو. 
* [[ڪولمبيا]]، [[مصر]]، [[پاناما]] ۽ [[سويڊن]] 2022 ۾ پوئين ٽورنامينٽ وڃائڻ کان پوءِ واپس آيا.

ان کان علاوه، چار ڀيرا چيمپيئن [[اٽلي]] يورپي پلي آف فائنل ۾ بوسنيا ۽ هرزيگوينا کان پينلٽيز تي شڪست کائڻ کان پوءِ ٻاهر نڪتو لڳاتار ٽن ورلڊ ڪپن کان محروم ٿيندڙ پهريون اڳوڻو چيمپيئن بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2018 ۽ 2022 وانگر, اٽلي واحد اڳوڻو چيمپيئن هو, جيڪو قابليت حاصل نه ڪري سگهيو. [[ڪوسٽا ريڪا]] 2010 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو. جڏهن ته [[ڪيمرون]]، [[ڊينمارڪ]]، [[پولينڊ]]، [[سربيا]] ۽ [[ويلز]] (جيڪي سڀ 2022 ۾ قابليت حاصل ڪئي) پڻ 2026 ٽورنامينٽ لاءِ قابليت حاصل نه ڪري سگهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

ٽيمون جيڪي قابليت حاصل ڪيون، علائقي جي لحاظ کان ترتيب ڏنل: 

'''ايشيا فٽبال ڪنفيڊريشن''' (AFC):
* {{flag|Australia}}
* {{flag|Iran}}
* {{flag|Iraq}}
* {{flag|Japan}}
* {{flag|Jordan}}
* {{flag|Qatar}}
* {{پرچم|ڏکڻ ڪوريا}}  
* [[سعودي عرب]]
* {{flag|Uzbekistan}} (ڊيبيو)

'''آفريقي فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (CAF) 
* {{flag|Algeria}}
* {{flag|Egypt}}
* {{flag|Tunisia}}
* {{flag|Morocco}}
* {{flag|Senegal}}
* {{flag|Ghana}}
* {{flag|Ivory Coast}}
* [[ڪيپ وردي]] (ڊيبيو) 
* [[جمهوري جمهوريه ڪانگو]]   
* [[ڏکڻ آفريڪا]]

'''اتر ۽ وچ آمريڪا فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (CONCACAF)
* {{پرچم|ڪينيڊا}} (شریک ميزبان) 
* [[ڪوراسائو]] (پهريون ڀيرو) 
* {{پرچم|ميڪسيڪو}} (شریک ميزبان) 
* {{پرچم|آمريڪا}} (شریک ميزبان) 
* {{flag|Panama}}
* {{flag|Haiti}}
 آمريڪا (شریک ميزبان) آمريڪا (شریک ميزبان). CONMEBOL (
'''ڏکڻ آمريڪا'''
* {{flag|Argentina}}
* {{flag|Brazil}}
* {{flag|Colombia}}
* {{flag|Ecuador}}
* {{flag|Paraguay}}
* {{flag|Uruguay}}

'''اوشيانا فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (OFC)
* {{flag|New Zealand}}

'''يورپ:''' (UEFA)
* {{flag|England}}
* {{flag|Austria}}
* {{flag|Belgium}}
* [[بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]
* {{flag|Croatia}}
* {{flag|France}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flag|Germany}}
* {{flag|Scotland}}
* {{flag|Sweden}}
* {{flag|Switzerland}}
* {{flag|Spain}}
* {{flag|Turkey}}
* {{flag|Czechia}}

'''ڊرا (Draw):''' 

ڊرا 5 ڊسمبر 2025 تي واشنگٽن ڊي سي ۾ ڪينيڊي سينٽر ۾ منعقد ٿيو. ڊرا جي تقريب فيفا پاران پهرين پيش ڪرڻ سان شروع ٿي. 

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==تفصيل==
{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
&lt;!--Do not change to association football per [[MOS:ENGVAR]]--&gt;
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Use mdy dates|date=May 2026}}
{{Infobox international football competition
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}--&gt;
}}

The '''2026 FIFA World Cup'''{{efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} will be the 23rd edition of the [[FIFA World Cup]], the [[quadrennial]] international men's [[Association football|soccer]]&lt;!--Per WP:ENGVAR, DO NOT change the reference to &quot;football.&quot; Consensus is to use &quot;soccer,&quot; consistent with other North American articles, as that is the name used in two of the three host countries for this tournament.--&gt; championship contested by the [[List of men's national association football teams|national teams]] of the member associations of [[FIFA]]. The tournament will take place from June 11 to July 19, 2026.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt; It will be jointly hosted by sixteen cities—eleven in the United States, three in Mexico, and two in Canada. The tournament will be the first FIFA World Cup to be hosted by three nations, and the first to include 48 teams, an expansion from 32 previously.

The [[United 2026 FIFA World Cup bid|United 2026 bid]] beat a [[Morocco 2026 FIFA World Cup bid|rival bid by Morocco]] during a final vote at the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]]. It will be the first men's World Cup since [[2002 FIFA World Cup|2002]] to be co-hosted by multiple nations. With its past hosting of the [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]] tournaments, Mexico will become the first country to host or co-host the men's World Cup three times. The United States previously hosted the men's World Cup in [[1994 FIFA World Cup|1994]]. By contrast, it will be Canada's first time hosting or co-hosting the men's tournament. The event will return to its traditional [[Northern Hemisphere]] summer schedule after the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] in Qatar was uniquely held in November and December.

As the host nations, [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Mexico national football team|Mexico]], and the [[United States men's national soccer team|United States]] all automatically qualified. [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] will all make their World Cup debuts. [[Argentina national football team|Argentina]] is the [[2022 FIFA World Cup final|defending champion]], having won its third World Cup title in 2022.

==Format and expansion==
The idea of expanding the tournament had been suggested as early as 2013 by then [[UEFA]] president [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; and also in 2016 by FIFA president [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Opponents of the proposal argued that the number of matches played was already at an unacceptable level,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; that the expansion would dilute the quality of the matches,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; and that the decision was driven by political rather than sporting concerns, accusing Infantino of using the promise of bringing more countries to the World Cup to [[2016 FIFA Extraordinary Congress|win his election]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Starting with this edition, the FIFA World Cup expanded to 48 teams, an increase of 16 teams compared to the previous seven tournaments.&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; The teams will be split into twelve groups of four teams, with the top two teams in each group and the eight best third-placed teams progressing to a new round of 32, as approved by the [[FIFA Council]] on March 14, 2023.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; This is set to be the first expansion and format change since [[FIFA World Cup 1998|1998]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 16, 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The total number of matches played will increase from 64 to 104, and the number of matches played by teams reaching the final four will increase from seven to eight. The tournament will last 39 days, an increase from 32 days of the [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]] tournaments.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Each team will still play three group matches.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The final matchday at club level for players named in the final squads is May 24, 2026; clubs have to release their players by May 25, with exceptions granted to players participating in continental club competition finals up until May 30. The 56 days of the combined rest, release, and tournament periods remain identical to the [[2010 FIFA World Cup|2010]], 2014 and 2018 tournaments.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;/&gt;

===Other expansion formats explored===
The expansion to 48 teams had already been approved on January 10, 2017, when it was initially decided that the tournament would include 16 groups of 3 teams, and 80 matches in total, with the top two teams of each group progressing to a round of 32.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Under this later-superseded format, the maximum number of matches per team would have remained at seven, but each team would have played one fewer group match than before. The tournament would still have been completed within 32 days.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; This format was initially chosen over three other proposals, ranging from 40 to 48 teams, from 76 to 88 matches, and from one to four minimum matches per team.&lt;ref name=&quot;heraldlive&quot;&gt;{{Cite news |date=October 7, 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=October 10, 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=December 23, 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=January 10, 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 19, 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=September 15, 2018 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Critics of this format argued that the use of three-team groups with two teams progressing significantly increased the risk of collusion between teams.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}&lt;/ref&gt; This prompted [[FIFA]] to suggest that [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]] may be used to prevent draws in the group stage,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; although even then some risk of collusion would remain, and a possibility would emerge of teams deliberately losing shootouts to eliminate a rival.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; To address these concerns, FIFA continued considering alternative formats&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; – a process that ended with the 2023 announcement that the format would be 12 groups of 4 teams.

==Host selection==
{{main|United 2026 FIFA World Cup bid|Morocco 2026 FIFA World Cup bid}}

The [[FIFA Council]] went back and forth between 2013 and 2017 on limitations within hosting rotation based on the continental confederations. Originally, it was set that bids to be host would not be allowed from countries belonging to confederations that hosted the two preceding tournaments. It was temporarily changed to only prohibit countries belonging to the confederation that hosted the previous World Cup from bidding to host the following tournament,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; before the rule was changed back to its prior state of two World Cups.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 4, 2023 |title=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518205428/https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

The [[FIFA Council]] made an exception to potentially grant eligibility to member associations of the confederation of the second-to-last host of the FIFA World Cup in the event that none of the received bids fulfill the strict technical and financial requirements.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; In March 2017, FIFA president [[Gianni Infantino]] confirmed that &quot;Europe ([[UEFA]]) and Asia ([[Asian Football Confederation|AFC]]) are excluded from the bidding following the selection of [[2018 FIFA World Cup|Russia]] and [[2022 FIFA World Cup|Qatar]] in 2018 and 2022 respectively.&quot;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Therefore, the 2026 World Cup could be hosted by one of the remaining four confederations: [[CONCACAF]] (North America; last hosted in [[1994 FIFA World Cup|1994]]), [[Confederation of African Football|CAF]] (Africa; last hosted in [[2010 FIFA World Cup|2010]]), [[CONMEBOL]] (South America; last hosted in [[2014 FIFA World Cup|2014]]), or [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania, never hosted before), or potentially by AFC or UEFA in case no bid from the others met the requirements.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Co-hosting the FIFA World Cup—which had been banned by FIFA after the [[2002 FIFA World Cup|2002 World Cup]]—was approved for the 2026 World Cup, though not limited to a specific number but instead evaluated on a case-by-case basis. Also for 2026, the FIFA general secretariat, after consultation with the Competitions Committee, had the power to exclude bidders who did not meet the minimum technical requirements to host the competition.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot; /&gt;

Canada, Mexico, and the United States had each publicly considered bidding for the tournament separately, but the United joint bid was announced on April 10, 2017.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; In March 2022, [[Liga MX]] president [[Mikel Arriola]] claimed Mexico's involvement as cohost could have been at risk if the league and the federation had not responded quickly to the [[Querétaro–Atlas riot]] between rival fans that left 26 spectators injured and resulted in 14 arrests. Arriola said FIFA was &quot;shocked&quot; by the incident but Infantino was satisfied with the sanctions handed down against Querétaro.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Garcia |first1=Arriana |title=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties – Liga MX president |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |access-date=March 9, 2022 |publisher=ESPN |date=March 9, 2022 |archive-date=March 17, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Voting===
{{main|2026 FIFA World Cup bids}}

[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|Voting results
{|
|-
!Allowed to vote !! Ineligible to vote
|-
|{{legend|#867650|Voted for United bid}}||{{legend|#FFBD41|Canada–Mexico–United States}}
|-
|{{legend|#2770AB|Voted for Moroccan bid}}||{{legend|#55208D|Morocco}}
|-
|{{legend|#008E2A|Voted for neither}}||{{legend|#000000|Sanctioned by FIFA}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Abstained from voting}}||{{legend|#C1C1C1|Not a FIFA member}}
|}]]

The voting took place on June 13, 2018, during the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]], and it was opened to all 203 eligible members.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The United bid won with 134 valid ballots, while the Morocco bid received 65 valid ballots.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Iran voted for neither of the two bids, while Cuba, Slovenia, and Spain abstained from voting. [[Ghana Football Association|Ghana]] was suspended by FIFA due to a corruption scandal and was therefore ineligible to vote.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Voting results
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Nation
!Vote
|-
!Round 1
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''Canada, Mexico, United States'''
|'''134'''
|-
|align=left|Morocco
|65
|-
|align=left|None of the bids
|1
|-
|align=left|Abstentions
|3
|-
!align=left|Total votes
!200
|-
!align=left|Required for majority
!101
|}

==Venues==
{{See also|United 2026 FIFA World Cup bid#Venues excluded since start of bidding process}}
{{OSM Location map |float=right |nolabels=1 |width=450 |height=280 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px237px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Western region&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Central region&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Eastern region&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Greater Los Angeles|Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Greater Los Angeles|Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[Bay Area]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco Bay Area]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Mexico City]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Mexico City]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Greater Boston|Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Greater Boston|Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami metropolitan area|Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami metropolitan area|Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York metropolitan area|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York metropolitan area|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}

During the bidding process, 41 cities with 42 existing, fully functional venues with regular tenants (except Montreal) and two venues under construction (Las Vegas and Los Angeles) submitted to be part of the bid (three venues in three cities in Mexico; six venues in six cities in Canada; 35 venues in 32 cities in the United States).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; A first-round elimination cut nine venues and nine cities. A second-round elimination cut an additional nine venues in six cities, while three venues in three cities ([[Chicago]], [[Minneapolis]], and [[Vancouver]]) dropped out due to FIFA's unwillingness to discuss financial details.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; After [[Montreal]] dropped out in July 2021 due to lack of provincial funding and support to renovate [[Olympic Stadium (Montreal)|Olympic Stadium]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Vancouver rejoined the bid as a candidate city in April 2022,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bringing the total number to 24 venues, each in its own city or metropolitan area.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 26, 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=May 20, 2026 |website=CBC}}&lt;/ref&gt;

On June 16, 2022, the sixteen host cities (two in Canada, three in Mexico, eleven in the United States) were announced by [[FIFA]]: Atlanta, Boston, Dallas, Guadalajara, Houston, Kansas City, Los Angeles, Mexico City, Miami, Monterrey, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco Bay Area, Seattle, Toronto, and Vancouver.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eight of the sixteen chosen stadiums have permanent [[artificial turf]] surfaces that are planned to be replaced with grass under the direction of FIFA and a [[University of Tennessee]]–[[Michigan State University]] research team. Depending on the venue's climate, the turf used is either a hybrid of 84% [[Kentucky bluegrass]] and 16% [[perennial ryegrass]] (for cooler temperatures), or [[Bermuda grass]] (for warmer temperatures).&lt;ref name=&quot;utk-fifa&quot;&gt;{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=April 25, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsn-henry-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&amp;cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=April 25, 2026 |date=April 22, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;conv-tr-g-s-b-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=April 25, 2026 |date=April 20, 2026}}&lt;/ref&gt;

Four venues (Atlanta, Dallas, Houston, and Vancouver) are indoor stadiums that use [[retractable roof]] systems, all equipped with climate control while a fifth, Los Angeles, is open-air but has a translucent roof and no climate control.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The host of the [[2026 FIFA World Cup final|final match]]—[[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]]—was announced by FIFA on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Although there are [[soccer-specific stadium]]s in Canada and the United States, the largest dedicated soccer-specific stadium in the United States, [[Geodis Park]] in [[Nashville, Tennessee]], seats 30,000, which falls short of FIFA's minimum of 40,000 (Toronto's [[BMO Field]] is being expanded from 30,000 to 45,500 for this tournament).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches |title=Toronto FC to expand BMO Field to host 2026 World Cup matches |last=Cattry |first=Pardeep |publisher=Major League Soccer |date=April 22, 2021|access-date=November 24, 2022|archive-date=November 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124015402/https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Stadiums including [[Mercedes-Benz Stadium]] in [[Atlanta]], [[Gillette Stadium]] in [[Foxborough, Massachusetts]], and [[Lumen Field]] in [[Seattle]] are used by [[National Football League]] (NFL) and [[Major League Soccer]] (MLS) teams.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 16, 2022 |title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |publisher=ESPN |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072053/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Although primarily used for [[gridiron football]], with the American stadiums hosting NFL teams and Canada's hosting the [[Canadian Football League]] (CFL), all of the Canadian and American stadiums have been used on numerous occasions for soccer and are also designed to host that sport.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jones |first=J. Sam |date=June 16, 2022 |title=Your guide to 2026 World Cup stadiums and locations in the US, Mexico and Canada |url=https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |work=MLSsoccer.com |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072054/https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Mexico City]] is the only capital of the three host nations chosen as a venue site, with [[Ottawa]] and [[Washington, D.C.]], joining [[Bonn]] ([[1974 FIFA World Cup|West Germany, 1974]]) and [[Tokyo]] ([[2002 FIFA World Cup|Japan, 2002]]) as the only capital cities not selected to host World Cup matches. Washington was a host city candidate, but due to the poor state of [[Northwest Stadium]], it combined its bid with nearby [[Baltimore]]'s, which was unsuccessful. Other cities eliminated from the final hosting list were [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando, Florida|Orlando]], and [[Edmonton]]. Ottawa's candidate venue, [[TD Place Stadium]], was eliminated early on due to insufficient capacity.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Though eight of the metropolitan areas hosting games had previously hosted World Cup games ([[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]], [[Greater Los Angeles|Los Angeles]], [[San Francisco Bay Area]], [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]], and [[Greater Boston|Boston]] in [[1994 FIFA World Cup|1994]]; [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] and [[Greater Mexico City|Mexico City]] in both [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]]; [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] in 1986), [[Estadio Azteca]] is the only stadium in this tournament that previously hosted World Cup games, having done so in both 1970 and 1986; none of the stadiums used in the 1994 FIFA World Cup will be used in this tournament.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Soldier Field]] in Chicago, the [[Cotton Bowl (stadium)|Cotton Bowl]] in Dallas, and the [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] in [[Pasadena]] (Los Angeles area) were the only stadia in the bidding process to have hosted games in 1994, but none of them were selected.&lt;ref name=&quot;bids&quot; /&gt;

Due to FIFA's rules on stadium [[Naming rights|sponsorships]], the venues will use alternative names for the duration of the tournament, shown below in parentheses.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; The capacity is based on information published by FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

; Key
: {{dagger}} denotes a stadium used for previous men's World Cup tournaments.
: {{double-dagger}} denotes an indoor stadium with a fixed or [[retractable roof]] with interior [[climate control]].

&lt;!-- PLEASE READ BEFORE EDITING THE VENUES TABLE!

Host city names in the first column reflect official material such as the bid book, official websites, and press releases. If a stadium is located outside of the traditional geographic boundary of a host city, its specific location is noted in parentheses below the host city's name in smaller font.

Stadiums in the second column are listed by order of capacity, from top to bottom. Due to FIFA's sponsorship rules, the stadium's alternative name is noted in parentheses below its official name in smaller font.

The capacity of a stadium in the third column should only be changed if the capacity figure is updated by FIFA. Average attendance figures during the tournament will be added only after its conclusion.

Images of the stadiums in the fourth column must be interior views during soccer matches. These images should be left at default size to respect readers' thumbnail size preferences per MOS:IMGSIZE.

Please open a topic on the talk page if you wish to make a change to this format.

[Example]
First column:
Dallas
(Arlington, Texas) [in small font]

Second column:
AT&amp;T Stadium
(Dallas Stadium) [in small font]

Third column:
94,000
(to be updated only if done so by FIFA)

Fourth column:
Image
--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ List of tournament venues
|-
! scope=&quot;col&quot; | City
! scope=&quot;col&quot; | Stadium
! scope=&quot;col&quot; | Capacity
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Image
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Dallas&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Arlington, Texas]])&lt;/small&gt;
| [[AT&amp;T Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Dallas Stadium)}}'''
| '''94,000'''
| [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Mexico City&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Mexico City]]
| [[Estadio Azteca]]{{dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Mexico City Stadium)}}'''
| '''83,000'''
| [[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;New York&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[East Rutherford, New Jersey]])&lt;/small&gt;
| [[MetLife Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(New York New Jersey Stadium)}}'''
| '''82,500'''
| [[File:Copa_America_game_between_Columbia_vs_Peru_at_the_MetLife_Stadium.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Atlanta&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Atlanta]]
| [[Mercedes-Benz Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Atlanta Stadium)}}'''
| '''75,000'''
| [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Kansas City&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
| [[Arrowhead Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Kansas City Stadium)}}'''
| '''73,000'''
| [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Houston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Houston]]
| [[NRG Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Houston Stadium)}}'''
| '''72,000'''
| [[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;San Francisco Bay Area&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[San Francisco Bay Area]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Santa Clara, California]])&lt;/small&gt;
| [[Levi's Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}'''
| '''71,000'''
| [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Los Angeles&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Los Angeles|Los Angeles]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Inglewood, California]])&lt;/small&gt;
| [[SoFi Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Los Angeles Stadium)}}'''
| '''70,000'''
| [[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Philadelphia&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Philadelphia]]
| [[Lincoln Financial Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Philadelphia Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Seattle&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Seattle]]
| [[Lumen Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Seattle Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Boston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Boston|Boston]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Foxborough, Massachusetts]])&lt;/small&gt;
| [[Gillette Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Boston Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|frameless|Gillette Stadium]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Miami&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Miami metropolitan area|Miami]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Miami Gardens, Florida]])&lt;/small&gt;
| [[Hard Rock Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Miami Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Vancouver&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Vancouver]]
| [[BC Place]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(BC Place Vancouver)}}'''
| '''54,000'''
| [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Monterrey&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio BBVA]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Monterrey)}}'''
| '''53,500'''
| [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Guadalajara&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Zapopan]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio Akron]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Guadalajara)}}'''
| '''48,000'''
| [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Toronto&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Toronto]]
| [[BMO Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Toronto Stadium)}}'''
| '''45,000'''
| [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|frameless]]
|}

==Officiating==
{{main|2026 FIFA World Cup officials}}

On April 9, 2026, FIFA announced the list of 52 referees, 88 assistant referees, and 30 [[video assistant referee]]s for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=List of appointed FIFA Match Officials |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Opening ceremonies==
&lt;!--{{main|2026 FIFA World Cup opening ceremonies}}--&gt;

The tournament is set to feature three opening ceremonies, one for each of the hosts. The opening ceremony in Mexico will take place on June 11, 2026, at Estadio Banorte and feature Mexican rock band [[Maná]], Mexican singers [[Alejandro Fernández]], [[Belinda Peregrín|Belinda]], and [[Lila Downs]], Mexican cumbia band [[Los Ángeles Azules]], South African singer [[Tyla]], Nigerian singer [[Burna Boy]], Colombian singers [[J Balvin]] and [[Shakira]], and Venezuelan singer [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]. The opening ceremony in Canada will take place on June 12, 2026, at BMO Field in Toronto and feature performances by Canadian singers [[Alanis Morissette]], [[Alessia Cara]], [[Jessie Reyez]], [[Michael Bublé]], [[Nora Fatehi]], and [[William Prince (musician)|William Prince]], Palestinian singer [[Elyanna]], Bangladeshi-American DJ Sanjoy, and French singer [[Vegedream]]. On the same day, the opening ceremony for the United States will take place at SoFi Stadium in Los Angeles and feature performances by American singer [[Katy Perry]], American rapper [[Future (rapper)|Future]], Thai rapper and [[Blackpink]] member [[Lisa (rapper)|Lisa]], Brazilian singer [[Anitta (singer)|Anitta]], Nigerian singer [[Rema (musician)|Rema]], and South African singer Tyla.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=The United States Welcomes the World with an All-Star FIFA World Cup 2026™ Opening Ceremony in Los Angeles |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518204056/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ opening ceremony set to deliver star-powered celebration in Mexico City |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=Canada to welcome the world with star-studded Opening Ceremony for the FIFA World Cup 2026™ |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the days leading up to the tournament, a countdown concert will take place in the same cities on June 10. The Toronto concert at [[Fort York]] and [[The Bentway]] is set to feature performances by Canadian singers [[Bryan Adams]] and Nora Fatehi, Bangladeshi-American DJ Sanjoy, French singer Vegedream, and a special collaboration between Canadian singer [[AHI (musician)|AHI]] and Haitian rapper [[Wyclef Jean]]. The Mexico City concert at [[Auditorio Nacional (Mexico)|Auditorio Nacional]] is set to feature performances by Mexican cumbia band Los Ángeles Azules, Mexican singer Belinda, Venezuelan-American singer [[Elena Rose]], and a surprise guest. The Los Angeles concert at [[Crypto.com Arena]] is set to feature performances by American electronic music group [[Major Lazer]], Nigerian-American singer [[Davido]], and more special guests.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/toronto-line-up-announced-world-cup-2026-countdown-concert|title=Toronto line-up announced as FIFA World Cup 2026™ launches Countdown Concert across Canada, Mexico and the United States}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/mexico-announced-world-cup-2026-countdown-concert-series|title=Mexico City line-up announced as FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series builds across Canada, Mexico and United States|website=FIFA|access-date=June 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/los-angeles-lineup-revealed-world-cup-2026-countdown-concert-series-canada-mexico-usa|title=Los Angeles lineup revealed as part of FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series across Canada, Mexico and United States|website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;

In addition, two special ceremonies will take place on July 4, 2026, to honor the [[United States Semiquincentennial]] at Lincoln Financial Field in Philadelphia and [[NRG Stadium]] in Houston.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/7262593/2026/05/08/fifa-opening-ceremonies-perry-buble-america-250/|title=FIFA to hold three World Cup opening ceremonies and two marking America 250, artists revealed|first=Adam|last=Crafton|work=The New York Times |date=May 8, 2026|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;

==Match schedule==
The match schedule, without group assignments, was announced on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |title=FIFA World Cup 26 final to be held in New York New Jersey, Mexico City to host historic opening match as schedule revealed |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207073146/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Q&amp;A&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |title=FIFA World Cup 26 match schedule Q&amp;A |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On June 13, 2024, FIFA released an updated schedule, with specific pairings assigned to venues for the knockout stage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |title=FIFA World Cup 26 shares teams' &quot;homes away from home&quot;; host nations' potential pathways to glory unveiled |publisher=FIFA |date=June 12, 2024 |access-date=June 14, 2024 |archive-date=July 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712083324/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In addition, group stage matches were assigned to specific groups (though pairings for non-host groups were not assigned to specific matches until after the final draw; thus the group venues were known, but not for which specific pairing each matchday). The full schedule was unveiled in a live broadcast on December 6, 2025, the day after the draw. Group stage pairings were allocated to specific matches, and the kickoff times were confirmed for all fixtures.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/updated-match-schedule-live-in-washington-dc-6-december |title=Updated match schedule to be unveiled live in Washington DC on 6 December |publisher=[[FIFA]] |date=December 1, 2025 |access-date=December 1, 2025}}&lt;/ref&gt;

The opening match was announced to include Mexico, taking place on June 11, 2026, at the [[Estadio Azteca]] in [[Mexico City]]. This match will include South Africa.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bosher |first=Luke |date=December 6, 2025 |title=Mexico drawn in 2026 World Cup Group A: What to know about South Africa, South Korea, playoff teams |url=https://www.nytimes.com/athletic/6854677/2025/12/05/world-cup-draw-mexico-group-schedule-fixtures/ |access-date=April 21, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The opening match involving Canada will take place on June 12 at [[BMO Field]] in [[Toronto]], while the opening match for the United States will take place on the same day at [[SoFi Stadium]] in [[Inglewood, California|Inglewood]]. Each host nation is scheduled to play its three matches in the group stage within its own country.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[AT&amp;T Stadium]] in [[Arlington, Texas]], will host the most matches of any venue at the tournament with nine. [[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]], will host the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. The United States will host 78 matches, including from the quarterfinal stage onward, while Canada and Mexico will each host 13. Each tournament venue, except for the [[Estadio Akron]], will host at least one knockout stage fixture.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dominski |first=Michael |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The Athletic]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206103527/https://theathletic.com/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The match schedule will overlap with the [[2026 CFL season]], resulting in scheduling conflicts and loss of home games for the [[Toronto Argonauts]] and [[BC Lions]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/08/15/toronto-argonauts-to-play-three-extra-away-games-during-2026-fifa-world-cup/ |title=Toronto Argonauts to play three extra away games during 2026 FIFA World Cup |date=August 15, 2025 |website=3DownNation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/05/29/b-c-lions-weighing-different-markets-temporary-stadium-for-2026-world-cup-eviction/ |title=B.C. Lions weighing different markets, temporary stadium for 2026 World Cup eviction |date=May 29, 2025 |website=3DownNation |first=JC |last=Abbott}}&lt;/ref&gt; The match schedule will also affect the [[2026 Major League Baseball season]] schedules of the [[Kansas City Royals]], [[Philadelphia Phillies]], [[Seattle Mariners]], and [[Texas Rangers (baseball)|Texas Rangers]], whose home stadiums are located near World Cup venues.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 26, 2025 |title=MLB announces 2026 regular season schedule |url=https://www.mlb.com/press-release/press-release-mlb-announces-2026-regular-season-schedule |website=MLB}}&lt;/ref&gt;

Host cities were geographically grouped into three regions:&lt;ref name=&quot;Schedule&quot; /&gt;
* Western Region (Vancouver, Seattle, San Francisco Bay Area, Los Angeles)
* Central Region (Guadalajara, Mexico City, Monterrey, Houston, Dallas, Kansas City)
* Eastern Region (Atlanta, Miami, Toronto, Boston, Philadelphia, New York/New Jersey)
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Schedule by round
|-
!Round
!Matchday
!Date
|-
|rowspan=3|[[#Group stage|Group stage]]
|Matchday 1
|June 11–17, 2026
|-
|Matchday 2
|June 18–23, 2026
|-
|Matchday 3
|June 24–27, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|[[#Knockout stage|Knockout stage]]
|Round of 32
|June 28 – July 3, 2026
|-
|Round of 16
|July 4–7, 2026
|-
|Quarterfinals
|July 9–11, 2026
|-
|Semifinals
|July 14–15, 2026
|-
|Match for third place
|July 18, 2026
|-
|Final
|July 19, 2026
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Schedule by group
|-
!Matchday
!Pairings
!Groups
!Date
|-
|rowspan=7|Matchday 1
|rowspan=7|1 vs 2&lt;br&gt;3 vs 4
|A
|June 11, 2026
|-
|B &amp; D
|June 12, 2026
|-
|B, C &amp; D
|June 13, 2026
|-
|E &amp; F
|June 14, 2026
|-
|G &amp; H
|June 15, 2026
|-
|I &amp; J
|June 16, 2026
|-
|K &amp; L
|June 17, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|Matchday 2
|rowspan=6|1 vs 3&lt;br&gt;4 vs 2
|A &amp; B
|June 18, 2026
|-
|C &amp; D
|June 19, 2026
|-
|E &amp; F
|June 20, 2026
|-
|G &amp; H
|June 21, 2026
|-
|I &amp; J
|June 22, 2026
|-
|K &amp; L
|June 23, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=4|Matchday 3
|rowspan=4|4 vs 1&lt;br&gt;2 vs 3
|A, B &amp; C
|June 24, 2026
|-
|D, E &amp; F
|June 25, 2026
|-
|G, H &amp; I
|June 26, 2026
|-
|J, K &amp; L
|June 27, 2026
|}
&lt;/div&gt;

==Group stage==
The group stage will be played from June 11 to 27.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scores &amp; Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Competing countries were divided into twelve groups of four teams (groups A to L), with teams in each group playing one another in a [[round-robin tournament|round-robin]]. In the group standings, three points are awarded for a win, one for a draw, and none for a loss. Following the conclusion of group play, the top two teams of each group, along with the [[#Ranking of third-placed teams|eight best third-placed teams]] across all groups, will advance to the [[#Knockout stage|knockout stage]].

''All times are local.''

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} Tie-breaking criteria for group stage ranking}}
|-
|The ranking of teams in each group is determined by the points obtained in all group matches. If two or more teams are equal on points, the following criteria are used to determine the ranking:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha
| Most points obtained in the group matches played between the teams concerned;
| Superior goal difference in the group matches played between the teams concerned;
| Most goals scored in the group matches played between the teams concerned;
}}
If, after having applied criteria a to c, teams still had an equal ranking, criteria a to c are reapplied exclusively to the matches between the teams who are still level to determine their final rankings. If this procedure does not lead to a decision, criteria d to h apply.
{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4
| Superior goal difference in all group matches;
| Most goals scored in all group matches;
| Highest team conduct (&quot;fair play&quot;) score in all group matches (only one deduction can be applied to a player or team coach/official in a single match): {{unordered list
 | Yellow card: −1 point;
 | Indirect red card (second yellow card): −3 points;
 | Direct red card: −4 points;
 | Yellow card and direct red card: −5 points;
 }}
| Better position in the most recent [[FIFA Men's World Ranking]];
| Better position in progressively older FIFA Men's World Rankings until teams can be separated.
}}
|}

===Group A===
{{main|2026 FIFA World Cup Group A}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group A|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A6}}

===Group B===
{{main|2026 FIFA World Cup Group B}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group B|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B6}}

===Group C===
{{main|2026 FIFA World Cup Group C}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group C|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C6}}

===Group D===
{{main|2026 FIFA World Cup Group D}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group D|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D6}}

===Group E===
{{main|2026 FIFA World Cup Group E}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group E|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E6}}

===Group F===
{{main|2026 FIFA World Cup Group F}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group F|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F6}}

===Group G===
{{main|2026 FIFA World Cup Group G}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group G|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G6}}

===Group H===
{{main|2026 FIFA World Cup Group H}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group H|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H6}}

===Group I===
{{main|2026 FIFA World Cup Group I}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group I|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I6}}

===Group J===
{{main|2026 FIFA World Cup Group J}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group J|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J6}}

===Group K===
{{main|2026 FIFA World Cup Group K}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group K|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K6}}

===Group L===
{{main|2026 FIFA World Cup Group L}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group L|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L6}}

===Ranking of third-placed teams===
{{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}}

The specific match-ups involving the third-placed teams depend on which eight third-placed teams qualify for the round of 32. The 495 possible combinations were published in Annex C of the tournament regulations.&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;

''For the list of all 495 possible combinations, see [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Combinations of matches in the round of 32|2026 FIFA World Cup knockout stage § Combinations of matches in the round of 32]].''

==Knockout stage==
{{main|2026 FIFA World Cup knockout stage}}

The knockout stage will be played in a [[Single-elimination tournament|single-elimination format]], starting with the round of 32 on June 28 and culminating with the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. On the day prior, a [[#Match for third place|match for third place]] will also be played between the two losing teams of the semi-finals to determine the bronze medalists. In the knockout stage, if the scores are level when normal playing time expires, 30 minutes of [[Overtime (Association football)|extra time]] will be played. If still tied at the end of extra time, a [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootout]] will be used to determine the winner.&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;

===Bracket===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|Bracket}}

===Round of 32===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-8}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-9}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-10}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-11}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-12}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-13}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-14}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-15}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-16}}

===Round of 16===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-8}}

===Quarterfinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF4}}

===Semifinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF2}}

===Match for third place===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|3rd}}

===Final===
{{main|2026 FIFA World Cup final}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup final|Final}}

==Statistics==
{{see also|FIFA World Cup records and statistics}}{{ns:0|

===Goalscorers===
{{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}&lt;!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--&gt;
}}

===Discipline===
A player or team official is automatically suspended for the next match for the following offenses:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
* Receiving a red card (red card suspensions may be extended for serious offenses)
* Receiving two yellow cards in the tournament;{{efn-ua|As yellow cards are not carried forward to [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]], players may be shown two yellow cards in the same match without being sent off. However, this would result in a suspension for accumulating two yellow cards during the tournament.}} yellow cards expire after the completion of the group stage and again after the quarterfinals (yellow card suspensions are not carried forward to any other future international matches)&lt;ref name=&quot;FIFA Council April 28&quot;&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=April 28, 2026 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

During qualification, [[Cristiano Ronaldo]] was sent off for violent conduct in Portugal's penultimate match against the [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]], with such an offense typically resulting in a ban of at least two matches. Ronaldo was handed a three-match ban, though the final two matches of the ban were suspended for a one-year probationary period, making him eligible to appear in Portugal's opening World Cup match.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cristiano Ronaldo: Portugal captain avoids ban for start of nation's 2026 World Cup campaign |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13475321/cristiano-ronaldo-portugal-captain-avoids-ban-for-start-of-nations-2026-world-cup-campaign |access-date=November 25, 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; On May 8, 2026, the Bureau of the [[FIFA Council]] amended the tournament regulations so that pending one- or two-match suspensions resulting from an indirect red card, a direct red card for denying an obvious goal-scoring opportunity, or a direct red card for serious foul play during qualification would no longer be carried forward to the final competition.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/news/council-update-regulations-world-cup-2026 |title=Bureau of the Council update on the Regulations for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt; This exempted Argentina's [[Nicolás Otamendi]], Ecuador's [[Moisés Caicedo]], and Qatar's [[Tarek Salman]] from serving their qualifying-round suspensions during the tournament, with the bans to instead be served in a subsequent competition.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dunbar |first=Graham |url=https://apnews.com/article/world-cup-fifa-ban-otamendi-caicedo-196ea65dff44d19b43d7e0835fa42398 |title=FIFA waives one-game bans for Otamendi and Caicedo at World Cup after being sent off in qualifier |work=[[Associated Press]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--
The following suspensions will be served during the tournament:

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Tournament suspensions for players and team officials
|-
! Player
! Offense(s)
! Suspension(s)
|-
| {{#invoke:flag|fbicon|}} [[]]
| {{sent off|0}} in [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
| [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
|}--&gt;

==Marketing==

===Branding===
[[File:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|thumb|Countdown clock on [[Paseo de la Reforma]], Mexico City]]

The official emblem and brand identity was unveiled on May 17, 2023, at the [[Griffith Observatory]] in [[Los Angeles]], [[California]]; its basic form consists of a stacked &quot;26&quot; with an image of the [[FIFA World Cup Trophy]] in front of it (marking the first time that the trophy has been depicted in a World Cup emblem as a photo, as opposed to a stylized representation), but it is designed to be adaptable to different backdrops.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 17, 2023 |title=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 18, 2023 |title='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The next day, FIFA unveiled variants of the emblem for each of the host cities, which feature color variants and designs that reflect local landscapes or culture (with the Los Angeles emblem featuring a stylized sun and wave, the Monterrey emblem featuring imagery of the [[Cerro de la Silla]] mountain, and Toronto featuring the city skyline and the [[CN Tower]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 19, 2023 |title=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |access-date=November 25, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |access-date=November 25, 2023 |website=www.fifa.com |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reaction to the logo from the initial unveiling was largely negative, with many feeling that the design was either unfinished or uncreative compared to the emblems of past FIFA World Cup tournaments. By contrast, [[United States men's national soccer team|United States national team]] player [[Jesús Ferreira]] described the emblem as &quot;beautiful&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shah |first=Parshva |date=May 18, 2023 |title='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo |url=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |archive-date=May 18, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=[[Goal.com]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Borg |first=Simon |date=May 18, 2023 |title=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada |url=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |archive-date=May 19, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=Sporting News |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:WorldCup2026lposter.jpg|thumb|upright|Official poster]]

In March and April 2025, FIFA unveiled a set of 16 posters representing each of the 2026 World Cup host cities. The posters, designed by local artists, were intended to reflect the &quot;distinct identity and heritage&quot; of each host city.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters |title=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters |publisher=FIFA |date=March 17, 2025 |access-date=May 14, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html |title=The 2026 World Cup Posters Revealed |date=April 22, 2025|access-date=April 22, 2025 |website=footyheadlines.com/}}&lt;/ref&gt; On March 3, 2026, the official poster was unveiled. For the first time, three artists combined their skills and artistic styles to create the official poster: Carson Ting (Canada), Minerva GM (Mexico), and Hank Willis Thomas (United States).&lt;ref name=&quot;Official posters&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters |title=Official Tournament Poster|access-date=March 3, 2026 |date=March 3, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Broadcasting rights===
{{main|2026 FIFA World Cup broadcasting rights}}

On February 12, 2015, FIFA renewed the United States and Canadian broadcasting rights contracts for [[Fox Sports (United States)|Fox]] (US English), [[Telemundo Deportes|NBCUniversal]] (US Spanish), and [[Bell Media]] (Canada) to cover the 2026 World Cup, without accepting any other bids. A report in ''[[The New York Times]]'' asserted that this extension was intended as compensation for the rescheduling of the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] to November–December rather than its traditional June–July scheduling, as it created considerable conflicts with [[Major professional sports leagues in the United States and Canada|major professional sports leagues]] that are normally in their offseasons during the World Cup.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Deitsch |first=Richard |date=February 12, 2015 |title=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026 |magazine=Sports Illustrated |url=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |access-date=June 26, 2018 |archive-date=April 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sandomir |first=Richard |date=February 26, 2015 |title=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup |url=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |archive-date=April 8, 2020 |access-date=June 26, 2018 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cangloberights&quot;&gt;{{Cite news |date=February 12, 2015 |title=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |archive-date=April 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Fútbol de Primera (radio network)|Fútbol de Primera]] has the Spanish radio broadcasting rights in the United States and Puerto Rico.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |work=FIFA |date=March 4, 2025 |title=FIFA World Cup 26 Media Partners |url=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf}}&lt;/ref&gt;

The [[International Broadcast Centre|International Broadcast Center]] (IBC) will be located at the [[Kay Bailey Hutchison Convention Center]] in [[Dallas]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rosenbaum |first=Steven |date=December 11, 2024 |title=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |archive-date=December 12, 2024 |website=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas |title=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas |date=December 11, 2024 |publisher=FOX News|archive-date=December 11, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 5, 2025 |title=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |archive-date=March 18, 2025 |access-date=March 5, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

On January 8, 2026, FIFA signed a deal to make [[TikTok]] a &quot;preferred platform&quot; for World Cup video content. As part of the agreement, broadcasters may stream parts of matches at a dedicated hub on the TikTok app.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 8, 2026 |title=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; FIFA then made a similar &quot;preferred platform&quot; deal with [[YouTube]] on March 17, allowing broadcasters to stream select matches in full on their respective YouTube channels, as well as stream the first 10 minutes of every match on the platform as &quot;an appetizer encouraging young fans then to watch on traditional channels&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 17, 2026 |title=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; It was later confirmed that YouTube had extended this deal with FIFA and [[CazéTV]] to show all tournament matches for free in Brazil.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 19, 2026 |title=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026 |url=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/ |access-date=March 22, 2026 |website=Máquina do Esporte |language=pt-BR |last=Filho |first=Adalberto Leister|trans-title=Following a partnership with YouTube, FIFA confirms CazéTV's digital exclusivity in Brazil for the 2026 World Cup}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Laloni |first=Marco |date=March 13, 2026 |title=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário &quot;A Agente do Hexa&quot; |url=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/ |access-date=March 22, 2026 |website=MKT Esportivo|trans-title=In partnership with CazéTV, YouTube launches the advertising film &quot;The Agent of the Hexa&quot; (referring to Brazil's sixth World Cup victory)|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

On May 8, 2026, [[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] announced a partnership with [[Cosm (company)|Cosm]] to show 40 matches, including the Mexico vs South Africa opening match, all United States matches, and the final.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FOX Sports Teams Up with Cosm, FIFA to Deliver FIFA World Cup 2026™ in Shared Reality |url=https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511071114/https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-date=May 11, 2026 |access-date=May 12, 2026 |website=FOX Sports PressPass |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

===Sponsorships===
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!FIFA partners
!FIFA World Cup sponsors
!FIFA World Cup supporters
|-
|
* [[Adidas]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 21, 2013 |title=FIFA and adidas extend partnership until 2030 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628145045/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=11/news=fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271.html |archive-date=June 28, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2024 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=April 25, 2024 |publisher=FIFA |archive-date=April 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425155240/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Matthews |first=Sam |date=November 22, 2005 |title=Coca-Cola renews Fifa football sponsorship until 2022 |url=http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171212/http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147?src_site=brandrepublic |archive-date=August 27, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=Campaign}}&lt;/ref&gt;
* [[Hyundai Motor Group|Hyundai]]–[[Kia]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 25, 2023 |title=Hyundai and Kia renew FIFA partnerships until 2030, with Boston Dynamics and Supernal to showcase future mobility solutions |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133507/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Lenovo]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |title=Lenovo named Official FIFA Technology Partner |publisher=FIFA|access-date=October 15, 2024 |archive-date=November 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241104042650/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Qatar Airways]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=FIFA renews longstanding partnership with Qatar Airways, extending through to 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Visa Inc.|Visa]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA extends global partnership with Visa, including FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |access-date=March 26, 2024 |website=inside.fifa.com |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
* [[AB InBev]] ([[Budweiser]]+[[AB InBev brands|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |title=FIFA announces AB InBev as official beer sponsor of FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}
| 2 = {{Cite web |title=Anheuser-Busch Unveils Roster of Brands for Upcoming FIFA World Cup |url=https://www.anheuser-busch.com/newsroom/FIFA-World-Cup-2026-Roster |access-date=April 8, 2026 |website=Anheuser-Busch |date=March 12, 2026 |language=en}}
| 3 = {{Cite web |title=Quilmes activa una promoción mundialista con envases coleccionables y viajes al Mundial 2026 |url=https://mercado.com.ar/marketing/quilmes-activa-una-promocion-mundialista-con-envases-coleccionables-y-viajes-al-mundial-2026/ |access-date=April 8, 2026 |website=mercado.com.ar |date=April 3, 2026 |language=es}}
| 4 = {{Cite web |title=Ambev lança Arena Nº1 para a Copa do Mundo em cinco capitais |url=https://www.meioemensagem.com.br/marketing/ambev-lanca-arena-no1-para-a-copa-do-mundo-em-cinco-capitais |access-date=April 8, 2026 |website=Meio e Mensagem |date=March 4, 2026 |language=pt-br}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[American Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26 |title=American Airlines joins as Official North American Airline Supplier of FIFA World Cup 26™|archive-date=April 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418003022/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Bank of America]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26 |title=FIFA announces Bank of America as Official Bank Sponsor of FIFA World Cup 26 |publisher=FIFA|access-date=August 15, 2024|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816071342/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Frito-Lay]] ([[Lay's]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027 |title=Lay's named Official Sponsor of FIFA World Cup 26 and FIFA Women's World Cup 2027 |publisher=FIFA|access-date=September 12, 2024|archive-date=September 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912161932/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Hisense]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 5, 2025 |title=Hisense continues long-standing partnership with FIFA by becoming FIFA World Cup 26™ Sponsor |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/hisense-continues-long-standing-partnership-world-cup-26-sponsor |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[McDonald's]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA and McDonald's renew long-standing partnership, with collaboration continuing for FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133508/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Mengniu Dairy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mengniu extends FIFA Women's World Cup and FIFA World Cup sponsorship until 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Unilever]] ([[Rexona]]+[[List of Unilever brands#Beauty, well-being and personal care|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |date=May 12, 2023 |title=Unilever personal care brands unveiled as Official Sponsors of FIFA Women's World Cup 2023 |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326130502/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=live}}
| 2 = {{Cite web |last=Selwood |first=Daniel |title=Unilever launches World Cup tie-ins across personal care portfolio |url=https://www.thegrocer.co.uk/news/unilever-launches-world-cup-tie-ins-across-personal-care-portfolio/717381.article |access-date=April 12, 2026 |website=The Grocer |language=en}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[Verizon]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 24, 2024 |title=Verizon named Official Telecommunication Services Sponsor for FIFA World Cup 26 and Official Tournament Supporter for FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |access-date=September 24, 2024 |website=FIFA |archive-date= September 24, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240924155139/https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
* ADI Predictstreet&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADI Predictstreet named official prediction market partner of the FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/adi-predictstreet-official-prediction-market-partner-fifa-world-cup-2026 |website=FIFA |date=April 2, 2026|access-date=April 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[DoorDash]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 18, 2025 |title=DoorDash named Official Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026 and FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/doordash-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Inter Rapidísimo&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/inter-rapidisimo-partnership-tournament-supporter-world-cup-2026|title=Inter Rapidísimo expands partnership as Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Marriott International#Loyalty program|Marriott Bonvoy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 6, 2025 |title=Marriott Bonvoy to provide unmatched fan access to FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/marriott-bonvoy-unmatched-fan-access-world-cup-2026-hotel-supporter |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Rock-it Cargo&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA announces multi-year agreement with Rock-it Cargo as Official Logistics Provider of FIFA World Cup 26 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121235518/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |archive-date=November 21, 2024 |access-date=November 21, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Valvoline]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Valvoline Global confirmed as Official FIFA World Cup 26 Supporter |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530034639/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |archive-date=May 30, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
|}

====Regional supporters====
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!North American supporters
!South American supporters
!European supporters
!Asian supporters
|-
|
* [[Airbnb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 12, 2025 |title=Airbnb and FIFA announce major multi-tournament partnership |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615104910/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |archive-date=June 15, 2025 |website=Inside FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot;&gt;{{Cite web |title=Diageo named Official Spirits Supporter in North, Central and South America for FIFA World Cup 26™ |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160406/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |archive-date=May 12, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot;&gt;{{Cite web |date=November 25, 2025 |title=FIFA and Globant sign expanded partnership to deliver innovative digital services |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-url=http://web.archive.org/web/20260503034020/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-date=May 3, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA welcomes The Home Depot as Official Home Improvement Retail Supporter for FIFA World Cup 26 in North America |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173211/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |archive-date=December 4, 2024 |access-date=December 4, 2024 |website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/pif-official-tournament-supporter-world-cup-2026|title=PIF named as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/salesforce-official-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027|title=FIFA announces Salesforce as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ and FIFA Women's World Cup 2027™}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/betano-unveiled-as-tournament-supporter-of-fifa-world-cup-2026-tm-for-europe-and-south-america|title=Betano unveiled as Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ for Europe and South America}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot; /&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot; /&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot; /&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot; /&gt;
|
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot; /&gt;
|}

====Domestic sponsors====
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!width=20%|Atlanta
!width=20%|Boston
!width=20%|Dallas
!width=20%|Guadalajara
|-
|
* [[Cox Enterprises]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;&gt;{{Cite web |url=http://roughdraftatlanta.com/2025/06/11/world-cup-announcements-atlanta/ |title=Atlanta marks one year until FIFA World Cup with sponsors, projects |first=Collin |last=Kelley |date=June 11, 2025 |website=Rough Draft Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://atlantafwc26.com |title=FIFA World Cup 26 Atlanta™ |website=FIFA 2026 Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Georgia-Pacific]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[NAPA Auto Parts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/09/11/atlanta-adds-napa-as-world-cup-host-city-supporter/ |title=Atlanta adds NAPA as World Cup host city supporter |first=Alex |last=Silverman |date=September 11, 2025 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Southern Company]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Coca-Cola Beverages Northeast]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bostonfwc26.com/supporters/|title=Supporters|date=May 26, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[List of tourist attractions in Boston|Meet Boston]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=FIFA World Cup 2026™ in Boston |url=https://www.meetboston.com/events/festivals-and-annual-events/fifa-world-cup-2026/ |access-date=December 22, 2025 |website=Meet Boston |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* [[Sanofi]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/02/25/state-street-meet-boston-sanofi-named-boston-world-cup-sponsors/ |title=State Street, Meet Boston, Sanofi named Boston World Cup sponsors |date=February 25, 2026 |website=Sports Business Journal|access-date=February 25, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[State Street Corporation|State Street]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|
* [[Arca Continental]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilen |first=Holden |date=June 11, 2025 |title=Coca-Cola Southwest signs on as Dallas' first World Cup sponsor |url=https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627023837/https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |archive-date=June 27, 2025 |website=Dallas Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Choctaw Casinos &amp; Resorts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Prisbell |first1=Eric |date=December 3, 2025 |title=Choctaw becomes Official Dallas World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.dallasnews.com/business/2025/12/03/choctaw-becomes-official-dallas-world-cup-2026-host-city-supporter/ |access-date=December 4, 2025 |website=Dallas News}}&lt;/ref&gt;
* [[Dallas Cowboys]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dallasfwc26.com/our-venues/host-city-supporters/|title=Host City Supporters}}&lt;/ref&gt;
* [[FC Dallas]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot; /&gt;
* North Texas Sports Foundation&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[University of Texas Southwestern Medical Center|UT Southwestern]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.dallasnews.com/business/2026/02/23/ut-southwestern-becomes-dallas-world-cup-2026-local-sponsor/ |title=UT Southwestern becomes Dallas World Cup 2026 local sponsor |first1=Eric |last1=Prisbell |date=February 23, 2026 |website=Dallas Morning News|access-date=February 23, 2026}}&lt;/ref&gt;
|
*[[Guadalajara]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guadalajarafwc26.com|title=Guadalajara Ciudad Sede de la Copa Mundial de la FIFA 2026™.|website=guadalajarafwc26.com}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Jalisco]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Zapopan]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
|-
!width=20%|Houston
!width=20%|Kansas City
!width=20%|Los Angeles
!width=20%|Monterrey
|-
|
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Arca Continental]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Houston Methodist Hospital]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fwc26houston.com/ |title=FWC26 Houston &amp;#124; FIFA World Cup 2026 &amp;#124; Houston, TX, USA |website=FIFA 2026 Houston|archive-date=June 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000121/https://www.fwc26houston.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Hunton Group&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Quanta Services]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Reliant Energy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/ |title=NRG Energy Signs on as Official Houston Supporter for FIFA 2026 World Cup |first=Matt |last=Traub |date=February 10, 2025|archive-date=March 23, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323201926/https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Rice University]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.rice.edu/news/2026/rice-university-named-official-houston-world-cup-2026-host-city-supporter |title=Rice University named Official Houston World Cup 2026 Host City Supporter |date=January 30, 2026|access-date=January 30, 2026 |website=Rice University |last=Stipes |first=Chris}}&lt;/ref&gt;
* [[Sugar Land, Texas|Visit Sugar Land]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bragg |first=Trason |date=September 3, 2025 |title=Sugar Land embraces World Cup fever with new host city supporter role |url=https://www.khou.com/article/sports/soccer/world-cup/sugar-land-fifa-world-cup-host-city-supporter/285-e36030ba-ce48-44a3-8a0f-2b48192b900d |website=khou.com}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Black &amp; Veatch]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 28, 2025 |title=Kansas City leads the way with FIFA Fan Festival™ Concepts, Host City Supporter for the FIFA World Cup 26™ |url=https://finance.yahoo.com/news/kansas-city-leads-way-fifa-170100193.html |website=Yahoo}}&lt;/ref&gt;
* [[Hallmark Cards|Hallmark]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Chiefs]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Royals]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[J. E. Dunn Construction Group|J. E. Dunn Construction]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=Host City Supporters |url=https://kansascityfwc26.com/host-city-supporters/ |access-date=November 20, 2025 |website=FIFA World Cup 26™ Kansas City}}&lt;/ref&gt;
* [[Populous Holdings|Populous]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot;&gt;{{Cite web |last=Dornbrook |first=James |date=June 11, 2025 |title=KC unveils Purina and Populous as World Cup sponsors |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000122/https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |archive-date=June 17, 2025 |access-date=June 17, 2025 |website=Kansas City Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Nestlé Purina PetCare|Purina]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot; /&gt;
* [[Sporting Kansas City]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[University of Kansas Health System]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Amgen]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26 Los Angeles™ |url=https://losangelesfwc26.com/ |access-date=December 10, 2025 |website=Los Angeles FIFA World Cup 26™ Host Committee}}&lt;/ref&gt;
* [[Archer Aviation]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[List of tourist attractions in Los Angeles|Discover Los Angeles]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LA Tourism &amp;#124; Discover Los Angeles |url=https://www.discoverlosangeles.com/business |website=Los Angeles Tourism &amp; Convention Board}}&lt;/ref&gt;
* [[Kaiser Permanente]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[Los Angeles Metro]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://losangelesfwc26.com/la-metro-joins-the-los-angeles-sports-entertainment-commission-as-the-official-public-transit-provider-for-the-los-angeles-world-cup-2026-host-city/ |title=LA Metro Joins The Los Angeles Sports &amp; Entertainment Commission As The Official Public Transit Provider For The Los Angeles World Cup 2026 Host City |first=Andy |last=Ashford |date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt;
|
*TBD
|-
!width=20%|Mexico City
!width=20%|Miami&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee |url=https://miamifwc26.com/ |website=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|New York/New Jersey
!width=20%|Philadelphia&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/28/eagles-comcast-among-philadelphia-eight-world-cup-supporters/ |title=Eagles, Comcast among Philadelphia eight World Cup supporters |first=Alex |last=Silverman |date=January 30, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|-
|
*[[Club América]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mexicocityfwc26.com.mx |title=Host City Mexico City: The heart of the FIFA World Cup 26™ |website=Mexico City FIFA World Cup 26|access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Farmacias Similares S.A. de C.V.|Farmacias Similares]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Eli Lilly and Company|Lilly]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Uber]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
|
* Bilzin Sumberg&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Brightline]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Griffin Catalyst]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Hard Rock Hotel and Casino|Hard Rock Casino]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Royal Caribbean Group|Royal Caribbean]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Caribbean Named Official Miami World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.royalcaribbeanpresscenter.com/press-release/1851/royal-caribbean-named-official-miami-world-cup-2026-host-city-supporter// |access-date=February 5, 2026 |website=Royal Caribbean}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Miami]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bristol Myers Squibb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://binje.com/bristol-myers-squibb-is-latest-n-j-company-to-sign-on-as-supporter-of-host-committee/ |title=Bristol Myers Squibb is latest N.J. company to sign on as supporter of Host Committee |first=Tom |last=Bergeron |date=December 9, 2025|access-date=February 25, 2026 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Hackensack Meridian Health]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 8, 2025 |title=Hackensack Meridian Health Named Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter, Championing Community Health and Investment |url=https://www.hackensackmeridianhealth.org/en/news/2025/12/08/hmh-named-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-city-supporter |website=Hackensack Meridian Health}}&lt;/ref&gt;
* Onyx Equities&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 16, 2025 |title=Onyx Equities announced as first Official New York New Jersey World Cup 26 Host City Supporter |url=https://nynjfwc26.com/onyx-first-official-host-city-supporter/ |website=FIFA World Cup 2026™ NYNJ}}&lt;/ref&gt;
* [[Paul, Weiss, Rifkind, Wharton &amp; Garrison]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 20, 2025 |title=Paul, Weiss Launches Dedicated Sports Practice; Named Official Law Firm of the New York New Jersey World Cup 2026 Host Committee |url=https://www.paulweiss.com/insights/firm-news/paul-weiss-launches-dedicated-sports-practice-named-official-law-firm-of-the-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-committee |website=Paul, Weiss}}&lt;/ref&gt;
* [[Public Service Enterprise Group]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bergeron |first=Tom |date=December 4, 2025 |title=PSEG ready to power FIFA World Cup |url=https://binje.com/pseg-ready-to-power-fifa-world-cup/ |access-date=December 10, 2025 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Related Companies]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.related.com/press-releases/2026-04-14/related-companies-announced-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026 |title=Related Companies announced as an Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter &amp;#124; Related |website=www.related.com}}&lt;/ref&gt;
* [[Sports Illustrated]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/16/sports-illustrated-joins-as-official-sponsor-of-nynj-host-committee-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Sports Illustrated joins as official sponsor of NY/NJ Host Committee for 2026 FIFA World Cup |first=Ethan |last=Joyce |date=January 19, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Cencora]]
* [[Comcast]]
* [[Independence Blue Cross]]
* [[PECO Energy Company]]
* [[University of Pennsylvania Health System|Penn Medicine]]
* [[Philadelphia Eagles]]
* VisitPA
* [[William Penn Foundation]]
|-
!width=20%|San Francisco Bay Area&lt;ref name=&quot;BayAreaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ |url=https://www.sfbayareafwc26.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617001252/https://bayareahostcommittee.com/fifa-world-cup-26 |archive-date=June 17, 2025 |website=Bay Area Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|Seattle
!width=20%|Toronto
!width=20%|Vancouver
|-
|
* [[Boston Consulting Group]]
* [[Electronic Arts]]
* [[Genentech]]
* [[Kaiser Permanente]]
|
* [[Alaska Airlines]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Amazon (company)|Amazon]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians#Casino history|Emerald Queen Casino]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Microsoft]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://seattlefwc26.org/ |title=Seattle FIFA World Cup 2026 |website=seattlefwc26.org|archive-date=June 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618051201/https://seattlefwc26.org/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Washington]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
|
* [[Humber Polytechnic]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 28, 2025 |title=City of Toronto partners with Humber Polytechnic on local delivery of FIFA World Cup 2026™ Host City volunteer program |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-partners-with-humber-polytechnic-on-local-delivery-of-fifa-world-cup-2026-host-city-volunteer-program/ |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Ontario Lottery and Gaming Corporation|OLG]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
* [[Ontario Power Generation|OPG]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Toronto |first1=City of |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/ |title=City of Toronto signs Ontario Power Generation as first Official FIFA World Cup 2026™ Toronto Host City Supporter |date=June 10, 2025 |website=City of Toronto|archive-date=June 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627024436/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://torontofwc26.ca/ |title=FIFA World Cup 26™ Toronto |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Toronto FC]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bell Canada]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Coca-Cola]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Concord Pacific Place]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Musqueam Indian Band]] &lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vancouverfwc26.ca/news/vancouver-announces-world-class-host-city-supporter-lineup-ahead-of-fifa-world-cup-2026-tm|title=Vancouver announces world-class Host City Supporter lineup ahead of FIFA World Cup 2026™|website=www.vancouverfwc26.ca}}&lt;/ref&gt;
* [[Pacific National Exhibition]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Science World (Vancouver)|Science World]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Squamish Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[TransLink (British Columbia)|TransLink]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Tsleil-Waututh Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
|}

===Advertising===
On May 7, 2026, [[Adidas]] released ''Backyard Legends: the Greatest Football Story Ever Told'', a 5-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=mJJY53qhJe0 |title=adidas Backyard Legends {{!}} The Greatest Football Story Ever Told |date=May 7, 2026 |author=[[adidas]] |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Knapp |first=JD |date=May 7, 2026 |title=Timothée Chalamet Enlists A-List Friends for FIFA World Cup-Inspired Short Film |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/sports/timothee-chalamet-fifa-world-cup-short-film-backyard-legends/ |work=[[TheWrap]]}}&lt;/ref&gt; On June 4, 2026, [[Nike, Inc.|Nike]] released ''Rip The Script'', a 6-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IyZ1WIua_1s |title=Rip The Script {{!}} Nike Football |date=June 4, 2026 |author=Nike Football |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garner |first=Stephen |date=June 4, 2026 |title=Nike Goes Hollywood in World Cup Film Featuring Kim Kardashian, LeBron James, Channing Tatum and More Stars |url=https://wwd.com/footwear-news/shoe-industry-news/nike-world-cup-film-kim-kardashian-lebron-james-interview-1238994871/ |work=[[Women's Wear Daily]]}}&lt;/ref&gt;

===FIFA fan festivals===
FIFA will stage [[FIFA Fan Festival|fan festivals]] in cities across the host nations, featuring matches on giant screens and live entertainment.&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;&gt;{{cite news |last1=Blum |first1=Ronald |title=Fan fest in Jersey City will be open for all 104 World Cup matches next year |url=https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/ |access-date=March 25, 2025 |publisher=NBC New York |date=February 11, 2025|archive-date=February 12, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212223044/https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Among the confirmed fan fest locations are [[Liberty State Park]] in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]],&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;/&gt; [[Fairmount Park]] in [[Philadelphia]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Traub |first1=Matt |title=Philadelphia to Host FIFA Fan Festival at Lemon Hill in 2026 |url=https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |access-date=March 25, 2025 |work=SportsTravel |date=June 20, 2024 |archive-date=June 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620130242/https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Fort York]] and [[The Bentway]] in [[Toronto]],&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |title=City of Toronto announces Fort York and The Bentway for its FIFA Fan Festival location |publisher=City of Toronto |date=May 7, 2025 |access-date=May 15, 2025 |archive-date=June 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250601205433/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Centennial Olympic Park]] in [[Atlanta]],&lt;ref name=&quot;fifa-atl-fan-fest-cenn&quot;&gt;{{cite web |title=FIFA Fan Festival in Atlanta |url=https://atlantafwc26.com/fan-fest/ |publisher=FIFA |access-date=May 25, 2026 |quote=Centennial Olympic Park will become the official home of the FIFA Fan Festival Atlanta, transforming one of the city’s most iconic public spaces into a lively gathering place where fans, families, and visitors come together to celebrate the game.}}&lt;/ref&gt; and [[East Downtown Houston]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jenkins |first1=Cassandra |title=EaDo selected as site for 2026 FIFA World Cup Fan Festival; officials lay out preparation plan for games |url=https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |access-date=March 25, 2025 |work=CommunityImpact |date=June 11, 2024|archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622130659/https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, FIFA announced &quot;Canada Celebrates&quot;, a series of events in over 40 communities throughout the tournament that features live viewings of the matches.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2026 |title=FIFA launches Canada Celebrates, a countrywide FIFA World Cup 2026™ celebration programme |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260212055939/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-date=February 12, 2026 |access-date=May 31, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Tickets===
{{see also|List of 2026 FIFA World Cup controversies#Ticket prices}}

Ticket prices for the 2026 FIFA World Cup initially ranged from $60 for group stage matches to $6,730 for the final—largely increased from the USD equivalent of $69 to $1,607 in the [[2022 FIFA World Cup]]. However, in September 2025, FIFA confirmed it would use [[dynamic pricing]] for tickets for the first time, following the practice used in the [[2025 FIFA Club World Cup]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=September 3, 2025 |title=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices |access-date=September 3, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Hospitality seats were made available in April 2025 via FIFA's ticket partner for the event.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 6, 2025 |title=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-url=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-date=July 14, 2025 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

An initial draw period for non-hospitality seats occurred between September 10–19, 2025, limited to [[Visa Inc.|Visa]] cardholders. A second phase ran from October 27–31, and a third phase started after the final draw of teams on December 5. Sales are capped at four tickets per person per match, and no person is able to purchase more than 40 tickets for the overall tournament. FIFA's official resale platform went live on October 2, 2025.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 30, 2025 |title=FIFA Resale/Exchange Marketplace |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

A final &quot;last-minute&quot; sales phase reopened on April 22, 2026, approximately 50 days before the start of the tournament, with tickets for all 104 matches made available on a first-come, first-served basis. By that stage, more than five million tickets had been sold out of an expected total exceeding six million, with additional tickets scheduled to be released in phases up to the final, subject to availability.&lt;ref name=&quot;Reuters042226&quot;&gt;{{cite news |title=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off |work=Reuters |date=April 22, 2026 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/ |access-date=April 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

Every city hosting the World Cup in the United States has passed a law stating that ticket sales to World Cup events are exempt from state and local sales taxes.&lt;ref&gt;[https://revisor.mo.gov/main/OneSection.aspx?section=144.051 Mo. Rev. Stat. § 144.051]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |date=April 2, 2026 |title=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal |url=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government |work=The Guardian |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gray |first=Page |date=December 5, 2025 |title=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions |url=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/ |work=Institute on Taxation and Economic Policy |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;

===Merchandise===
====Video games====
{{main|FIFA World Cup video games#2026 FIFA World Cup}}

On October 2, 2025, FIFA announced the video game ''[[FIFA Heroes]]'', scheduled for release in 2026 on [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation]], and [[Xbox]] platforms.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ mascots make video game debut as playable characters in FIFA® Heroes |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-url=http://web.archive.org/web/20251002132023/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-date=October 2, 2025 |access-date=October 15, 2025 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the ''[[Football Manager 26]]'' video game also announced the addition of licensed 2026 FIFA World Cup content.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chase FIFA World Cup 2026™ Glory: International Management arrives in FM26 |url=https://www.footballmanager.com/fm26/features/chase-fifa-world-cup-2026tm-glory-international-management-arrives-fm26 |access-date=May 20, 2026 |website=Football Manager |language=en}}&lt;/ref&gt;

In December 2025, [[Netflix]] announced a new simulation-type game featuring the World Cup, produced by Delphi Interactive and Refactor Games.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Changing The Game: FIFA Arrives on Netflix Games in Time for FIFA World Cup 2026 |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/fifa-mens-world-cup-2026-game-on-netflix |access-date=May 22, 2025 |website=TUDUM |quote=The game, developed and published by Delphi Interactive, allows Netflix members to experience the emotion and drama of the (World Cup) tournament in its purest, most joyful form}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Forbes-Calvin |first=Alex |date=February 9, 2026 |title=Meet Delphi Interactive, the publisher/developer behind the new FIFA game |url=https://www.gamesindustry.biz/meet-delphi-interactive-the-publisherdeveloper-behind-the-new-fifa-game |access-date=May 19, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en |quote=For FIFA, that includes Refactor Games, based at Delphi's LA headquarters, part-owned by Delphi and backed by venture capital giant A16z's Speedrun fund}}&lt;/ref&gt; In May 2026, it was announced the Netflix-published game would be titled &quot;''[[FIFA World Cup – Launch Edition]]''&quot; and would be released in June 2026.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=May 28, 2026 |title=FIFA unveils updated Digital Football Strategy to connect partners and platforms across global gaming and esports ecosystem |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/digital-football-strategy-connect-partners-platforms-global-gaming-esports-ecosystem |access-date=May 29, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the same May 2026 announcement, FIFA also confirmed that they would adopt a non-exclusive &quot;Digital Football&quot; ecosystem, with games of various genres adopting the FIFA license. Alongside the new world cup game, were mentioned ''FIFA Heroes'', ''FIFA Rivals, [[FIFA Super Soccer]], [[Football Manager]], [[eFootball]]'' and ''[[Rocket League]],'' with more games joining the ecosystem in the following months.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hicks |first=Jon |date=May 28, 2026 |title=FIFA announces new &quot;Digital Football&quot; vision, an ecosystem of games from multiple publishers and developers |url=https://www.gamesindustry.biz/fifa-announces-new-digital-football-vision-an-ecosystem-of-games-from-multiple-publishers-and-developers |access-date=May 29, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en}}&lt;/ref&gt;

====Other products====
[[Panini Group|Panini]] sticker albums were again announced for the 2026 World Cup. Due to the expansion of the tournament, each pack now contains seven stickers as opposed to the usual 5. In the United States and Canada, a set of 12 stickers was reserved for stickers that could only be obtained from Coca-Cola bottles, with each bottle containing a sticker printed inside the label.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mackie |first=Andrew |date=May 19, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Panini sticker tips, quirks and the most valuable items so far |url=https://www.nytimes.com/athletic/7290962/2026/05/19/panini-2026-fifa-world-cup-stickers-most-valuable/ |access-date=May 20, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, it was announced that the 2026 World Cup would be Panini's second-to-last tournament with a sticker album, after FIFA announced that [[Fanatics, Inc.|Fanatics]] (via their [[Topps]] brand) would distribute collectables for FIFA tournaments from 2031.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA to drop Panini for World Cup deal with Fanatics in 2031 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48701397/fifa-drop-panini-world-cup-deal-fanatics-2031 |access-date=May 20, 2026 |website=ESPN}}&lt;/ref&gt;

==Symbols==

===Mascots===
{{main|Maple, Zayu and Clutch}}
{{see also|List of FIFA World Cup official mascots}}
[[File:2026 FIFA World Cup Mascots small.jpg|thumb|right|Maple the Moose, Zayu the Jaguar, and Clutch the Bald Eagle]]

The official mascots of the tournament were revealed on September 25, 2025, and are [[Maple, Zayu and Clutch|Maple, Zayu, and Clutch]]. Maple is a [[moose]], Zayu is a [[jaguar]], and Clutch is a [[bald eagle]], representing Canada, Mexico, and the United States respectively.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; They were designed to reflect the cultural heritage of their respective countries.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;

===Match ball===
{{main|Adidas Trionda}}
{{see also|List of FIFA World Cup official match balls}}
[[File:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972841852).jpg|thumb|Adidas Trionda|242x242px]]

On May 2, 2025, reports surfaced that the match ball would be called [[Adidas Trionda]]. The design features red, green, and blue (the three colors representing Canada, Mexico, and the United States, respectively, and also featured on the host countries' flags), as well as a white wave connecting each of the colors, hence the name using the [[Spanish language|Spanish]] words for three (tri) and wave (onda).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; The design also features the national symbols of the three host countries (a [[maple leaf]] for Canada, a [[Golden eagle#canadensis|golden eagle]] for Mexico, and a [[five-pointed star]] for the United States) as well as gold embellishments to represent the [[FIFA World Cup Trophy|World Cup Trophy]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Music===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|List of FIFA World Cup songs and anthems}}

On May 17, 2023, the official theme song of the tournament was released, an instrumental track simply titled &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The following songs have also been released as a part of the official album.

{{Track listing
| extra_column  = Performer(s)
| title1        = The Official FIFA World Cup 2026 Theme
| extra1        = Zachary Aaron Golden (writer)
| length1       = 2:02
| title2        = [[Goals (song)|Goals]]
| extra2        = [[Lisa (rapper)|Lisa]], [[Anitta (singer)|Anitta]], and [[Rema (musician)|Rema]]
| length2       = 3:00
| title3        = [[Game Time (Future and Tyla song)|Game Time]]
| extra3        = [[Future (rapper)|Future]], [[Tyla]]
| length3       = 3:27
| title4        = [[Illuminate (song)|Illuminate]]
| extra4        = [[Jessie Reyez]] and [[Elyanna]]
| length4       = 3:04
| title5        = [[Echo (Daddy Yankee and Shenseea song)|Echo]]
| extra5        = [[Daddy Yankee]] and [[Shenseea]]
| length5       = 2:16
| title6        = [[Por Ella (Belinda and Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]
| extra6        = [[Belinda Peregrín|Belinda]] and [[Los Ángeles Azules]]
| length6       = 3:02
| title7        = [[Three Nations (21 Savage, Nata Cano and French Montana song)|Three Nations]]
| extra7        = [[21 Savage]], [[Natanael Cano]], and [[French Montana]]
| length7       = 3:30
| title8        = [[No Place Like Home (Major Lazer, Nelly Furtado and Davido song)|No Place Like Home]]
| extra8        = [[Major Lazer]], [[Nelly Furtado]], and [[Davido]]
| length8       = 2:35
| title9        = [[Foreign Tongues|In The Stars]]
| extra9        = [[The Rolling Stones]]
| length9       = 4:59
| title10       = [[Show Me (Ayra Starr and Latto song)|Show Me]]
| extra10       = [[Ayra Starr]] and [[Latto]]
| length10      = 3:28
| title11       = [[Mi Mexico Lindo]]
| extra11       = [[Alejandro Fernández]]
| length11      = 2:34
| title12       = [[Blessings (Stormzy, Fridayy and Angel song)|Blessings]]
| extra12       = [[Stormzy]], [[Fridayy]], and [[Angel (British musician)|Angel]]
| length12      = 3:36
| title13       = [[Energy (Ava Max and BIA song)|Energy]]
| extra13       = [[Ava Max]] and [[Bia (rapper)|BIA]]
| length13      = 3:01
| title14       = [[Lighter (Jelly Roll and Carín León song)|Lighter]]
| extra14       = [[Jelly Roll (singer)|Jelly Roll]] and [[Carín León]]
| length14      = 3:00
| title15       = [[Siir Siir]]
| extra15       = [[Nora Fatehi]], [[Vegedream]], and Sanjoy
| length15      = 3:06
| title16       = [[Partidazo]]
| extra16       = [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]
| length16      = 2:23
| title17       = [[World Cup (Champions)|Champions]]
| extra17       = [[IShowSpeed]]
| length17      = 4:16
| title18       = [[Love Always Wins (Shaggy, Cimafunk and Zema song)|Love Always Wins]]
| extra18       = [[Shaggy (musician)|Shaggy]], [[Cimafunk]], and Zema
| length18      = 3:08
| title19       = [[Dai Dai]]
| extra19       = [[Shakira]], [[Burna Boy]]
| length19      = 3:43
}}

In March 2025, sixteen remixes of the theme song were released, which featured artists from each host city giving their own local spin to the song.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Awards==
===Prize money===
In April 2026, FIFA confirmed the prizes for all participating nations. This edition's total distribution for the tournament will be $871&amp;nbsp;million, $431&amp;nbsp;million higher than the prize pool of the [[2022 FIFA World Cup|previous tournament]]. In addition to the performance-based prize money, each qualified team will also receive a $10&amp;nbsp;million qualification payment and a $2.5&amp;nbsp;million preparation fee before the competition.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |publisher=FIFA |access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |website=World Cup Local Time |access-date=May 3, 2026 |date=May 3, 2026 |last=Sharma |first=Pooja|orig-date=January 25, 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Performance-based prize money based on final position
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Place
! rowspan=&quot;2&quot; |Teams
! colspan=&quot;2&quot; | Amount (in millions)
|-
! Per team
! Total
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Champions
|1
| $50
| $50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Runners-up
|1
| $33
| $33
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Third place
|1
| $29
| $29
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Fourth place
|1
| $27
| $27
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 5th–8th place (quarter-finals)
|4
| $19
| $76
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 9th–16th place (round of 16)
|8
| $15
| $120
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 17th–32nd place (round of 32)
|16
| $11
| $176
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 33rd–48th place (group stage)
|16
| $9
| $144
|-
! Total
!48
! colspan=&quot;2&quot; |$655
|}

=== Individual and team awards ===
{{see also|FIFA World Cup awards}}

The following awards are due to be awarded at the end of the tournament.

*Golden Boot: Awarded to the tournament's top goal scorer.
*Golden Glove: Awarded to the tournament's best goalkeeper.
*Golden Ball: Awarded to the best overall player of the tournament.
*FIFA Young Player Award: Awarded to the best overall player of the tournament under the age of 21.
*FIFA Fair Play Trophy: Awarded to the team with the best disciplinary record that reached the knockout stage.

==Controversies==
{{Main|List of 2026 FIFA World Cup controversies}}

===Climate===
In January 2025, [[Queen's University Belfast]] warned about potential heat risks for most of the host cities and urged FIFA to schedule match kickoffs later into the afternoon or evening, stating that the [[wet-bulb globe temperature]] in certain host cities was higher than that of Qatar in the winter.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 30, 2025 |title=Rethink kick-off times during 2026 FIFA World Cup to protect footballers from extreme heat |url=https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426233917/Https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |archive-date=April 26, 2025 |website=Queen's University Belfast}}&lt;/ref&gt; During the [[2025 FIFA Club World Cup]], which was also hosted in the United States, several matches reported high temperatures ranging from {{convert|90|to|102|F|C}} and weather delays.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Latest weather updates at tournament venues |first=Jon |last=Hoefling |publisher=[[USA Today]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624030718/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Players and fans voice concerns as temperatures soar |first1=Sarah |last1=Shephard |first2=Asli |last2=Pelit |work=[[The Athletic]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624035337/https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In December 2025, FIFA announced that all matches at the 2026 World Cup would include a mandatory three-minute hydration break in each half to allow players to rest in hot conditions.&lt;ref&gt;{{cite news |date=December 8, 2025 |title=All World Cup matches to have hydration breaks |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czj0v4d9gn7o |publisher=BBC Sport |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; The three-minute period would also be available for commercials at the discretion of tournament broadcasters.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |date=December 8, 2025 |title=2026 World Cup to feature three-minute hydration breaks in every half throughout tournament |url=https://www.nytimes.com/athletic/6871622/2025/12/08/world-cup-2026-hydration-breaks/ |work=The Athletic |url-access=subscription |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; On May 20, 2026, a letter from New Weather Institute signed by dozens of players called for FIFA to take stronger action for their heat protocols during the tournament as well as to reduce the climate impact of the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/world-cup-heat-players-fifa-1a5252346f1f7981c6bf189b7231fcbf|title=World Cup-bound Norway player backs calls for improved heat protocols from FIFA|first=The Associated|last=Press|date=May 20, 2026|website=AP News}}&lt;/ref&gt;

===Immigration===
In June 2025, the [[Second presidency of Donald Trump|second Trump administration]] reinstated a [[Proclamation 10949|travel ban]] affecting citizens from multiple countries, citing &quot;national security&quot; concerns.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Abnos |first1=Alexander |date=June 5, 2025 |title=Trump travel ban includes exemption for World Cup and Olympic athletes |url=https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605171124/https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |archive-date=June 5, 2025 |access-date=June 5, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; The ban, which was later expanded in December, prohibits the issuance of new immigrant and [[Travel visa|non-immigrant visas]] for citizens of 39 affected countries, including those whose teams have qualified for the World Cup—[[Haiti]], [[Iran]], [[Ivory Coast]], and [[Senegal]]. The proclamation includes an exemption for any athlete or member of an athletic team, including coaches, persons performing a necessary support role, and immediate relatives, traveling for the World Cup, [[Olympic Games|Olympics]], or other major sporting events as determined by the [[United States Secretary of State|Secretary of State]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abnos |first=Alexander |date=December 17, 2025 |title=World Cup countries Senegal and Côte d'Ivoire among additions to Trump travel ban |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/16/world-cup-travel-ban-senegal-cote-divoire |access-date=December 17, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 16, 2025 |title=Fact Sheet: President Donald J. Trump Further Restricts and Limits the Entry of Foreign Nationals to Protect the Security of the United States |url=https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/12/fact-sheet-president-donald-j-trump-further-restricts-and-limits-the-entry-of-foreign-nationals-to-protect-the-security-of-the-united-states/ |access-date=December 18, 2025 |website=The White House |publisher= |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

This exemption ensured that national teams' players, coaches, and staff of those designated countries would be permitted to enter the United States for the competition, but the [[United States Department of State|US State Department]] confirmed that ordinary citizens of the four countries were not covered by this exemption, making them ineligible for visa issuance to attend the matches. While fans were permitted to submit visa applications with the promise of priority if they provided proof of tickets, the department noted that issuance would be unlikely, barring rare &quot;national interest&quot; waivers. However, this restriction can be circumvented if a fan is a valid visa holder, a permanent resident, or a [[Multiple citizenship|dual national]] who applies using a passport not subject to the ban. In such cases, applicants may still be eligible to enter or apply for entry, provided they satisfy all other immigration and security requirements.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Crafton |first=Adam |date=November 20, 2025 |title=U.S. Government's travel bans mean many Haitian fans will not be able to go to World Cup |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820839/2025/11/19/world-cup-news-u-s-travel-ban-haiti/ |access-date=November 25, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Travel Ban and its impact for the nationals of Cuba, Haiti and Venezuela. What you need to know. – WOLA |url=https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250920164732/https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-date=September 20, 2025 |access-date=November 25, 2025 |work=WOLA |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miceli |first=Cristina |date=November 20, 2025 |title=U.S. Travel Ban Could Block Thousands Of Fans From The 2026 FIFA World Cup |url=https://www.thetravel.com/us-travel-ban-blocks-some-fans-from-the-fifa-world-cup-in-2026/ |access-date=November 25, 2025 |website=The Travel |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the U.S. government decided to temporarily drop the $15,000 visa bond requirement for fans from five African countries that have made it to the 2026 World Cup—Algeria, Cape Verde, Ivory Coast, Senegal, and Tunisia—as long as they have a valid ticket for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2026 |title=Fans from five African World Cup countries will no longer face $15,000 bond to enter US |url=https://www.theguardian.com/football/2026/may/13/world-cup-bonds-for-travelers-suspended |access-date=May 17, 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

===Iran's participation===
On November 27, 2025, the [[Football Federation Islamic Republic of Iran]] (FFIRI) said it would boycott the December 5 World Cup draw after its president, [[Mehdi Taj]], was denied a visa to enter the United States. Four other delegation members, including head coach [[Amir Ghalenoei]], were approved. An FFIRI spokesperson told state media the United States' decision was &quot;unrelated to sport&quot; and said the federation quickly raised the issue with FIFA President [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=MacInnes |first=Paul |date=November 28, 2025 |title=Iran to boycott World Cup draw over lack of visa for federation president |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/28/iran-to-boycott-world-cup-draw-due-to-anger-over-limited-us-visas-for-iranians |access-date=November 28, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; However, on December 3, the FFIRI reversed its decision and announced that it would send representatives to the draw, with head coach Ghalenoei serving as the technical representative of the national soccer team.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 3, 2025 |title=Iran says to attend World Cup draw in apparent U-turn |url=https://www.rfi.fr/en/middle-east/20251203-iran-says-to-attend-world-cup-draw-in-apparent-u-turn |access-date=December 3, 2025 |work=[[Radio France Internationale]] |agency=[[Agence France-Presse]]}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, multiple Iranian soccer players and athletes were killed during the [[2026 Iran massacres]] amid [[2025–2026 Iranian protests|protests]], including former [[Tractor Sazi F.C.]] midfielder [[Mojtaba Tarshiz]], prompting former [[Iran national football team|Iran national team]] captain [[Masoud Shojaei]] to criticize FIFA for its silence over the killing of Iranian athletes during protests, while then-captain [[Mehdi Taremi]] expressed solidarity with the Iranian people.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamiar |first=Babak |date=January 15, 2026 |title=Iranian footballers killed in protests as former national team captain slams FIFA silence |url=https://www.euronews.com/2026/01/15/iranian-footballers-killed-in-protests-as-former-national-team-captain-slams-fifa-silence |access-date=February 12, 2026 |website=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Duerden |first=John |date=January 14, 2026 |title=Iran's footballers face battle to be heard as regime brutally clamps down on protests |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/14/iran-football-team-battle-to-be-heard-regime-protests |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MacInnes |first=Paul |date=January 15, 2026 |title=Geopolitical football: Iran? Trump? How the game can stand strong in a fractured world |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/15/geopolitical-football-iran-trump-how-can-the-game-stand-strong-in-a-fractured-world |access-date=February 12, 2026 |website=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sport-thousands-killed&quot;&gt;{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=January 25, 2026 |title=Iran's bid for normalcy via sport: Matches return but players refuse the script |url=https://www.iranintl.com/en/202601227152 |access-date=February 12, 2026 |website=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt; [[Ali Karimi]], a former player for the Iran national team, along with a coalition of prominent Iranians, wrote an open letter to FIFA and all its member associations, calling on Infantino to speak up on the protest deaths.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aarons |first=Ed |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/26/iran-football-ali-karimi-infantino-fifa-protest-deaths |title=Iran football great Ali Karimi leads call for Infantino to speak up on protest deaths |date=January 26, 2026 |website=[[The Guardian]] |access-date=February 8, 2026}}&lt;/ref&gt; On April 30, 2026, [[2026 Iranian diaspora protests|protests]] were held outside the 2026 [[FIFA Congress]] in [[Vancouver]]&lt;nowiki/&gt; by Iranian monarchists loyal to [[Reza Pahlavi]], calling on FIFA to ban the Iranian team and claiming that it represents the [[Islamic Revolutionary Guard Corps]] (IRGC) instead of the people of Iran, without offering specifics.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caroll |first=Rory |date=2026-04-30 |title='They are not representing Iran': protesters urge FIFA to ban Iran from World Cup |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/they-are-not-representing-iran-protesters-urge-fifa-ban-iran-world-cup-2026-04-30/ |access-date=2026-06-02 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

FIFA has long promoted the World Cup under the slogan &quot;Football Unites the World,&quot; presenting it as a symbol of global connection and harmony. However, several reports suggest that the 2026 edition is taking place in a more complex context, with political tensions, including those involving Iran and the United States, as well as security concerns and immigration and visa policies in the United States, potentially making participation in the tournament more difficult.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 17, 2026 |title=World Cup 2026: Is the US-Iran war an ethical tipping point? |url=https://www.dw.com/en/world-cup-2026-is-the-us-iran-war-an-ethical-tipping-point/a-76300631 |access-date=May 2, 2026 |work=Deutsche Welle |last=Harding |first=Jonathan}}&lt;/ref&gt; Some analysts also describe the tournament as facing a mix of political, security, and logistical challenges at the same time.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 3, 2026 |title=What will happen to the World Cup in the United States amid the conflict with Irán and the current geopolitical situation? |url=https://latination.com/world-cup-2026-geopolitical-risks/ |access-date= |work=Latin Nation}}&lt;/ref&gt; Some commentators argue that while FIFA continues to emphasize messages of unity, these conditions may undermine that narrative by highlighting divisions and unequal access for fans from different parts of the world, as illustrated by the Trump administration arbitrarily banning people of specific nationalities from entering the US.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 25, 2026 |title=A host nation at war with a participant: uncertainty and tension swirl around soccer's World Cup |url=https://www.uts.edu.au/news/2026/03/a-host-nation-at-war-with-a-participant-uncertainty-and-tension-swirl-around-soccers-world-cup |access-date=May 2, 2026 |work=UTS}}&lt;/ref&gt;

Further complications regarding Iran's participation occurred as a result of the [[Prelude to the 2026 Iran war|2026 Iran–United States crisis]] in February 2026, which resulted in the [[2026 Iran war|United States and Israel unilaterally launching airstrikes on Iran]]. In retaliation, Iran launched missiles at Israel and [[Arab states of the Persian Gulf|Persian Gulf Arab states]] hosting US military bases where these strikes were staged from, as well as additional spillover missile strikes in Jordan. FIFA stated that it was monitoring the situation and was focused on getting all countries to participate, despite reports saying Iran may not participate.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/48060986/fifa-monitor-developments-iran-ahead-2026-world-cup |title=FIFA to 'monitor developments' in Iran ahead of 2026 World Cup |first=Mark |last=Ogden |date=February 28, 2026 |website=ESPN|access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7077233/2026/02/28/fifa-world-cup-iran-attack-united-states/ |title=FIFA focused on 'everybody participating' at World Cup after U.S. attack on Iran |first1=Philip |last1=Buckingham |first2=Henry |last2=Bushnell |date=February 28, 2026 |via=New York Times|access-date=February 28, 2026 |website=The Athletic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.givemesport.com/iranian-football-federation-statement-pulling-out-world-cup-usa-attack/ |title=Iran now 'unlikely' to attend 2026 World Cup – nation most likely to replace them is revealed |first=Hal |last=Fish |date=February 28, 2026 |website=GiveMeSport}}&lt;/ref&gt;

Following a meeting with US President Trump on March 10, Infantino said that Trump had reiterated that the Iranian team &quot;is, of course, welcome to compete in the tournament in the United States&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 11, 2026 |title=Trump will welcome Iran at World Cup – Infantino |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/ce3g4qq139ko |access-date=March 11, 2026 |work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; In a post on [[Truth Social]], Trump later added that, while the team is welcome, it would &quot;[not be] appropriate that they be there, for their own life and safety&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/48184550/us-president-trump-iran-skip-world-cup-safety |title=U.S. President Trump: Iran should skip World Cup 'for their safety' |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |work=[[ESPN]] |language=en-GB |quote=The Iran National Soccer Team is welcome to The World Cup, but I really don't believe it is appropriate that they be there, for their own life and safety. Thank you for your attention to this matter! President DONALD J. TRUMP.}}&lt;/ref&gt; In response, Iran asked for FIFA to remove the United States as tournament hosts, referring to Trump's statement that the Iranian team's safety could not be guaranteed.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9q5rvp58yxo |title=US and Iran call for each other's World Cup absence |date=March 12, 2026 |access-date=March 13, 2026 |author=Salley |website=[[BBC]] |quote=Certainly, no-one can remove the Iranian national team from the World Cup. Rather, the country that should be removed is the one that merely carries the title of host but does not have the ability to ensure security for the teams participating in this event. |first=Emily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goal.com_13Mar2026&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.goal.com/en/lists/iran-respond-donald-trump-2026-world-cup-safety-standoff-withdrawal-risk/bltd9bf036e1004a53d |title=Iran respond to Donald Trump over World Cup fiasco after national team quit tournament over USA conflict |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |website=Goal |author=Makayasa |first=Adhe}}&lt;/ref&gt;

On May 10, 2026, Iran announced its demands for attending the World Cup, which includes visa guarantees for players, staff, journalists, and fans without further questioning by immigration authorities, security guarantees for players and staff, and &quot;respectful&quot; treatment of the Iranian flag, symbols, and national anthem. Requests were also made to have any press conference featuring the Iranian team to not include questions not related to the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-independent.com/bulletin/sport/iran-2026-world-cup-participation-usa-visas-b2973745.html|title=Iran lays out demands after confirming 2026 World Cup participation|date=May 10, 2026|website=The Independent}}&lt;/ref&gt;

On May 16, 2026, FIFA Secretary-General [[Mattias Grafström]] met with Iranian Football Federation officials in Istanbul to offer reassurance over Iran's participation in the World Cup, following concerns about the team's ability to enter the United States due to the ongoing [[2026 Iran war|Iran war]]. Earlier, Iranian FA President [[Mehdi Taj]] had been refused entry to Canada for the FIFA Congress due to his links to the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), which the U.S. and Canada classify as a terrorist entity. FIFA confirmed it was working with relevant authorities to ensure all teams could compete in a safe environment without discrimination.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Axon |first=Iain |title=FIFA officials to meet Iranian FA to discuss World Cup on Saturday, says source |url=https://www.reuters.com/sports/fifa-officials-meet-iranian-fa-discuss-world-cup-saturday-says-source-2026-05-16/ |work=Reuters |date=May 16, 2026 |access-date=May 16, 2026}}&lt;/ref&gt; On May 19, it was reported that FIFA would again [[List of 2026 FIFA World Cup controversies#Protests and massacres in Iran|ban]] the pre-revolutionary [[Lion and Sun flag]] (used by monarchists to express support for the restoration of the Pahlavi dynasty) from World Cup stadiums, [[List of 2022 FIFA World Cup controversies#Iranian protests|similar to previous World Cups]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Crafton |first1=Adam |last2=Kamrani |first2=Christopher |date=May 19, 2026 |title=FIFA will again prohibit the pre-revolutionary Iran flag in World Cup stadiums |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288376/2026/05/19/world-cup-fifa-iran-flag/ |access-date=May 27, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 19, 2026 |title=FIFA to ban pre-revolutionary Iran flag at World Cup - Athletic |url=https://www.iranintl.com/en/202605195257 |access-date=May 27, 2026 |website=Iran Intl |language=en}}&lt;/ref&gt; On May 26, FIFA faced the threat of a lawsuit from the Institute for Voices of Liberty, a group with ties to the US Government, for the ban imposed on the Lion and Sun flags.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insideworldfootball.com/2026/05/27/fifa-threatened-with-legal-action-if-it-bans-irans-pre-revolution-lion-and-sun-flag/|title=FIFA threatened with legal action if it bans Iran's pre-revolution 'lion and sun' flag|first=Paul|last=Nicholson|date=May 27, 2026|access-date=May 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

On May 19, the Iran national team reached [[Istanbul]] to start the training camp for the World Cup. It was later confirmed that Iran would play a friendly in Turkey against [[Gambia national football team|Gambia]] before the start of the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Toksabay |first=Ece |date=May 19, 2026 |title=Iran begin Turkey camp as squad prepares for World Cup visa process |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-focused-fitness-turkey-after-war-enforced-furlough-2026-05-19/ |access-date=May 19, 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 12, 2026 |title=Iran 'to play' at least one friendly in Türkiye before World Cup |url=https://onefootball.com/pt-br/noticias/iran-to-play-at-least-one-friendly-in-tuerkiye-before-world-cup-42889582 |access-date=May 19, 2026 |website=OneFootball}}&lt;/ref&gt; The Iranian Football Federation announced later that the Iranian national football team's training camp for the World Cup has been moved from the United States (in [[Tucson, Arizona]]) to [[Tijuana]], Mexico, due to security concerns, which received official approval from FIFA.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran says World Cup base moved to Mexico from US |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx21e47e214o |last=Hudson |first=Elizabeth |agency=BBC |date=May 24, 2026 |access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt; Iran's team received visas to enter the United States just ten days before their opening match against [[New Zealand]], while some members of its coaching and administrative staff have not received visas, according to the [[Fars News Agency]]. The US State Department considers these individuals to be linked to Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wilson |first1=Tabby |title=Iran's football team granted visas to enter US for World Cup, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy8286nqz87o |agency=BBC}}&lt;/ref&gt;

===Final match halftime show===
FIFA announced that, similar to the [[2025 FIFA Club World Cup final#Entertainment|2025 Club World Cup final]],  [[Global Citizen (organization)|Global Citizen]], an international advocacy organization, would co-produce a [[halftime show]] for the [[2026 FIFA World Cup final|final match]] at [[MetLife Stadium]], the first halftime show in the history of the World Cup.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Willman |first=Chris |date=September 28, 2024 |title=Global Citizen to Produce Halftime Show for FIFA World Cup Final, Starting in 2026 |url=https://variety.com/2024/music/news/world-cup-final-halftime-show-global-citizen-produce-fifa-starting-2026-1236158976/ |accessdate=December 19, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; The show is intended to copy the format of the [[Super Bowl halftime show]], featuring a well-known musical performer to increase the tournament's commercial appeal in the market. On May 14, 2026, FIFA announced that the halftime show would feature performances by [[Madonna]], [[Shakira]], and [[BTS]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=McKenna |first=Lorraine |date=May 14, 2026 |title=Madonna, Shakira &amp; BTS to headline World Cup show |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |access-date=May 14, 2026 |website=[[BBC Sport]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514111629/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |archive-date=May 14, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The show has generated debate in the global soccer community. Supporters argue that the event modernizes the World Cup and provides a platform for global cultural exchange and revenue growth. However, critics, players, media, unions, and traditionalist fan groups have criticized what they view as the &quot;[[Americanization]]&quot; of soccer. Primary objections focus on the potential extension of the traditional 15-minute halftime interval, which generated an argument that it will disrupt player recovery, interfere with technical coaching adjustments, and break the natural flow of the match.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marcotti |first=Gabriele |date=March 8, 2025 |title=FIFA, Infantino can have a World Cup halftime show: Just end it in 15 minutes |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl |access-date=December 19, 2025 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Brian T. |date=March 5, 2025 |title='Nobody wants this' – FIFA angers fans with major 2026 World Cup announcement that could turn Final into NFL Super Bowl show |url=https://talksport.com/football/2987483/fifa-2026-world-cup-final-super-bowl-halftime-nfl/ |access-date=December 19, 2025 |website=talkSPORT |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

=== Bottle bans ===
FIFA has announced a ban on [[Reuse of bottles|reusable water bottles]] inside all the stadiums during the 2026 World Cup. FIFA stated that the bottles are a safety hazard as they could be thrown causing injuries. The decision is widely criticized as most games will be played during the hot hours of the day, raising issues of hydration, fan welfare, and environmental impact. FIFA's reply was that it would provide hydration stations, cooling areas, and other measures.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ames |first=Nick |date=2026-06-04 |title='A real health risk': Fifa ban on reusable water bottles sparks anger among fans |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/04/fifa-bans-reusable-water-bottles-world-cup-stadiums |access-date=2026-06-04 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=World Cup 2026: Heat experts warn 'reckless' Fifa of bottle ban health risk |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c302gelj8evo |access-date=2026-06-04 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== Transit access ===
The [[car dependent]] construction of many of the US stadium venues drew negative commentary.&lt;ref name=&quot;RoyNYT&quot;&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Jessica |date=April 29, 2026 |title=New Yorkers to World Cup Fans: Please Don't Walk to MetLife |url=https://www.nytimes.com/2026/04/29/style/world-cup-metlife-walking-new-jersey.html |access-date=June 8, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The price of a round-trip rail ticket to the New-York-branded venue, [[MetLife Stadium]] in New Jersey, had increased from US$13 to US$98 (down from a previous high of US$150, following a backlash.) Some visitors considered walking there along the [[Interstate 95]] freeway.&lt;ref name=MillmanNBC /&gt; Officials responded by cutting off all pedestrian access to MetLife Stadium, blaming prospective pedestrians for causing harm to drivers and police officers.&lt;ref name=Gioino&gt;{{cite web | title=The U.S. Campaigned to host the World Cup. Now soccer fans will trade their countries' train system for the U.S.'s 'D' rated infrastructure | url=https://fortune.com/2026/05/25/fifa-infrastructure-market-tickets-investment/ |work=Fortune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MillmanNBC&gt;{{cite news | last=Millman|first=Jennifer|title=People are talking about walking I-95 to World Cup games due to cost | date=April 28, 2026 | url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/can-you-walk-metlife-stadium-fifa-world-cup/6495352/ |work=NBC New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McPartland&gt;{{cite news | last1=Benwell | first1=Max | last2=McPartland | first2=Mark | title=Is it possible to walk to MetLife Stadium from New York City? | work=The Guardian | url=https://www.theguardian.com/football/video/2026/jun/05/is-it-possible-to-walk-to-metlife-stadium-from-new-york-city-video }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wolfe&gt;{{cite news | last1=Wolfe | first1=Alex | last2=Wilson | first2=Thomas | title=You Can Walk to the World Cup in New Jersey. But Should You? | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2026/06/07/opinion/world-cup-new-york-new-jersey-transit-walk.html }}&lt;/ref&gt; Some Americans dismissed the critique of US car dependency as [[Europeanism]].&lt;ref name=RoyNYT /&gt;

==Notes==
{{notelist-ua}}

==References==
{{reflist}}

==Teams==
===Qualification===
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300x300px|{{Legend|#0000ff|Team qualified}}{{Legend|#ffcc00|Team eliminated}}{{Legend|#000000|Team withdrew or suspended}}{{Legend|#cccccc|Not a FIFA member}}]]
The United Bid personnel anticipated that all three host countries would be awarded automatic berths.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On August 31, 2022, FIFA president Gianni Infantino confirmed that six CONCACAF teams would qualify for the World Cup, with Canada, Mexico, and the United States automatically qualifying as hosts.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; This was confirmed by the [[FIFA Council]] on February 14, 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Immediately prior to the 67th [[FIFA Congress]], the FIFA Council approved the slot allocation in a meeting in [[Manama]], Bahrain.&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; This included an intercontinental playoff tournament involving six teams to decide the last two FIFA World Cup spots.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The six teams in the playoffs comprised one team from each confederation excluding [[UEFA]], and one additional team from the confederation of the host countries ([[CONCACAF]]). Two of the teams were seeded based on the [[FIFA Men's World Ranking|World Rankings]], and they played the winners of two knockout matches between the four unseeded teams for the two [[FIFA World Cup]] berths. The four-match tournament was played in Mexico, one of the host countries, and was also used as a test event for the FIFA World Cup.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt; The ratification of slot allocation also gave the [[Oceania Football Confederation|OFC]] a guaranteed berth in the final tournament for the first time: the 2026 FIFA World Cup will be the first tournament in which all six confederations have at least one guaranteed berth and also the first time since the [[2010 FIFA World Cup|2010 edition]] in which all confederations have a team qualified for the World Cup finals.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

Of the 48 qualified teams, 25 also appeared in the [[2022 FIFA World Cup|2022 edition]]. Highlights include:
* [[Cape Verde national football team|Cape Verde]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Curaçao national football team|Curaçao]],{{efn-ua|Curaçao is the smallest country by area and the least populous to qualify for the World Cup. Excluding teams from the [[United Kingdom]], Curaçao is also the first team representing a non-sovereign nation to qualify for the World Cup since the Dutch East Indies (currently [[Indonesia at the FIFA World Cup|Indonesia]]) in [[1938 FIFA World Cup|1938]].}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]]{{efn-ua|Until 1991, Uzbekistan was part of the [[Soviet Union national football team|Soviet Union]], which competed at seven World Cup tournaments. Following the [[dissolution of the Soviet Union]], Uzbekistan will become the third former Soviet republic to compete as an independent nation after [[Russia national football team|Russia]] ([[1994 FIFA World Cup|1994]], [[2002 FIFA World Cup|2002]], [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]]) and [[Ukraine national football team|Ukraine]] ([[2006 FIFA World Cup|2006]]). FIFA considers Russia to be the successor team of the Soviet Union.}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; will all make their World Cup debuts.
* [[Qatar national football team|Qatar]] advanced to the tournament through qualification for the first time, as its only previous appearance was as host in 2022.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* [[DR Congo national football team|DR Congo]]{{efn-ua|From 1970 to 1998, DR Congo competed as [[Zaire]]. This will be the first time the country competes under DR Congo.}} and [[Haiti national football team|Haiti]] return to the tournament after appearing in their only previous tournament in [[1974 FIFA World Cup|1974]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[Iraq national football team|Iraq]] returns to the tournament after appearing in its only previous tournament in [[1986 FIFA World Cup|1986]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[Austria national football team|Austria]], [[Norway national football team|Norway]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; and [[Scotland national football team|Scotland]] return to the tournament after last appearing in [[1998 FIFA World Cup|1998]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Turkey national football team|Turkey]] qualified for the first time since finishing third in [[2002 FIFA World Cup|2002]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Czech Republic national football team|Czech Republic]]{{efn-ua|Until 1992, the Czech Republic was part of Czechoslovakia, which competed in eight World Cup tournaments. Following [[Dissolution of Czechoslovakia|its dissolution]], the Czech Republic has qualified for the tournament for the second time as an independent nation, having previously debuted in [[2006 FIFA World Cup|2006]].}} qualified for the first time since [[2006 FIFA World Cup|2006]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], and [[South Africa national soccer team|South Africa]] (2010 World Cup host) return after last taking part in [[2010 FIFA World Cup|2010]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; South Africa achieved its first successful qualifying campaign since [[2002 FIFA World Cup|2002]] while New Zealand is the lowest ranked team to qualify, ranked 85th.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], and [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] qualified for the first time since [[2014 FIFA World Cup|2014]]. Bosnia achieved its first successful qualification process for a major tournament since the 2014 World Cup.
* [[Colombia national football team|Colombia]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Panama national football team|Panama]], and [[Sweden men's national football team|Sweden]] return after missing the previous tournament in [[2022 FIFA World Cup|2022]].

Additionally, four-time champion [[Italy national football team|Italy]] missed out after being defeated in the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round#Path A|European playoff final]] by Bosnia and Herzegovina on [[penalty shootout|penalties]], becoming the first former champion to miss out on three consecutive World Cups.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Similar to [[2018 FIFA World Cup|2018]] and 2022, Italy was the only former champion that did not qualify. [[Costa Rica national football team|Costa Rica]] failed to qualify for the first time since [[2010 FIFA World Cup|2010]], while [[Cameroon national football team|Cameroon]],  [[Denmark national football team|Denmark]], [[Poland national football team|Poland]], [[Serbia national football team|Serbia]], and [[Wales national football team|Wales]], all of whom qualified in 2022, also did not qualify for the 2026 tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

The teams that qualified, sorted by region:

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==External links==
{{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com

{{2026 FIFA World Cup}}
&lt;!--{{2026 FIFA World Cup finalists}}--&gt;
{{FIFA World Cup}}
{{navboxes top}}
{{2026 FIFA World Cup stadiums}}
{{2026 FIFA World Cup referees}}
{{World championships in 2026}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}
{{Portal bar|2020s|Sport|Association football|Canada|Mexico|United States|North America}}

{{DEFAULTSORT:FIFA World Cup 2026}}
[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ 2026ع]]
[[زمرو:فٽبال]]
[[زمرو:ايسوسيئيشن فٽبال]]
[[زمرو:راندين جا مقابلا]]</text>
      <sha1>hcl9cfa3khxlqwo3hc6yzpa6xrd0ovm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383436</id>
      <parentid>383435</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292102" sha1="opktvb41v7tu0rw71dljpax0tf2sd0v" xml:space="preserve">{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Infobox cricket tournament
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = 
}}
[[File:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|thumb|
|[[ميڪسيڪو]] ۾ اسٽاڊيو ايزٽيڪا فٽبال اسٽيڊيم، [[ميڪسيڪو شهر]]]]
'''سال 2026ع جو فيفا ورلڊ ڪپ'''{{Efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} فيفا ورلڊ ڪپ جو 23هون ايڊيشن هوندو، جيڪو چار سالن ۾ ٿيندڙ بين الاقوامي مردن جي [[ايسوسيئيشن فٽبال]] چيمپئن شپ آهي جنهن ۾ [[ايسوسيئيشن فٽبال جي بين الاقوامي فيڊريشن|فيفا]] جي ميمبر ايسوسيئيشن جي قومي ٽيمون حصو وٺنديون آهن. هي ٽورنامينٽ 11 جون، 2026ع کان 19 جولاءِ، 2026ع تائين ٿيندو.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=February 4, 2024|quote=February 4, 2024|archivedate=February 5, 2024}}&lt;/ref&gt; ان جي ميزباني گڏيل طور تي اتر آمريڪا جا 16 شهر ڪندا ([[آمريڪا]] ۾ 11، [[ميڪسيڪو]] ۾ 3 ۽ [[ڪينيڊا]] ۾ 2). هي ٽورنامينٽ پهريون فيفا ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو ٽن ملڪن جي ميزباني ۾ هوندو ۽ جنهن ۾ پهرين ڀيرا 48 ٽيمون شامل هونديون (سال 2022ع ۾ 32 ٽيمون هيون). 

[[ماسڪو]] ۾ 68هين فيفا ڪانگريس ۾ آخري ووٽنگ دوران ٽن اتر آمريڪي ملڪن جي &quot;يونائيٽيڊ 2026&quot; جي بولي [[مراڪش]] جي مخالف بولي کي شڪست ڏني. اهو سال 2002ع کان پوءِ پهريون مردن جو فٽبال ورلڊ ڪپ هوندو جيڪو هڪ کان وڌيڪ ملڪن پاران گڏيل طور تي ميزباني ڪيو ويندو. سال 1970ع ۽ 1986ع جي ٽورنامينٽ جي پنهنجي ماضي جي ميزباني سان، ميڪسيڪو پهريون ملڪ بڻجي ويندو جيڪو ٽي ڀيرا مردن جي ورلڊ ڪپ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. آمريڪا اڳ ۾ سال 1994ع ۾ مردن جي فٽبال ورلڊ ڪپ جي ميزباني ڪئي هئي. ان جي ابتڙ، ڪينيڊا ۾ اهو پهريون ڀيرو هوندو ته ملڪ مردن جي ٽورنامينٽ جي ميزباني يا گڏيل ميزباني ڪندو. [[قطر]] ۾ سال 2022ع ورلڊ ڪپ نومبر ۽ ڊسمبر ۾ منفرد طور تي منعقد ٿيڻ کان پوءِ هي تقريب پنهنجي روايتي [[اتريون اڌ گول|اتر اڌ گول]] جي اونهاري جي شيڊول ڏانهن موٽندي.

ميزبان ملڪن جي حيثيت سان، ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا سڀ ئي فائنل رائونڊ لاء پاڻمرادو قابليت حاصل ڪري ورتا آهن. [[ڪيپ ورڊي|ڪيپ وردي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ جي فائنل رائونڊ ۾ پهرين ڀيرا ڪواليفائي ڪيا آهن ۽ حصو وٺندا. [[ارجنٽائن]] دفاعي چيمپيئن آهي، جنهن سال 2022ع ۾ پنهنجو ٽيون ورلڊ ڪپ ٽائيٽل کٽيو هو.


[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ، 2026ع]] 
[[زمرو: فيفا ورلڊ ڪپ ٽورنامينٽ|2026]] [[زمرو:2026 مردن جي بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال ۾|ورلڊ ڪپ]] 
[[زمرو:2026 آمريڪي مردن جي فٽبال ۾]] [[زمرو:2026 ڪينيڊين فٽبال ۾]] [[زمرو: 2025–26 ميڪسيڪو فٽبال ۾]] [[زمرو: ميڪسيڪو–آمريڪا راندين جا لاڳاپا]] [[زمرو: ڪينيڊا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: ميڪسيڪو جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: آمريڪا جي ميزباني هيٺ مردن جا بين الاقوامي ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا|2026]] [[زمرو: جون 2026 اتر آمريڪا ۾ راندين جا واقعا]] [[زمرو: جولاءِ 2026 اتر ۾ راندين جا واقعا آمريڪا]] [[زمرو: شيڊول ٿيل ايسوسيئيشن فٽبال مقابلا]] [[زمرو: 2026 جي ايران جنگ کان متاثر ٿيندڙ راندين جا واقعا]]

==ٽيمون==
&quot;يونائيٽيڊ بڊ&quot; جا عملدارن جو چوڻ آهي ته ٽنهي ميزبان ملڪن کي خودڪار داخلا ڏني ويندي.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 31 آگسٽ 2022ع تي، فيفا جو صدر گياني انفنٽينو تصديق ڪئي ته ڪونڪاڪئف (CONCACAF) جي ميمبر 6 ٽيمون ورلڊ ڪپ لاءِ قابليت حاصل ڪنديون، جنهن ۾ ڪينيڊا، ميڪسيڪو ۽ آمريڪا خودڪار طريقي سان ميزبان طور قابليت حاصل ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; هن جي تصديق 14 فيبروري 2023ع تي فيفا ڪائونسل پاران ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

67 هين فيفا ڪانگريس کان فوري طور تي، فيفا ڪائونسل [[بحرين]] جي شهر [[منامه|مناما]] ۾ هڪ اجلاس ۾ سلاٽ مختص ڪرڻ جي منظوري ڏني.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; ان ۾ هڪ بين البراعظمي پلي آف ٽورنامينٽ شامل هو جنهن ۾ ڇهه ٽيمون شامل هيون ته جيئن آخري ٻن فيفا ورلڊ ڪپ جڳهن جو فيصلو ڪري سگهن.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; 

پلي آف ۾ ڇهن ٽيمن ۾ يورپي فيڊريشن (UEFA) کان سواءِ هر ڪنفيڊريشن مان هڪ ٽيم شامل هئي ۽ ميزبان ملڪن جي ڪونڪاڪئف ڪنفيڊريشن (CONCACAF) مان هڪ اضافي ٽيم شامل هئي. ٽيمن مان ٻن کي عالمي درجه بندي جي بنياد تي ڌار ڪيو ويو ۽ انهن ٻن فيفا ورلڊ ڪپ برٿ لاءِ چئن غير سيڊڊ ٽيمن جي وچ ۾ ٻن ناڪ آئوٽ ميچن جي فاتحن سان کيڏيو. چار ميچن جو ٽورنامينٽ ميڪسيڪو ۾ کيڏيو ويو، جيڪو ميزبان ملڪن مان هڪ آهي&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ ٽيسٽ ايونٽ طور پڻ استعمال ڪيو ويو. سلاٽ مختص ڪرڻ جي تصديق سان او ايف سي کي پهريون ڀيرو فائنل ٽورنامينٽ ۾ هڪ ضمانتي جاءِ ملي: 2026 فيفا ورلڊ ڪپ پهريون ٽورنامينٽ هوندو جنهن ۾ سڀني ڇهنڪنفيڊريشنن کي گهٽ ۾ گهٽ هڪ ضمانتي جاءِ ملي هوندي ۽ 2010 جي ايڊيشن کان پوءِ پهريون ڀيرو جنهن ۾ سڀني ڪنفيڊريشنن وٽ هڪ ٽيم ورلڊ ڪپ فائنل لاءِ قابليت حاصل ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

48 قابليت رکندڙ ٽيمن مان، 25 2022 جي ايڊيشن ۾ پڻ نظر آيا. نمايان شامل آهن:
* [[ڪيپ ورڊي]]، [[ڪوراساؤ]]، [[اردن]] ۽ [[ازبڪستان]] سڀئي ورلڊ ڪپ ۾ پنهنجون ڊيبيو ڪندا.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
* [[قطر]] پهريون ڀيرو قابليت ذريعي ٽورنامينٽ ۾ پهتو، ڇاڪاڻ ته ان جو واحد پوئين ظهور 2022 ۾ ميزبان طور هو.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف ڪانگو ۽ [[هيٽي]] 1974 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[عراق]] 1986 ۾ پنهنجي واحد پوئين ٽورنامينٽ ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[آسٽريا]]، [[ناروي]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] آخري ڀيرو 1998 ۾ شرڪت ڪرڻ کان پوءِ ٽورنامينٽ ۾ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[ترڪي]] 2002 ۾ ٽئين نمبر تي رهڻ کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]] 2006 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[نيوزيلينڊ|نيوزي لينڊ]]، [[پيراگوئي]] ۽ [[ڏکڻ آفريڪا]] (&lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ورلڊ ڪپ ميزبان) &lt;small&gt;2010&lt;/small&gt; ۾ آخري ڀيرو حصو وٺڻ کان پوءِ واپس آيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; ڏکڻ آفريڪا &lt;small&gt;2002&lt;/small&gt; کان پوءِ پنهنجي پهرين ڪامياب قابليت مهم حاصل ڪئي جڏهن ته نيوزيلينڊ قابليت حاصل ڪرڻ واري سڀ کان گهٽ درجه بندي واري ٽيم آهي، &lt;small&gt;85&lt;/small&gt;هين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[الجزائر|الجيريا]]، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسنيا ۽ هرزيگوينا]] ۽ [[آئيوري ڪوسٽ]] 2014 کان پوءِ پهريون ڀيرو ڪواليفائي ڪيو. بوسنيا 2014 جي ورلڊ ڪپ کان پوءِ ڪنهن وڏي ٽورنامينٽ لاءِ پنهنجو پهريون ڪامياب قابليت وارو عمل حاصل ڪيو. 
* [[ڪولمبيا]]، [[مصر]]، [[پاناما]] ۽ [[سويڊن]] 2022 ۾ پوئين ٽورنامينٽ وڃائڻ کان پوءِ واپس آيا.

ان کان علاوه، چار ڀيرا چيمپيئن [[اٽلي]] يورپي پلي آف فائنل ۾ بوسنيا ۽ هرزيگوينا کان پينلٽيز تي شڪست کائڻ کان پوءِ ٻاهر نڪتو لڳاتار ٽن ورلڊ ڪپن کان محروم ٿيندڙ پهريون اڳوڻو چيمپيئن بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 2018 ۽ 2022 وانگر, اٽلي واحد اڳوڻو چيمپيئن هو, جيڪو قابليت حاصل نه ڪري سگهيو. [[ڪوسٽا ريڪا]] 2010 کان پوءِ پهريون ڀيرو قابليت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو. جڏهن ته [[ڪيمرون]]، [[ڊينمارڪ]]، [[پولينڊ]]، [[سربيا]] ۽ [[ويلز]] (جيڪي سڀ 2022 ۾ قابليت حاصل ڪئي) پڻ 2026 ٽورنامينٽ لاءِ قابليت حاصل نه ڪري سگهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

ٽيمون جيڪي قابليت حاصل ڪيون، علائقي جي لحاظ کان ترتيب ڏنل: 

'''ايشيا فٽبال ڪنفيڊريشن''' (AFC):
* {{flag|Australia}}
* {{flag|Iran}}
* {{flag|Iraq}}
* {{flag|Japan}}
* {{flag|Jordan}}
* {{flag|Qatar}}
* {{پرچم|ڏکڻ ڪوريا}}  
* [[سعودي عرب]]
* {{flag|Uzbekistan}} (ڊيبيو)

'''آفريقي فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (CAF) 
* {{flag|Algeria}}
* {{flag|Egypt}}
* {{flag|Tunisia}}
* {{flag|Morocco}}
* {{flag|Senegal}}
* {{flag|Ghana}}
* {{flag|Ivory Coast}}
* [[ڪيپ ورڊي|ڪيپ وردي]] (ڊيبيو) 
* [[جمهوري جمهوريه ڪانگو]]   
* [[ڏکڻ آفريڪا]] {{RSA}}

'''اتر ۽ وچ آمريڪا فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (CONCACAF)
* {{پرچم|ڪينيڊا}} (شریک ميزبان) 
* [[ڪوراساؤ]] (پهريون ڀيرو) 
* {{پرچم|ميڪسيڪو}} (شریک ميزبان) 
* {{پرچم|آمريڪا}} (شریک ميزبان) 
* {{flag|Panama}}
* {{flag|Haiti}}
 آمريڪا (شریک ميزبان) آمريڪا (شریک ميزبان). CONMEBOL (
'''ڏکڻ آمريڪا'''
* {{flag|Argentina}}
* {{flag|Brazil}}
* {{flag|Colombia}}
* {{flag|Ecuador}}
* {{flag|Paraguay}}
* {{flag|Uruguay}}

'''اوشيانا فٽبال ڪنفيڊريشن:''' (OFC)
* {{flag|New Zealand}}

'''يورپ:''' (UEFA)
* {{flag|England}}
* {{flag|Austria}}
* {{flag|Belgium}}
* [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]]  
* {{flag|Croatia}}
* {{flag|France}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flag|Norway}}
* {{flag|Germany}}
* {{flag|Scotland}}
* {{flag|Sweden}}
* {{flag|Switzerland}}
* {{flag|Spain}}
* {{flag|Turkey}}
* [[چيڪ جمهوريا|چيڪ ريپبلڪ]]

'''ڊرا (Draw):''' 

ڊرا 5 ڊسمبر 2025 تي واشنگٽن ڊي سي ۾ ڪينيڊي سينٽر ۾ منعقد ٿيو. ڊرا جي تقريب فيفا پاران پهرين پيش ڪرڻ سان شروع ٿي. 

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==تفصيل==
{{Short description|International men's soccer tournament in North America}}
&lt;!--Do not change to association football per [[MOS:ENGVAR]]--&gt;
{{Redirect|2026 World Cup|other competitions of that name|2026 World Cup (disambiguation)}}
{{Protection padlock|small=yes}}
{{Use American English|date=May 2024}}
{{Use mdy dates|date=May 2026}}
{{Infobox international football competition
| year           = 2026
| tourney_name   = FIFA World Cup
| other_titles   = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| image          = 2026 FIFA World Cup emblem.svg
| size           = 250x250px
| alt            = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers &quot;2&quot; (top) and &quot;6&quot; (bottom) overlayed by the World Cup trophy
&lt;!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--&gt;
| country        = Canada
| country2       = Mexico
| country3       = United States
| dates          = June 11 – July 19
| num_teams      = 48
| confederations = 6
| venues         = 16
| cities         = 16
| champion       =
| count          =
| second         =
| third          =
| fourth         =
| matches        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| goals          = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| attendance     = &lt;!--{{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}}--&gt;
| top_scorer     = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}}--&gt;
| player         =
| goalkeeper     =
| young_player   =
| fair_play      =
| prevseason     = [[2022 FIFA World Cup|2022]]
| nextseason     = ''[[2030 FIFA World Cup|2030]]''
| updated        = &lt;!--{{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}--&gt;
}}

The '''2026 FIFA World Cup'''{{efn-ua|Also marketed as '''FIFA World Cup 26'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3567360896991b48/original/FIFA-World-Cup-26-IP-Guidelines.pdf |title=FIFA Intellectual Property Guidelines |publisher=[[FIFA]] |date=June 2024 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;}} will be the 23rd edition of the [[FIFA World Cup]], the [[quadrennial]] international men's [[Association football|soccer]]&lt;!--Per WP:ENGVAR, DO NOT change the reference to &quot;football.&quot; Consensus is to use &quot;soccer,&quot; consistent with other North American articles, as that is the name used in two of the three host countries for this tournament.--&gt; championship contested by the [[List of men's national association football teams|national teams]] of the member associations of [[FIFA]]. The tournament will take place from June 11 to July 19, 2026.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt; It will be jointly hosted by sixteen cities—eleven in the United States, three in Mexico, and two in Canada. The tournament will be the first FIFA World Cup to be hosted by three nations, and the first to include 48 teams, an expansion from 32 previously.

The [[United 2026 FIFA World Cup bid|United 2026 bid]] beat a [[Morocco 2026 FIFA World Cup bid|rival bid by Morocco]] during a final vote at the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]]. It will be the first men's World Cup since [[2002 FIFA World Cup|2002]] to be co-hosted by multiple nations. With its past hosting of the [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]] tournaments, Mexico will become the first country to host or co-host the men's World Cup three times. The United States previously hosted the men's World Cup in [[1994 FIFA World Cup|1994]]. By contrast, it will be Canada's first time hosting or co-hosting the men's tournament. The event will return to its traditional [[Northern Hemisphere]] summer schedule after the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] in Qatar was uniquely held in November and December.

As the host nations, [[Canada men's national soccer team|Canada]], [[Mexico national football team|Mexico]], and the [[United States men's national soccer team|United States]] all automatically qualified. [[Cape Verde national football team|Cape Verde]], [[Curaçao national football team|Curaçao]], [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]] will all make their World Cup debuts. [[Argentina national football team|Argentina]] is the [[2022 FIFA World Cup final|defending champion]], having won its third World Cup title in 2022.

==Format and expansion==
The idea of expanding the tournament had been suggested as early as 2013 by then [[UEFA]] president [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; and also in 2016 by FIFA president [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Opponents of the proposal argued that the number of matches played was already at an unacceptable level,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; that the expansion would dilute the quality of the matches,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; and that the decision was driven by political rather than sporting concerns, accusing Infantino of using the promise of bringing more countries to the World Cup to [[2016 FIFA Extraordinary Congress|win his election]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Starting with this edition, the FIFA World Cup expanded to 48 teams, an increase of 16 teams compared to the previous seven tournaments.&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; The teams will be split into twelve groups of four teams, with the top two teams in each group and the eight best third-placed teams progressing to a new round of 32, as approved by the [[FIFA Council]] on March 14, 2023.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; This is set to be the first expansion and format change since [[FIFA World Cup 1998|1998]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 16, 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The total number of matches played will increase from 64 to 104, and the number of matches played by teams reaching the final four will increase from seven to eight. The tournament will last 39 days, an increase from 32 days of the [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]] tournaments.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Each team will still play three group matches.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The final matchday at club level for players named in the final squads is May 24, 2026; clubs have to release their players by May 25, with exceptions granted to players participating in continental club competition finals up until May 30. The 56 days of the combined rest, release, and tournament periods remain identical to the [[2010 FIFA World Cup|2010]], 2014 and 2018 tournaments.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;/&gt;

===Other expansion formats explored===
The expansion to 48 teams had already been approved on January 10, 2017, when it was initially decided that the tournament would include 16 groups of 3 teams, and 80 matches in total, with the top two teams of each group progressing to a round of 32.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Under this later-superseded format, the maximum number of matches per team would have remained at seven, but each team would have played one fewer group match than before. The tournament would still have been completed within 32 days.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; This format was initially chosen over three other proposals, ranging from 40 to 48 teams, from 76 to 88 matches, and from one to four minimum matches per team.&lt;ref name=&quot;heraldlive&quot;&gt;{{Cite news |date=October 7, 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=October 10, 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=December 23, 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=January 10, 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 19, 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=September 15, 2018 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Critics of this format argued that the use of three-team groups with two teams progressing significantly increased the risk of collusion between teams.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free}}{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414|date=August 3, 2024}}&lt;/ref&gt; This prompted [[FIFA]] to suggest that [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]] may be used to prevent draws in the group stage,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; although even then some risk of collusion would remain, and a possibility would emerge of teams deliberately losing shootouts to eliminate a rival.&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; To address these concerns, FIFA continued considering alternative formats&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; – a process that ended with the 2023 announcement that the format would be 12 groups of 4 teams.

==Host selection==
{{main|United 2026 FIFA World Cup bid|Morocco 2026 FIFA World Cup bid}}

The [[FIFA Council]] went back and forth between 2013 and 2017 on limitations within hosting rotation based on the continental confederations. Originally, it was set that bids to be host would not be allowed from countries belonging to confederations that hosted the two preceding tournaments. It was temporarily changed to only prohibit countries belonging to the confederation that hosted the previous World Cup from bidding to host the following tournament,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; before the rule was changed back to its prior state of two World Cups.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 4, 2023 |title=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518205428/https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

The [[FIFA Council]] made an exception to potentially grant eligibility to member associations of the confederation of the second-to-last host of the FIFA World Cup in the event that none of the received bids fulfill the strict technical and financial requirements.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; In March 2017, FIFA president [[Gianni Infantino]] confirmed that &quot;Europe ([[UEFA]]) and Asia ([[Asian Football Confederation|AFC]]) are excluded from the bidding following the selection of [[2018 FIFA World Cup|Russia]] and [[2022 FIFA World Cup|Qatar]] in 2018 and 2022 respectively.&quot;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Therefore, the 2026 World Cup could be hosted by one of the remaining four confederations: [[CONCACAF]] (North America; last hosted in [[1994 FIFA World Cup|1994]]), [[Confederation of African Football|CAF]] (Africa; last hosted in [[2010 FIFA World Cup|2010]]), [[CONMEBOL]] (South America; last hosted in [[2014 FIFA World Cup|2014]]), or [[Oceania Football Confederation|OFC]] (Oceania, never hosted before), or potentially by AFC or UEFA in case no bid from the others met the requirements.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Co-hosting the FIFA World Cup—which had been banned by FIFA after the [[2002 FIFA World Cup|2002 World Cup]]—was approved for the 2026 World Cup, though not limited to a specific number but instead evaluated on a case-by-case basis. Also for 2026, the FIFA general secretariat, after consultation with the Competitions Committee, had the power to exclude bidders who did not meet the minimum technical requirements to host the competition.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot; /&gt;

Canada, Mexico, and the United States had each publicly considered bidding for the tournament separately, but the United joint bid was announced on April 10, 2017.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; In March 2022, [[Liga MX]] president [[Mikel Arriola]] claimed Mexico's involvement as cohost could have been at risk if the league and the federation had not responded quickly to the [[Querétaro–Atlas riot]] between rival fans that left 26 spectators injured and resulted in 14 arrests. Arriola said FIFA was &quot;shocked&quot; by the incident but Infantino was satisfied with the sanctions handed down against Querétaro.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Garcia |first1=Arriana |title=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties – Liga MX president |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |access-date=March 9, 2022 |publisher=ESPN |date=March 9, 2022 |archive-date=March 17, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Voting===
{{main|2026 FIFA World Cup bids}}

[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|Voting results
{|
|-
!Allowed to vote !! Ineligible to vote
|-
|{{legend|#867650|Voted for United bid}}||{{legend|#FFBD41|Canada–Mexico–United States}}
|-
|{{legend|#2770AB|Voted for Moroccan bid}}||{{legend|#55208D|Morocco}}
|-
|{{legend|#008E2A|Voted for neither}}||{{legend|#000000|Sanctioned by FIFA}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Abstained from voting}}||{{legend|#C1C1C1|Not a FIFA member}}
|}]]

The voting took place on June 13, 2018, during the [[68th FIFA Congress]] in [[Moscow]], and it was opened to all 203 eligible members.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The United bid won with 134 valid ballots, while the Morocco bid received 65 valid ballots.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Iran voted for neither of the two bids, while Cuba, Slovenia, and Spain abstained from voting. [[Ghana Football Association|Ghana]] was suspended by FIFA due to a corruption scandal and was therefore ineligible to vote.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Voting results
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Nation
!Vote
|-
!Round 1
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''Canada, Mexico, United States'''
|'''134'''
|-
|align=left|Morocco
|65
|-
|align=left|None of the bids
|1
|-
|align=left|Abstentions
|3
|-
!align=left|Total votes
!200
|-
!align=left|Required for majority
!101
|}

==Venues==
{{See also|United 2026 FIFA World Cup bid#Venues excluded since start of bidding process}}
{{OSM Location map |float=right |nolabels=1 |width=450 |height=280 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px237px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Western region&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Central region&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Eastern region&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Greater Los Angeles|Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Greater Los Angeles|Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[Bay Area]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco Bay Area]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Mexico City]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Mexico City]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Greater Boston|Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Greater Boston|Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami metropolitan area|Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami metropolitan area|Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York metropolitan area|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York metropolitan area|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}

During the bidding process, 41 cities with 42 existing, fully functional venues with regular tenants (except Montreal) and two venues under construction (Las Vegas and Los Angeles) submitted to be part of the bid (three venues in three cities in Mexico; six venues in six cities in Canada; 35 venues in 32 cities in the United States).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; A first-round elimination cut nine venues and nine cities. A second-round elimination cut an additional nine venues in six cities, while three venues in three cities ([[Chicago]], [[Minneapolis]], and [[Vancouver]]) dropped out due to FIFA's unwillingness to discuss financial details.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; After [[Montreal]] dropped out in July 2021 due to lack of provincial funding and support to renovate [[Olympic Stadium (Montreal)|Olympic Stadium]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Vancouver rejoined the bid as a candidate city in April 2022,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; bringing the total number to 24 venues, each in its own city or metropolitan area.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 26, 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=May 20, 2026 |website=CBC}}&lt;/ref&gt;

On June 16, 2022, the sixteen host cities (two in Canada, three in Mexico, eleven in the United States) were announced by [[FIFA]]: Atlanta, Boston, Dallas, Guadalajara, Houston, Kansas City, Los Angeles, Mexico City, Miami, Monterrey, New York/New Jersey, Philadelphia, San Francisco Bay Area, Seattle, Toronto, and Vancouver.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Eight of the sixteen chosen stadiums have permanent [[artificial turf]] surfaces that are planned to be replaced with grass under the direction of FIFA and a [[University of Tennessee]]–[[Michigan State University]] research team. Depending on the venue's climate, the turf used is either a hybrid of 84% [[Kentucky bluegrass]] and 16% [[perennial ryegrass]] (for cooler temperatures), or [[Bermuda grass]] (for warmer temperatures).&lt;ref name=&quot;utk-fifa&quot;&gt;{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=April 25, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tsn-henry-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&amp;cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=April 25, 2026 |date=April 22, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;conv-tr-g-s-b-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=April 25, 2026 |date=April 20, 2026}}&lt;/ref&gt;

Four venues (Atlanta, Dallas, Houston, and Vancouver) are indoor stadiums that use [[retractable roof]] systems, all equipped with climate control while a fifth, Los Angeles, is open-air but has a translucent roof and no climate control.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The host of the [[2026 FIFA World Cup final|final match]]—[[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]]—was announced by FIFA on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Although there are [[soccer-specific stadium]]s in Canada and the United States, the largest dedicated soccer-specific stadium in the United States, [[Geodis Park]] in [[Nashville, Tennessee]], seats 30,000, which falls short of FIFA's minimum of 40,000 (Toronto's [[BMO Field]] is being expanded from 30,000 to 45,500 for this tournament).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches |title=Toronto FC to expand BMO Field to host 2026 World Cup matches |last=Cattry |first=Pardeep |publisher=Major League Soccer |date=April 22, 2021|access-date=November 24, 2022|archive-date=November 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124015402/https://www.mlssoccer.com/news/toronto-fc-to-expand-bmo-field-to-host-2026-world-cup-matches|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Stadiums including [[Mercedes-Benz Stadium]] in [[Atlanta]], [[Gillette Stadium]] in [[Foxborough, Massachusetts]], and [[Lumen Field]] in [[Seattle]] are used by [[National Football League]] (NFL) and [[Major League Soccer]] (MLS) teams.&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 16, 2022 |title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |publisher=ESPN |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072053/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4675639/world-cup-2026-host-cities-confirmed-what-you-need-to-know-about-the-16-venues |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Although primarily used for [[gridiron football]], with the American stadiums hosting NFL teams and Canada's hosting the [[Canadian Football League]] (CFL), all of the Canadian and American stadiums have been used on numerous occasions for soccer and are also designed to host that sport.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jones |first=J. Sam |date=June 16, 2022 |title=Your guide to 2026 World Cup stadiums and locations in the US, Mexico and Canada |url=https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |work=MLSsoccer.com |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107072054/https://www.mlssoccer.com/news/your-guide-to-the-2026-world-cup-stadiums-and-locations-in-the-us-mexico-and-can |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Mexico City]] is the only capital of the three host nations chosen as a venue site, with [[Ottawa]] and [[Washington, D.C.]], joining [[Bonn]] ([[1974 FIFA World Cup|West Germany, 1974]]) and [[Tokyo]] ([[2002 FIFA World Cup|Japan, 2002]]) as the only capital cities not selected to host World Cup matches. Washington was a host city candidate, but due to the poor state of [[Northwest Stadium]], it combined its bid with nearby [[Baltimore]]'s, which was unsuccessful. Other cities eliminated from the final hosting list were [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando, Florida|Orlando]], and [[Edmonton]]. Ottawa's candidate venue, [[TD Place Stadium]], was eliminated early on due to insufficient capacity.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Though eight of the metropolitan areas hosting games had previously hosted World Cup games ([[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]], [[Greater Los Angeles|Los Angeles]], [[San Francisco Bay Area]], [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]], and [[Greater Boston|Boston]] in [[1994 FIFA World Cup|1994]]; [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]] and [[Greater Mexico City|Mexico City]] in both [[1970 FIFA World Cup|1970]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]]; [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]] in 1986), [[Estadio Azteca]] is the only stadium in this tournament that previously hosted World Cup games, having done so in both 1970 and 1986; none of the stadiums used in the 1994 FIFA World Cup will be used in this tournament.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Soldier Field]] in Chicago, the [[Cotton Bowl (stadium)|Cotton Bowl]] in Dallas, and the [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] in [[Pasadena]] (Los Angeles area) were the only stadia in the bidding process to have hosted games in 1994, but none of them were selected.&lt;ref name=&quot;bids&quot; /&gt;

Due to FIFA's rules on stadium [[Naming rights|sponsorships]], the venues will use alternative names for the duration of the tournament, shown below in parentheses.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; The capacity is based on information published by FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

; Key
: {{dagger}} denotes a stadium used for previous men's World Cup tournaments.
: {{double-dagger}} denotes an indoor stadium with a fixed or [[retractable roof]] with interior [[climate control]].

&lt;!-- PLEASE READ BEFORE EDITING THE VENUES TABLE!

Host city names in the first column reflect official material such as the bid book, official websites, and press releases. If a stadium is located outside of the traditional geographic boundary of a host city, its specific location is noted in parentheses below the host city's name in smaller font.

Stadiums in the second column are listed by order of capacity, from top to bottom. Due to FIFA's sponsorship rules, the stadium's alternative name is noted in parentheses below its official name in smaller font.

The capacity of a stadium in the third column should only be changed if the capacity figure is updated by FIFA. Average attendance figures during the tournament will be added only after its conclusion.

Images of the stadiums in the fourth column must be interior views during soccer matches. These images should be left at default size to respect readers' thumbnail size preferences per MOS:IMGSIZE.

Please open a topic on the talk page if you wish to make a change to this format.

[Example]
First column:
Dallas
(Arlington, Texas) [in small font]

Second column:
AT&amp;T Stadium
(Dallas Stadium) [in small font]

Third column:
94,000
(to be updated only if done so by FIFA)

Fourth column:
Image
--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ List of tournament venues
|-
! scope=&quot;col&quot; | City
! scope=&quot;col&quot; | Stadium
! scope=&quot;col&quot; | Capacity
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Image
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Dallas&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Arlington, Texas]])&lt;/small&gt;
| [[AT&amp;T Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Dallas Stadium)}}'''
| '''94,000'''
| [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Mexico City&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Mexico City]]
| [[Estadio Azteca]]{{dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Mexico City Stadium)}}'''
| '''83,000'''
| [[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;New York&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[New York metropolitan area|New York/New Jersey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[East Rutherford, New Jersey]])&lt;/small&gt;
| [[MetLife Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(New York New Jersey Stadium)}}'''
| '''82,500'''
| [[File:Copa_America_game_between_Columbia_vs_Peru_at_the_MetLife_Stadium.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Atlanta&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Atlanta]]
| [[Mercedes-Benz Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Atlanta Stadium)}}'''
| '''75,000'''
| [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Kansas City&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
| [[Arrowhead Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Kansas City Stadium)}}'''
| '''73,000'''
| [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Houston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Houston]]
| [[NRG Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Houston Stadium)}}'''
| '''72,000'''
| [[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;San Francisco Bay Area&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[San Francisco Bay Area]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Santa Clara, California]])&lt;/small&gt;
| [[Levi's Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}'''
| '''71,000'''
| [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Los Angeles&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Los Angeles|Los Angeles]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Inglewood, California]])&lt;/small&gt;
| [[SoFi Stadium]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(Los Angeles Stadium)}}'''
| '''70,000'''
| [[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Philadelphia&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Philadelphia]]
| [[Lincoln Financial Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Philadelphia Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Seattle&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Seattle]]
| [[Lumen Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Seattle Stadium)}}'''
| '''69,000'''
| [[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Boston&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Greater Boston|Boston]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Foxborough, Massachusetts]])&lt;/small&gt;
| [[Gillette Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Boston Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|frameless|Gillette Stadium]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Miami&quot; | {{#invoke:flag|icon|USA}} [[Miami metropolitan area|Miami]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Miami Gardens, Florida]])&lt;/small&gt;
| [[Hard Rock Stadium]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Miami Stadium)}}'''
| '''65,000'''
| [[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Vancouver&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Vancouver]]
| [[BC Place]]{{double-dagger}}&lt;br /&gt;'''{{small|(BC Place Vancouver)}}'''
| '''54,000'''
| [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Monterrey&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio BBVA]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Monterrey)}}'''
| '''53,500'''
| [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Guadalajara&quot; | {{#invoke:flag|icon|MEX}} [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Zapopan]])&lt;/small&gt;
| [[Estadio Akron]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Estadio Guadalajara)}}'''
| '''48,000'''
| [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|frameless]]
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-value=&quot;Toronto&quot; | {{#invoke:flag|icon|CAN}} [[Toronto]]
| [[BMO Field]]&lt;br /&gt;'''{{small|(Toronto Stadium)}}'''
| '''45,000'''
| [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|frameless]]
|}

==Officiating==
{{main|2026 FIFA World Cup officials}}

On April 9, 2026, FIFA announced the list of 52 referees, 88 assistant referees, and 30 [[video assistant referee]]s for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=List of appointed FIFA Match Officials |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Opening ceremonies==
&lt;!--{{main|2026 FIFA World Cup opening ceremonies}}--&gt;

The tournament is set to feature three opening ceremonies, one for each of the hosts. The opening ceremony in Mexico will take place on June 11, 2026, at Estadio Banorte and feature Mexican rock band [[Maná]], Mexican singers [[Alejandro Fernández]], [[Belinda Peregrín|Belinda]], and [[Lila Downs]], Mexican cumbia band [[Los Ángeles Azules]], South African singer [[Tyla]], Nigerian singer [[Burna Boy]], Colombian singers [[J Balvin]] and [[Shakira]], and Venezuelan singer [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]. The opening ceremony in Canada will take place on June 12, 2026, at BMO Field in Toronto and feature performances by Canadian singers [[Alanis Morissette]], [[Alessia Cara]], [[Jessie Reyez]], [[Michael Bublé]], [[Nora Fatehi]], and [[William Prince (musician)|William Prince]], Palestinian singer [[Elyanna]], Bangladeshi-American DJ Sanjoy, and French singer [[Vegedream]]. On the same day, the opening ceremony for the United States will take place at SoFi Stadium in Los Angeles and feature performances by American singer [[Katy Perry]], American rapper [[Future (rapper)|Future]], Thai rapper and [[Blackpink]] member [[Lisa (rapper)|Lisa]], Brazilian singer [[Anitta (singer)|Anitta]], Nigerian singer [[Rema (musician)|Rema]], and South African singer Tyla.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=The United States Welcomes the World with an All-Star FIFA World Cup 2026™ Opening Ceremony in Los Angeles |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-url=http://web.archive.org/web/20260518204056/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/united-states-welcomes-world-opening-ceremony-los-angeles |archive-date=May 18, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ opening ceremony set to deliver star-powered celebration in Mexico City |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-opening-ceremony-mexico-city |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 8, 2026 |title=Canada to welcome the world with star-studded Opening Ceremony for the FIFA World Cup 2026™ |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260512022420/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/canada-welcome-opening-ceremony-world-cup-2026-tm |archive-date=May 12, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the days leading up to the tournament, a countdown concert will take place in the same cities on June 10. The Toronto concert at [[Fort York]] and [[The Bentway]] is set to feature performances by Canadian singers [[Bryan Adams]] and Nora Fatehi, Bangladeshi-American DJ Sanjoy, French singer Vegedream, and a special collaboration between Canadian singer [[AHI (musician)|AHI]] and Haitian rapper [[Wyclef Jean]]. The Mexico City concert at [[Auditorio Nacional (Mexico)|Auditorio Nacional]] is set to feature performances by Mexican cumbia band Los Ángeles Azules, Mexican singer Belinda, Venezuelan-American singer [[Elena Rose]], and a surprise guest. The Los Angeles concert at [[Crypto.com Arena]] is set to feature performances by American electronic music group [[Major Lazer]], Nigerian-American singer [[Davido]], and more special guests.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/toronto-line-up-announced-world-cup-2026-countdown-concert|title=Toronto line-up announced as FIFA World Cup 2026™ launches Countdown Concert across Canada, Mexico and the United States}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/mexico-announced-world-cup-2026-countdown-concert-series|title=Mexico City line-up announced as FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series builds across Canada, Mexico and United States|website=FIFA|access-date=June 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/los-angeles-lineup-revealed-world-cup-2026-countdown-concert-series-canada-mexico-usa|title=Los Angeles lineup revealed as part of FIFA World Cup 2026™ Countdown Concert series across Canada, Mexico and United States|website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;

In addition, two special ceremonies will take place on July 4, 2026, to honor the [[United States Semiquincentennial]] at Lincoln Financial Field in Philadelphia and [[NRG Stadium]] in Houston.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/7262593/2026/05/08/fifa-opening-ceremonies-perry-buble-america-250/|title=FIFA to hold three World Cup opening ceremonies and two marking America 250, artists revealed|first=Adam|last=Crafton|work=The New York Times |date=May 8, 2026|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;

==Match schedule==
The match schedule, without group assignments, was announced on February 4, 2024.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |title=FIFA World Cup 26 final to be held in New York New Jersey, Mexico City to host historic opening match as schedule revealed |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207073146/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/fifa-world-cup-26-tm-final-to-be-held-in-new-york-new-jersey-mexico-city-to |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Q&amp;A&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |title=FIFA World Cup 26 match schedule Q&amp;A |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On June 13, 2024, FIFA released an updated schedule, with specific pairings assigned to venues for the knockout stage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |title=FIFA World Cup 26 shares teams' &quot;homes away from home&quot;; host nations' potential pathways to glory unveiled |publisher=FIFA |date=June 12, 2024 |access-date=June 14, 2024 |archive-date=July 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712083324/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-shares-teams-homes-away-from-home-host-nations |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In addition, group stage matches were assigned to specific groups (though pairings for non-host groups were not assigned to specific matches until after the final draw; thus the group venues were known, but not for which specific pairing each matchday). The full schedule was unveiled in a live broadcast on December 6, 2025, the day after the draw. Group stage pairings were allocated to specific matches, and the kickoff times were confirmed for all fixtures.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/updated-match-schedule-live-in-washington-dc-6-december |title=Updated match schedule to be unveiled live in Washington DC on 6 December |publisher=[[FIFA]] |date=December 1, 2025 |access-date=December 1, 2025}}&lt;/ref&gt;

The opening match was announced to include Mexico, taking place on June 11, 2026, at the [[Estadio Azteca]] in [[Mexico City]]. This match will include South Africa.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bosher |first=Luke |date=December 6, 2025 |title=Mexico drawn in 2026 World Cup Group A: What to know about South Africa, South Korea, playoff teams |url=https://www.nytimes.com/athletic/6854677/2025/12/05/world-cup-draw-mexico-group-schedule-fixtures/ |access-date=April 21, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The opening match involving Canada will take place on June 12 at [[BMO Field]] in [[Toronto]], while the opening match for the United States will take place on the same day at [[SoFi Stadium]] in [[Inglewood, California|Inglewood]]. Each host nation is scheduled to play its three matches in the group stage within its own country.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[AT&amp;T Stadium]] in [[Arlington, Texas]], will host the most matches of any venue at the tournament with nine. [[MetLife Stadium]] in [[East Rutherford, New Jersey]], will host the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. The United States will host 78 matches, including from the quarterfinal stage onward, while Canada and Mexico will each host 13. Each tournament venue, except for the [[Estadio Akron]], will host at least one knockout stage fixture.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dominski |first=Michael |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The Athletic]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206103527/https://theathletic.com/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The match schedule will overlap with the [[2026 CFL season]], resulting in scheduling conflicts and loss of home games for the [[Toronto Argonauts]] and [[BC Lions]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/08/15/toronto-argonauts-to-play-three-extra-away-games-during-2026-fifa-world-cup/ |title=Toronto Argonauts to play three extra away games during 2026 FIFA World Cup |date=August 15, 2025 |website=3DownNation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://3downnation.com/2025/05/29/b-c-lions-weighing-different-markets-temporary-stadium-for-2026-world-cup-eviction/ |title=B.C. Lions weighing different markets, temporary stadium for 2026 World Cup eviction |date=May 29, 2025 |website=3DownNation |first=JC |last=Abbott}}&lt;/ref&gt; The match schedule will also affect the [[2026 Major League Baseball season]] schedules of the [[Kansas City Royals]], [[Philadelphia Phillies]], [[Seattle Mariners]], and [[Texas Rangers (baseball)|Texas Rangers]], whose home stadiums are located near World Cup venues.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 26, 2025 |title=MLB announces 2026 regular season schedule |url=https://www.mlb.com/press-release/press-release-mlb-announces-2026-regular-season-schedule |website=MLB}}&lt;/ref&gt;

Host cities were geographically grouped into three regions:&lt;ref name=&quot;Schedule&quot; /&gt;
* Western Region (Vancouver, Seattle, San Francisco Bay Area, Los Angeles)
* Central Region (Guadalajara, Mexico City, Monterrey, Houston, Dallas, Kansas City)
* Eastern Region (Atlanta, Miami, Toronto, Boston, Philadelphia, New York/New Jersey)
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Schedule by round
|-
!Round
!Matchday
!Date
|-
|rowspan=3|[[#Group stage|Group stage]]
|Matchday 1
|June 11–17, 2026
|-
|Matchday 2
|June 18–23, 2026
|-
|Matchday 3
|June 24–27, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|[[#Knockout stage|Knockout stage]]
|Round of 32
|June 28 – July 3, 2026
|-
|Round of 16
|July 4–7, 2026
|-
|Quarterfinals
|July 9–11, 2026
|-
|Semifinals
|July 14–15, 2026
|-
|Match for third place
|July 18, 2026
|-
|Final
|July 19, 2026
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=display:inline-grid&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Schedule by group
|-
!Matchday
!Pairings
!Groups
!Date
|-
|rowspan=7|Matchday 1
|rowspan=7|1 vs 2&lt;br&gt;3 vs 4
|A
|June 11, 2026
|-
|B &amp; D
|June 12, 2026
|-
|B, C &amp; D
|June 13, 2026
|-
|E &amp; F
|June 14, 2026
|-
|G &amp; H
|June 15, 2026
|-
|I &amp; J
|June 16, 2026
|-
|K &amp; L
|June 17, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=6|Matchday 2
|rowspan=6|1 vs 3&lt;br&gt;4 vs 2
|A &amp; B
|June 18, 2026
|-
|C &amp; D
|June 19, 2026
|-
|E &amp; F
|June 20, 2026
|-
|G &amp; H
|June 21, 2026
|-
|I &amp; J
|June 22, 2026
|-
|K &amp; L
|June 23, 2026
|- style=&quot;border-top:3px solid green&quot;
|rowspan=4|Matchday 3
|rowspan=4|4 vs 1&lt;br&gt;2 vs 3
|A, B &amp; C
|June 24, 2026
|-
|D, E &amp; F
|June 25, 2026
|-
|G, H &amp; I
|June 26, 2026
|-
|J, K &amp; L
|June 27, 2026
|}
&lt;/div&gt;

==Group stage==
The group stage will be played from June 11 to 27.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scores &amp; Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Competing countries were divided into twelve groups of four teams (groups A to L), with teams in each group playing one another in a [[round-robin tournament|round-robin]]. In the group standings, three points are awarded for a win, one for a draw, and none for a loss. Following the conclusion of group play, the top two teams of each group, along with the [[#Ranking of third-placed teams|eight best third-placed teams]] across all groups, will advance to the [[#Knockout stage|knockout stage]].

''All times are local.''

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} Tie-breaking criteria for group stage ranking}}
|-
|The ranking of teams in each group is determined by the points obtained in all group matches. If two or more teams are equal on points, the following criteria are used to determine the ranking:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha
| Most points obtained in the group matches played between the teams concerned;
| Superior goal difference in the group matches played between the teams concerned;
| Most goals scored in the group matches played between the teams concerned;
}}
If, after having applied criteria a to c, teams still had an equal ranking, criteria a to c are reapplied exclusively to the matches between the teams who are still level to determine their final rankings. If this procedure does not lead to a decision, criteria d to h apply.
{{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4
| Superior goal difference in all group matches;
| Most goals scored in all group matches;
| Highest team conduct (&quot;fair play&quot;) score in all group matches (only one deduction can be applied to a player or team coach/official in a single match): {{unordered list
 | Yellow card: −1 point;
 | Indirect red card (second yellow card): −3 points;
 | Direct red card: −4 points;
 | Yellow card and direct red card: −5 points;
 }}
| Better position in the most recent [[FIFA Men's World Ranking]];
| Better position in progressively older FIFA Men's World Rankings until teams can be separated.
}}
|}

===Group A===
{{main|2026 FIFA World Cup Group A}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group A|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group A|A6}}

===Group B===
{{main|2026 FIFA World Cup Group B}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group B|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group B|B6}}

===Group C===
{{main|2026 FIFA World Cup Group C}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group C|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group C|C6}}

===Group D===
{{main|2026 FIFA World Cup Group D}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group D|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group D|D6}}

===Group E===
{{main|2026 FIFA World Cup Group E}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group E|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group E|E6}}

===Group F===
{{main|2026 FIFA World Cup Group F}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group F|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group F|F6}}

===Group G===
{{main|2026 FIFA World Cup Group G}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group G|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group G|G6}}

===Group H===
{{main|2026 FIFA World Cup Group H}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group H|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group H|H6}}

===Group I===
{{main|2026 FIFA World Cup Group I}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group I|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group I|I6}}

===Group J===
{{main|2026 FIFA World Cup Group J}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group J|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group J|J6}}

===Group K===
{{main|2026 FIFA World Cup Group K}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group K|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group K|K6}}

===Group L===
{{main|2026 FIFA World Cup Group L}}
{{2026 FIFA World Cup group tables|Group L|only_pld_pts=no_hide_class_rules}}

{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L1}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L3}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L5}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup Group L|L6}}

===Ranking of third-placed teams===
{{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}}

The specific match-ups involving the third-placed teams depend on which eight third-placed teams qualify for the round of 32. The 495 possible combinations were published in Annex C of the tournament regulations.&lt;ref name=&quot;regulations&quot; /&gt;

''For the list of all 495 possible combinations, see [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Combinations of matches in the round of 32|2026 FIFA World Cup knockout stage § Combinations of matches in the round of 32]].''

==Knockout stage==
{{main|2026 FIFA World Cup knockout stage}}

The knockout stage will be played in a [[Single-elimination tournament|single-elimination format]], starting with the round of 32 on June 28 and culminating with the [[2026 FIFA World Cup final|final]] on July 19. On the day prior, a [[#Match for third place|match for third place]] will also be played between the two losing teams of the semi-finals to determine the bronze medalists. In the knockout stage, if the scores are level when normal playing time expires, 30 minutes of [[Overtime (Association football)|extra time]] will be played. If still tied at the end of extra time, a [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootout]] will be used to determine the winner.&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;

===Bracket===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|Bracket}}

===Round of 32===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-8}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-9}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-10}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-11}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-12}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-13}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-14}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-15}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R32-16}}

===Round of 16===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-4}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-5}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-6}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-7}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|R16-8}}

===Quarterfinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF2}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF3}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|QF4}}

===Semifinals===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF1}}
----
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|SF2}}

===Match for third place===
{{#lst:2026 FIFA World Cup knockout stage|3rd}}

===Final===
{{main|2026 FIFA World Cup final}}
{{#lst:2026 FIFA World Cup final|Final}}

==Statistics==
{{see also|FIFA World Cup records and statistics}}{{ns:0|

===Goalscorers===
{{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y}}&lt;!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--&gt;
}}

===Discipline===
A player or team official is automatically suspended for the next match for the following offenses:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
* Receiving a red card (red card suspensions may be extended for serious offenses)
* Receiving two yellow cards in the tournament;{{efn-ua|As yellow cards are not carried forward to [[Penalty shoot-out (association football)|penalty shootouts]], players may be shown two yellow cards in the same match without being sent off. However, this would result in a suspension for accumulating two yellow cards during the tournament.}} yellow cards expire after the completion of the group stage and again after the quarterfinals (yellow card suspensions are not carried forward to any other future international matches)&lt;ref name=&quot;FIFA Council April 28&quot;&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=April 28, 2026 |access-date=April 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

During qualification, [[Cristiano Ronaldo]] was sent off for violent conduct in Portugal's penultimate match against the [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]], with such an offense typically resulting in a ban of at least two matches. Ronaldo was handed a three-match ban, though the final two matches of the ban were suspended for a one-year probationary period, making him eligible to appear in Portugal's opening World Cup match.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cristiano Ronaldo: Portugal captain avoids ban for start of nation's 2026 World Cup campaign |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13475321/cristiano-ronaldo-portugal-captain-avoids-ban-for-start-of-nations-2026-world-cup-campaign |access-date=November 25, 2025 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; On May 8, 2026, the Bureau of the [[FIFA Council]] amended the tournament regulations so that pending one- or two-match suspensions resulting from an indirect red card, a direct red card for denying an obvious goal-scoring opportunity, or a direct red card for serious foul play during qualification would no longer be carried forward to the final competition.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/news/council-update-regulations-world-cup-2026 |title=Bureau of the Council update on the Regulations for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt; This exempted Argentina's [[Nicolás Otamendi]], Ecuador's [[Moisés Caicedo]], and Qatar's [[Tarek Salman]] from serving their qualifying-round suspensions during the tournament, with the bans to instead be served in a subsequent competition.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dunbar |first=Graham |url=https://apnews.com/article/world-cup-fifa-ban-otamendi-caicedo-196ea65dff44d19b43d7e0835fa42398 |title=FIFA waives one-game bans for Otamendi and Caicedo at World Cup after being sent off in qualifier |work=[[Associated Press]] |date=May 8, 2026 |access-date=May 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--
The following suspensions will be served during the tournament:

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Tournament suspensions for players and team officials
|-
! Player
! Offense(s)
! Suspension(s)
|-
| {{#invoke:flag|fbicon|}} [[]]
| {{sent off|0}} in [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
| [[2026 FIFA World Cup Group |Group ]] vs [[ national football team|]] (matchday ; June )
|}--&gt;

==Marketing==

===Branding===
[[File:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|thumb|Countdown clock on [[Paseo de la Reforma]], Mexico City]]

The official emblem and brand identity was unveiled on May 17, 2023, at the [[Griffith Observatory]] in [[Los Angeles]], [[California]]; its basic form consists of a stacked &quot;26&quot; with an image of the [[FIFA World Cup Trophy]] in front of it (marking the first time that the trophy has been depicted in a World Cup emblem as a photo, as opposed to a stylized representation), but it is designed to be adaptable to different backdrops.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 17, 2023 |title=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 18, 2023 |title='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |access-date=May 18, 2023 |website=SportsLogos.Net News |archive-date=May 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The next day, FIFA unveiled variants of the emblem for each of the host cities, which feature color variants and designs that reflect local landscapes or culture (with the Los Angeles emblem featuring a stylized sun and wave, the Monterrey emblem featuring imagery of the [[Cerro de la Silla]] mountain, and Toronto featuring the city skyline and the [[CN Tower]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cook |first=Glenn |date=May 19, 2023 |title=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup |url=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |access-date=November 25, 2023 |website=SportsLogos.Net News |language=en-US |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |access-date=November 25, 2023 |website=www.fifa.com |archive-date=November 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Reaction to the logo from the initial unveiling was largely negative, with many feeling that the design was either unfinished or uncreative compared to the emblems of past FIFA World Cup tournaments. By contrast, [[United States men's national soccer team|United States national team]] player [[Jesús Ferreira]] described the emblem as &quot;beautiful&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shah |first=Parshva |date=May 18, 2023 |title='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo |url=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc |archive-date=May 18, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=[[Goal.com]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Borg |first=Simon |date=May 18, 2023 |title=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada |url=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi |archive-date=May 19, 2023 |access-date=May 19, 2023 |website=Sporting News |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:WorldCup2026lposter.jpg|thumb|upright|Official poster]]

In March and April 2025, FIFA unveiled a set of 16 posters representing each of the 2026 World Cup host cities. The posters, designed by local artists, were intended to reflect the &quot;distinct identity and heritage&quot; of each host city.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters |title=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters |publisher=FIFA |date=March 17, 2025 |access-date=May 14, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html |title=The 2026 World Cup Posters Revealed |date=April 22, 2025|access-date=April 22, 2025 |website=footyheadlines.com/}}&lt;/ref&gt; On March 3, 2026, the official poster was unveiled. For the first time, three artists combined their skills and artistic styles to create the official poster: Carson Ting (Canada), Minerva GM (Mexico), and Hank Willis Thomas (United States).&lt;ref name=&quot;Official posters&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters |title=Official Tournament Poster|access-date=March 3, 2026 |date=March 3, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Broadcasting rights===
{{main|2026 FIFA World Cup broadcasting rights}}

On February 12, 2015, FIFA renewed the United States and Canadian broadcasting rights contracts for [[Fox Sports (United States)|Fox]] (US English), [[Telemundo Deportes|NBCUniversal]] (US Spanish), and [[Bell Media]] (Canada) to cover the 2026 World Cup, without accepting any other bids. A report in ''[[The New York Times]]'' asserted that this extension was intended as compensation for the rescheduling of the [[2022 FIFA World Cup|2022 World Cup]] to November–December rather than its traditional June–July scheduling, as it created considerable conflicts with [[Major professional sports leagues in the United States and Canada|major professional sports leagues]] that are normally in their offseasons during the World Cup.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Deitsch |first=Richard |date=February 12, 2015 |title=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026 |magazine=Sports Illustrated |url=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |access-date=June 26, 2018 |archive-date=April 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sandomir |first=Richard |date=February 26, 2015 |title=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup |url=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html |archive-date=April 8, 2020 |access-date=June 26, 2018 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cangloberights&quot;&gt;{{Cite news |date=February 12, 2015 |title=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/ |archive-date=April 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Fútbol de Primera (radio network)|Fútbol de Primera]] has the Spanish radio broadcasting rights in the United States and Puerto Rico.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |work=FIFA |date=March 4, 2025 |title=FIFA World Cup 26 Media Partners |url=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf}}&lt;/ref&gt;

The [[International Broadcast Centre|International Broadcast Center]] (IBC) will be located at the [[Kay Bailey Hutchison Convention Center]] in [[Dallas]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rosenbaum |first=Steven |date=December 11, 2024 |title=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/ |archive-date=December 12, 2024 |website=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas |title=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas |date=December 11, 2024 |publisher=FOX News|archive-date=December 11, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 5, 2025 |title=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas |archive-date=March 18, 2025 |access-date=March 5, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

On January 8, 2026, FIFA signed a deal to make [[TikTok]] a &quot;preferred platform&quot; for World Cup video content. As part of the agreement, broadcasters may stream parts of matches at a dedicated hub on the TikTok app.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 8, 2026 |title=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; FIFA then made a similar &quot;preferred platform&quot; deal with [[YouTube]] on March 17, allowing broadcasters to stream select matches in full on their respective YouTube channels, as well as stream the first 10 minutes of every match on the platform as &quot;an appetizer encouraging young fans then to watch on traditional channels&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 17, 2026 |title=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup |work=ESPN |access-date=March 18, 2026 |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; It was later confirmed that YouTube had extended this deal with FIFA and [[CazéTV]] to show all tournament matches for free in Brazil.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 19, 2026 |title=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026 |url=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/ |access-date=March 22, 2026 |website=Máquina do Esporte |language=pt-BR |last=Filho |first=Adalberto Leister|trans-title=Following a partnership with YouTube, FIFA confirms CazéTV's digital exclusivity in Brazil for the 2026 World Cup}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Laloni |first=Marco |date=March 13, 2026 |title=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário &quot;A Agente do Hexa&quot; |url=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/ |access-date=March 22, 2026 |website=MKT Esportivo|trans-title=In partnership with CazéTV, YouTube launches the advertising film &quot;The Agent of the Hexa&quot; (referring to Brazil's sixth World Cup victory)|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

On May 8, 2026, [[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] announced a partnership with [[Cosm (company)|Cosm]] to show 40 matches, including the Mexico vs South Africa opening match, all United States matches, and the final.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FOX Sports Teams Up with Cosm, FIFA to Deliver FIFA World Cup 2026™ in Shared Reality |url=https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511071114/https://www.foxsports.com/stories/presspass/fox-sports-teams-up-cosm-fifa-deliver-fifa-world-cup-2026-shared-reality |archive-date=May 11, 2026 |access-date=May 12, 2026 |website=FOX Sports PressPass |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

===Sponsorships===
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!FIFA partners
!FIFA World Cup sponsors
!FIFA World Cup supporters
|-
|
* [[Adidas]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 21, 2013 |title=FIFA and adidas extend partnership until 2030 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628145045/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=11/news=fifa-and-adidas-extend-partnership-until-2030-2227271.html |archive-date=June 28, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2024 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=April 25, 2024 |publisher=FIFA |archive-date=April 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425155240/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Matthews |first=Sam |date=November 22, 2005 |title=Coca-Cola renews Fifa football sponsorship until 2022 |url=http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171212/http://www.campaignlive.co.uk/article/coca-cola-renews-fifa-football-sponsorship-until-2022/529147?src_site=brandrepublic |archive-date=August 27, 2017 |access-date=May 10, 2017 |publisher=Campaign}}&lt;/ref&gt;
* [[Hyundai Motor Group|Hyundai]]–[[Kia]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 25, 2023 |title=Hyundai and Kia renew FIFA partnerships until 2030, with Boston Dynamics and Supernal to showcase future mobility solutions |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133507/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/hyundai-and-kia-renew-fifa-partnerships-until-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Lenovo]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |title=Lenovo named Official FIFA Technology Partner |publisher=FIFA|access-date=October 15, 2024 |archive-date=November 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241104042650/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lenovo-named-official-fifa-technology-partner |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Qatar Airways]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=FIFA renews longstanding partnership with Qatar Airways, extending through to 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-renews-longstanding-partnership-with-qatar-airways-extending-through-to-2030 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |publisher=FIFA |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Visa Inc.|Visa]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA extends global partnership with Visa, including FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |access-date=March 26, 2024 |website=inside.fifa.com |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132004/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-extends-global-partnership-with-visa-including-fifa-world-cup-2026-tm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
* [[AB InBev]] ([[Budweiser]]+[[AB InBev brands|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |title=FIFA announces AB InBev as official beer sponsor of FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-announces-ab-inbev-as-official-beer-sponsor-of-fifa-womens-world-cup-2023 |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}
| 2 = {{Cite web |title=Anheuser-Busch Unveils Roster of Brands for Upcoming FIFA World Cup |url=https://www.anheuser-busch.com/newsroom/FIFA-World-Cup-2026-Roster |access-date=April 8, 2026 |website=Anheuser-Busch |date=March 12, 2026 |language=en}}
| 3 = {{Cite web |title=Quilmes activa una promoción mundialista con envases coleccionables y viajes al Mundial 2026 |url=https://mercado.com.ar/marketing/quilmes-activa-una-promocion-mundialista-con-envases-coleccionables-y-viajes-al-mundial-2026/ |access-date=April 8, 2026 |website=mercado.com.ar |date=April 3, 2026 |language=es}}
| 4 = {{Cite web |title=Ambev lança Arena Nº1 para a Copa do Mundo em cinco capitais |url=https://www.meioemensagem.com.br/marketing/ambev-lanca-arena-no1-para-a-copa-do-mundo-em-cinco-capitais |access-date=April 8, 2026 |website=Meio e Mensagem |date=March 4, 2026 |language=pt-br}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[American Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26 |title=American Airlines joins as Official North American Airline Supplier of FIFA World Cup 26™|archive-date=April 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418003022/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/american-airlines-official-north-american-airline-supplier-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Bank of America]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26 |title=FIFA announces Bank of America as Official Bank Sponsor of FIFA World Cup 26 |publisher=FIFA|access-date=August 15, 2024|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816071342/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-announces-bank-of-america-as-official-bank-sponsor-of-fifa-world-cup-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Frito-Lay]] ([[Lay's]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027 |title=Lay's named Official Sponsor of FIFA World Cup 26 and FIFA Women's World Cup 2027 |publisher=FIFA|access-date=September 12, 2024|archive-date=September 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912161932/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/lays-named-official-sponsor-of-fifa-world-cup-26-tm-and-fifa-womens-world-cup-2027|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Hisense]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 5, 2025 |title=Hisense continues long-standing partnership with FIFA by becoming FIFA World Cup 26™ Sponsor |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/hisense-continues-long-standing-partnership-world-cup-26-sponsor |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[McDonald's]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA and McDonald's renew long-standing partnership, with collaboration continuing for FIFA Women's World Cup 2023 and FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326133508/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/news/origin1904-p.cxm.fifa.com/fifa-and-mcdonalds-renew-long-standing-partnership-with-collaboration |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Mengniu Dairy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mengniu extends FIFA Women's World Cup and FIFA World Cup sponsorship until 2030 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326132005/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/mengniu-extends-fifa-womens-world-cup-tm-and-fifa-world-cup-tm-sponsorship |archive-date=March 26, 2024 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Unilever]] ([[Rexona]]+[[List of Unilever brands#Beauty, well-being and personal care|Others]])&lt;ref&gt;{{multiref2
| 1 = {{Cite web |date=May 12, 2023 |title=Unilever personal care brands unveiled as Official Sponsors of FIFA Women's World Cup 2023 |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |access-date=March 26, 2024 |website=FIFA |archive-date=March 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326130502/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/unilever-personal-care-brands-official-sponsors-of-fifa-womens-world-cup-2023 |url-status=live}}
| 2 = {{Cite web |last=Selwood |first=Daniel |title=Unilever launches World Cup tie-ins across personal care portfolio |url=https://www.thegrocer.co.uk/news/unilever-launches-world-cup-tie-ins-across-personal-care-portfolio/717381.article |access-date=April 12, 2026 |website=The Grocer |language=en}}
}}&lt;/ref&gt;
* [[Verizon]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 24, 2024 |title=Verizon named Official Telecommunication Services Sponsor for FIFA World Cup 26 and Official Tournament Supporter for FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |access-date=September 24, 2024 |website=FIFA |archive-date= September 24, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240924155139/https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/verizon-named-official-telecommunication-services-sponsor-for-fifa-world-cup |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
* ADI Predictstreet&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADI Predictstreet named official prediction market partner of the FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/adi-predictstreet-official-prediction-market-partner-fifa-world-cup-2026 |website=FIFA |date=April 2, 2026|access-date=April 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[DoorDash]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 18, 2025 |title=DoorDash named Official Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026 and FIFA Women's World Cup 2027 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/doordash-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Inter Rapidísimo&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/inter-rapidisimo-partnership-tournament-supporter-world-cup-2026|title=Inter Rapidísimo expands partnership as Tournament Supporter of the FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Marriott International#Loyalty program|Marriott Bonvoy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 6, 2025 |title=Marriott Bonvoy to provide unmatched fan access to FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/marriott-bonvoy-unmatched-fan-access-world-cup-2026-hotel-supporter |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* Rock-it Cargo&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA announces multi-year agreement with Rock-it Cargo as Official Logistics Provider of FIFA World Cup 26 |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121235518/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-rock-it-cargo-official-logistics-provider-world-cup-26 |archive-date=November 21, 2024 |access-date=November 21, 2024 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Valvoline]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Valvoline Global confirmed as Official FIFA World Cup 26 Supporter |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530034639/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/valvoline-global-confirmed-official-world-cup-26-supporter |archive-date=May 30, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
|}

====Regional supporters====
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!North American supporters
!South American supporters
!European supporters
!Asian supporters
|-
|
* [[Airbnb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 12, 2025 |title=Airbnb and FIFA announce major multi-tournament partnership |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615104910/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/airbnb-and-fifa-announce-major-multi-tournament-partnership |archive-date=June 15, 2025 |website=Inside FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot;&gt;{{Cite web |title=Diageo named Official Spirits Supporter in North, Central and South America for FIFA World Cup 26™ |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160406/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/diageo-official-spirits-supporter-world-cup-26-north-central-south-america |archive-date=May 12, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot;&gt;{{Cite web |date=November 25, 2025 |title=FIFA and Globant sign expanded partnership to deliver innovative digital services |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-url=http://web.archive.org/web/20260503034020/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/globant-expanded-partnership-innovative-digital-services |archive-date=May 3, 2026 |access-date=May 27, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA welcomes The Home Depot as Official Home Improvement Retail Supporter for FIFA World Cup 26 in North America |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173211/https://inside.fifa.com/about-fifa/commercial/media-releases/fifa-welcomes-the-home-depot-as-official-home-improvement-retail-supporter-world-cup-26 |archive-date=December 4, 2024 |access-date=December 4, 2024 |website=inside.fifa.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/pif-official-tournament-supporter-world-cup-2026|title=PIF named as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™}}&lt;/ref&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/salesforce-official-tournament-supporter-world-cup-2026-womens-2027|title=FIFA announces Salesforce as Official Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ and FIFA Women's World Cup 2027™}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/media-releases/betano-unveiled-as-tournament-supporter-of-fifa-world-cup-2026-tm-for-europe-and-south-america|title=Betano unveiled as Tournament Supporter of FIFA World Cup 2026™ for Europe and South America}}&lt;/ref&gt;
* [[Diageo]]&lt;ref name=&quot;Diageo&quot; /&gt;
|
* [[Betano (company)|Betano]]&lt;ref name=&quot;Betano&quot; /&gt;
* [[Globant]]&lt;ref name=&quot;Globant&quot; /&gt;
* [[Salesforce]]&lt;ref name=&quot;Salesforce&quot; /&gt;
|
* [[Public Investment Fund|PIF]]&lt;ref name=&quot;PIF&quot; /&gt;
|}

====Domestic sponsors====
{{vertical align rows}}
{| class=&quot;wikitable vertical-align-top&quot;
!width=20%|Atlanta
!width=20%|Boston
!width=20%|Dallas
!width=20%|Guadalajara
|-
|
* [[Cox Enterprises]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;&gt;{{Cite web |url=http://roughdraftatlanta.com/2025/06/11/world-cup-announcements-atlanta/ |title=Atlanta marks one year until FIFA World Cup with sponsors, projects |first=Collin |last=Kelley |date=June 11, 2025 |website=Rough Draft Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://atlantafwc26.com |title=FIFA World Cup 26 Atlanta™ |website=FIFA 2026 Atlanta|archive-date=June 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250607073129/https://atlantafwc26.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Georgia-Pacific]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[Home Depot]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
* [[NAPA Auto Parts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/09/11/atlanta-adds-napa-as-world-cup-host-city-supporter/ |title=Atlanta adds NAPA as World Cup host city supporter |first=Alex |last=Silverman |date=September 11, 2025 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Southern Company]]&lt;ref name=&quot;Rough Draft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AtlantaFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Coca-Cola Beverages Northeast]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bostonfwc26.com/supporters/|title=Supporters|date=May 26, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[List of tourist attractions in Boston|Meet Boston]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=FIFA World Cup 2026™ in Boston |url=https://www.meetboston.com/events/festivals-and-annual-events/fifa-world-cup-2026/ |access-date=December 22, 2025 |website=Meet Boston |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* [[Sanofi]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/02/25/state-street-meet-boston-sanofi-named-boston-world-cup-sponsors/ |title=State Street, Meet Boston, Sanofi named Boston World Cup sponsors |date=February 25, 2026 |website=Sports Business Journal|access-date=February 25, 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[State Street Corporation|State Street]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|
* [[Arca Continental]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilen |first=Holden |date=June 11, 2025 |title=Coca-Cola Southwest signs on as Dallas' first World Cup sponsor |url=https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627023837/https://www.wfaa.com/article/sports/soccer/world-cup/coca-cola-southwest-signs-dallas-first-world-cup-sponsor/287-36fcfd4e-afe0-4fd8-a9da-3f173da37500 |archive-date=June 27, 2025 |website=Dallas Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Choctaw Casinos &amp; Resorts]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Prisbell |first1=Eric |date=December 3, 2025 |title=Choctaw becomes Official Dallas World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.dallasnews.com/business/2025/12/03/choctaw-becomes-official-dallas-world-cup-2026-host-city-supporter/ |access-date=December 4, 2025 |website=Dallas News}}&lt;/ref&gt;
* [[Dallas Cowboys]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dallasfwc26.com/our-venues/host-city-supporters/|title=Host City Supporters}}&lt;/ref&gt;
* [[FC Dallas]]&lt;ref name=&quot;DAL&quot; /&gt;
* North Texas Sports Foundation&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* [[University of Texas Southwestern Medical Center|UT Southwestern]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.dallasnews.com/business/2026/02/23/ut-southwestern-becomes-dallas-world-cup-2026-local-sponsor/ |title=UT Southwestern becomes Dallas World Cup 2026 local sponsor |first1=Eric |last1=Prisbell |date=February 23, 2026 |website=Dallas Morning News|access-date=February 23, 2026}}&lt;/ref&gt;
|
*[[Guadalajara]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://guadalajarafwc26.com|title=Guadalajara Ciudad Sede de la Copa Mundial de la FIFA 2026™.|website=guadalajarafwc26.com}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Jalisco]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
*[[Zapopan]]&lt;ref name=&quot;GDL&quot;/&gt;
|-
!width=20%|Houston
!width=20%|Kansas City
!width=20%|Los Angeles
!width=20%|Monterrey
|-
|
* [[Saudi Aramco|Aramco]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Arca Continental]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Houston Methodist Hospital]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.fwc26houston.com/ |title=FWC26 Houston &amp;#124; FIFA World Cup 2026 &amp;#124; Houston, TX, USA |website=FIFA 2026 Houston|archive-date=June 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000121/https://www.fwc26houston.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Hunton Group&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Quanta Services]]&lt;ref name=&quot;HoustonFWC26&quot; /&gt;
* [[Reliant Energy]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/ |title=NRG Energy Signs on as Official Houston Supporter for FIFA 2026 World Cup |first=Matt |last=Traub |date=February 10, 2025|archive-date=March 23, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323201926/https://www.sportstravelmagazine.com/nrg-energy-signs-on-as-official-houston-supporter-for-fifa-2026-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Rice University]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.rice.edu/news/2026/rice-university-named-official-houston-world-cup-2026-host-city-supporter |title=Rice University named Official Houston World Cup 2026 Host City Supporter |date=January 30, 2026|access-date=January 30, 2026 |website=Rice University |last=Stipes |first=Chris}}&lt;/ref&gt;
* [[Sugar Land, Texas|Visit Sugar Land]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bragg |first=Trason |date=September 3, 2025 |title=Sugar Land embraces World Cup fever with new host city supporter role |url=https://www.khou.com/article/sports/soccer/world-cup/sugar-land-fifa-world-cup-host-city-supporter/285-e36030ba-ce48-44a3-8a0f-2b48192b900d |website=khou.com}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Black &amp; Veatch]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 28, 2025 |title=Kansas City leads the way with FIFA Fan Festival™ Concepts, Host City Supporter for the FIFA World Cup 26™ |url=https://finance.yahoo.com/news/kansas-city-leads-way-fifa-170100193.html |website=Yahoo}}&lt;/ref&gt;
* [[Hallmark Cards|Hallmark]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Chiefs]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[Kansas City Royals]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[J. E. Dunn Construction Group|J. E. Dunn Construction]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=Host City Supporters |url=https://kansascityfwc26.com/host-city-supporters/ |access-date=November 20, 2025 |website=FIFA World Cup 26™ Kansas City}}&lt;/ref&gt;
* [[Populous Holdings|Populous]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot;&gt;{{Cite web |last=Dornbrook |first=James |date=June 11, 2025 |title=KC unveils Purina and Populous as World Cup sponsors |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617000122/https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2025/06/11/kc2026-fifa-world-cup-kansas-city-countdown-update.html |archive-date=June 17, 2025 |access-date=June 17, 2025 |website=Kansas City Business Journal}}&lt;/ref&gt;
* [[Nestlé Purina PetCare|Purina]]&lt;ref name=&quot;Dornbrook&quot; /&gt;
* [[Sporting Kansas City]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
* [[University of Kansas Health System]]&lt;ref name=&quot;KansasCityFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Amgen]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26 Los Angeles™ |url=https://losangelesfwc26.com/ |access-date=December 10, 2025 |website=Los Angeles FIFA World Cup 26™ Host Committee}}&lt;/ref&gt;
* [[Archer Aviation]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[List of tourist attractions in Los Angeles|Discover Los Angeles]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LA Tourism &amp;#124; Discover Los Angeles |url=https://www.discoverlosangeles.com/business |website=Los Angeles Tourism &amp; Convention Board}}&lt;/ref&gt;
* [[Kaiser Permanente]]&lt;ref name=&quot;Los AngelesFWC26&quot;/&gt;
* [[Los Angeles Metro]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://losangelesfwc26.com/la-metro-joins-the-los-angeles-sports-entertainment-commission-as-the-official-public-transit-provider-for-the-los-angeles-world-cup-2026-host-city/ |title=LA Metro Joins The Los Angeles Sports &amp; Entertainment Commission As The Official Public Transit Provider For The Los Angeles World Cup 2026 Host City |first=Andy |last=Ashford |date=June 6, 2025}}&lt;/ref&gt;
|
*TBD
|-
!width=20%|Mexico City
!width=20%|Miami&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee |url=https://miamifwc26.com/ |website=FIFA World Cup 2026 Miami Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|New York/New Jersey
!width=20%|Philadelphia&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/28/eagles-comcast-among-philadelphia-eight-world-cup-supporters/ |title=Eagles, Comcast among Philadelphia eight World Cup supporters |first=Alex |last=Silverman |date=January 30, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|-
|
*[[Club América]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mexicocityfwc26.com.mx |title=Host City Mexico City: The heart of the FIFA World Cup 26™ |website=Mexico City FIFA World Cup 26|access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;
*[[:es:Farmacias Similares S.A. de C.V.|Farmacias Similares]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[:es:Grupo Nacional Provincial|GNP Seguros]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Eli Lilly and Company|Lilly]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
*[[Uber]]&lt;ref name=&quot;MexicoCityFWC26&quot;/&gt;
|
* Bilzin Sumberg&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Brightline]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Griffin Catalyst]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Hard Rock Hotel and Casino|Hard Rock Casino]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
* [[Royal Caribbean Group|Royal Caribbean]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Caribbean Named Official Miami World Cup 2026 Host City Supporter |url=https://www.royalcaribbeanpresscenter.com/press-release/1851/royal-caribbean-named-official-miami-world-cup-2026-host-city-supporter// |access-date=February 5, 2026 |website=Royal Caribbean}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Miami]]&lt;ref name=&quot;MiamiFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bristol Myers Squibb]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://binje.com/bristol-myers-squibb-is-latest-n-j-company-to-sign-on-as-supporter-of-host-committee/ |title=Bristol Myers Squibb is latest N.J. company to sign on as supporter of Host Committee |first=Tom |last=Bergeron |date=December 9, 2025|access-date=February 25, 2026 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Hackensack Meridian Health]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 8, 2025 |title=Hackensack Meridian Health Named Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter, Championing Community Health and Investment |url=https://www.hackensackmeridianhealth.org/en/news/2025/12/08/hmh-named-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-city-supporter |website=Hackensack Meridian Health}}&lt;/ref&gt;
* Onyx Equities&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 16, 2025 |title=Onyx Equities announced as first Official New York New Jersey World Cup 26 Host City Supporter |url=https://nynjfwc26.com/onyx-first-official-host-city-supporter/ |website=FIFA World Cup 2026™ NYNJ}}&lt;/ref&gt;
* [[Paul, Weiss, Rifkind, Wharton &amp; Garrison]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 20, 2025 |title=Paul, Weiss Launches Dedicated Sports Practice; Named Official Law Firm of the New York New Jersey World Cup 2026 Host Committee |url=https://www.paulweiss.com/insights/firm-news/paul-weiss-launches-dedicated-sports-practice-named-official-law-firm-of-the-new-york-new-jersey-world-cup-2026-host-committee |website=Paul, Weiss}}&lt;/ref&gt;
* [[Public Service Enterprise Group]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bergeron |first=Tom |date=December 4, 2025 |title=PSEG ready to power FIFA World Cup |url=https://binje.com/pseg-ready-to-power-fifa-world-cup/ |access-date=December 10, 2025 |website=BINJE}}&lt;/ref&gt;
* [[Related Companies]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.related.com/press-releases/2026-04-14/related-companies-announced-official-new-york-new-jersey-world-cup-2026 |title=Related Companies announced as an Official New York New Jersey World Cup 2026 Host City Supporter &amp;#124; Related |website=www.related.com}}&lt;/ref&gt;
* [[Sports Illustrated]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/16/sports-illustrated-joins-as-official-sponsor-of-nynj-host-committee-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Sports Illustrated joins as official sponsor of NY/NJ Host Committee for 2026 FIFA World Cup |first=Ethan |last=Joyce |date=January 19, 2026 |website=Sports Business Journal}}&lt;/ref&gt;
|
* [[Cencora]]
* [[Comcast]]
* [[Independence Blue Cross]]
* [[PECO Energy Company]]
* [[University of Pennsylvania Health System|Penn Medicine]]
* [[Philadelphia Eagles]]
* VisitPA
* [[William Penn Foundation]]
|-
!width=20%|San Francisco Bay Area&lt;ref name=&quot;BayAreaFWC26&quot;&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ |url=https://www.sfbayareafwc26.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617001252/https://bayareahostcommittee.com/fifa-world-cup-26 |archive-date=June 17, 2025 |website=Bay Area Host Committee}}&lt;/ref&gt;
!width=20%|Seattle
!width=20%|Toronto
!width=20%|Vancouver
|-
|
* [[Boston Consulting Group]]
* [[Electronic Arts]]
* [[Genentech]]
* [[Kaiser Permanente]]
|
* [[Alaska Airlines]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Amazon (company)|Amazon]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians#Casino history|Emerald Queen Casino]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Microsoft]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
* [[Puyallup Tribe of Indians]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://seattlefwc26.org/ |title=Seattle FIFA World Cup 2026 |website=seattlefwc26.org|archive-date=June 18, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618051201/https://seattlefwc26.org/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[University of Washington]]&lt;ref name = &quot;SeattleFWC26&quot; /&gt;
|
* [[Humber Polytechnic]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 28, 2025 |title=City of Toronto partners with Humber Polytechnic on local delivery of FIFA World Cup 2026™ Host City volunteer program |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-partners-with-humber-polytechnic-on-local-delivery-of-fifa-world-cup-2026-host-city-volunteer-program/ |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Ontario Lottery and Gaming Corporation|OLG]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
* [[Ontario Power Generation|OPG]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Toronto |first1=City of |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/ |title=City of Toronto signs Ontario Power Generation as first Official FIFA World Cup 2026™ Toronto Host City Supporter |date=June 10, 2025 |website=City of Toronto|archive-date=June 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627024436/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-signs-ontario-power-generation-as-first-official-fifa-world-cup-2026-toronto-host-city-supporter/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;&gt;{{Cite web |url=https://torontofwc26.ca/ |title=FIFA World Cup 26™ Toronto |website=City of Toronto}}&lt;/ref&gt;
* [[Toronto FC]]&lt;ref name = &quot;TorontoFWC26&quot;/&gt;
|
* [[Bell Canada]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Coca-Cola]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Concord Pacific Place]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Musqueam Indian Band]] &lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vancouverfwc26.ca/news/vancouver-announces-world-class-host-city-supporter-lineup-ahead-of-fifa-world-cup-2026-tm|title=Vancouver announces world-class Host City Supporter lineup ahead of FIFA World Cup 2026™|website=www.vancouverfwc26.ca}}&lt;/ref&gt;
* [[Pacific National Exhibition]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Science World (Vancouver)|Science World]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Squamish Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[TransLink (British Columbia)|TransLink]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
* [[Tsleil-Waututh Nation]]&lt;ref name = &quot;VancouverFWC26&quot; /&gt;
|}

===Advertising===
On May 7, 2026, [[Adidas]] released ''Backyard Legends: the Greatest Football Story Ever Told'', a 5-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=mJJY53qhJe0 |title=adidas Backyard Legends {{!}} The Greatest Football Story Ever Told |date=May 7, 2026 |author=[[adidas]] |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Knapp |first=JD |date=May 7, 2026 |title=Timothée Chalamet Enlists A-List Friends for FIFA World Cup-Inspired Short Film |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/sports/timothee-chalamet-fifa-world-cup-short-film-backyard-legends/ |work=[[TheWrap]]}}&lt;/ref&gt; On June 4, 2026, [[Nike, Inc.|Nike]] released ''Rip The Script'', a 6-minute short film.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IyZ1WIua_1s |title=Rip The Script {{!}} Nike Football |date=June 4, 2026 |author=Nike Football |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garner |first=Stephen |date=June 4, 2026 |title=Nike Goes Hollywood in World Cup Film Featuring Kim Kardashian, LeBron James, Channing Tatum and More Stars |url=https://wwd.com/footwear-news/shoe-industry-news/nike-world-cup-film-kim-kardashian-lebron-james-interview-1238994871/ |work=[[Women's Wear Daily]]}}&lt;/ref&gt;

===FIFA fan festivals===
FIFA will stage [[FIFA Fan Festival|fan festivals]] in cities across the host nations, featuring matches on giant screens and live entertainment.&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;&gt;{{cite news |last1=Blum |first1=Ronald |title=Fan fest in Jersey City will be open for all 104 World Cup matches next year |url=https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/ |access-date=March 25, 2025 |publisher=NBC New York |date=February 11, 2025|archive-date=February 12, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212223044/https://www.nbcnewyork.com/news/sports/soccer/world-cup-fan-fest-jersey-city-2026-new-york/6144761/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Among the confirmed fan fest locations are [[Liberty State Park]] in [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]],&lt;ref name=&quot;NBCNY&quot;/&gt; [[Fairmount Park]] in [[Philadelphia]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Traub |first1=Matt |title=Philadelphia to Host FIFA Fan Festival at Lemon Hill in 2026 |url=https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |access-date=March 25, 2025 |work=SportsTravel |date=June 20, 2024 |archive-date=June 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620130242/https://www.sportstravelmagazine.com/philadelphia-to-host-fifa-fan-festival-at-lemon-hill-in-2026/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Fort York]] and [[The Bentway]] in [[Toronto]],&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |title=City of Toronto announces Fort York and The Bentway for its FIFA Fan Festival location |publisher=City of Toronto |date=May 7, 2025 |access-date=May 15, 2025 |archive-date=June 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250601205433/https://www.toronto.ca/news/city-of-toronto-announces-fort-york-and-the-bentway-for-its-fifa-fan-festival-location/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Centennial Olympic Park]] in [[Atlanta]],&lt;ref name=&quot;fifa-atl-fan-fest-cenn&quot;&gt;{{cite web |title=FIFA Fan Festival in Atlanta |url=https://atlantafwc26.com/fan-fest/ |publisher=FIFA |access-date=May 25, 2026 |quote=Centennial Olympic Park will become the official home of the FIFA Fan Festival Atlanta, transforming one of the city’s most iconic public spaces into a lively gathering place where fans, families, and visitors come together to celebrate the game.}}&lt;/ref&gt; and [[East Downtown Houston]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jenkins |first1=Cassandra |title=EaDo selected as site for 2026 FIFA World Cup Fan Festival; officials lay out preparation plan for games |url=https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |access-date=March 25, 2025 |work=CommunityImpact |date=June 11, 2024|archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622130659/https://communityimpact.com/houston/bay-area/sports/2024/06/11/eado-selected-as-site-for-2026-fifa-world-cup-fan-festival-officials-lay-out-preparation-plan-for-games/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, FIFA announced &quot;Canada Celebrates&quot;, a series of events in over 40 communities throughout the tournament that features live viewings of the matches.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2026 |title=FIFA launches Canada Celebrates, a countrywide FIFA World Cup 2026™ celebration programme |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-url=http://web.archive.org/web/20260212055939/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-launches-canada-celebrates-a-countrywide-fifa-world-cup-2026-tm |archive-date=February 12, 2026 |access-date=May 31, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Tickets===
{{see also|List of 2026 FIFA World Cup controversies#Ticket prices}}

Ticket prices for the 2026 FIFA World Cup initially ranged from $60 for group stage matches to $6,730 for the final—largely increased from the USD equivalent of $69 to $1,607 in the [[2022 FIFA World Cup]]. However, in September 2025, FIFA confirmed it would use [[dynamic pricing]] for tickets for the first time, following the practice used in the [[2025 FIFA Club World Cup]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=September 3, 2025 |title=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices |access-date=September 3, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Hospitality seats were made available in April 2025 via FIFA's ticket partner for the event.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 6, 2025 |title=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched |url=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-url=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for |archive-date=July 14, 2025 |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

An initial draw period for non-hospitality seats occurred between September 10–19, 2025, limited to [[Visa Inc.|Visa]] cardholders. A second phase ran from October 27–31, and a third phase started after the final draw of teams on December 5. Sales are capped at four tickets per person per match, and no person is able to purchase more than 40 tickets for the overall tournament. FIFA's official resale platform went live on October 2, 2025.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 30, 2025 |title=FIFA Resale/Exchange Marketplace |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace |access-date=May 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

A final &quot;last-minute&quot; sales phase reopened on April 22, 2026, approximately 50 days before the start of the tournament, with tickets for all 104 matches made available on a first-come, first-served basis. By that stage, more than five million tickets had been sold out of an expected total exceeding six million, with additional tickets scheduled to be released in phases up to the final, subject to availability.&lt;ref name=&quot;Reuters042226&quot;&gt;{{cite news |title=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off |work=Reuters |date=April 22, 2026 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/ |access-date=April 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

Every city hosting the World Cup in the United States has passed a law stating that ticket sales to World Cup events are exempt from state and local sales taxes.&lt;ref&gt;[https://revisor.mo.gov/main/OneSection.aspx?section=144.051 Mo. Rev. Stat. § 144.051]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |date=April 2, 2026 |title=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal |url=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government |work=The Guardian |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gray |first=Page |date=December 5, 2025 |title=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions |url=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/ |work=Institute on Taxation and Economic Policy |access-date=April 2, 2026}}&lt;/ref&gt;

===Merchandise===
====Video games====
{{main|FIFA World Cup video games#2026 FIFA World Cup}}

On October 2, 2025, FIFA announced the video game ''[[FIFA Heroes]]'', scheduled for release in 2026 on [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]], [[PlayStation]], and [[Xbox]] platforms.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA World Cup 26™ mascots make video game debut as playable characters in FIFA® Heroes |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-url=http://web.archive.org/web/20251002132023/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-mascots-make-video-game-debut-playable-characters-fifa-heroes |archive-date=October 2, 2025 |access-date=October 15, 2025 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the ''[[Football Manager 26]]'' video game also announced the addition of licensed 2026 FIFA World Cup content.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chase FIFA World Cup 2026™ Glory: International Management arrives in FM26 |url=https://www.footballmanager.com/fm26/features/chase-fifa-world-cup-2026tm-glory-international-management-arrives-fm26 |access-date=May 20, 2026 |website=Football Manager |language=en}}&lt;/ref&gt;

In December 2025, [[Netflix]] announced a new simulation-type game featuring the World Cup, produced by Delphi Interactive and Refactor Games.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Changing The Game: FIFA Arrives on Netflix Games in Time for FIFA World Cup 2026 |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/fifa-mens-world-cup-2026-game-on-netflix |access-date=May 22, 2025 |website=TUDUM |quote=The game, developed and published by Delphi Interactive, allows Netflix members to experience the emotion and drama of the (World Cup) tournament in its purest, most joyful form}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Forbes-Calvin |first=Alex |date=February 9, 2026 |title=Meet Delphi Interactive, the publisher/developer behind the new FIFA game |url=https://www.gamesindustry.biz/meet-delphi-interactive-the-publisherdeveloper-behind-the-new-fifa-game |access-date=May 19, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en |quote=For FIFA, that includes Refactor Games, based at Delphi's LA headquarters, part-owned by Delphi and backed by venture capital giant A16z's Speedrun fund}}&lt;/ref&gt; In May 2026, it was announced the Netflix-published game would be titled &quot;''[[FIFA World Cup – Launch Edition]]''&quot; and would be released in June 2026.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=May 28, 2026 |title=FIFA unveils updated Digital Football Strategy to connect partners and platforms across global gaming and esports ecosystem |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/digital-football-strategy-connect-partners-platforms-global-gaming-esports-ecosystem |access-date=May 29, 2026 |website=FIFA |language=en}}&lt;/ref&gt;

In the same May 2026 announcement, FIFA also confirmed that they would adopt a non-exclusive &quot;Digital Football&quot; ecosystem, with games of various genres adopting the FIFA license. Alongside the new world cup game, were mentioned ''FIFA Heroes'', ''FIFA Rivals, [[FIFA Super Soccer]], [[Football Manager]], [[eFootball]]'' and ''[[Rocket League]],'' with more games joining the ecosystem in the following months.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hicks |first=Jon |date=May 28, 2026 |title=FIFA announces new &quot;Digital Football&quot; vision, an ecosystem of games from multiple publishers and developers |url=https://www.gamesindustry.biz/fifa-announces-new-digital-football-vision-an-ecosystem-of-games-from-multiple-publishers-and-developers |access-date=May 29, 2026 |website=GamesIndustry.biz |language=en}}&lt;/ref&gt;

====Other products====
[[Panini Group|Panini]] sticker albums were again announced for the 2026 World Cup. Due to the expansion of the tournament, each pack now contains seven stickers as opposed to the usual 5. In the United States and Canada, a set of 12 stickers was reserved for stickers that could only be obtained from Coca-Cola bottles, with each bottle containing a sticker printed inside the label.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mackie |first=Andrew |date=May 19, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Panini sticker tips, quirks and the most valuable items so far |url=https://www.nytimes.com/athletic/7290962/2026/05/19/panini-2026-fifa-world-cup-stickers-most-valuable/ |access-date=May 20, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, it was announced that the 2026 World Cup would be Panini's second-to-last tournament with a sticker album, after FIFA announced that [[Fanatics, Inc.|Fanatics]] (via their [[Topps]] brand) would distribute collectables for FIFA tournaments from 2031.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA to drop Panini for World Cup deal with Fanatics in 2031 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48701397/fifa-drop-panini-world-cup-deal-fanatics-2031 |access-date=May 20, 2026 |website=ESPN}}&lt;/ref&gt;

==Symbols==

===Mascots===
{{main|Maple, Zayu and Clutch}}
{{see also|List of FIFA World Cup official mascots}}
[[File:2026 FIFA World Cup Mascots small.jpg|thumb|right|Maple the Moose, Zayu the Jaguar, and Clutch the Bald Eagle]]

The official mascots of the tournament were revealed on September 25, 2025, and are [[Maple, Zayu and Clutch|Maple, Zayu, and Clutch]]. Maple is a [[moose]], Zayu is a [[jaguar]], and Clutch is a [[bald eagle]], representing Canada, Mexico, and the United States respectively.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; They were designed to reflect the cultural heritage of their respective countries.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt;

===Match ball===
{{main|Adidas Trionda}}
{{see also|List of FIFA World Cup official match balls}}
[[File:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972841852).jpg|thumb|Adidas Trionda|242x242px]]

On May 2, 2025, reports surfaced that the match ball would be called [[Adidas Trionda]]. The design features red, green, and blue (the three colors representing Canada, Mexico, and the United States, respectively, and also featured on the host countries' flags), as well as a white wave connecting each of the colors, hence the name using the [[Spanish language|Spanish]] words for three (tri) and wave (onda).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; The design also features the national symbols of the three host countries (a [[maple leaf]] for Canada, a [[Golden eagle#canadensis|golden eagle]] for Mexico, and a [[five-pointed star]] for the United States) as well as gold embellishments to represent the [[FIFA World Cup Trophy|World Cup Trophy]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

===Music===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|List of FIFA World Cup songs and anthems}}

On May 17, 2023, the official theme song of the tournament was released, an instrumental track simply titled &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; The following songs have also been released as a part of the official album.

{{Track listing
| extra_column  = Performer(s)
| title1        = The Official FIFA World Cup 2026 Theme
| extra1        = Zachary Aaron Golden (writer)
| length1       = 2:02
| title2        = [[Goals (song)|Goals]]
| extra2        = [[Lisa (rapper)|Lisa]], [[Anitta (singer)|Anitta]], and [[Rema (musician)|Rema]]
| length2       = 3:00
| title3        = [[Game Time (Future and Tyla song)|Game Time]]
| extra3        = [[Future (rapper)|Future]], [[Tyla]]
| length3       = 3:27
| title4        = [[Illuminate (song)|Illuminate]]
| extra4        = [[Jessie Reyez]] and [[Elyanna]]
| length4       = 3:04
| title5        = [[Echo (Daddy Yankee and Shenseea song)|Echo]]
| extra5        = [[Daddy Yankee]] and [[Shenseea]]
| length5       = 2:16
| title6        = [[Por Ella (Belinda and Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]
| extra6        = [[Belinda Peregrín|Belinda]] and [[Los Ángeles Azules]]
| length6       = 3:02
| title7        = [[Three Nations (21 Savage, Nata Cano and French Montana song)|Three Nations]]
| extra7        = [[21 Savage]], [[Natanael Cano]], and [[French Montana]]
| length7       = 3:30
| title8        = [[No Place Like Home (Major Lazer, Nelly Furtado and Davido song)|No Place Like Home]]
| extra8        = [[Major Lazer]], [[Nelly Furtado]], and [[Davido]]
| length8       = 2:35
| title9        = [[Foreign Tongues|In The Stars]]
| extra9        = [[The Rolling Stones]]
| length9       = 4:59
| title10       = [[Show Me (Ayra Starr and Latto song)|Show Me]]
| extra10       = [[Ayra Starr]] and [[Latto]]
| length10      = 3:28
| title11       = [[Mi Mexico Lindo]]
| extra11       = [[Alejandro Fernández]]
| length11      = 2:34
| title12       = [[Blessings (Stormzy, Fridayy and Angel song)|Blessings]]
| extra12       = [[Stormzy]], [[Fridayy]], and [[Angel (British musician)|Angel]]
| length12      = 3:36
| title13       = [[Energy (Ava Max and BIA song)|Energy]]
| extra13       = [[Ava Max]] and [[Bia (rapper)|BIA]]
| length13      = 3:01
| title14       = [[Lighter (Jelly Roll and Carín León song)|Lighter]]
| extra14       = [[Jelly Roll (singer)|Jelly Roll]] and [[Carín León]]
| length14      = 3:00
| title15       = [[Siir Siir]]
| extra15       = [[Nora Fatehi]], [[Vegedream]], and Sanjoy
| length15      = 3:06
| title16       = [[Partidazo]]
| extra16       = [[Danny Ocean (singer)|Danny Ocean]]
| length16      = 2:23
| title17       = [[World Cup (Champions)|Champions]]
| extra17       = [[IShowSpeed]]
| length17      = 4:16
| title18       = [[Love Always Wins (Shaggy, Cimafunk and Zema song)|Love Always Wins]]
| extra18       = [[Shaggy (musician)|Shaggy]], [[Cimafunk]], and Zema
| length18      = 3:08
| title19       = [[Dai Dai]]
| extra19       = [[Shakira]], [[Burna Boy]]
| length19      = 3:43
}}

In March 2025, sixteen remixes of the theme song were released, which featured artists from each host city giving their own local spin to the song.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

==Awards==
===Prize money===
In April 2026, FIFA confirmed the prizes for all participating nations. This edition's total distribution for the tournament will be $871&amp;nbsp;million, $431&amp;nbsp;million higher than the prize pool of the [[2022 FIFA World Cup|previous tournament]]. In addition to the performance-based prize money, each qualified team will also receive a $10&amp;nbsp;million qualification payment and a $2.5&amp;nbsp;million preparation fee before the competition.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |publisher=FIFA |access-date=May 3, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |website=World Cup Local Time |access-date=May 3, 2026 |date=May 3, 2026 |last=Sharma |first=Pooja|orig-date=January 25, 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Performance-based prize money based on final position
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Place
! rowspan=&quot;2&quot; |Teams
! colspan=&quot;2&quot; | Amount (in millions)
|-
! Per team
! Total
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Champions
|1
| $50
| $50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Runners-up
|1
| $33
| $33
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Third place
|1
| $29
| $29
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Fourth place
|1
| $27
| $27
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 5th–8th place (quarter-finals)
|4
| $19
| $76
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 9th–16th place (round of 16)
|8
| $15
| $120
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 17th–32nd place (round of 32)
|16
| $11
| $176
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | 33rd–48th place (group stage)
|16
| $9
| $144
|-
! Total
!48
! colspan=&quot;2&quot; |$655
|}

=== Individual and team awards ===
{{see also|FIFA World Cup awards}}

The following awards are due to be awarded at the end of the tournament.

*Golden Boot: Awarded to the tournament's top goal scorer.
*Golden Glove: Awarded to the tournament's best goalkeeper.
*Golden Ball: Awarded to the best overall player of the tournament.
*FIFA Young Player Award: Awarded to the best overall player of the tournament under the age of 21.
*FIFA Fair Play Trophy: Awarded to the team with the best disciplinary record that reached the knockout stage.

==Controversies==
{{Main|List of 2026 FIFA World Cup controversies}}

===Climate===
In January 2025, [[Queen's University Belfast]] warned about potential heat risks for most of the host cities and urged FIFA to schedule match kickoffs later into the afternoon or evening, stating that the [[wet-bulb globe temperature]] in certain host cities was higher than that of Qatar in the winter.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 30, 2025 |title=Rethink kick-off times during 2026 FIFA World Cup to protect footballers from extreme heat |url=https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426233917/Https://www.qub.ac.uk/News/Allnews/2025/Rethinkkick-offtimesduring2026FIFAWorldCuptoprotectfootballersfromextremeheat.html |archive-date=April 26, 2025 |website=Queen's University Belfast}}&lt;/ref&gt; During the [[2025 FIFA Club World Cup]], which was also hosted in the United States, several matches reported high temperatures ranging from {{convert|90|to|102|F|C}} and weather delays.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Latest weather updates at tournament venues |first=Jon |last=Hoefling |publisher=[[USA Today]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624030718/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/23/club-world-cup-heat-weather-updates-venues/84326055007/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/ |title=Extreme heat at the Club World Cup: Players and fans voice concerns as temperatures soar |first1=Sarah |last1=Shephard |first2=Asli |last2=Pelit |work=[[The Athletic]] |date=June 23, 2025|access-date=June 24, 2025|archive-date=June 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624035337/https://www.nytimes.com/athletic/6438084/2025/06/23/extreme-heat-club-world-cup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In December 2025, FIFA announced that all matches at the 2026 World Cup would include a mandatory three-minute hydration break in each half to allow players to rest in hot conditions.&lt;ref&gt;{{cite news |date=December 8, 2025 |title=All World Cup matches to have hydration breaks |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czj0v4d9gn7o |publisher=BBC Sport |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; The three-minute period would also be available for commercials at the discretion of tournament broadcasters.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |date=December 8, 2025 |title=2026 World Cup to feature three-minute hydration breaks in every half throughout tournament |url=https://www.nytimes.com/athletic/6871622/2025/12/08/world-cup-2026-hydration-breaks/ |work=The Athletic |url-access=subscription |accessdate=December 9, 2025}}&lt;/ref&gt; On May 20, 2026, a letter from New Weather Institute signed by dozens of players called for FIFA to take stronger action for their heat protocols during the tournament as well as to reduce the climate impact of the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/article/world-cup-heat-players-fifa-1a5252346f1f7981c6bf189b7231fcbf|title=World Cup-bound Norway player backs calls for improved heat protocols from FIFA|first=The Associated|last=Press|date=May 20, 2026|website=AP News}}&lt;/ref&gt;

===Immigration===
In June 2025, the [[Second presidency of Donald Trump|second Trump administration]] reinstated a [[Proclamation 10949|travel ban]] affecting citizens from multiple countries, citing &quot;national security&quot; concerns.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Abnos |first1=Alexander |date=June 5, 2025 |title=Trump travel ban includes exemption for World Cup and Olympic athletes |url=https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605171124/https://www.theguardian.com/football/2025/jun/05/donald-trump-travel-ban-includes-exemption-for-world-cup-and-olympic-athletes |archive-date=June 5, 2025 |access-date=June 5, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; The ban, which was later expanded in December, prohibits the issuance of new immigrant and [[Travel visa|non-immigrant visas]] for citizens of 39 affected countries, including those whose teams have qualified for the World Cup—[[Haiti]], [[Iran]], [[Ivory Coast]], and [[Senegal]]. The proclamation includes an exemption for any athlete or member of an athletic team, including coaches, persons performing a necessary support role, and immediate relatives, traveling for the World Cup, [[Olympic Games|Olympics]], or other major sporting events as determined by the [[United States Secretary of State|Secretary of State]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abnos |first=Alexander |date=December 17, 2025 |title=World Cup countries Senegal and Côte d'Ivoire among additions to Trump travel ban |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/16/world-cup-travel-ban-senegal-cote-divoire |access-date=December 17, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 16, 2025 |title=Fact Sheet: President Donald J. Trump Further Restricts and Limits the Entry of Foreign Nationals to Protect the Security of the United States |url=https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/12/fact-sheet-president-donald-j-trump-further-restricts-and-limits-the-entry-of-foreign-nationals-to-protect-the-security-of-the-united-states/ |access-date=December 18, 2025 |website=The White House |publisher= |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

This exemption ensured that national teams' players, coaches, and staff of those designated countries would be permitted to enter the United States for the competition, but the [[United States Department of State|US State Department]] confirmed that ordinary citizens of the four countries were not covered by this exemption, making them ineligible for visa issuance to attend the matches. While fans were permitted to submit visa applications with the promise of priority if they provided proof of tickets, the department noted that issuance would be unlikely, barring rare &quot;national interest&quot; waivers. However, this restriction can be circumvented if a fan is a valid visa holder, a permanent resident, or a [[Multiple citizenship|dual national]] who applies using a passport not subject to the ban. In such cases, applicants may still be eligible to enter or apply for entry, provided they satisfy all other immigration and security requirements.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Crafton |first=Adam |date=November 20, 2025 |title=U.S. Government's travel bans mean many Haitian fans will not be able to go to World Cup |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820839/2025/11/19/world-cup-news-u-s-travel-ban-haiti/ |access-date=November 25, 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Travel Ban and its impact for the nationals of Cuba, Haiti and Venezuela. What you need to know. – WOLA |url=https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250920164732/https://www.wola.org/analysis/travel-ban-and-its-impact-for-the-nationals-of-cuba-haiti-and-venezuela-what-you-need-to-know/ |archive-date=September 20, 2025 |access-date=November 25, 2025 |work=WOLA |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Miceli |first=Cristina |date=November 20, 2025 |title=U.S. Travel Ban Could Block Thousands Of Fans From The 2026 FIFA World Cup |url=https://www.thetravel.com/us-travel-ban-blocks-some-fans-from-the-fifa-world-cup-in-2026/ |access-date=November 25, 2025 |website=The Travel |language=en}}&lt;/ref&gt;

In May 2026, the U.S. government decided to temporarily drop the $15,000 visa bond requirement for fans from five African countries that have made it to the 2026 World Cup—Algeria, Cape Verde, Ivory Coast, Senegal, and Tunisia—as long as they have a valid ticket for the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2026 |title=Fans from five African World Cup countries will no longer face $15,000 bond to enter US |url=https://www.theguardian.com/football/2026/may/13/world-cup-bonds-for-travelers-suspended |access-date=May 17, 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

===Iran's participation===
On November 27, 2025, the [[Football Federation Islamic Republic of Iran]] (FFIRI) said it would boycott the December 5 World Cup draw after its president, [[Mehdi Taj]], was denied a visa to enter the United States. Four other delegation members, including head coach [[Amir Ghalenoei]], were approved. An FFIRI spokesperson told state media the United States' decision was &quot;unrelated to sport&quot; and said the federation quickly raised the issue with FIFA President [[Gianni Infantino]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=MacInnes |first=Paul |date=November 28, 2025 |title=Iran to boycott World Cup draw over lack of visa for federation president |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/28/iran-to-boycott-world-cup-draw-due-to-anger-over-limited-us-visas-for-iranians |access-date=November 28, 2025 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; However, on December 3, the FFIRI reversed its decision and announced that it would send representatives to the draw, with head coach Ghalenoei serving as the technical representative of the national soccer team.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 3, 2025 |title=Iran says to attend World Cup draw in apparent U-turn |url=https://www.rfi.fr/en/middle-east/20251203-iran-says-to-attend-world-cup-draw-in-apparent-u-turn |access-date=December 3, 2025 |work=[[Radio France Internationale]] |agency=[[Agence France-Presse]]}}&lt;/ref&gt;

In January 2026, multiple Iranian soccer players and athletes were killed during the [[2026 Iran massacres]] amid [[2025–2026 Iranian protests|protests]], including former [[Tractor Sazi F.C.]] midfielder [[Mojtaba Tarshiz]], prompting former [[Iran national football team|Iran national team]] captain [[Masoud Shojaei]] to criticize FIFA for its silence over the killing of Iranian athletes during protests, while then-captain [[Mehdi Taremi]] expressed solidarity with the Iranian people.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kamiar |first=Babak |date=January 15, 2026 |title=Iranian footballers killed in protests as former national team captain slams FIFA silence |url=https://www.euronews.com/2026/01/15/iranian-footballers-killed-in-protests-as-former-national-team-captain-slams-fifa-silence |access-date=February 12, 2026 |website=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Duerden |first=John |date=January 14, 2026 |title=Iran's footballers face battle to be heard as regime brutally clamps down on protests |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/14/iran-football-team-battle-to-be-heard-regime-protests |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MacInnes |first=Paul |date=January 15, 2026 |title=Geopolitical football: Iran? Trump? How the game can stand strong in a fractured world |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/15/geopolitical-football-iran-trump-how-can-the-game-stand-strong-in-a-fractured-world |access-date=February 12, 2026 |website=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sport-thousands-killed&quot;&gt;{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=January 25, 2026 |title=Iran's bid for normalcy via sport: Matches return but players refuse the script |url=https://www.iranintl.com/en/202601227152 |access-date=February 12, 2026 |website=[[Iran International]]}}&lt;/ref&gt; [[Ali Karimi]], a former player for the Iran national team, along with a coalition of prominent Iranians, wrote an open letter to FIFA and all its member associations, calling on Infantino to speak up on the protest deaths.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aarons |first=Ed |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jan/26/iran-football-ali-karimi-infantino-fifa-protest-deaths |title=Iran football great Ali Karimi leads call for Infantino to speak up on protest deaths |date=January 26, 2026 |website=[[The Guardian]] |access-date=February 8, 2026}}&lt;/ref&gt; On April 30, 2026, [[2026 Iranian diaspora protests|protests]] were held outside the 2026 [[FIFA Congress]] in [[Vancouver]]&lt;nowiki/&gt; by Iranian monarchists loyal to [[Reza Pahlavi]], calling on FIFA to ban the Iranian team and claiming that it represents the [[Islamic Revolutionary Guard Corps]] (IRGC) instead of the people of Iran, without offering specifics.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caroll |first=Rory |date=2026-04-30 |title='They are not representing Iran': protesters urge FIFA to ban Iran from World Cup |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/they-are-not-representing-iran-protesters-urge-fifa-ban-iran-world-cup-2026-04-30/ |access-date=2026-06-02 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

FIFA has long promoted the World Cup under the slogan &quot;Football Unites the World,&quot; presenting it as a symbol of global connection and harmony. However, several reports suggest that the 2026 edition is taking place in a more complex context, with political tensions, including those involving Iran and the United States, as well as security concerns and immigration and visa policies in the United States, potentially making participation in the tournament more difficult.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 17, 2026 |title=World Cup 2026: Is the US-Iran war an ethical tipping point? |url=https://www.dw.com/en/world-cup-2026-is-the-us-iran-war-an-ethical-tipping-point/a-76300631 |access-date=May 2, 2026 |work=Deutsche Welle |last=Harding |first=Jonathan}}&lt;/ref&gt; Some analysts also describe the tournament as facing a mix of political, security, and logistical challenges at the same time.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 3, 2026 |title=What will happen to the World Cup in the United States amid the conflict with Irán and the current geopolitical situation? |url=https://latination.com/world-cup-2026-geopolitical-risks/ |access-date= |work=Latin Nation}}&lt;/ref&gt; Some commentators argue that while FIFA continues to emphasize messages of unity, these conditions may undermine that narrative by highlighting divisions and unequal access for fans from different parts of the world, as illustrated by the Trump administration arbitrarily banning people of specific nationalities from entering the US.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 25, 2026 |title=A host nation at war with a participant: uncertainty and tension swirl around soccer's World Cup |url=https://www.uts.edu.au/news/2026/03/a-host-nation-at-war-with-a-participant-uncertainty-and-tension-swirl-around-soccers-world-cup |access-date=May 2, 2026 |work=UTS}}&lt;/ref&gt;

Further complications regarding Iran's participation occurred as a result of the [[Prelude to the 2026 Iran war|2026 Iran–United States crisis]] in February 2026, which resulted in the [[2026 Iran war|United States and Israel unilaterally launching airstrikes on Iran]]. In retaliation, Iran launched missiles at Israel and [[Arab states of the Persian Gulf|Persian Gulf Arab states]] hosting US military bases where these strikes were staged from, as well as additional spillover missile strikes in Jordan. FIFA stated that it was monitoring the situation and was focused on getting all countries to participate, despite reports saying Iran may not participate.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/48060986/fifa-monitor-developments-iran-ahead-2026-world-cup |title=FIFA to 'monitor developments' in Iran ahead of 2026 World Cup |first=Mark |last=Ogden |date=February 28, 2026 |website=ESPN|access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/7077233/2026/02/28/fifa-world-cup-iran-attack-united-states/ |title=FIFA focused on 'everybody participating' at World Cup after U.S. attack on Iran |first1=Philip |last1=Buckingham |first2=Henry |last2=Bushnell |date=February 28, 2026 |via=New York Times|access-date=February 28, 2026 |website=The Athletic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.givemesport.com/iranian-football-federation-statement-pulling-out-world-cup-usa-attack/ |title=Iran now 'unlikely' to attend 2026 World Cup – nation most likely to replace them is revealed |first=Hal |last=Fish |date=February 28, 2026 |website=GiveMeSport}}&lt;/ref&gt;

Following a meeting with US President Trump on March 10, Infantino said that Trump had reiterated that the Iranian team &quot;is, of course, welcome to compete in the tournament in the United States&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 11, 2026 |title=Trump will welcome Iran at World Cup – Infantino |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/ce3g4qq139ko |access-date=March 11, 2026 |work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; In a post on [[Truth Social]], Trump later added that, while the team is welcome, it would &quot;[not be] appropriate that they be there, for their own life and safety&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/48184550/us-president-trump-iran-skip-world-cup-safety |title=U.S. President Trump: Iran should skip World Cup 'for their safety' |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |work=[[ESPN]] |language=en-GB |quote=The Iran National Soccer Team is welcome to The World Cup, but I really don't believe it is appropriate that they be there, for their own life and safety. Thank you for your attention to this matter! President DONALD J. TRUMP.}}&lt;/ref&gt; In response, Iran asked for FIFA to remove the United States as tournament hosts, referring to Trump's statement that the Iranian team's safety could not be guaranteed.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9q5rvp58yxo |title=US and Iran call for each other's World Cup absence |date=March 12, 2026 |access-date=March 13, 2026 |author=Salley |website=[[BBC]] |quote=Certainly, no-one can remove the Iranian national team from the World Cup. Rather, the country that should be removed is the one that merely carries the title of host but does not have the ability to ensure security for the teams participating in this event. |first=Emily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goal.com_13Mar2026&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.goal.com/en/lists/iran-respond-donald-trump-2026-world-cup-safety-standoff-withdrawal-risk/bltd9bf036e1004a53d |title=Iran respond to Donald Trump over World Cup fiasco after national team quit tournament over USA conflict |date=March 13, 2026 |access-date=March 13, 2026 |website=Goal |author=Makayasa |first=Adhe}}&lt;/ref&gt;

On May 10, 2026, Iran announced its demands for attending the World Cup, which includes visa guarantees for players, staff, journalists, and fans without further questioning by immigration authorities, security guarantees for players and staff, and &quot;respectful&quot; treatment of the Iranian flag, symbols, and national anthem. Requests were also made to have any press conference featuring the Iranian team to not include questions not related to the game.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.the-independent.com/bulletin/sport/iran-2026-world-cup-participation-usa-visas-b2973745.html|title=Iran lays out demands after confirming 2026 World Cup participation|date=May 10, 2026|website=The Independent}}&lt;/ref&gt;

On May 16, 2026, FIFA Secretary-General [[Mattias Grafström]] met with Iranian Football Federation officials in Istanbul to offer reassurance over Iran's participation in the World Cup, following concerns about the team's ability to enter the United States due to the ongoing [[2026 Iran war|Iran war]]. Earlier, Iranian FA President [[Mehdi Taj]] had been refused entry to Canada for the FIFA Congress due to his links to the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), which the U.S. and Canada classify as a terrorist entity. FIFA confirmed it was working with relevant authorities to ensure all teams could compete in a safe environment without discrimination.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Axon |first=Iain |title=FIFA officials to meet Iranian FA to discuss World Cup on Saturday, says source |url=https://www.reuters.com/sports/fifa-officials-meet-iranian-fa-discuss-world-cup-saturday-says-source-2026-05-16/ |work=Reuters |date=May 16, 2026 |access-date=May 16, 2026}}&lt;/ref&gt; On May 19, it was reported that FIFA would again [[List of 2026 FIFA World Cup controversies#Protests and massacres in Iran|ban]] the pre-revolutionary [[Lion and Sun flag]] (used by monarchists to express support for the restoration of the Pahlavi dynasty) from World Cup stadiums, [[List of 2022 FIFA World Cup controversies#Iranian protests|similar to previous World Cups]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Crafton |first1=Adam |last2=Kamrani |first2=Christopher |date=May 19, 2026 |title=FIFA will again prohibit the pre-revolutionary Iran flag in World Cup stadiums |url=https://www.nytimes.com/athletic/7288376/2026/05/19/world-cup-fifa-iran-flag/ |access-date=May 27, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 19, 2026 |title=FIFA to ban pre-revolutionary Iran flag at World Cup - Athletic |url=https://www.iranintl.com/en/202605195257 |access-date=May 27, 2026 |website=Iran Intl |language=en}}&lt;/ref&gt; On May 26, FIFA faced the threat of a lawsuit from the Institute for Voices of Liberty, a group with ties to the US Government, for the ban imposed on the Lion and Sun flags.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insideworldfootball.com/2026/05/27/fifa-threatened-with-legal-action-if-it-bans-irans-pre-revolution-lion-and-sun-flag/|title=FIFA threatened with legal action if it bans Iran's pre-revolution 'lion and sun' flag|first=Paul|last=Nicholson|date=May 27, 2026|access-date=May 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

On May 19, the Iran national team reached [[Istanbul]] to start the training camp for the World Cup. It was later confirmed that Iran would play a friendly in Turkey against [[Gambia national football team|Gambia]] before the start of the tournament.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Toksabay |first=Ece |date=May 19, 2026 |title=Iran begin Turkey camp as squad prepares for World Cup visa process |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-focused-fitness-turkey-after-war-enforced-furlough-2026-05-19/ |access-date=May 19, 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 12, 2026 |title=Iran 'to play' at least one friendly in Türkiye before World Cup |url=https://onefootball.com/pt-br/noticias/iran-to-play-at-least-one-friendly-in-tuerkiye-before-world-cup-42889582 |access-date=May 19, 2026 |website=OneFootball}}&lt;/ref&gt; The Iranian Football Federation announced later that the Iranian national football team's training camp for the World Cup has been moved from the United States (in [[Tucson, Arizona]]) to [[Tijuana]], Mexico, due to security concerns, which received official approval from FIFA.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran says World Cup base moved to Mexico from US |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx21e47e214o |last=Hudson |first=Elizabeth |agency=BBC |date=May 24, 2026 |access-date=May 25, 2026}}&lt;/ref&gt; Iran's team received visas to enter the United States just ten days before their opening match against [[New Zealand]], while some members of its coaching and administrative staff have not received visas, according to the [[Fars News Agency]]. The US State Department considers these individuals to be linked to Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wilson |first1=Tabby |title=Iran's football team granted visas to enter US for World Cup, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy8286nqz87o |agency=BBC}}&lt;/ref&gt;

===Final match halftime show===
FIFA announced that, similar to the [[2025 FIFA Club World Cup final#Entertainment|2025 Club World Cup final]],  [[Global Citizen (organization)|Global Citizen]], an international advocacy organization, would co-produce a [[halftime show]] for the [[2026 FIFA World Cup final|final match]] at [[MetLife Stadium]], the first halftime show in the history of the World Cup.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Willman |first=Chris |date=September 28, 2024 |title=Global Citizen to Produce Halftime Show for FIFA World Cup Final, Starting in 2026 |url=https://variety.com/2024/music/news/world-cup-final-halftime-show-global-citizen-produce-fifa-starting-2026-1236158976/ |accessdate=December 19, 2025 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt; The show is intended to copy the format of the [[Super Bowl halftime show]], featuring a well-known musical performer to increase the tournament's commercial appeal in the market. On May 14, 2026, FIFA announced that the halftime show would feature performances by [[Madonna]], [[Shakira]], and [[BTS]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=McKenna |first=Lorraine |date=May 14, 2026 |title=Madonna, Shakira &amp; BTS to headline World Cup show |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |access-date=May 14, 2026 |website=[[BBC Sport]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514111629/https://www.bbc.com/sport/football/articles/c5yrl54561do |archive-date=May 14, 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The show has generated debate in the global soccer community. Supporters argue that the event modernizes the World Cup and provides a platform for global cultural exchange and revenue growth. However, critics, players, media, unions, and traditionalist fan groups have criticized what they view as the &quot;[[Americanization]]&quot; of soccer. Primary objections focus on the potential extension of the traditional 15-minute halftime interval, which generated an argument that it will disrupt player recovery, interfere with technical coaching adjustments, and break the natural flow of the match.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marcotti |first=Gabriele |date=March 8, 2025 |title=FIFA, Infantino can have a World Cup halftime show: Just end it in 15 minutes |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl |access-date=December 19, 2025 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Brian T. |date=March 5, 2025 |title='Nobody wants this' – FIFA angers fans with major 2026 World Cup announcement that could turn Final into NFL Super Bowl show |url=https://talksport.com/football/2987483/fifa-2026-world-cup-final-super-bowl-halftime-nfl/ |access-date=December 19, 2025 |website=talkSPORT |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;

=== Bottle bans ===
FIFA has announced a ban on [[Reuse of bottles|reusable water bottles]] inside all the stadiums during the 2026 World Cup. FIFA stated that the bottles are a safety hazard as they could be thrown causing injuries. The decision is widely criticized as most games will be played during the hot hours of the day, raising issues of hydration, fan welfare, and environmental impact. FIFA's reply was that it would provide hydration stations, cooling areas, and other measures.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ames |first=Nick |date=2026-06-04 |title='A real health risk': Fifa ban on reusable water bottles sparks anger among fans |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/04/fifa-bans-reusable-water-bottles-world-cup-stadiums |access-date=2026-06-04 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-04 |title=World Cup 2026: Heat experts warn 'reckless' Fifa of bottle ban health risk |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c302gelj8evo |access-date=2026-06-04 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== Transit access ===
The [[car dependent]] construction of many of the US stadium venues drew negative commentary.&lt;ref name=&quot;RoyNYT&quot;&gt;{{Cite news |last=Roy |first=Jessica |date=April 29, 2026 |title=New Yorkers to World Cup Fans: Please Don't Walk to MetLife |url=https://www.nytimes.com/2026/04/29/style/world-cup-metlife-walking-new-jersey.html |access-date=June 8, 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; The price of a round-trip rail ticket to the New-York-branded venue, [[MetLife Stadium]] in New Jersey, had increased from US$13 to US$98 (down from a previous high of US$150, following a backlash.) Some visitors considered walking there along the [[Interstate 95]] freeway.&lt;ref name=MillmanNBC /&gt; Officials responded by cutting off all pedestrian access to MetLife Stadium, blaming prospective pedestrians for causing harm to drivers and police officers.&lt;ref name=Gioino&gt;{{cite web | title=The U.S. Campaigned to host the World Cup. Now soccer fans will trade their countries' train system for the U.S.'s 'D' rated infrastructure | url=https://fortune.com/2026/05/25/fifa-infrastructure-market-tickets-investment/ |work=Fortune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MillmanNBC&gt;{{cite news | last=Millman|first=Jennifer|title=People are talking about walking I-95 to World Cup games due to cost | date=April 28, 2026 | url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/can-you-walk-metlife-stadium-fifa-world-cup/6495352/ |work=NBC New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McPartland&gt;{{cite news | last1=Benwell | first1=Max | last2=McPartland | first2=Mark | title=Is it possible to walk to MetLife Stadium from New York City? | work=The Guardian | url=https://www.theguardian.com/football/video/2026/jun/05/is-it-possible-to-walk-to-metlife-stadium-from-new-york-city-video }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wolfe&gt;{{cite news | last1=Wolfe | first1=Alex | last2=Wilson | first2=Thomas | title=You Can Walk to the World Cup in New Jersey. But Should You? | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2026/06/07/opinion/world-cup-new-york-new-jersey-transit-walk.html }}&lt;/ref&gt; Some Americans dismissed the critique of US car dependency as [[Europeanism]].&lt;ref name=RoyNYT /&gt;

==Notes==
{{notelist-ua}}

==References==
{{reflist}}

==Teams==
===Qualification===
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|300x300px|{{Legend|#0000ff|Team qualified}}{{Legend|#ffcc00|Team eliminated}}{{Legend|#000000|Team withdrew or suspended}}{{Legend|#cccccc|Not a FIFA member}}]]
The United Bid personnel anticipated that all three host countries would be awarded automatic berths.&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; On August 31, 2022, FIFA president Gianni Infantino confirmed that six CONCACAF teams would qualify for the World Cup, with Canada, Mexico, and the United States automatically qualifying as hosts.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; This was confirmed by the [[FIFA Council]] on February 14, 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |work=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Immediately prior to the 67th [[FIFA Congress]], the FIFA Council approved the slot allocation in a meeting in [[Manama]], Bahrain.&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; This included an intercontinental playoff tournament involving six teams to decide the last two FIFA World Cup spots.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

The six teams in the playoffs comprised one team from each confederation excluding [[UEFA]], and one additional team from the confederation of the host countries ([[CONCACAF]]). Two of the teams were seeded based on the [[FIFA Men's World Ranking|World Rankings]], and they played the winners of two knockout matches between the four unseeded teams for the two [[FIFA World Cup]] berths. The four-match tournament was played in Mexico, one of the host countries, and was also used as a test event for the FIFA World Cup.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt; The ratification of slot allocation also gave the [[Oceania Football Confederation|OFC]] a guaranteed berth in the final tournament for the first time: the 2026 FIFA World Cup will be the first tournament in which all six confederations have at least one guaranteed berth and also the first time since the [[2010 FIFA World Cup|2010 edition]] in which all confederations have a team qualified for the World Cup finals.&lt;ref name=&quot;slot&quot; /&gt;

Of the 48 qualified teams, 25 also appeared in the [[2022 FIFA World Cup|2022 edition]]. Highlights include:
* [[Cape Verde national football team|Cape Verde]],&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Curaçao national football team|Curaçao]],{{efn-ua|Curaçao is the smallest country by area and the least populous to qualify for the World Cup. Excluding teams from the [[United Kingdom]], Curaçao is also the first team representing a non-sovereign nation to qualify for the World Cup since the Dutch East Indies (currently [[Indonesia at the FIFA World Cup|Indonesia]]) in [[1938 FIFA World Cup|1938]].}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Jordan national football team|Jordan]], and [[Uzbekistan national football team|Uzbekistan]]{{efn-ua|Until 1991, Uzbekistan was part of the [[Soviet Union national football team|Soviet Union]], which competed at seven World Cup tournaments. Following the [[dissolution of the Soviet Union]], Uzbekistan will become the third former Soviet republic to compete as an independent nation after [[Russia national football team|Russia]] ([[1994 FIFA World Cup|1994]], [[2002 FIFA World Cup|2002]], [[2014 FIFA World Cup|2014]] and [[2018 FIFA World Cup|2018]]) and [[Ukraine national football team|Ukraine]] ([[2006 FIFA World Cup|2006]]). FIFA considers Russia to be the successor team of the Soviet Union.}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; will all make their World Cup debuts.
* [[Qatar national football team|Qatar]] advanced to the tournament through qualification for the first time, as its only previous appearance was as host in 2022.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* [[DR Congo national football team|DR Congo]]{{efn-ua|From 1970 to 1998, DR Congo competed as [[Zaire]]. This will be the first time the country competes under DR Congo.}} and [[Haiti national football team|Haiti]] return to the tournament after appearing in their only previous tournament in [[1974 FIFA World Cup|1974]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* [[Iraq national football team|Iraq]] returns to the tournament after appearing in its only previous tournament in [[1986 FIFA World Cup|1986]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt;
* [[Austria national football team|Austria]], [[Norway national football team|Norway]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; and [[Scotland national football team|Scotland]] return to the tournament after last appearing in [[1998 FIFA World Cup|1998]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
* [[Turkey national football team|Turkey]] qualified for the first time since finishing third in [[2002 FIFA World Cup|2002]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047a70882b5-871b4ed13110-1000--kosovo-0-1-turkiye-highlights-turkiye-qualify-for-2026-world/ |title=Kosovo 0–1 Türkiye highlights: Türkiye qualify for 2026 World Cup finals after play-off win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[Czech Republic national football team|Czech Republic]]{{efn-ua|Until 1992, the Czech Republic was part of Czechoslovakia, which competed in eight World Cup tournaments. Following [[Dissolution of Czechoslovakia|its dissolution]], the Czech Republic has qualified for the tournament for the second time as an independent nation, having previously debuted in [[2006 FIFA World Cup|2006]].}} qualified for the first time since [[2006 FIFA World Cup|2006]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/02a3-2047bcf476d8-369543fe9786-1000--czechia-2-2-denmark-highlights-3-1-on-pens-czechia-book-202/ |title=Czechia 2–2 Denmark highlights (3–1 on pens): Czechia book 2026 World Cup spot with play-off final win |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;
* [[New Zealand men's national football team|New Zealand]], [[Paraguay national football team|Paraguay]], and [[South Africa national soccer team|South Africa]] (2010 World Cup host) return after last taking part in [[2010 FIFA World Cup|2010]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/south-africa-qualify |title=The Boys are back in town |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025 |date=October 14, 2025}}&lt;/ref&gt; South Africa achieved its first successful qualifying campaign since [[2002 FIFA World Cup|2002]] while New Zealand is the lowest ranked team to qualify, ranked 85th.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bailey |first=Michael |date=March 30, 2026 |title=The odds are stacked against New Zealand, the World Cup's lowest-ranked team. But they are chasing history |url=https://www.nytimes.com/athletic/7157317/2026/03/30/new-zealand-world-cup/ |access-date=April 9, 2026 |department=[[The Athletic]] |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Algeria national football team|Algeria]], [[Bosnia and Herzegovina national football team|Bosnia and Herzegovina]], and [[Ivory Coast national football team|Ivory Coast]] qualified for the first time since [[2014 FIFA World Cup|2014]]. Bosnia achieved its first successful qualification process for a major tournament since the 2014 World Cup.
* [[Colombia national football team|Colombia]], [[Egypt national football team|Egypt]], [[Panama national football team|Panama]], and [[Sweden men's national football team|Sweden]] return after missing the previous tournament in [[2022 FIFA World Cup|2022]].

Additionally, four-time champion [[Italy national football team|Italy]] missed out after being defeated in the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round#Path A|European playoff final]] by Bosnia and Herzegovina on [[penalty shootout|penalties]], becoming the first former champion to miss out on three consecutive World Cups.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Similar to [[2018 FIFA World Cup|2018]] and 2022, Italy was the only former champion that did not qualify. [[Costa Rica national football team|Costa Rica]] failed to qualify for the first time since [[2010 FIFA World Cup|2010]], while [[Cameroon national football team|Cameroon]],  [[Denmark national football team|Denmark]], [[Poland national football team|Poland]], [[Serbia national football team|Serbia]], and [[Wales national football team|Wales]], all of whom qualified in 2022, also did not qualify for the 2026 tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/teams-eliminated-on-the-road-to-fifa-world-cup-26 |title=Eliminated teams in FIFA World Cup 2026 qualifying |publisher=FIFA |date=March 26, 2025 |access-date=May 21, 2026}}&lt;/ref&gt;

The teams that qualified, sorted by region:

{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]]''' (9)
* {{#invoke:flag|fb|AUS}}
* {{#invoke:flag|fb|IRN}}{{efn-ua|Recognized as IR Iran by FIFA}} &lt;!-- Do not strike through unless FIFA confirms Iran's withdrawal --&gt;
* {{#invoke:flag|fb|IRQ}}
* {{#invoke:flag|fb|JPN}}
* {{#invoke:flag|fb|JOR}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|QAT}}
* {{#invoke:flag|fb|KSA}}
* {{#invoke:flag|fb|KOR}}{{efn-ua|Recognized as Korea Republic by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|UZB}} (debut)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]]''' (10)
* {{#invoke:flag|fb|ALG}}
* {{#invoke:flag|fb|CPV}}{{efn-ua|Recognized as Cabo Verde by FIFA}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|COD}}{{efn-ua|Recognized as Congo DR by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|EGY}}
* {{#invoke:flag|fb|GHA}}
* {{#invoke:flag|fb|CIV}}{{efn-ua|Recognized as Côte d'Ivoire by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|MAR}}
* {{#invoke:flag|fb|SEN}}
* {{#invoke:flag|fb|RSA}}
* {{#invoke:flag|fb|TUN}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|CAN}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|CUW}} (debut)
* {{#invoke:flag|fb|HAI}}
* {{#invoke:flag|fb|MEX}} (co-host)
* {{#invoke:flag|fb|PAN}}
* {{#invoke:flag|fb|USA}}{{efn-ua|Recognized as USA by FIFA}} (co-host)
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]]''' (6)
* {{#invoke:flag|fb|ARG}}
* {{#invoke:flag|fb|BRA}}
* {{#invoke:flag|fb|COL}}
* {{#invoke:flag|fb|ECU}}
* {{#invoke:flag|fb|PAR}}
* {{#invoke:flag|fb|URU}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]]''' (1)
* {{#invoke:flag|fb|NZL}}
{{col-4}}
'''[[2026 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]]''' (16)
* {{#invoke:flag|fb|AUT}}
* {{#invoke:flag|fb|BEL}}
* {{#invoke:flag|fb|BIH}}
* {{#invoke:flag|fb|CRO}}
* {{#invoke:flag|fb|CZE}}{{efn-ua|Recognized as Czechia by FIFA}}
* {{#invoke:flag|fb|ENG}}
* {{#invoke:flag|fb|FRA}}
* {{#invoke:flag|fb|GER}}
* {{#invoke:flag|fb|NED}}
* {{#invoke:flag|fb|NOR}}
* {{#invoke:flag|fb|POR}}
* {{#invoke:flag|fb|SCO}}
* {{#invoke:flag|fb|ESP}}
* {{#invoke:flag|fb|SWE}}
* {{#invoke:flag|fb|SUI}}
* {{#invoke:flag|fb|TUR}}{{efn-ua|Recognized as Türkiye by FIFA}}
{{col-end}}

===Draw===
{{main|2026 FIFA World Cup draw}}

The draw took place on December 5, 2025, at the [[Kennedy Center]] in [[Washington, D.C.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; The draw ceremony began with FIFA presenting the first (and {{as of|2026|lc=1}} the only) FIFA Peace Prize to United States president [[Donald Trump]],&lt;ref name=&quot;Guardian-main&quot;&gt;{{cite news |last1=Graham |first1=Bryan Armen |last2=Beaumont |first2=Peter |date=December 5, 2025 |title=Trump awarded inaugural Fifa peace prize at World Cup draw in Washington |url=https://www.theguardian.com/football/2025/dec/05/fifa-peace-prize-trump-world-cup-infantino |access-date=December 6, 2025 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; an award which fueled scrutiny and controversy among human rights groups, analysts, and others.&lt;ref name=&quot;AJ-Analysis&quot;&gt;{{cite news |last=Harb |first=Ali |date=December 6, 2025 |title=Infantino's 'Peace Prize' to Trump raises questions about FIFA's neutrality |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/infantinos-peace-prize-to-trump-raises-questions-about-fifas-neutrality |access-date=December 6, 2025 |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;{{cite web |title=Global: FIFA needs to act on human rights |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/12/global-fifa-needs-to-act-on-human-rights/ |website=Amnesty International |date=December 4, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewHumanitarian&quot;&gt;{{cite news |title=Asia's deadly rains, Haiti's election plan, and Trump's peace prize – Cheat sheet |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2025/12/05/asia-deadly-rains-haiti-election-plan-trump-peace-prize-cheat-sheet |work=The New Humanitarian |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=David |date=December 5, 2025 |title=Trump wins his peace prize from Fifa – any chance of a VAR review? |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/05/trump-peace-prize-fifa-world-cup |access-date=December 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

The 48 teams were divided into four pots of 12. Pot 1 consisted of the three hosts and the top nine teams from the November 2025 [[FIFA Men's World Ranking]]. Pots 2, 3, and 4 consisted of the remaining teams according to the ranking. The four winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification – UEFA second round|UEFA playoffs]] and the two winners of the [[2026 FIFA World Cup qualification (inter-confederation play-offs)|inter-confederation playoffs]] were not known at the time of the draw and thus were automatically allocated to Pot 4. The 12 groups were randomly formed by selecting one team from each of the four pots. FIFA's &quot;general principle, whenever possible&quot;, was that no group had more than one team from the same confederation drawn into it.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; This principle was applicable to all confederations except UEFA; each group was required to have either one or two UEFA teams drawn into it.

The three host nations were pre-allocated to three groups for scheduling purposes. Mexico was placed in Group A and will play the opening match of the tournament at [[Estadio Azteca]] on June 11. Canada and the United States were placed in Groups B and D, respectively. They will play the third and fourth matches of the tournament, respectively, both on June 12.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

The confederation restriction applied to all three potential winners of the inter-confederation playoffs. FIFA also announced that, &quot;in the interest of ensuring competitive balance&quot;, two separate pathways to the semifinals (sides of the knockout bracket) were established. Based on this, the teams ranked first (Spain) and second (Argentina) in the ranking were randomly drawn into groups in opposite pathways, as were the teams ranked third (France) and fourth (England). Therefore, should these pairs of teams win their groups, they will be unable to meet until the final, while all four will be unable to meet until the semifinals.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; The draw started with Pot 1 and ended with Pot 4, with each team selected then allocated into the first available group alphabetically. For the purpose of the match schedule, the Pot 1 teams were automatically drawn into position 1 of each group. For the remaining pots, FIFA established a predetermined pattern to define the position of teams based on their pot and the group they were drawn into.
{{#section:2026 FIFA World Cup seeding|Seeding}}

===Team base camps===
Base camps will be used by the 48 national squads to stay and train before and during the World Cup tournament.&lt;ref name=&quot;Team Base camps&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations |title=FIFA shares potential World Cup 26 Team Base Camp locations|access-date=June 12, 2024 |website=fifa.com |date=June 12, 2024|archive-date=June 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612215436/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/base-camps-potential-locations|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |title=FIFA World Cup 26 expands Team Base Camp brochure: 26 new options added |publisher=FIFA |date=November 21, 2024 |access-date=January 15, 2025 |archive-date=November 21, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121220113/https://inside.fifa.com/about-fifa/organisation/news/fifa-world-cup-26-tm-expands-team-base-camp-brochure-26-new-options-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026 |title=14 new Team Base Camp options added as road to 2026 continues |date=April 17, 2025 |website=inside.fifa.com|archive-date=April 17, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417180742/https://inside.fifa.com/organisation/news/14-new-team-base-camp-options-world-cup-2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schirgi |first=Heimo |title=Team Base Camp brochure |url=https://fwc26teambasecamps.fifa.com |access-date=October 23, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Similar to the prohibition of naming-rights sponsors that apply to the competition venues, the names of some training facilities were also altered by FIFA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 26, 2026 |title=FIFA World Cup 2026™ Team Base Camp Training Sites footprint finalised |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/world-cup-2026-team-base-camps-tbc-48-nations-usa-mexico-canada |access-date=May 27, 2026 |work=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+{{nowrap|List of team base camps}}
|-
!Team
!Hotel
!Training site
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ALG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Jackson |first1=Malik |date=January 21, 2026 |title=Argentina, England, Netherlands, Algeria to base 2026 World Cup camps in Kansas City metro: Sources |url=https://fox4kc.com/sports/2026-world-cup/argentina-england-netherlands-to-base-2026-world-cup-camps-in-kansas-city-metro-sources/vMxgM5ajHGE |access-date=January 25, 2026 |website=Fox4 Kansas City |language=en-US |last2=Kuntz |first2=Harold |last3=Holt |first3=John|orig-date=January 20, 2026}}&lt;/ref&gt;
| The Oread Lawrence, [[Lawrence, Kansas]]
| [[University of Kansas]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rock Chalk Park |url=https://places.ku.edu/buildings/rock-chalk-park |access-date=January 25, 2026 |website=The University of Kansas |language=en}}&lt;/ref&gt; Lawrence, Kansas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ARG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCStar&quot;&gt;{{cite news |last1=Grathoff |first1=Pete |title=Here is when teams with a World Cup base camp in KC are expected to arrive |url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/for-petes-sake/article315392606.html |access-date=April 17, 2026 |work=[[The Kansas City Star]] |date=April 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Origin Kansas City Riverfront, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Sporting Kansas City|Sporting KC]] Training Center, [[Kansas City, Kansas]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|AUS|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUS&quot;&gt;{{Cite web |date=February 12, 2026 |title=The Oakland Roots/Soul Training Facility Has Been Selected by the Australian National Team to Be a Base Camp Training Site Ahead of the World Cup |url=https://www.oaklandrootssc.com/news/2026/02/12/the-oakland-roots-soul-training-facility-has-been-selected-by-the-australian-national-team-to-be-a-base-camp-training-site-ahead-of-the-world-cup/ |access-date=February 12, 2026 |website=[[Oakland Roots SC]] |publisher=SportsEngine, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Claremont Hotel &amp; Spa]], [[Berkeley, California]]
| [[Oakland Roots SC|Oakland Roots]]/[[Oakland Soul|Soul]] Training Facility, [[Alameda, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|AUT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Pricila |date=February 4, 2026 |title=Austrian National Soccer Team Selected to Stay in Goleta, Practice at UCSB |url=https://www.noozhawk.com/austrian-national-soccer-team-selected-to-stay-in-goleta-practice-at-ucsb/ |access-date=February 4, 2026 |website=Noozhawk |language=en-US|orig-date=February 4, 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[Bacara Resort]], [[Goleta, California]]
| [[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] [[Harder Stadium]], [[Santa Barbara, California]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BEL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BEL&quot;&gt;{{Cite web |last=Vandewalle |first=Ludo |date=January 9, 2026 |title=De Rode Duivels hebben hun WK-droomlocatie in Seattle beet |trans-title= The Red Devils have secured their World Cup dream location in Seattle |url=https://www.nieuwsblad.be/sport/voetbal/de-rode-duivels-hebben-hun-wk-droomlocatie-in-seattle-beet/114300532.html |access-date=February 15, 2026 |website=Nieuwsblad |language=nl-BEL}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] Lake Washington at Seattle's Southport, [[Renton, Washington]]
| [[Seattle Sounders FC]] Performance Center and Clubhouse, Renton, Washington
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BIH|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BIH&quot;&gt;{{Cite web |date=April 6, 2026 |title=Zmajevi ipak neće u St. Louis, idu na drugi kraj Amerike u kamp koji je želio Vels |trans-title=Dragons will not be in St. Louis, they go to the other side of America to the camp that Wales wanted |url=https://reprezentacija.ba/507974-zmajevi-ipak-nece-u-st-louis-idu-na-drugi-kraj-amerike-u-kamp-koji-je-zelio-vels |access-date=April 6, 2026 |website=reprezentacija.ba |language=bs |trans-quote=The Dragons are expected to stay at the RSL Training Centre camp there, which is normally used by the US national team.}}&lt;/ref&gt;
| [[Salt Lake City Union Pacific Depot|Asher Adams, Autograph Collection]], [[Salt Lake City, Utah]]
| [[America First Field|Real Salt Lake Stadium]], [[Sandy, Utah]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|BRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;BRA&quot;&gt;{{Cite web |last=Arnold |first=Christian |date=January 14, 2026 |title=Brazilian national team to train at Red Bull NY's brand new facility during 2026 World Cup |url=https://nypost.com/2026/01/14/sports/brazilian-national-team-to-train-at-red-bulls-facility-during-world-cup/ |access-date=January 19, 2026 |website=New York Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The Ridge, [[Basking Ridge, New Jersey]]
| [[New York Red Bulls#Training facility|Columbia Park]], [[Morristown, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SBJ&quot;&gt;{{Cite web |date=December 17, 2025 |title=New Zealand looking at various options for World Cup base camp |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2025/12/17/new-zealand-looking-at-various-options-for-world-cup-base-camp/ |access-date=February 14, 2026 |website=Sports Business Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Westin Bayshore]], [[Vancouver, British Columbia]]
| [[University of British Columbia Vancouver|National Soccer Development Centre]], Vancouver, British Columbia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CPV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{Cite web |last=Benatar |first=Orri |date=May 12, 2026 |title=World Cup base camps: Where all 48 teams will train during the tournament |url=https://www.nbc4i.com/sports/world-cup-2026/world-cup-base-camps-where-all-48-teams-will-train-during-the-tournament/#// |access-date=May 12, 2026 |website=NBC4i}}&lt;/ref&gt;
| Grand [[Hyatt]] Tampa Bay, [[Tampa, Florida]]
| Waters Sportsplex, Tampa, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Cite web |last=Mitchell |first=Ryan |date=January 27, 2026 |title=It is not the United States! The Colombian national team knows its official venue for the 2026 World Cup |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/01/27/6978af6f268e3ebd148b45cd.html |access-date=January 27, 2026 |website=Marca |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Grand Fiesta Americana Country Club, [[Guadalajara, Jalisco]]
| Academia [[Atlas F.C.|Atlas FC]], [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CRO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CRO&quot;&gt;{{Cite web |last=Thrasher |first=Tyler |date=January 17, 2026 |title=Croatia national soccer team to base FIFA World Cup training in Alexandria |url=https://www.fox5dc.com/news/croatia-national-soccer-team-base-world-cup-training-alexandria-virginia |access-date=January 17, 2026 |website=Fox5 DC |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Hotel AKA Alexandria, [[Alexandria, Virginia]]
| [[Episcopal High School (Alexandria, Virginia)|Episcopal High School]], Alexandria, Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CUW|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Evertsz |first=Pa E. |date=January 17, 2026 |title=Curaçao sets Boca Raton as 2026 World Cup base camp, FAU to host training |url=https://www.deporteawe.com/2026/01/17/futbol/curacao-sets-boca-raton-as-2026-world-cup-base-camp-fau-to-host-training/ |access-date=January 17, 2026 |website=Deporte Awe |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Boca Raton [[Marriott International|Marriott]] at Boca Center, [[Boca Raton, Florida]]
| [[Florida Atlantic University]], Boca Raton, Florida
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CZE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot; /&gt;
| [[Hilton Garden Inn]] Dallas-Arlington South, [[Arlington, Texas]]
| [[Texas Health Mansfield Stadium|Mansfield Multipurpose Stadium]], [[Mansfield, Texas]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|COD|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;COD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chron.com/sports/article/congo-houston-world-cup-22194456.php |title=DR Congo chooses Houston for 2026 World Cup base camp |first=Michael |last=Shapiro |date=April 8, 2026 |website=Chron}}&lt;/ref&gt;
| [[Omni Hotels &amp; Resorts|Omni]] Houston Hotel, [[Houston, Texas]]
| [[Houston Sports Park]], Houston, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ECU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;ECU&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=La seleccion ecuatoriana de futbol tendra en Columbus su sede de entrenamiento durante la copa del mundo |url=https://www.fef.ec/la-seleccion-ecuatoriana-de-futbol-tendra-en-columbus-su-sede-de-entrenamiento-durante-la-copa-del-mundo/ |access-date=February 6, 2026 |language=Es}}&lt;/ref&gt;
| [[Le Méridien]] Columbus, The Joseph, [[Columbus, Ohio]]
| [[Historic Crew Stadium|Columbus Crew Performance Center]], Columbus, Ohio
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|EGY|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;EGY&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.krem.com/article/sports/soccer/world-cup/spokane-city-council-spokane-world-cup-team-base-egypt-mo-salah/293-214cd175-62e3-4887-af3a-f0834fc0b93d |title=Spokane City Council Agenda shows Spokane named as World Cup Team Base for Egypt |first=Vinny |last=Saglimbeni |date=April 20, 2026 |website=KREM2 Spokane}}&lt;/ref&gt;
| [[Northern Quest Resort &amp; Casino]], [[Airway Heights, Washington]]
| [[Gonzaga University]], [[Spokane, Washington]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ENG|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FOX4&quot; /&gt;
| The Inn at Meadowbrook, [[Prairie Village, Kansas]]
| [[Swope Soccer Village]], [[Kansas City, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|FRA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{Cite web |date=January 12, 2026 |title=Coupe du Monde 2026: Didier Deschamps à la recherche du camp de base ! (INSIDE) |url=https://www.youtube.com/watch?v=a8q526AN4iw |access-date=January 12, 2026 |website=YouTube |language=Fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Boston, [[Boston, Massachusetts]]
| [[Bentley University]], [[Waltham, Massachusetts]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GER|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{Cite web |last=Silverman |first=Alex |date=January 9, 2026 |title=Wake Forest to serve as Germany's World Cup base camp training site in U.S. |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/01/09/wake-forest-to-serve-as-germanys-world-cup-base-camp-training-site/ |access-date=January 19, 2026 |website=SBJ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Graylyn]], [[Winston-Salem, North Carolina]]
| [[Wake Forest University]], Winston-Salem, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|GHA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;GHA&quot;&gt;{{Cite web |last=Goulston |first=Robert |date=February 19, 2026 |title=Will the Boston area host many World Cup soccer teams in 2026? |url=https://www.nbcboston.com/news/local/boston-world-cup-host-city/3902670/ |access-date=February 20, 2026 |website=NBC10 Boston |language=en |quote=Ghana picked Bryant University in Rhode Island}}&lt;/ref&gt;
| [[Providence Biltmore]], [[Providence, Rhode Island]]
| [[Bryant University]], [[Smithfield, Rhode Island]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|HAI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;HAI&quot;&gt;{{Cite web |author=Caleb Jephte Pierre |date=March 19, 2026 |title=La FHF aurait choisi Atlantic City comme camp de base pour la Coupe du Monde 2026, si l'on en croit les révélations de Sébastien Migné dans l'After ce jeudi matin !|trans-title= The FHF has chosen Atlantic City as its base camp for the 2026 World Cup, according to revelations from Sébastien Migné in this morning's After! |url=https://x.com/Caleb_Jephte/status/2034691656671265146 |access-date=April 21, 2026 |website=X |language=fr}}&lt;/ref&gt;
| [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] Atlantic City Convention Center Hotel, [[Atlantic City, New Jersey]]
| [[Stockton University]], [[Galloway Township, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;IRN&quot;&gt;{{Cite web |date=May 23, 2026 |title=Iran to base World Cup camp in Mexico after switch from Arizona |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/iran-base-world-cup-camp-mexico-after-switch-arizona-2026-05-23/ |access-date=May 23, 2026 |website=[[Reuters]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Tijuana [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Hotel, [[Tijuana, Baja California]]
| [[Club Tijuana]] Training Center, Tijuana, Baja California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|IRQ|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NBC&quot; /&gt;
| [[The Greenbrier|Greenbrier Resort]], [[White Sulphur Springs, West Virginia]]
| The Greenbrier Sports Performance Centre, White Sulphur Springs, West Virginia
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|CIV|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PHI&quot;&gt;{{Cite web |date=February 17, 2026 |title='Les Éléphants' to Call Philadelphia Union's Stadium Its Home During the Tournament |url=https://www.philadelphiaunion.com/news/cote-d-ivoire-selects-philadelphia-union-stadium-team-base-camp-for-fifa-world-cup-2026|access-date=February 17, 2026 |website=Philadelphia Union |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[DuPont Building|Hotel Du Pont]], [[Wilmington, Delaware]]
| [[Subaru Park|Philadelphia Union Stadium]], [[Chester, Pennsylvania]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JPN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;WTVF&quot;&gt;{{Cite web |last=Broderick |first=Kelly |date=January 18, 2026 |title=Japan's national football team will be using Nashville as a home base for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.newschannel5.com/news/japans-national-football-team-will-be-using-nashville-as-a-home-base-for-the-2026-fifa-world-cup |access-date=January 19, 2026 |website=WTVF |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| TBA, [[Nashville, Tennessee]]
| [[Nashville SC]] Training Center, Nashville, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|JOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;JOR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 20, 2026 |title=اتحاد كرة القدم ينظم دورة رباعية دولية بمشاركة النشامى.. ويكشف خطة إعداد المونديال |trans-title=The Football Association is organizing a four-team international tournament with the participation of the Jordanian national team, and has revealed its World Cup preparation plan |url=https://jfa.com.jo/news.php?id=31033&amp;title=%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%8A%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89..-%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AE%D8%B7%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84 |access-date=February 20, 2026 |website=Jordanian Football Association |language=ar |trans-quote=will settle in its official camp during the World Cup in the American city of Portland.}}&lt;/ref&gt;
| [[The Nines (hotel)|The Nines Hotel]], [[Portland, Oregon]]
| [[University of Portland]], Portland, Oregon
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MEX|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltrán |first=Jesús F. |date=February 10, 2026 |title=Gabriela Cuevas anuncia qué selecciones se concentrarán en México para el Mundial 2026 |trans-title=Gabriela Cuevas announces which teams will train in Mexico for the 2026 World Cup |url=https://www.infobae.com/mexico/deportes/2026/02/10/gabriela-cuevas-anuncia-que-selecciones-se-concentraran-en-mexico-para-el-mundial-2026/ |access-date=February 13, 2026 |website=infobae |language=es |trans-quote=El Tri will hold its training camp at the Mexican Football Federation's High Performance Center, located in the Tlalpan borough.}}&lt;/ref&gt;
| Centro de Alto Rendimiento on-site accommodation, [[Mexico City]]
| Centro de Alto Rendimiento, Mexico City
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|MAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MAR&quot;&gt;{{cite web |last1=Crafton |first1=Adam |title=Morocco, Haiti become fourth World Cup teams to choose New Jersey as base camp |url=https://www.nytimes.com/athletic/7253613/2026/05/05/new-jersey-world-cup-base-morocco-haiti-brazil-senegal/ |website=nytimes.com/athletic |publisher=[[The Athletic]] |date=May 5, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Somerset Hills Hotel, Tapestry Collection by [[Hilton Hotels &amp; Resorts|Hilton]], [[Warren, New Jersey]]
| [[Pingry School]], [[Basking Ridge, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NED|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KCBJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Friestad |first1=Thomas |title=Netherlands chooses Cascade Hotel near Plaza as World Cup base |url=https://www.bizjournals.com/kansascity/news/2026/04/08/netherlands-cascade-hotel-plaza-2026-world-cup.html |access-date=April 17, 2026 |work=Kansas City Business Journal |date=April 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
| Cascade Hotel, Kansas City, a [[Tribute Portfolio]] Hotel, [[Kansas City, Missouri]]
| [[Kansas City Current]] Training Facility, [[Riverside, Missouri]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NZL|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NZL&quot;&gt;{{Cite web |date=March 2, 2026 |title=All Whites secure FIFA World Cup base in San Diego, the scene of Team New Zealand's first America's Cup win |url=https://www.stuff.co.nz/sport/360938985/all-whites-secure-fifa-world-cup-base-san-diego-scene-team-new-zealands-first-americas-cup-win|access-date=March 2, 2026 |website=Stuff |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Hyatt Regency]] La Jolla at Aventine, [[San Diego, California]]
| [[Torero Stadium]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|NOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Austerheim |first=Daniel |date=January 24, 2026 |title=Bekreftet: Dette blir Norges basecamp under VM |url=https://www.nettavisen.no/sport/bekreftet-dette-blir-norges-basecamp-under-vm/s/5-95-2842904 |access-date=January 24, 2026 |website=Nettavisen Sport |language=no|trans-quote=Greensboro, North Carolina, will be Norway's home base ahead of and between the group matches in Norway's first men's World Cup finals in 28 years. The NFF does not specify which hotel they will stay in, but there is only one option in FIFA's catalog for Greensboro. It's called Grandover Resort, and is described as a premium resort with access to golf courses and a spa, among other things.}}&lt;/ref&gt;
| Grandover Resort &amp; Spa, A [[Wyndham Hotels &amp; Resorts|Wyndham Grand Hotel]], [[Greensboro, North Carolina]]
| [[University of North Carolina at Greensboro]], Greensboro, North Carolina
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAN&quot;&gt;{{Cite web |last=Stevens |first=Paul |date=February 12, 2026 |title=Ontario Base Camp Confirmed for Panama's Men's National Soccer Team at FIFA World Cup |url=https://www.sportstravelmagazine.com/ontario-base-camp-confirmed-for-panamas-mens-national-soccer-team-at-fifa-world-cup/ |access-date=February 13, 2026 |website=Sports Travel Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Nottawasaga Inn Resort &amp; Conference Centre, [[New Tecumseth, Ontario]]
| Nottawasaga Training Site, New Tecumseth, Ontario
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|PAR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PAR&quot;&gt;{{Cite web |date=February 11, 2026 |title=La selección paraguaya ultima detalles logísticos para su estreno mundialista |trans-title=The Paraguayan national team is finalizing logistical details for its World Cup debut |url=https://www.abc.com.py/deportes/futbol/seleccion-paraguaya/2026/02/11/la-seleccion-paraguaya-ultima-detalles-logisticos-para-su-estreno-mundialista/ |access-date=February 15, 2026 |website=ABC Paraguay |language=es |trans-quote=...we've already received confirmation that they'll grant us our first choice. We're considering San José, which is near Santa Clara, close to Levi's Stadium, where we'll play our two matches on the second and third matchdays.}}&lt;/ref&gt;
| [[Signia by Hilton San Jose]], [[San Jose, California]]
| [[CEFCU Stadium|Spartan Soccer Complex]], San Jose, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|POR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;PBP&quot;&gt;{{Cite web |date=March 5, 2026 |title=World Cup: Cristiano Ronaldo, Portugal to train in Palm Beach Gardens |url=https://www.palmbeachpost.com/story/sports/2026/03/05/world-cup-2026-cristiano-ronaldo-portugal/88988300007/ |access-date=March 12, 2026 |website=Palm Beach Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons Hotel]] Palm Beach, [[Palm Beach, Florida]]
| Gardens North County District Park, [[Palm Beach Gardens, Florida]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|QAT|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;QAT&quot;&gt;{{Cite web |date=January 30, 2026 |title=Lopetegui inspects Qatar's World Cup base in California |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/30/01/2026/lopetegui-inspects-qatars-world-cup-base-in-california |access-date=February 1, 2026 |website=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Courtyard by Marriott]] Santa Barbara Goleta, [[Goleta, California]]
| [[Westmont College]], [[Santa Barbara, California]]
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|KSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KSA&quot;&gt;{{Cite news |date=February 5, 2026 |title=Saudi National Team Selects Austin as Main Camp Base for World Cup 2026 |url=https://english.aawsat.com/sports/5237596-saudi-national-team-selects-austin-main-camp-base-world-cup-2026 |access-date=February 5, 2026 |work=[[Asharq Al-Awsat]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Four Seasons Hotels and Resorts|Four Seasons]] Hotel Austin, [[Austin, Texas]]
| [[Q2 Stadium|Austin FC Stadium]], Austin, Texas
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SCO|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SCO&quot;&gt;{{Cite news |last=Atkinson |first=Mark |date=February 12, 2026 |title=Harvey Barnes snubs Scotland as Steve Clarke confirms World Cup base – but issue with FIFA hotel |url=https://www.scotsman.com/sport/football/international/harvey-barnes-snubs-scotland-as-steve-clarke-confirms-world-cup-base-but-issue-with-fifa-hotel-5596708 |access-date=February 12, 2026 |website=[[The Scotsman]]}}&lt;/ref&gt;
| [[Renaissance Hotels|Renaissance]] Charlotte SouthPark Hotel, [[Charlotte, North Carolina]]
| [[Charlotte FC]] Training Center, Charlotte, North Carolina
|-
| {{#invoke:flagg|main|unpe|SEN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SEN&quot;&gt;{{Cite news |last=Carino |first=Jerry |date=March 5, 2026 |title=Rutgers chosen as 'base camp' by FIFA World Cup qualifier |url=https://www.app.com/story/sports/college/rutgers/2026/03/05/rutgers-chosen-as-base-camp-by-fifa-world-cup-qualifier-senegal/87601196007/ |access-date=March 6, 2026 |website=[[Asbury Park Press]]}}&lt;/ref&gt;
| The Heldrich Hotel and Conference Center, [[New Brunswick, New Jersey]]
| [[Rutgers University]], [[Piscataway, New Jersey]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|RSA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[Camino Real Hotels|Camino Real]] Pachuca, [[Pachuca, Hidalgo]]
| {{ill|Universidad Del Futbol|es|Universidad del Fútbol y Ciencias del Deporte}}, [[San Agustín Tlaxiaca, Hidalgo]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|KOR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;KOR&quot;&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Young-joon |date=January 22, 2026 |title=South Korea's World Cup Base Camp in Guadalajara |url=https://www.chosun.com/english/sports-en/2026/01/22/HBSHJPUAMBD3JHJ4TYXXD65TUM/ |access-date=January 22, 2026 |website=The CHOSUN Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Westin Hotels &amp; Resorts|The Westin]] Guadalajara, [[Guadalajara, Jalisco]]
| [[C.D. Guadalajara|Chivas]] Verde Valle, [[Zapopan, Jalisco]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|ESP|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;CFTP&quot;&gt;{{Cite web |last=MacCoon |first=Patrick |date=January 13, 2026 |title=Spain reportedly chooses Chattanooga as headquarters for first two rounds of 2026 FIFA World Cup |url=https://www.timesfreepress.com/news/2026/jan/13/spain-reportedly-chooses-chattanooga-as/ |access-date=January 19, 2026 |website=Chattanooga Times Free Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[The Read House Hotel]], [[Chattanooga, Tennessee]]
| [[Baylor School]], Chattanooga, Tennessee
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SWE|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;DFW&quot;&gt;{{Cite web |last=Carrick |first=Buzz |date=March 3, 2026 |title=Toyota Stadium and Texas Health Mansfield Stadium selected as World Cup training sites |url=https://3rddegree.net/toyota-stadium-and-texas-health-mansfield-stadium-selected-as-world-cup-training-sites |website=3rdDegree |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| The [[Westin Hotels &amp; Resorts|Westin]] Dallas Stonebriar Golf Resort &amp; Spa, [[Frisco, Texas]]
| [[Toyota Stadium (Texas)|FC Dallas Stadium]], Frisco, Texas
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|SUI|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;SUI&quot;&gt;{{Cite web |date=January 15, 2026 |title=The Swiss national team will be staying in this luxury hotel during the World Cup |url=https://www.bluewin.ch/en/sport/football/the-national-team-stays-in-this-luxury-hotel-during-the-world-cup-3051319.html |access-date=January 15, 2026 |website=blue News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Grand Del Mar, [[San Diego, California]]
| [[San Diego Jewish Academy]], San Diego, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUN|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;MEX&quot; /&gt;
| [[InterContinental]] Presidente Monterrey, [[San Pedro Garza García, Nuevo León]]
| [[C.F. Monterrey|Rayados]] Training Center, [[Santiago, Nuevo León]]
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|TUR|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{Cite web |last=Sarigul |first=Emre |date=April 4, 2026 |title=Turkish National Team Confirms 2026 World Cup Camp in Arizona: Logistics and Ticket Fever Take Center Stage |url=https://turkish-football.com/turkish-national-team-confirms-2026-world-cup-camp-in-arizona-logistics-and-ticket-fever-take-center-stage/ |access-date=April 14, 2026 |website=Turkish Football |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| Courtyard Mesa at Wrigleyville West, [[Mesa, Arizona]]
| [[Legacy Park|Arizona Athletic Grounds]], Mesa, Arizona
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|USA|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UCI&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenorio |first=Paul |date=November 19, 2025 |title=USMNT's 2026 slate takes shape: World Cup sendoff in Chicago, March friendlies booked |url=https://www.nytimes.com/athletic/6820796/2025/11/19/usmnt-2026-schedule-world-cup/ |access-date=November 19, 2025 |website=The Athletic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| [[Marriott Hotels &amp; Resorts|Marriott]] Irvine Spectrum, [[Irvine, California]]
| [[Orange County Great Park]], Irvine, California
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|URU|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;URU&quot;&gt;{{Cite web |author=Selección Uruguaya |date=January 14, 2026 |title=FIFA confirmó nuestra base operativa en la Copa Mundial: Playa del Carmen |url=https://x.com/Uruguay/status/2011544677359763967/ |access-date=January 14, 2026 |website=X |language=es-URU}}&lt;/ref&gt;
| [[Fairmont Hotels &amp; Resorts|Fairmont]] Mayakoba, [[Playa del Carmen, Quintana Roo]]
| Mayakoba Training Centre, Playa del Carmen, Quintana Roo
|-
|{{#invoke:flagg|main|unpe|UZB|avar=fb}}&lt;ref name=&quot;UZB&quot;&gt;{{Cite web |last=Razzakov |first=Shuhrat |date=March 3, 2026 |title=Uzbekistan is preparing for major challenges at the World Cup from Atlanta |url=https://zamin.uz/en/sport/193208-uzbekistan-is-preparing-for-major-challenges-at-the-world-cup-from-atlanta.html |access-date=March 3, 2026 |website=Zamin |language=en-UZB}}&lt;/ref&gt;
| [[JW Marriott Hotels|JW Marriott]] Atlanta Buckhead, [[Atlanta, Georgia]]
| [[Atlanta United FC|Atlanta United]] Training Center, [[Marietta, Georgia]]
|-
|}

===Squads===
{{main|2026 FIFA World Cup squads}}

Before submitting their final squad for the tournament, teams named a provisional squad of between 35 and 55 players one month prior to the tournament. Teams were required to name their final squads by June 2. If a player becomes injured or severely ill to prevent his participation in the tournament, he can be replaced by another player from the provisional squad until 24 hours before the team's first match. However, an injured or ill goalkeeper may be replaced by another goalkeeper from the provisional squad at any time during the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date |title=When are World Cup squads named, and how many players will feature? |publisher=[[FIFA]] |date=May 6, 2026 |access-date=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
===Reports===
{{reflist|group=Report}}

==External links==
{{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com

{{2026 FIFA World Cup}}
&lt;!--{{2026 FIFA World Cup finalists}}--&gt;
{{FIFA World Cup}}
{{navboxes top}}
{{2026 FIFA World Cup stadiums}}
{{2026 FIFA World Cup referees}}
{{World championships in 2026}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}
{{Portal bar|2020s|Sport|Association football|Canada|Mexico|United States|North America}}

{{DEFAULTSORT:FIFA World Cup 2026}}
[[زمرو:فيفا ورلڊ ڪپ 2026ع]]
[[زمرو:فٽبال]]
[[زمرو:ايسوسيئيشن فٽبال]]
[[زمرو:راندين جا مقابلا]]</text>
      <sha1>opktvb41v7tu0rw71dljpax0tf2sd0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيوريسو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98401</id>
    <revision>
      <id>383437</id>
      <parentid>383428</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148551" sha1="hk9t74qbm615gjf0vbowzg53wt37njo" xml:space="preserve">ڪوراساؤ (Curaçao) سرڪاري طور تي ڪوراساؤ جو ملڪ,  هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ ڪيريبين سمنڊ (خاص طور تي ڊچ ڪيريبين علائقو) ۾, وينزويلا کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ اروبا کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪوراساؤ ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪوراساؤ&quot; شامل آهي.


{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{About|the island country}}
{{Distinguish|Curacoa (disambiguation){{!}}Curacoa|Curassow|Carriacou}}
{{pp-move}}
{{More citations needed|date=June 2025}}
{{Use Oxford spelling|date=February 2026}}
{{Use dmy dates|date=February 2026}}
{{Infobox dependency
| name = Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}

'''Curaçao''',{{efn|{{IPAc-en|ˈ|k|j|ʊər|ə|s|oʊ|,_|-|s|aʊ|,_|ˌ|k|j|ʊər|ə|ˈ|s|oʊ|,_|-|ˈ|s|aʊ}} {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}},&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |date=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3rd |location=Harlow }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite Dictionary.com|Curaçao }}&lt;/ref&gt; {{IPA|nl|kyːraːˈsʌu|lang|nl-Curaçao.ogg|small=no}} {{IPA|nl|kuːr-|label=or|small=no}};&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mangold |first=Max |title=Aussprachewörterbuch |publisher=Duden Verlag |date=2005 |isbn=978-3-411-04066-7 |editor-last=Franziska Münzberg |location=Mannheim |chapter=Curaçao |chapter-url=https://www.duden.de/ |archive-date=16 December 2020 |access-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216052325/https://www.duden.de/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{langx|pap|Kòrsou}} {{IPA|pap|ˈkɔrsɔu̯|}}.}} officially the '''Country of Curaçao''',{{efn|{{langx|nl|Land Curaçao}};&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/Staatsregeling_18-6-10.pdf |title=Art. 1 para 1 Constitution of Curaçao |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722200254/http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/Staatsregeling_18-6-10.pdf |archive-date=22 July 2011}} (Dutch version)&lt;/ref&gt; {{langx|pap|Pais Kòrsou}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/konstitushon/Konstitushon_Papiamentu.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090902205625/http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/konstitushon/Konstitushon_Papiamentu.pdf |title=Art. 1 para 1 Constitution of Curaçao |archive-date=2 September 2009}} (Papiamentu version)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=CIA World Factbook- Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}} is a constituent [[island country]] within the [[Kingdom of the Netherlands]], located in the southern [[Caribbean Sea]] (specifically the [[Dutch Caribbean]] region), about {{cvt|65|km|mi}} north of [[Venezuela]] and 80 km (50 mi) southeast of [[Aruba]]. Curaçao includes the main island of Curaçao, and the much smaller, uninhabited island of [[Klein Curaçao]] (&quot;Little Curaçao&quot;).&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

Curaçao has a population of 158,675 (January 2019 estimate),&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot; /&gt; with an area of {{cvt|444|km2}}; its capital is [[Willemstad]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Together with Aruba and [[Bonaire]], Curaçao forms part of the [[ABC islands]].&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2025}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt; Collectively, Curaçao, Aruba, and other Dutch islands in the [[Caribbean]] are often called the [[Dutch Caribbean]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; It is the largest of the ABC islands in terms of both area&lt;ref name=&quot;Öörni&quot; /&gt; and population.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

The island is known the world over for its indigenous [[bitter orange]]-based [[liqueur]], ''[[Curaçao (liqueur)|Curaçao]]'', flavoured with the dried peel of the [[laraha]], a [[citrus ]]fruit grown there.

The island's name &quot;Curaçao&quot; may originate from the indigenous autonym of its people; this idea is supported by early [[Spanish Empire|Spanish]] accounts referring to the inhabitants as &quot;Indios Curaçaos&quot;. Curaçao's history begins with the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]]; the island becoming a Spanish colony after [[Alonso de Ojeda]]'s 1499 expedition. Though labelled &quot;the useless island&quot; due to its poor agricultural yield and lack of precious metals, it later became a strategic cattle [[ranching]] area. When the [[Dutch colonial empire|Dutch]] colonized the island in 1634, they shifted the island's focus to trade and shipping, and later made it a hub of the [[Atlantic slave trade]]. Members of the [[Jewish community]], fleeing persecution in Europe, settled here and significantly influenced the economy and culture.

[[British Empire|British]] forces occupied Curaçao twice during the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]] but it was returned to Dutch rule. The abolition of slavery in 1863 led to economic shifts and migrations. Dutch remains the official language, though [[Papiamento|Papiamentu]], English, and Spanish are widely spoken, reflecting the island's diverse cultural influences. Curaçao was formerly part of the [[Curaçao and Dependencies]] colony from 1815 to 1954, and later the [[Netherlands Antilles]] from 1954 to 2010, as Island Territory of Curaçao.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}</text>
      <sha1>hk9t74qbm615gjf0vbowzg53wt37njo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383438</id>
      <parentid>383437</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* External links */</comment>
      <origin>383438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149644" sha1="dun1qsnhc0f4h4psatmnvvj7ud2q2in" xml:space="preserve">ڪوراساؤ (Curaçao) سرڪاري طور تي ڪوراساؤ جو ملڪ,  هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ ڪيريبين سمنڊ (خاص طور تي ڊچ ڪيريبين علائقو) ۾, وينزويلا کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ اروبا کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪوراساؤ ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪوراساؤ&quot; شامل آهي.


{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{About|the island country}}
{{Distinguish|Curacoa (disambiguation){{!}}Curacoa|Curassow|Carriacou}}
{{pp-move}}
{{More citations needed|date=June 2025}}
{{Use Oxford spelling|date=February 2026}}
{{Use dmy dates|date=February 2026}}
{{Infobox dependency
| name = Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}

'''Curaçao''',{{efn|{{IPAc-en|ˈ|k|j|ʊər|ə|s|oʊ|,_|-|s|aʊ|,_|ˌ|k|j|ʊər|ə|ˈ|s|oʊ|,_|-|ˈ|s|aʊ}} {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}},&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |date=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3rd |location=Harlow }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite Dictionary.com|Curaçao }}&lt;/ref&gt; {{IPA|nl|kyːraːˈsʌu|lang|nl-Curaçao.ogg|small=no}} {{IPA|nl|kuːr-|label=or|small=no}};&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mangold |first=Max |title=Aussprachewörterbuch |publisher=Duden Verlag |date=2005 |isbn=978-3-411-04066-7 |editor-last=Franziska Münzberg |location=Mannheim |chapter=Curaçao |chapter-url=https://www.duden.de/ |archive-date=16 December 2020 |access-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216052325/https://www.duden.de/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{langx|pap|Kòrsou}} {{IPA|pap|ˈkɔrsɔu̯|}}.}} officially the '''Country of Curaçao''',{{efn|{{langx|nl|Land Curaçao}};&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/Staatsregeling_18-6-10.pdf |title=Art. 1 para 1 Constitution of Curaçao |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722200254/http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/Staatsregeling_18-6-10.pdf |archive-date=22 July 2011}} (Dutch version)&lt;/ref&gt; {{langx|pap|Pais Kòrsou}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/konstitushon/Konstitushon_Papiamentu.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090902205625/http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/konstitushon/Konstitushon_Papiamentu.pdf |title=Art. 1 para 1 Constitution of Curaçao |archive-date=2 September 2009}} (Papiamentu version)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=CIA World Factbook- Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}} is a constituent [[island country]] within the [[Kingdom of the Netherlands]], located in the southern [[Caribbean Sea]] (specifically the [[Dutch Caribbean]] region), about {{cvt|65|km|mi}} north of [[Venezuela]] and 80 km (50 mi) southeast of [[Aruba]]. Curaçao includes the main island of Curaçao, and the much smaller, uninhabited island of [[Klein Curaçao]] (&quot;Little Curaçao&quot;).&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

Curaçao has a population of 158,675 (January 2019 estimate),&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot; /&gt; with an area of {{cvt|444|km2}}; its capital is [[Willemstad]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Together with Aruba and [[Bonaire]], Curaçao forms part of the [[ABC islands]].&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2025}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt; Collectively, Curaçao, Aruba, and other Dutch islands in the [[Caribbean]] are often called the [[Dutch Caribbean]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; It is the largest of the ABC islands in terms of both area&lt;ref name=&quot;Öörni&quot; /&gt; and population.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

The island is known the world over for its indigenous [[bitter orange]]-based [[liqueur]], ''[[Curaçao (liqueur)|Curaçao]]'', flavoured with the dried peel of the [[laraha]], a [[citrus ]]fruit grown there.

The island's name &quot;Curaçao&quot; may originate from the indigenous autonym of its people; this idea is supported by early [[Spanish Empire|Spanish]] accounts referring to the inhabitants as &quot;Indios Curaçaos&quot;. Curaçao's history begins with the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]]; the island becoming a Spanish colony after [[Alonso de Ojeda]]'s 1499 expedition. Though labelled &quot;the useless island&quot; due to its poor agricultural yield and lack of precious metals, it later became a strategic cattle [[ranching]] area. When the [[Dutch colonial empire|Dutch]] colonized the island in 1634, they shifted the island's focus to trade and shipping, and later made it a hub of the [[Atlantic slave trade]]. Members of the [[Jewish community]], fleeing persecution in Europe, settled here and significantly influenced the economy and culture.

[[British Empire|British]] forces occupied Curaçao twice during the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]] but it was returned to Dutch rule. The abolition of slavery in 1863 led to economic shifts and migrations. Dutch remains the official language, though [[Papiamento|Papiamentu]], English, and Spanish are widely spoken, reflecting the island's diverse cultural influences. Curaçao was formerly part of the [[Curaçao and Dependencies]] colony from 1815 to 1954, and later the [[Netherlands Antilles]] from 1954 to 2010, as Island Territory of Curaçao.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>dun1qsnhc0f4h4psatmnvvj7ud2q2in</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383439</id>
      <parentid>383438</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149588" sha1="k7v4671q56bap05l6w59duemvte1nrh" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪوراساؤ''' (Curaçao) {{IPAc-en|ˈ|k|j|ʊər|ə|s|oʊ|,_|-|s|aʊ|,_|ˌ|k|j|ʊər|ə|ˈ|s|oʊ|,_|-|ˈ|s|aʊ}} {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪوراساؤ جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[اروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪوراساؤ ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪوراساؤ&quot; شامل آهي.

'''Curaçao''',{{efn|
{{IPAc-en|ˈ|k|j|ʊər|ə|s|oʊ|,_|-|s|aʊ|,_|ˌ|k|j|ʊər|ə|ˈ|s|oʊ|,_|-|ˈ|s|aʊ}} {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}
,&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |date=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3rd |location=Harlow }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite Dictionary.com|Curaçao }}&lt;/ref&gt; {{IPA|nl|kyːraːˈsʌu|lang|nl-Curaçao.ogg|small=no}} {{IPA|nl|kuːr-|label=or|small=no}};&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mangold |first=Max |title=Aussprachewörterbuch |publisher=Duden Verlag |date=2005 |isbn=978-3-411-04066-7 |editor-last=Franziska Münzberg |location=Mannheim |chapter=Curaçao |chapter-url=https://www.duden.de/ |archive-date=16 December 2020 |access-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216052325/https://www.duden.de/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{langx|pap|Kòrsou}} {{IPA|pap|ˈkɔrsɔu̯|}}.}} officially the '''Country of Curaçao''',{{efn|{{langx|nl|Land Curaçao}};&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/Staatsregeling_18-6-10.pdf |title=Art. 1 para 1 Constitution of Curaçao |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722200254/http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/Staatsregeling_18-6-10.pdf |archive-date=22 July 2011}} (Dutch version)&lt;/ref&gt; {{langx|pap|Pais Kòrsou}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/konstitushon/Konstitushon_Papiamentu.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090902205625/http://www.curacao-gov.an/images/strukturafiles/konstitushon/Konstitushon_Papiamentu.pdf |title=Art. 1 para 1 Constitution of Curaçao |archive-date=2 September 2009}} (Papiamentu version)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=CIA World Factbook- Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}} is a constituent [[island country]] within the [[Kingdom of the Netherlands]], located in the southern [[Caribbean Sea]] (specifically the [[Dutch Caribbean]] region), about {{cvt|65|km|mi}} north of [[Venezuela]] and 80 km (50 mi) southeast of [[Aruba]]. Curaçao includes the main island of Curaçao, and the much smaller, uninhabited island of [[Klein Curaçao]] (&quot;Little Curaçao&quot;).&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

Curaçao has a population of 158,675 (January 2019 estimate),&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot; /&gt; with an area of {{cvt|444|km2}}; its capital is [[Willemstad]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Together with Aruba and [[Bonaire]], Curaçao forms part of the [[ABC islands]].&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2025}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt; Collectively, Curaçao, Aruba, and other Dutch islands in the [[Caribbean]] are often called the [[Dutch Caribbean]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; It is the largest of the ABC islands in terms of both area&lt;ref name=&quot;Öörni&quot; /&gt; and population.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

The island is known the world over for its indigenous [[bitter orange]]-based [[liqueur]], ''[[Curaçao (liqueur)|Curaçao]]'', flavoured with the dried peel of the [[laraha]], a [[citrus ]]fruit grown there.

The island's name &quot;Curaçao&quot; may originate from the indigenous autonym of its people; this idea is supported by early [[Spanish Empire|Spanish]] accounts referring to the inhabitants as &quot;Indios Curaçaos&quot;. Curaçao's history begins with the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]]; the island becoming a Spanish colony after [[Alonso de Ojeda]]'s 1499 expedition. Though labelled &quot;the useless island&quot; due to its poor agricultural yield and lack of precious metals, it later became a strategic cattle [[ranching]] area. When the [[Dutch colonial empire|Dutch]] colonized the island in 1634, they shifted the island's focus to trade and shipping, and later made it a hub of the [[Atlantic slave trade]]. Members of the [[Jewish community]], fleeing persecution in Europe, settled here and significantly influenced the economy and culture.

[[British Empire|British]] forces occupied Curaçao twice during the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]] but it was returned to Dutch rule. The abolition of slavery in 1863 led to economic shifts and migrations. Dutch remains the official language, though [[Papiamento|Papiamentu]], English, and Spanish are widely spoken, reflecting the island's diverse cultural influences. Curaçao was formerly part of the [[Curaçao and Dependencies]] colony from 1815 to 1954, and later the [[Netherlands Antilles]] from 1954 to 2010, as Island Territory of Curaçao.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>k7v4671q56bap05l6w59duemvte1nrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383440</id>
      <parentid>383439</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147121" sha1="44f16fm2oqubmit2e8xipzfzq1i5hcv" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪوراساؤ''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪوراساؤ جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪوراساؤ ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪوراساؤ&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

Curaçao has a population of 158,675 (January 2019 estimate),&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot; /&gt; with an area of {{cvt|444|km2}}; its capital is [[Willemstad]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Together with Aruba and [[Bonaire]], Curaçao forms part of the [[ABC islands]].&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2025}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt; Collectively, Curaçao, Aruba, and other Dutch islands in the [[Caribbean]] are often called the [[Dutch Caribbean]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; It is the largest of the ABC islands in terms of both area&lt;ref name=&quot;Öörni&quot; /&gt; and population.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

The island is known the world over for its indigenous [[bitter orange]]-based [[liqueur]], ''[[Curaçao (liqueur)|Curaçao]]'', flavoured with the dried peel of the [[laraha]], a [[citrus ]]fruit grown there.

The island's name &quot;Curaçao&quot; may originate from the indigenous autonym of its people; this idea is supported by early [[Spanish Empire|Spanish]] accounts referring to the inhabitants as &quot;Indios Curaçaos&quot;. Curaçao's history begins with the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]]; the island becoming a Spanish colony after [[Alonso de Ojeda]]'s 1499 expedition. Though labelled &quot;the useless island&quot; due to its poor agricultural yield and lack of precious metals, it later became a strategic cattle [[ranching]] area. When the [[Dutch colonial empire|Dutch]] colonized the island in 1634, they shifted the island's focus to trade and shipping, and later made it a hub of the [[Atlantic slave trade]]. Members of the [[Jewish community]], fleeing persecution in Europe, settled here and significantly influenced the economy and culture.

[[British Empire|British]] forces occupied Curaçao twice during the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]] but it was returned to Dutch rule. The abolition of slavery in 1863 led to economic shifts and migrations. Dutch remains the official language, though [[Papiamento|Papiamentu]], English, and Spanish are widely spoken, reflecting the island's diverse cultural influences. Curaçao was formerly part of the [[Curaçao and Dependencies]] colony from 1815 to 1954, and later the [[Netherlands Antilles]] from 1954 to 2010, as Island Territory of Curaçao.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>44f16fm2oqubmit2e8xipzfzq1i5hcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383769</id>
      <parentid>383440</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147141" sha1="47jl9l8er68gppmmvcn9badxt2mx2ts" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;  

Curaçao has a population of 158,675 (January 2019 estimate),&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot; /&gt; with an area of {{cvt|444|km2}}; its capital is [[Willemstad]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Together with Aruba and [[Bonaire]], Curaçao forms part of the [[ABC islands]].&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2025}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt; Collectively, Curaçao, Aruba, and other Dutch islands in the [[Caribbean]] are often called the [[Dutch Caribbean]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; It is the largest of the ABC islands in terms of both area&lt;ref name=&quot;Öörni&quot; /&gt; and population.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

The island is known the world over for its indigenous [[bitter orange]]-based [[liqueur]], ''[[Curaçao (liqueur)|Curaçao]]'', flavoured with the dried peel of the [[laraha]], a [[citrus ]]fruit grown there.

The island's name &quot;Curaçao&quot; may originate from the indigenous autonym of its people; this idea is supported by early [[Spanish Empire|Spanish]] accounts referring to the inhabitants as &quot;Indios Curaçaos&quot;. Curaçao's history begins with the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]]; the island becoming a Spanish colony after [[Alonso de Ojeda]]'s 1499 expedition. Though labelled &quot;the useless island&quot; due to its poor agricultural yield and lack of precious metals, it later became a strategic cattle [[ranching]] area. When the [[Dutch colonial empire|Dutch]] colonized the island in 1634, they shifted the island's focus to trade and shipping, and later made it a hub of the [[Atlantic slave trade]]. Members of the [[Jewish community]], fleeing persecution in Europe, settled here and significantly influenced the economy and culture.

[[British Empire|British]] forces occupied Curaçao twice during the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]] but it was returned to Dutch rule. The abolition of slavery in 1863 led to economic shifts and migrations. Dutch remains the official language, though [[Papiamento|Papiamentu]], English, and Spanish are widely spoken, reflecting the island's diverse cultural influences. Curaçao was formerly part of the [[Curaçao and Dependencies]] colony from 1815 to 1954, and later the [[Netherlands Antilles]] from 1954 to 2010, as Island Territory of Curaçao.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>47jl9l8er68gppmmvcn9badxt2mx2ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383770</id>
      <parentid>383769</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[ڪوراساؤ]] کي [[ڪيوريسو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>383769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147141" sha1="47jl9l8er68gppmmvcn9badxt2mx2ts" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;  

Curaçao has a population of 158,675 (January 2019 estimate),&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot; /&gt; with an area of {{cvt|444|km2}}; its capital is [[Willemstad]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Together with Aruba and [[Bonaire]], Curaçao forms part of the [[ABC islands]].&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2025}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt; Collectively, Curaçao, Aruba, and other Dutch islands in the [[Caribbean]] are often called the [[Dutch Caribbean]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; It is the largest of the ABC islands in terms of both area&lt;ref name=&quot;Öörni&quot; /&gt; and population.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

The island is known the world over for its indigenous [[bitter orange]]-based [[liqueur]], ''[[Curaçao (liqueur)|Curaçao]]'', flavoured with the dried peel of the [[laraha]], a [[citrus ]]fruit grown there.

The island's name &quot;Curaçao&quot; may originate from the indigenous autonym of its people; this idea is supported by early [[Spanish Empire|Spanish]] accounts referring to the inhabitants as &quot;Indios Curaçaos&quot;. Curaçao's history begins with the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]]; the island becoming a Spanish colony after [[Alonso de Ojeda]]'s 1499 expedition. Though labelled &quot;the useless island&quot; due to its poor agricultural yield and lack of precious metals, it later became a strategic cattle [[ranching]] area. When the [[Dutch colonial empire|Dutch]] colonized the island in 1634, they shifted the island's focus to trade and shipping, and later made it a hub of the [[Atlantic slave trade]]. Members of the [[Jewish community]], fleeing persecution in Europe, settled here and significantly influenced the economy and culture.

[[British Empire|British]] forces occupied Curaçao twice during the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]] but it was returned to Dutch rule. The abolition of slavery in 1863 led to economic shifts and migrations. Dutch remains the official language, though [[Papiamento|Papiamentu]], English, and Spanish are widely spoken, reflecting the island's diverse cultural influences. Curaçao was formerly part of the [[Curaçao and Dependencies]] colony from 1815 to 1954, and later the [[Netherlands Antilles]] from 1954 to 2010, as Island Territory of Curaçao.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>47jl9l8er68gppmmvcn9badxt2mx2ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383792</id>
      <parentid>383770</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149174" sha1="58jyj0gw594p8q59pv8r72nftsfynv6" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = {{native name|pap|Kòrsou}}
| official_name               = Country of Curaçao&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|nl|Land Curaçao}}&lt;br /&gt;{{native name|pap|Pais Kòrsou}}}}
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = {{native name|pap|[[Himno di Kòrsou]]|nolink=yes}}&lt;br /&gt;({{langx|en|&quot;Anthem of Curaçao&quot;}}){{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''Royal anthem'''
| song                        = {{native name|nl|[[Wilhelmus]]|nolink=yes}}{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = Location of Curaçao (circled in red)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = Country status
| established_date2           = 10 October 2010
| official_languages          = {{hlist|[[Papiamento|Papiamentu]]|[[Dutch language|Dutch]]|[[English language|English]]&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt;}}
| demonym                     = {{hlist|Curaçaoan|Dutch}}
| capital                     = [[Willemstad]]
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = capital
| ethnic_groups               = 75.4% [[Afro-Curaçaoans|Curaçaoans]]&lt;br /&gt;9% [[Dutch people|Dutch]]&lt;br /&gt;3.6% [[People of the Dominican Republic|Dominican]]&lt;br /&gt;3% Colombian&lt;br /&gt;1.2% [[Haitians|Haitian]]&lt;br /&gt;1.2% [[Surinamese people|Surinamese]]&lt;br /&gt;1.1% [[Venezuelans|Venezuelan]]&lt;br /&gt;1.1% [[Aruba]]n&lt;br /&gt;0.9% unspecified&lt;br /&gt;6% other&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = Parliamentary [[representative democracy]] within a [[constitutional monarchy]]
| leader_title1               = [[Monarchy of the Netherlands|Monarch]]
| leader_name1                = [[Willem-Alexander of the Netherlands|Willem-Alexander]]
| leader_title2               = [[Governor of Curaçao|Governor]]
| leader_name2                = Mauritsz de Kort
| leader_title3               = [[Parliament of Curaçao|Speaker]]
| leader_name3                = Fergino Brownbill
| leader_title4               = [[Prime Minister of Curaçao|Prime Minister]]
| leader_name4                = [[Gilmar Pisas]]
| legislature                 = [[Parliament of Curaçao]]
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = [[Caribbean guilder]]
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = {{Tree list}}
* 90% [[Christianity]]
** 73% [[Roman Catholic]]
** 18.5% total Protestant
*** 6.6% [[Pentecostal]]
*** 3.2% [[Protestant]]
*** 3% [[Seventh-day Adventist Church|Seventh-day Adventist]]
*** 3.2% [[Evangelical]]
*** 0.8% [[Jehovah's Witnesses]]
*** 1.7% Other [[List of Christian denominations|Christian]]
* 6% [[Irreligion|No religion]]
* 2% [[Hinduism]]
* 0.5% [[Islam]]
* 0.2% [[Judaism]]
* 0.8% Other
* 0.6% Not stated
{{Tree list/end}}|settlement_type=[[Kingdom of the Netherlands|Constituent country in the Kingdom of the Netherlands]]|subdivision_type1=[[Sovereign state]]|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

پاپيامينٽو. * هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ. * Curaçao جو ملڪ. Land Curaçao (ڊچ ٻولي). Pais Kòrsou (Papiamento). * هٿيارن جي کوٽ. * Himno di Kòrsou (Papiamento) &quot;ڪوراساؤ جو ترانو&quot; مدت: * شاهي ترانو: ولهيمس. * Curaçao جو مقام (ڳاڙهي ۾ ڳاڙهي). خودمختيار رياست: * ملڪ جي حالت: 10 آڪٽوبر 2010 * وليمسٽڊ * پاپيامينٽو. ڊچ ٻولي. انگريزي. 75.4% ڪوراڪاوئن 9% ڊچ 3.6% ڊومينيڪن 3% ڪولمبين 1.2% هيٽي 1.2% سورينام 1.1% وينزويلا 1.1% اروبان 0.9% غير واضح 6% ٻيا * 90% عيسائيت * 6% ڪو به مذهب نه آهي * 2% هندومت. 0.5% اسلام. 0.2% يهوديت. 0.8% ٻيا. 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي. * ڪوراڪاوئن. ڊچ. * آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت. • بادشاهه: وليم-اليگزينڊر • گورنر: موريتز ڊي ڪورٽ. • اسپيڪر: فرگينو براؤن بل. • وزيراعظم: گلمار پيساس. * ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ * ڪيريبين گلڊر * صحيح. * 

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو..&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>58jyj0gw594p8q59pv8r72nftsfynv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383817</id>
      <parentid>383792</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147493" sha1="92rwfqx6ww9n1tpk74im8rd8yq0ge3y" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>92rwfqx6ww9n1tpk74im8rd8yq0ge3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383832</id>
      <parentid>383817</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148260" sha1="cckg57vgh2z1d5dmnwdtwzu5ipjauqp" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== نالو ==

== جاگرافي ==

== تاريخ ==

== حڪومت ۽ سياست ==

== آباديات ==

== معيشت ==

== انفراسٽرڪچر ==

== ٽرانسپورٽ ==

== ثقافت ==

== راندين ==

== گيلري ==

== پڻ ڏسو ==

== وڌيڪ ريڊنگ ==

== حوالا ==

== نوٽ ==

== ٻاهرين لنڪس ==


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>cckg57vgh2z1d5dmnwdtwzu5ipjauqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383834</id>
      <parentid>383832</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهرين لنڪس */</comment>
      <origin>383834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148232" sha1="h2mg3pf2xsuguzxzwl2xorwpvserszx" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== نالو ==

== جاگرافي ==

== تاريخ ==

== حڪومت ۽ سياست ==

== آباديات ==

== معيشت ==

== انفراسٽرڪچر ==

== ٽرانسپورٽ ==

== ثقافت ==

== راندين ==

== گيلري ==

== پڻ ڏسو ==

== وڌيڪ ريڊنگ ==

== حوالا ==

== نوٽ ==


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== External links ==
{{EB1911 poster|Curaçao}}
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account

{{Curaçao topics}}
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>h2mg3pf2xsuguzxzwl2xorwpvserszx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383835</id>
      <parentid>383834</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* External links */</comment>
      <origin>383835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148191" sha1="m4wem3s8gkke9bakd9opja4th9niy88" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== نالو ==

== جاگرافي ==

== تاريخ ==

== حڪومت ۽ سياست ==

== آباديات ==

== معيشت ==

== انفراسٽرڪچر ==

== ٽرانسپورٽ ==

== ثقافت ==

== راندين ==

== گيلري ==

== پڻ ڏسو ==

== وڌيڪ ريڊنگ ==

== حوالا ==

== نوٽ ==


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]] 
[[زمرو:ڪيريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين جا ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>m4wem3s8gkke9bakd9opja4th9niy88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383838</id>
      <parentid>383835</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148209" sha1="ttxbt3pj7a1aej2a8sdw21f2aqv2j8y" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== نالو ==

== جاگرافي ==

== تاريخ ==

== حڪومت ۽ سياست ==

== آباديات ==

== معيشت ==

== انفراسٽرڪچر ==

== ٽرانسپورٽ ==

== ثقافت ==

== راندين ==

== گيلري ==

== پڻ ڏسو ==

== وڌيڪ ريڊنگ ==

== حوالا ==

== نوٽ ==


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين جا ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>ttxbt3pj7a1aej2a8sdw21f2aqv2j8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383843</id>
      <parentid>383838</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148239" sha1="axvht84uam48sm6wy8uft2i6a9z9q29" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== نالو ==

== جاگرافي ==

== تاريخ ==

== حڪومت ۽ سياست ==

== آباديات ==

== معيشت ==

== انفراسٽرڪچر ==

== ٽرانسپورٽ ==

== ثقافت ==

== راندين ==

== گيلري ==

== پڻ ڏسو ==

== وڌيڪ ريڊنگ ==

== حوالا ==

== نوٽ ==


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

== Etymology ==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

== History ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}

===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>axvht84uam48sm6wy8uft2i6a9z9q29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383851</id>
      <parentid>383843</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147916" sha1="mydktr3331xwn4u59xnnoqxj7atxyzl" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

== Further reading ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>mydktr3331xwn4u59xnnoqxj7atxyzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383853</id>
      <parentid>383851</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* وڌيڪ ريڊنگ */</comment>
      <origin>383853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147918" sha1="pzz01dhw3hd4xhc88y8r2pqd3wtd5u8" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

== References ==
{{Reflist}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>pzz01dhw3hd4xhc88y8r2pqd3wtd5u8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383856</id>
      <parentid>383853</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147919" sha1="6pv0r5p5jhb8df6fxh68gafwt3qqe2j" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

== Sources ==
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>6pv0r5p5jhb8df6fxh68gafwt3qqe2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383858</id>
      <parentid>383856</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sources */</comment>
      <origin>383858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147921" sha1="adghzd8euin7bxacky6l084vndc02bv" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

== Notes ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>adghzd8euin7bxacky6l084vndc02bv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383859</id>
      <parentid>383858</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* نوٽ */</comment>
      <origin>383859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147920" sha1="1wjr2vnv3b1yhu9r06ubgkokplfb3jv" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

== See also ==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>1wjr2vnv3b1yhu9r06ubgkokplfb3jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383861</id>
      <parentid>383859</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* گيلري */</comment>
      <origin>383861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147936" sha1="q8snzvst3h111mmt5mgni01futvayr6" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Infrastructure and transportation ==

=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>q8snzvst3h111mmt5mgni01futvayr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383863</id>
      <parentid>383861</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147944" sha1="2s57rgnvtp84skp0ftbkgwqtql01i1g" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Notable residents ==
{{Main|List of Curaçaoans}}

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>2s57rgnvtp84skp0ftbkgwqtql01i1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383864</id>
      <parentid>383863</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147890" sha1="jvnaez18lekd5w8qvjcbn9wv9y48ahw" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

== Geography ==
{{Further|List of populated places in Curaçao}}
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>jvnaez18lekd5w8qvjcbn9wv9y48ahw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383866</id>
      <parentid>383864</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147844" sha1="5ck3yn52u25u9iz73xffkpf4rkibzzh" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==Politics==
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

===Government===
{{Main|Government of Curaçao}}
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>5ck3yn52u25u9iz73xffkpf4rkibzzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383868</id>
      <parentid>383866</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147844" sha1="s1bbz300yilnd4uk0uiyglarbrl8t40" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Economy ==
{{Main|Economy of Curaçao}}

[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>s1bbz300yilnd4uk0uiyglarbrl8t40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383870</id>
      <parentid>383868</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147815" sha1="gz39x73i57bh1bexjz9yymk53rxl6z1" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

==معيشت==
[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

== Demographics ==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>gz39x73i57bh1bexjz9yymk53rxl6z1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383871</id>
      <parentid>383870</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147815" sha1="1qmyj17qcle276drqdxic7mr26inblq" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

==معيشت==
[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

==آباديات==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

== Culture ==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]

=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>1qmyj17qcle276drqdxic7mr26inblq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383872</id>
      <parentid>383871</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>383872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147815" sha1="6z333xgbc9jhe2w1t5eveu0lpcxkd3s" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

==معيشت==
[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

==آباديات==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

==ثقافت==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]
=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

== Sports ==

Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>6z333xgbc9jhe2w1t5eveu0lpcxkd3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383873</id>
      <parentid>383872</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* راند */</comment>
      <origin>383873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147814" sha1="azczghqb9tevoz3umyi0sova4o7z7lx" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


The discovery of oil in the [[Maracaibo Basin]] in 1914 transformed Curaçao into a major [[refinery]] location,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; altering its economic landscape. There were efforts towards becoming a country within the Kingdom of the Netherlands; the island achieved autonomy in 2010.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;

==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

==معيشت==
[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

==آباديات==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

==ثقافت==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]
=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

==راند==
Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>azczghqb9tevoz3umyi0sova4o7z7lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383876</id>
      <parentid>383873</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147508" sha1="a8dwt9k8gag2xe2w8rmsz3f9rufx8xv" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;
==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== Architecture ==
The island has diverse architectural styles reflecting the influence of the various historical rulers over the region, including Spain, the Netherlands, with more modern elements under Western influence primarily including the United States and other European countries. This ranges from [[ruins]] and colonial buildings to modern infrastructure.

=== Forts ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

==معيشت==
[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

==آباديات==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

==ثقافت==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]
=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

==راند==
Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>a8dwt9k8gag2xe2w8rmsz3f9rufx8xv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383878</id>
      <parentid>383876</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* Architecture */</comment>
      <origin>383878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147673" sha1="ntay6gcpr1o7ihgcyxvpkc2gxnit4wa" xml:space="preserve">{{Short description|Dutch Caribbean island country}}
{{Infobox dependency
| name = ڪيوريسو&lt;br&gt;Curaçao
| native_name                 = Kòrsou (پاپيامينٽو)&lt;br&gt;ڪورسو
| official_name               = ڪيوريسو جو ملڪ&lt;br&gt;
Country of Curaçao
&lt;br&gt;
Land Curaçao  (ڊچ ٻولي)
&lt;br&gt;
Pais Kòrsou  (پاپيامينٽو)
| image_flag                  = Flag of Curaçao.svg
| flag_size                   = 125
| flag_link                   = Flag of Curaçao
| image_seal                  = Curaçao wapen.svg
| seal_size                   = 77
| seal_type                   = Coat of arms
| seal_link                   = Coat of arms of Curaçao
| anthem                      = Himno di Kòrsou (پاپيامينٽو)
&lt;br /&gt; &quot;ڪيوريسو جو ترانو&quot;
{{parabr}}[[File:Curacaoanthem.ogg|center]]
| song_type                   = '''شاهي ترانو'''
| song                        = Wilhelmus  (ڊچ ٻولي)&lt;br&gt;
(ولهيمس)
{{parabr}}[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|center]]
| image_map                   = Curacao in its region.svg
| map_alt                     = Location of Curaçao
| map_caption                 = ڪيوريسو جو مقام (ڳاڙهي ۾)
| mapsize                     = 290px
| established_date            = [[Netherlands Antilles]]
| established_title2          = ملڪ جي حت
| established_date2           = 10 آڪٽوبر 2010
| official_languages          = [[ڊچ ٻولي|ڊچ]] • [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • پاپيامينٽو
| demonym                     = ڪوراڪاوئن • ڊچ
| capital                     = وليمسٽڊ
| coordinates                 = {{Coord|12|6|18|N|68|56|6|W|type:city|name=Gouvernementsplein}}
| largest_city                = وليمسٽڊ
| ethnic_groups               = 75.4% ڪوراڪاوئن&lt;br&gt; 9% ڊچ&lt;br&gt;3.6% ڊومينيڪن&lt;br&gt; 3% ڪولمبين&lt;br&gt;1.2% هيٽين&lt;br&gt; 1.2% سورينام&lt;br&gt;1.1% وينزويلن&lt;br&gt;1.1% اروبان&lt;br&gt;0.9% غير واضح&lt;br&gt;6% ٻيا&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |access-date=29 December 2019 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year          = 2018
| government_type             = آئيني بادشاهت اندر پارلياماني نمائندگي واري جمهوريت
| leader_title1               = بادشاهه
| leader_name1                = وليم-اليگزينڊر
| leader_title2               = گورنر
| leader_name2                = موريتز ڊي ڪورٽ
| leader_title3               = اسپيڪر
| leader_name3                = فرگينو براؤن بل
| leader_title4               = وزيراعظم
| leader_name4                = گلمار پيساس
| legislature                 = ڪوراڪاوئن جي پارليامينٽ
| area_km2                    = 444&lt;ref name=&quot;rijksoverheid.nl&quot;&gt;{{Cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid |date=19 May 2015 |language=nl |access-date=10 January 2020 |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513082052/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 181st &lt;!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| percent_water               = 
| elevation_max_m             = 372
| elevation_max_ft            = 
| population_census           = 155,826&lt;ref name=&quot;Central Bureau of Statistics Curaçao&quot;&gt;{{Cite web |title=First results 2023 pop census Curaçao |date=April 2023 |url=https://www.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2023
| population_estimate_rank    = 177th
| population_density_km2      = 349.13
| population_density_rank     = 
| GDP_PPP                     = $5.5&amp;nbsp;billion
| GDP_PPP_year                = 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |last=van der Molen |first=Maarten |date=19 September 2013 |title=Country Report Curaçao |url=https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |access-date=23 August 2017 |website=RaboResearch – Economic Research |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204303/https://economics.rabobank.com/publications/2013/september/country-report-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank                = 184th
| GDP_PPP_per_capita          = $35,484
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 45th
| GDP_nominal                 = $3.5&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;World Bank data&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao |url=https://data.worldbank.org/country/CW |access-date=9 August 2021 |website=The World Bank |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418074003/https://data.worldbank.org/country/CW |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year            = 2021
| GDP_nominal_rank            = 149th
| GDP_nominal_per_capita      = $22,581
| GDP_nominal_per_capita_rank = 40th
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                    = 
| Gini_rank                   = 
| HDI                         = 0.811 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2012&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     =&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI): Korte Notitie inzake de berekening van de voorlopige Human Development Index (HDI) voor Curaçao |date=20 December 2013 |url=http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20&amp;%20Social%20Security-20140511112021.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230223/http://www.cbs.cw/cbs/themes/Labour%20and%20Social%20Security/Data/Labour%20%26%20Social%20Security-20140511112021.pdf |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |language=nl |archive-date=13 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 
| currency                    = ڪيريبين گلڊر
| currency_code               = 
| timezone                    = [[Atlantic Time Zone|AST]]
| utc_offset                  = -4:00
| drives_on                   = right
| calling_code                = [[Telephone numbers in Curaçao and the Caribbean Netherlands|+599 9]]
| iso_code                    = {{hlist|[[ISO 3166-2:CW|CW]]|[[ISO 3166-2:NL|NL-CW]]}}
| cctld                       = [[.cw]]
| religion                    = * 90% عيسائيت 
* 6% ڪو به مذهب نه آهي 
* 2% هندومت
* 0.5% اسلام
0.2% يهوديت
0.8% ٻيا
 0.6% بيان نه ڪيو ويو آهي.|settlement_type=هالينڊ جي سلطنت ۾ آئيني ملڪ|subdivision_type1=خودمختيار رياست|subdivision_name1={{flag|Kingdom of the Netherlands}}|established_title1=[[Dissolution of the Netherlands Antilles|Before separation]]
}}
'''ڪيوريسو''' (Curaçao, {{respell|KURE|ə|soh|,_|KURE|ə|sow|,_|kure|ə|SOH|,_|kure|ə|SOW}}) سرڪاري طور تي ڪيوريسو جو ملڪ, هالينڊ جي بادشاهت اندر, هڪ ٻيٽ  وارو جزوي ملڪ آهي. اهو ڏکڻ [[ڪيريبئن سمنڊ|ڪيريبين سمنڊ]] (خاص طور تي ڊچ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين علائقو]]) ۾, [[وينزويلا]] کان تقريباً 65 ڪلوميٽر (40 ميل) اتر ۾ ۽ [[آروبا]] کان 80 ڪلوميٽر (50 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ واقع آهي. ڪيوريسو ۾ ڪوراساؤ جو مکيه ٻيٽ ۽ ڪلين ڪوراساؤ جو تمام ننڍو، غير آباد ٻيٽ &quot;ننڍو ڪيوريسو&quot; (Little Curaçao) شامل آهي.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;

ڪيوريسو جي آبادي, &lt;small&gt;444&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;171&lt;/small&gt; چورس ميل) جي ايراضي سان جنوري &lt;small&gt;2019&lt;/small&gt; جو اندازو &lt;small&gt;158,675&lt;/small&gt; آهي. ان جي گاديءَ جو هنڌ وليمسٽڊ آهي. اروبا ۽ بونائر سان گڏ، ڪوراساؤ &lt;small&gt;ABC&lt;/small&gt; ٻيٽن جو حصو بڻجي ٿو.&lt;ref name=&quot;Öörni&quot;&gt;{{cite book |last=Öörni |first=Juha |date=6 October 2017 |title=Traveler's Paradise—ABC Islands: Travel Guide for ABC Islands (Aruba, Bonaire, Curaçao) |page=16 |edition= |location= |publisher= |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=GYSZDwAAQBAJ&amp;dq=curacao+largest+abc+islands&amp;pg=PT16 |access-date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; مجموعي طور تي، ڪيوريسو، اروبا ۽ ٻين ڊچ ٻيٽن کي اڪثر ڊچ ڪيريبين سڏيو ويندو آهي. اهو ايراضي ۽ آبادي ٻنهي جي لحاظ کان ABC ٻيٽن مان سڀ کان وڏو آهي.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Caribbean Cultural Heritage and the Nation : Aruba, Bonaire and Curaçao in a Regional Context |date=1 July 2023 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=9789400604278 |editor-last=van Stipriaan |editor-first=Alex |pages= |doi=10.24415/9789087283827 |doi-broken-date=5 July 2025 |editor-last2=Alofs |editor-first2=Luc |editor-last3=Guadelupe |editor-first3=Francio }}&lt;/ref&gt;

ڪيوريسو دنيا ۾ پنهنجي مقامي ڪڙوي نارنگي تي ٻڌل شراب، ڪوراساؤ لاءِ مشهور آهي. لاراها, اتي پوکيل هڪ ليمن جو ميوو  جي سڪل ڇلڪي سان ذائقو ڪيو ويندو آهي. 

ٻيٽ جو نالو &quot;ڪيوريسو&quot; شايد ان جي ماڻهن جي مقامي خودمختار نالي مان نڪتل هجي. هن خيال جي حمايت ابتدائي اسپيني بيانن مان ڪئي وئي آهي جيڪي رهاڪن کي &quot;انڊيوس ڪوراساؤس&quot; جي نالي سان سڏين ٿا. 

ڪيوريسو جي تاريخ اراوڪ ۽ ڪيڪيٽيو آمريڪين سان شروع ٿئي ٿي؛ 1499ع ۾ الونسو ڊي اوجيدا جي مهم کان پوءِ هي ٻيٽ اسپيني ڪالوني بڻجي ويو. جيتوڻيڪ ان جي خراب زرعي پيداوار ۽ قيمتي ڌاتو جي کوٽ جي ڪري &quot;بيڪار ٻيٽ&quot; جو ليبل لڳايو ويو، پر بعد ۾ اهو هڪ اسٽريٽجڪ ڍورن جي پالڻ وارو علائقو بڻجي ويو. جڏهن ڊچن 1634ع ۾ ٻيٽ تي نوآبادي ڪئي، ته انهن ٻيٽ جو ڌيان واپار ۽ شپنگ ڏانهن منتقل ڪيو ۽ بعد ۾ ان کي ايٽلانٽڪ غلامن جي واپار جو مرڪز بڻايو. يهودي برادري جا ميمبر، يورپ ۾ ظلم کان ڀڄي، هتي آباد ٿيا ۽ معيشت ۽ ثقافت تي خاص طور تي اثر انداز ٿيا. 

فرانسيسي انقلابي ۽ نيپولين جنگين دوران برطانوي فوجن ٻه ڀيرا ڪيوريسو تي قبضو ڪيو پر اهو ڊچ حڪمراني ۾ واپس آندو ويو. 1863ع ۾ غلامي جي خاتمي معاشي تبديلين ۽ لڏپلاڻ جو سبب بڻيو. ڊچ سرڪاري ٻولي رهي ٿي، جيتوڻيڪ پاپيامينٽو، انگريزي ۽ اسپيني وڏي پيماني تي ڳالهائي وڃن ٿا، جيڪي ٻيٽ جي متنوع ثقافتي اثرن کي ظاهر ڪن ٿا. 

ڪوراڪاؤ اڳ ۾ 1815 کان 1954 تائين ڪوراڪاؤ ۽ ڊيپينڊينس ڪالوني جو حصو هو، ۽ بعد ۾ 1954 کان 2010 تائين، ڪوراڪاؤ جي ٻيٽ واري علائقي جي طور تي نيدرلينڊ اينٽيلس جو حصو هو.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;({{langx|nl|Eilandgebied Curaçao|links=no}}, [[Papiamento|Papiamentu]]: ''Teritorio Insular di Kòrsou'').&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The English name is used by the governments of Curaçao and Netherlands Antilles, as English was an official language of the Netherlands Antilles and the Island Territory of Curaçao.&lt;/ref&gt;

1914 ۾ ماراڪائيبو بيسن ۾ تيل جي دريافت ڪوراڪاؤ کي هڪ وڏي ريفائنري واري جڳهه ۾ تبديل ڪيو ۽ ان جي معاشي منظرنامي کي تبديل ڪيو.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=De komst van de olieraffinaderij op Curaçao |url=https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20250718000157/https://www.nationaalarchief.cw/educatie/de-komst-van-de-olieraffinaderij-op-curacao |archive-date=18 July 2025 |access-date=13 December 2025 |website=NationaalArchief.cw |language=nl }}&lt;/ref&gt; هالينڊ جي بادشاهت اندر هڪ ملڪ بڻجڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. ٻيٽ 2010 ۾ خودمختياري حاصل ڪئي.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (32.213 (R1903)) |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32213_rijkswet_wijziging_statuut |access-date=14 September 2025 |website=Eerstekamer.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt;
==نالو==
One explanation for the island's name is that ''Curaçao'' was the [[Autonym (onomastics)|autonym]] by which its Indigenous peoples identified themselves.&lt;ref&gt;Joubert and Van Buurt, 1994&lt;/ref&gt; Early [[Spanish colonization of the Americas|Spanish]] accounts support this theory, referring to the Indigenous peoples as ''Indios Curaçaos''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao Nature |url=http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165042/http://www.curacao-nature.com/curacao |archive-date=24 February 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao Nature - your photo and knowledge database on flora and faunain Curacao}}&lt;/ref&gt;

From 1525, the island was featured on Spanish maps as ''Curaçote'', ''Curasaote'' and ''Curasaore''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; By the 17th century, it appeared on most maps as ''Curaçao'' or ''Curazao''.&lt;ref name=&quot;curacao-nature&quot; /&gt; On a map created by [[Hieronymus Cock]] in 1562 in [[Antwerp]], the island was called ''Qúracao''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cock's 1562 map, Library of Congress website |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?data=/home/www/data/gmd/gmd3/g3290/g3290/ct000342.jp2&amp;style=dsxpmap&amp;itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g3290+ct000342))+@field(COLLID+dsxpmap))&amp;title=Americae%20sive%20qvartae%20orbis%20partis%20nova%20et%20exactissima%20descriptio%20%2f%20avtore%20Diego%20Gvtiero%20Philippi%20Regis%20Hisp.%20etc.%20Cosmographo%20;%20Hiero.%20***%20excvde%201562%20;%20Hieronymus%20***%20excude%20cum%20gratia%20et%20priuilegio%201562. |access-date=13 December 2025 |website=lcweb2.loc.gov}}&lt;/ref&gt;

A persistent but undocumented story claims the following: in the 16th and 17th centuries—the early years of European exploration—when sailors on long voyages got [[scurvy]] from lack of [[vitamin C]], sick Portuguese or Spanish sailors were left on the island now known as Curaçao. When their ship returned, some had recovered, probably after eating vitamin C-rich fruit there. From then on, the Portuguese allegedly referred to the island as ''Ilha da Curação'' {{gloss|island of healing}} or the Spanish as ''Isla de la Curación''.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt;
==تاريخ==
{{Main|History of Curaçao|Curaçao and Dependencies|Dutch Caribbean}}
===Pre-colonial===
[[File:1562 Americae-Gutierrez map 10hrs-inn Sth-Florida-Cuba-Spagnola-Benezuela-to-Lesser-Antilles.jpg|thumb|left|Map from 1562 with Curaçao indicated as Qúracao]]
[[File:Curaçao1836.png|thumb|Map of Curaçao in 1836|left]]

The original inhabitants of Curaçao were the [[Arawak]] and [[Caquetio]] [[Amerindians]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Their ancestors had migrated to the island from the mainland of South America, probably hundreds of years before Europeans' first arrival.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kraan |first=Claudia T. |date=1 October 2024 |title=Radiocarbon dates from Curaçao's oldest Archaic site extend earliest island settlement to ca. 5700 cal BP |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=19 |issue=4 |pages=871–878 |doi=10.1080/15564894.2024.2321575 |issn=1556-4894 |url-access=subscription |archive-date=2 June 2025 |access-date=9 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602053809/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15564894.2024.2321575 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Spanish colonization===
The first Europeans recorded as seeing the island were members of a Spanish expedition under the leadership of [[Alonso de Ojeda]] in 1499.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McColl |first=Richard |date=26 March 2013 |title=The forgotten conquistador {{!}} The City Paper Bogotá |url=https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821180449/https://thecitypaperbogota.com/features/the-forgotten-conquistador/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=The City Paper Bogotá }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1704 {{!}} Birth of papiamentu |url=https://www.curacaohistory.com/1704-birth-of-papiamentu |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1499 {{!}} Amerigo Vespucci |url=https://www.curacaohistory.com/1499-amerigo-vespucci |access-date=9 May 2025 |website=CuracaoHistory.com }}&lt;/ref&gt; The Spaniards [[Enslaving|enslaved]] most of the Caquetios (Arawak) for [[forced labour]] in their [[Hispaniola]] colony, but paid little attention to the island itself.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt; In 1515, almost all of the 2,000 Caquetios living there were also transported to Hispaniola as slaves.

Established in 1499 as a Spanish launchpad for exploring northern South America, Curaçao was officially settled by Spain in 1527. It functioned as an island extension of Venezuela throughout the 1500s. As mainland colonization advanced, Spain slowly withdrew from the island. The city registry of [[Caracas]], Venezuela, holds one of the earliest written mentions of Curaçao. A document dated 9 December 1595, states that Francisco Montesinos, priest and [[vicar]] of &quot;the Yslas de Curasao, [[Aruba]] and [[Bonaire]]&quot; conferred his [[power of attorney]] to Pedro Gutiérrez de Lugo, a Caracas resident, to collect his ecclesiastic salary from the Royal Treasury of King [[Philip II of Spain]].

The Spanish introduced numerous tree, plant and animal species to Curaçao, including horses, sheep, goats, pigs and cattle from Europe and other Spanish colonies. In general, imported sheep, goats and cattle did relatively well. Cattle were herded by Caquetios and Spaniards and roamed freely in the kunuku plantations and [[savanna]]hs.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=About Curaçao |url=https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821085127/https://tourhopping-curacao.com/about-curacao/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=TourHoppingCuracao.com }}&lt;/ref&gt;

Not all imported species fared equally well, and the Spanish also learned to use Caquetio crops and agricultural methods, as well as those from other Caribbean islands. Though historical sources point to thousands of people living on the island, agricultural yields were disappointing; this and the lack of precious metals in the salt mines led the Spanish to call Curaçao &quot;the useless island&quot;.

Over time, the number of Spaniards living on Curaçao decreased while the number of aboriginal inhabitants stabilized. Presumably through natural growth, return and colonization, the Caquetio population then began to increase. In the last decades of Spanish occupation, Curaçao was used as a large cattle ranch. At that point, Spaniards lived around [[Santa Barbara, Curaçao|Santa Barbara]], Santa Ana and in the villages in the western part of the island, while the Caquetios are thought to have lived scattered all over the island.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao {{!}} Dutch Caribbean {{!}} Photos |url=https://ozoutback.com.au/the%20Dutch%20Caribbean/curacao/index.html |access-date=13 December 2025 |website=ozoutback.com.au }}&lt;/ref&gt;

===Dutch colonial rule===
[[File:Curacao, 1807 RCIN 735132 (cropped).jpg|thumb|[[Royal Navy]] warships under [[Charles Brisbane]] capturing Curaçao on 1 January 1807]]

In 1634, during the [[Eighty Years' War]] of independence between the [[Dutch Republic|Republic of the Netherlands]] and Spain, the [[Dutch West India Company]] under Admiral [[Johann van Walbeeck]] invaded the island; the Spanish surrendered in San Juan in August. Approximately 30 Spaniards and many indigenous people were then deported to Santa Ana de Coro in Venezuela. About 30 Taíno families were allowed to live on the island while Dutch colonists started settling there.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

The Dutch West India Company founded the capital of Willemstad in 1634 on the banks of an inlet called the Schottegat; the [[natural harbour]] proved an ideal place for trade.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beneath the Colors: Uncovering the Hidden History of Willemstad, Curaçao |url=https://www.majesticcuracao.com/news-offers/beneath-the-colors:-uncovering-the-hidden-history-of-willemstad,-cura%C3%A7ao |access-date=2026-04-20 |website=Majestic City Suites Hotel |language=en}}&lt;/ref&gt; Commerce and shipping—and [[piracy in the Caribbean|piracy]]—became Curaçao's most important economic activities. Later, [[salt mines|salt mining]] became a major industry, the mineral being a lucrative export at the time.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1900 {{!}} The First Proftible Industry in Curaçao - Curaçao History |url=http://www.curacaohistory.com/1900-the-first-proftible-industry-in-curacao |access-date=2026-04-20 |website=www.curacaohistory.com |language=en}}&lt;/ref&gt; From 1662, the Dutch West India Company made Curaçao a centre of the [[Atlantic slave trade]], often bringing slaves from West Africa to the island, before selling them elsewhere in the Caribbean and [[Spanish Main]].&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;

[[Sephardic Jews]] fleeing persecution in [[Expulsion of the Jews from Spain|Spain]] and [[Expulsion of the Jews from Portugal|Portugal]] sought safe haven in [[Dutch Brazil]] and the [[Dutch Republic]]. Many settled in Curaçao, where they made significant contributions to its civil society, cultural development, and economic prosperity.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |title=Curacao Virtual Jewish History Tour |website=jewishvirtuallibrary.org |access-date=23 October 2015 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015738/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In 1674 the island became a [[free port]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://discovercuracao.today/history |title=The story of Curacao &amp;#124; History |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208140039/https://discovercuracao.today/history }}&lt;/ref&gt;

In the [[Franco-Dutch War]] of 1672–1678, French Admiral [[Jean II d'Estrées]] planned to attack Curaçao. His fleet—12 [[Man-of-war|men-of-war]], three [[fire ship]]s, two transports, a [[hospital ship]], and 12 [[privateer]]s—met with disaster, losing seven men-of-war and two other ships when they struck [[reef]]s off the [[Las Aves archipelago]]. The serious navigational error occurred on 11 May 1678, a week after the fleet set sail from [[Saint Kitts]].{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Curaçao, Broad Street.jpg|thumb|[[Willemstad]], 1885]]

Many Dutch colonists grew affluent from the slave trade, building impressive colonial buildings in the capital of Willemstad; the city is now a [[UNESCO World Heritage Site]].

In 1795, [[Curaçao Slave Revolt of 1795|a major slave revolt]] took place under the leaders [[Tula (Curaçao)|Tula Rigaud]], Louis Mercier, Bastian Karpata, and Pedro Wakao. Up to 4,000 slaves in northwest Curaçao revolted, with more than 1,000 taking part in extended gunfights. After a month, the slave owners were able to suppress the revolt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20020826055753/http://www.papiamentu.net/curacao/heroes.html |url-status=usurped |archive-date=26 August 2002 |title=Curaçao History |publisher=Papiamentu.net |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RXsBJzA61lcC&amp;pg=PA525 |title=Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=2007 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313332739 }}&lt;/ref&gt;

[[File:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|The colourful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao]]

Curaçao's proximity to South America resulted in interaction with cultures of the coastal areas more than a century after the independence of the Netherlands from Spain. Architectural similarities can be seen between 19th century Willemstad neighbourhoods and the nearby Venezuelan city of [[Santa Ana de Coro|Coro]] in [[Falcón State]], which has also been designated a World Heritage Site. Netherlands established economic ties with the [[Viceroyalty of New Granada]] that included the present-day countries of [[Colombia]] and [[Venezuela]]. In the 19th century, Curaçaoans such as [[Manuel Piar]] and [[Luis Brión]] were prominently engaged in the wars of independence of both Venezuela and Colombia. Political refugees from the mainland, such as [[Simón Bolívar]], regrouped in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Octagon Museum – Curaçao Art |url=https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501131217/https://curacao-art.com/galleries/octagon-museum/ |archive-date=1 May 2021 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao-Art.com }}&lt;/ref&gt;

During the [[French Revolutionary and Napoleonic Wars]], [[British Empire|British]] forces twice occupied Curaçao; the [[Invasion of Curaçao (1800)|first occupation]] lasted from 1800 to 1803, and the second occupation from 1807 to 1815.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curacao in the British Empire |url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm |access-date=13 December 2025 |website=BritishEmpire.co.uk }}&lt;/ref&gt; At the end of the [[Napoleonic Wars]] stable Dutch rule returned in 1815. After the signing of the [[Convention of London (1814)|Treaty of London]], the island was incorporated into the colony of [[Curaçao and Dependencies]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |title=The History of Curaçao |access-date=15 July 2019 |archive-date=27 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The Dutch [[Timeline of abolition of slavery and serfdom|abolished slavery]] in 1863, causing vast changes in the economy with the shift to [[wage labour]].&lt;ref name=&quot;curacao-travelguide.com&quot; /&gt; Some Curaçao inhabitants emigrated to other islands, such as [[Cuba]], to work in [[Sugar plantations in the Caribbean|sugarcane plantations]]. Other former slaves had nowhere to go and continued working for plantation owners under the [[tenant farmer]] system,{{Efn|Called &quot;Paga Tera&quot;}} in which former slaves leased land from former masters.{{Citation needed|date=February 2026}}

Historically, Dutch was not widely spoken on the island outside of the colonial administration, but its use increased in the late 19th and early 20th centuries.&lt;ref name=&quot;Putte&quot;&gt;''Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd''. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers&lt;/ref&gt; Students on Curaçao, Aruba, and Bonaire were taught predominantly in Spanish until the early 19th century, when the British occupied all three islands. Teaching of Spanish was restored when Dutch rule resumed in 1815. Also, efforts were made to introduce widespread bilingual Dutch and [[Papiamento|Papiamentu]] education in the late 19th century.&lt;ref&gt;Van Putte 1999.&lt;/ref&gt;

===20th and 21st centuries===
When oil was discovered in the Venezuelan [[Maracaibo Basin]] town of Mene Grande in 1914, Curaçao's economy was dramatically altered. In the early years, both [[Royal Dutch Shell|Shell]] and [[Exxon]] held drilling [[Concession (contract)|concessions]] in Venezuela, which ensured a constant supply of crude oil to refineries in [[Aruba]] and Curaçao. Crude oil production in Venezuela was inexpensive. Both Shell and Exxon were [[Vertical integration|vertically integrated]] and controlled the entire industry, from pumping, transporting, and refining to sales. The refineries on Aruba and Curaçao operated in global markets and were profitable partly because of the margin between the production costs of crude oil and the revenues the sale of oil products. This provided a safety net for losses incurred through inefficiency or excessive operating costs at the refineries.&lt;ref name=&quot;The History of Curaçao&quot; /&gt;{{unreliable source?|date=February 2022}}

In 1929, Curaçao was attacked by Venezuelan rebel commander [[Rafael Simón Urbina]], who, with 250 soldiers, captured the fort. The Venezuelans plundered weapons, ammunition, and the island's treasury. They also managed to capture the Governor of the island, Leonardus Albertus Fruytier (1882–1972), and hauled him off to Venezuela on a stolen American ship, ''Maracaibo''. Fruytier was criticized and had to resign as governor. After returning to the Netherlands, he settled for a position as chief inspector in [[Maastricht]]. The Dutch increased their military presence on the island.&lt;ref name=mindef&gt;{{cite web |url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |title=WHKMLA: List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands |date=7 April 2024 |access-date=15 July 2019 |archive-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715210154/http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 1936 a burning bale of cotton thrown overboard by the crew of MS ''Colombia'', which lay anchored in the Schottegat, caused the oil floating on the water to catch fire. It took days to get the fire under control; houses had to be evacuated, but there were no casualties.

During the Second World War, the island played an important role in the supply of fuel for the [[Allies of World War II|Allied]] forces. In 1940, before the invasion of the Netherlands by [[Nazi Germany|Germany]], the British occupied Curaçao and the French Aruba. The presence of powers other than the Netherlands alarmed the Venezuelan government given the proximity of these islands at the entrance to the [[Gulf of Venezuela]] and the fact they had historically been used as bases to launch incursions against Venezuelan territory. In 1941, US troops occupied the island and built the military airport &quot;Hato&quot;. The main purpose was this deployment was to fight against expected future attacks by [[Axis powers|Axis]] [[submarine]]s and potentially long-distance German [[bomber]] aircraft. The United States was also concerned over the potential threat of a German invasion of the continental US launched with the aid of German settlers in South America.

In 1942 the port of Willemstad, one of the main sources of fuel for the Allied operations, was besieged by German submarines on several occasions under Neuland Operation. In August 1942, the Germans returned to Curaçao and attacked a [[Tanker (ship)|tanker]] before receiving fire from a Dutch [[Coastal artillery|shore battery]] and slipping away. The [[United States Navy]] established the [[United States Fourth Fleet|Fourth Fleet]], which was responsible for countering enemy naval operations in the Caribbean and in the South Atlantic. The [[United States Army]] also sent aircraft and personnel to help protect the oil refineries and bolster the [[Venezuelan Air Force]].

[[File:Dutch soldier, 1969 Curaçao uprising.png|thumb|A Dutch soldier on patrol in Willemstad following the 1969 riots]]

In 1954, Curaçao and other Dutch Caribbean colonies were joined to form the [[Netherlands Antilles]]. Discontent with Curaçao's seemingly subordinate relationship to the Netherlands, ongoing [[racial discrimination]], and a rise in unemployment owing to layoffs in the [[Isla refinery|Shell refinery]] led to a [[1969 Curaçao uprising|series of riots]] in 1969.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975, p. 81, Oostindie &amp; Klinkers 2013, p. 98, &quot;Striking Oil Workers Burn, Loot in Curacao&quot;. ''Los Angeles Times''. 31 May 1969, p. 2.&lt;/ref&gt; A state of emergency was declared after rioters set fire to the [[Willemstad]] downtown and the bankers mansions. Protestors had to face the Dutch Navy marines dispatching from the local military base on the island, to quell the rebellion led by charismatic politicians such as [[Papa Godett]] and [[Stanley Browne (politician)|Stanley Browne]]. The riots resulted in two deaths, numerous injuries and severe property and infrastructural damage in Willemstad. In response, the Dutch government introduced far-reaching reforms, allowing Afro-Curaçaoans greater influence over the island's political and economic life, and increased the prominence of the local Papiamentu language.&lt;ref&gt;Anderson &amp; Dynes 1975 pp. 100–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sharpe 2015, p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Verton 1976, p. 90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Nieuwe ministers legden eed af&quot; (in Dutch). ''Amigoe di Curaçao''. 12 December 1969, p. 1.&lt;/ref&gt;

Curaçao experienced an economic downturn in the early 1980s. Shell's refinery on the island operated with significant losses from 1975 to 1979, and again from 1982 to 1985. Persistent losses, global [[overproduction]], stronger competition, and low market expectations threatened the refinery's future. In 1985, after 70 years, Royal Dutch Shell decided to end its activities on Curaçao. This came at a crucial moment. Curaçao's fragile economy had been stagnant for some time. Several revenue-generating sectors suffered even more during this period: tourism from Venezuela collapsed after the [[devaluation]] of the [[Venezuelan bolívar|bolivar]], and a slowdown in the transportation sector had deleterious effects on the Antillean Airline Company and the Curaçao Dry Dock Company.{{Citation needed|date=February 2026}}

In the mid-1980s, Shell sold its refinery for the symbolic amount of one [[Netherlands Antillean guilder|Antillean guilder]] to a local government [[consortium]]. In recent years, the ageing refinery has been the subject of lawsuits alleging that its emissions, including [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] and [[Atmospheric particulate matter|particulate matter]], far exceed safety standards.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news |date=30 June 2008 |title=Curaçao Refinery Sputters On, Despite Emissions |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |work=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111181434/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKN2929170620080701 |archive-date=11 January 2009 }}&lt;/ref&gt; The government consortium leases the refinery to the Venezuelan [[PDVSA]] state oil company.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Continuing economic hardship in the late 1990s and early 2000s resulted in much emigration to the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wodc.nl/binaries/ob299-summary_tcm28-70855.pdf |title=The Dutch migration monitor: Backgrounds and developments of different types of international migration |website=Wodc.nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820091344/http://www.wodc.nl/images/ob299-summary_tcm44-402600.pdf |archive-date=20 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

On 1 July 2007, Curaçao was due to become a country within the Kingdom of the Netherlands, like Aruba and the Netherlands Antilles. On 28 November 2006, the change was delayed when the island council rejected a clarification memorandum on the process. A new island council ratified this agreement on 9 July 2007.&lt;ref name=&quot;approved&quot;&gt;{{cite web |author=The Daily Herald St. Maarten |title=Curaçao IC ratifies 2 November accord |url=http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |date=9 July 2007 |access-date=13 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711181904/http://www.thedailyherald.com/news/daily/k045/ratify045.html |archive-date=11 July 2007 }}&lt;/ref&gt; On 15 December 2008, Curaçao was again scheduled to become a separate country within the Kingdom of the Netherlands. A non-binding referendum on the move was held in Curaçao on 15 May 2009; 52% of voters supported it.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cuales |first=Orlando |date=15 May 2009 |title=Curacao&lt;!--actual spelling used at the website--&gt; Referendum Approves Increasing Autonomy |work=Newser |agency=Associated Press |url=http://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |url-status=dead |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607042327/https://www.newser.com/article/d98729g80/curacao-referendum-approves-increasing-autonomy.html |archive-date=7 June 2019 }}&lt;/ref&gt;

====Since the dissolution of the Netherlands Antilles====
The [[dissolution of the Netherlands Antilles]] came into effect on 10 October 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |title=New constitutional order – Caribbean Parts of the Kingdom – Government.nl |first=Ministerie van Binnenlandse Zaken en |last=Koninkrijksrelaties |website=Government.nl |access-date=23 August 2017 |date=13 December 2011 |archive-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607111857/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/new-constitutional-order |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004012255/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2009/10/1/011009_antillen.html |archive-date=4 October 2009 |title=NOS Nieuws&amp;nbsp;– Antillen opgeheven op 10-10-2010 |publisher=Nos.nl |date=18 November 2009 |access-date=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt; Curaçao became a country within the [[Kingdom of the Netherlands]], with the kingdom retaining responsibility for [[Defense (military)|defence]] and [[foreign policy]]. The kingdom was also tasked with overseeing the island's finances under a [[Debt relief|debt-relief]] arrangement agreed upon between the two.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Antilles no longer exists |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |archive-date=11 October 2010 |access-date=13 December 2025 |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; Curaçao's first [[Prime Minister of Curaçao|prime minister]] was [[Gerrit Schotte]]. He was succeeded in 2012 by [[Stanley Betrian]], ''ad interim''. After the 2012 elections, [[Daniel Hodge]] became the third prime minister on 31 December 2012.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao heeft een tussenkabinet, dat vooral moet bezuinigen |url=http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221111033/http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/31/curacao-heeft-een-nieuw-tussenkabinet-dat-vooral-moet-bezuinigen |archive-date=21 February 2016 |access-date=13 December 2025 |work=nrc.nl |language=nl }}&lt;/ref&gt; He led a [[demissionary cabinet]] until 7 June 2013, when a new cabinet under the leadership of [[Ivar Asjes]] was sworn in.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Regering Curaçao beëdigd |url=https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213213547/https://nos.nl/artikel/515584-regering-curacao-beedigd |archive-date=13 February 2022 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt;

Although Curaçao is autonomous, the Netherlands has intervened in its affairs to ensure that parliamentary elections are held and to assist in finalizing accurate budgets. In July 2017, Curaçaoan Prime Minister [[Eugene Rhuggenaath]] said he wanted Curaçao to take full responsibility over its affairs, but asked for more cooperation and assistance from the Netherlands, with suggestions for more innovative approaches to help Curaçao succeed and increase its [[standard of living]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |title=Curaçao Prime Minister wants to do business with the Netherlands |date=4 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202227/http://curacaochronicle.com/main/curacao-prime-minister-wants-to-do-business-with-the-netherlands/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |title=Premier Rhuggenaath participates High Level Political Forum in New York |date=17 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213202230/http://curacaochronicle.com/main/premier-rhuggenaath-participates-high-level-political-forum-in-new-york/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Dutch government reminded the Curaçaoan government that it had provided assistance with oil refinery negotiations with the Chinese &quot;on numerous occasions&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |title=On numerous occasions the Netherlands has offered assistance with Oil Refinery negotiations |date=10 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729002545/http://curacaochronicle.com/main/on-numerous-occasions-the-netherlands-has-offered-assistance-with-oil-refinery-negotiations/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

The 2020 [[COVID-19 pandemic in Curaçao|COVID-19 pandemic]] resulted in [[austerity measures]]. Curaçao had to impose spending cuts to qualify for additional aid from the Netherlands.&lt;ref name=&quot;ntr&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |title=Protest Curaçao eindigt in rellen en plunderingen, avondklok ingesteld |website=[[Omroep NTR]] via Knispelkrant Curaçao |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065213/https://www.knipselkrant-curacao.com/ntr-protest-curacao-eindigt-in-rellen-en-plunderingen-avondklok-ingesteld/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; As part of the austerity package, the Government of Curaçao announced a 12.5% cut in benefits for civil servants.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Angry protestors heading towards Fort Amsterdam |url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626001734/https://www.curacaochronicle.com/post/local/angry-protestors-heading-towards-fort-amsterdam/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt; On 24 June 2020, a group of civil servants, together with [[waste collector]]s from Selikor, marched to [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] and demanded to speak with Rhuggenaath.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; The demonstration turned into a riot, and police cleared the square in front of Fort Amsterdam&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web |last=Drayer |first=Dick |url=https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |title=Plunderingen in Willemstad uitgaansverbod |website=Curacao.nu |date=24 June 2020 |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=25 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625031623/https://curacao.nu/plunderingen-in-willemstad-uitgaansverbod/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; with [[tear gas]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |title=Curaçao protest gets out of hand |website=The Daily Herald.sx |date=25 June 2020 |access-date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627140050/https://www.thedailyherald.sx/islands/curacao-protest-gets-out-of-hand |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The city centre of Willemstad was later [[Looting|looted]].&lt;ref name=&quot;nu&quot; /&gt; 48 people were arrested,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |title=48 personen gearresteerd |website=Dolfijn FM |access-date=25 June 2020 |language=nl |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627184303/https://www.dolfijnfm.com/48-personen-gearresteerd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; the city districts of [[Punda]] and [[Otrobanda]] were placed under [[lockdown]] for the night, and a general [[curfew]] was declared from 20:30 to 06:00.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Punda and Otrobanda in lockdown until Friday; Curfew tonight from 8:30pm until 6am |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626022710/https://www.curacaochronicle.com/post/main/punda-and-otrobanda-in-lockdown-until-friday-curfew-tonight-from-830pm-until-6am/ |archive-date=26 June 2020 |access-date=13 December 2025 |website=CuracaoChronicle.com }}&lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
[[File:Curacao Dushi (34800928041).jpg|thumb|Aerial view of the coast of Curaçao]]
[[File:Curaçao2021OSM.png|thumb|Enlargeable, detailed map of Curaçao]]
[[File:Curacao Iguana iguana 2021 2.jpg|thumb|[[Green Iguana]] from Curaçao]]

Curaçao lies on the [[continental shelf]] of South America and features a hilly topography with its highest point, named [[Christoffelberg]], reaching {{cvt|372|m|ft}} above sea level.&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; Curaçao has a diverse range of beaches from its coastline's bays, inlets, lagoons, seasonal lakes, rough seas at its northshore, and spring water. In addition, Curaçao has [[upwelling]], which is an [[oceanographic]] phenomenon that involves wind-driven motion of dense, cooler and nutrient-rich water from the deep ocean moving towards the ocean surface. This is a source of natural minerals, thermal conditions, and seawater used in [[hydrotherapy]] and [[mesotherapy]], making the island one of many [[Balneotherapy|balneoclimateric]] areas in the region. Furthermore, off the southeast coast of the main island of Curaçao lies the tiny unhabitated Isle of [[Klein Curaçao]],&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; which has a long stretched beach.

=== Flora ===
Curaçao's flora differ from typical tropical island vegetation. The arid [[Guajira–Barranquilla xeric scrub]] ecoregion is most notably different, with various forms of [[cacti]], thorny shrubs, [[evergreen]], and [[watapana]] trees (''Libidibia coriaria''; called ''divi-divi'' on Aruba), which are characteristic of the ABC islands and the national symbol of Aruba. ''[[Brassavola nodosa]]'' is a [[Drought tolerance|drought-tolerant]] species of ''[[Brassavola]],'' one of the few [[orchid]]s present in the ABC islands.{{Citation needed|date=February 2026}}

[[File:Melocactus macracanthos subsp. macracanthos (6253748197).jpg|thumb|''[[Melocactus macracanthos]]'' in Curaçao]]

=== Fauna ===
{{Further|Rodents of the Caribbean#Curaçao}}
{{Further|List of birds of Curaçao}}

Curaçao is [[Semi-arid climate|semi-arid]], and as such has not supported the numerous tropical species of mammals, birds, and lizards most associated with [[rainforest]]s. Dozens of species of [[hummingbird]]s, [[bananaquit]]s, [[Oriole blackbird|orioles]], and the larger [[tern]]s, [[heron]]s, [[egret]]s, and even [[flamingo]]s make their homes near ponds or in coastal areas. The [[Venezuelan troupial|turpial]], a black bird with a bright orange underbelly and white swatches on its wings, is common to Curaçao. The [[mockingbird]], called ''chuchubi'' in Papiamentu, resembles the North American mockingbird, with a long white-grey tail and a grey back. Near shorelines, big billed [[brown pelican]]s feed on fish. Other seabirds include several types of [[gull]]s and large [[cormorant]]s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Prins |first1=T. G. |last2=Reuter |first2=J. H. |last3=Debrot |first3=A. O. |last4=Wattel |first4=J. |last5=Nijman |first5=V. |date=October 2009 |title=Checklist of the Birds of Aruba, Curaçao and Bonaire, South Caribbean |url=https://bioone.org/journals/ardea/volume-97/issue-2/078.097.0201/Checklist-of-the-Birds-of-Aruba-Cura%c3%a7ao-and-Bonaire-South/10.5253/078.097.0201.full |journal=Ardea |volume=97 |issue=2 |pages=137–268 |doi=10.5253/078.097.0201 |issn=0373-2266 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Other than field mice, small rabbits, and cave bats, Curaçao's most notable animal is the [[white-tailed deer]]. This deer is related to the American white-tailed deer, or Virginia deer, found in areas from North America through Central America and the Caribbean, and as far south as Bolivia. It can be a large deer, some reaching {{convert|6|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in length and {{convert|3|ft|m|spell=in|sigfig=1}} in height and weighing as much as {{convert|300|lb}}. It has a long tail with a white underside and is the only type of deer on the island. It has been a [[protected species]] since 1926, and an estimated 200 live on Curaçao. They are found in many parts of the island, but most notably at the west end's Christoffel Park, where about 70% of the herd resides.{{Citation needed|date=February 2026}}

There are several species of [[iguana]], light green in colour with shimmering shades of aqua along the belly and sides, found lounging in the sun across the island. The iguanas found on Curaçao serve not only as a scenic attraction but, unlike many islands that gave up the practice years ago, remain hunted for food. Along the west end of the island's north shore are several inlets that have become home to breeding [[sea turtle]]s. These turtles are protected by the park system in Shete Boka Park and can be visited accompanied by park rangers.{{Citation needed|date=January 2021}}

Historically, Curaçao contained a diverse ecosystem of [[stygofauna]], including members from relictual crustacean groups such as ''[[Thermosbaenacea]]''. However, this network of aquatic species, involving numerous endemic taxa, have not been detected since the 1970s. Their abrupt disappearance is hypothesized to have resulted from a combination of habitat destruction and contamination of groundwater by oil and discharge, the result of oil industry activities in the late 1900s.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphreys |first=W.F. |date=October 2022 |title=Community Extinction: The Groundwater (Stygo-)Fauna of Curaçao, Netherlands, Antilles |journal=Hydrobiologia |volume=849 |issue=21 |pages=4605–4611 |doi=10.1007/s10750-022-05032-2 |doi-access=free |bibcode=2022HyBio.849.4605H }}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
Curaçao has a [[semi-arid climate|hot, semi-arid climate]] ([[Köppen climate classification]] ''BSh'') with a [[dry season]] from January to September and a [[wet season]] from October to December.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate Summary |url=https://www.meteo.cw/climate.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026044623/https://www.meteo.cw/climate.php |archive-date=26 October 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Rainfall is scarce, only {{convert|450|mm|0}} per year; in particular, the rainy season is drier than it normally is in tropical climates; during the dry season, it almost never rains. Owing to the scarcity of rainfall, the landscape of Curaçao is arid; especially on the north coast of the island. Temperatures are relatively constant, with small differences measured throughout the year. The [[trade winds]] cool the island during the day and warm it at night. The coolest month is January with an average temperature of {{convert|26.6|°C|0|disp=or}}; the hottest is September with an average temperature of {{convert|29.1|°C|0|disp=or}}. The year's average maximum temperature is {{convert|31.4|°C|0|disp=or}}. The year's average temperature is {{convert|25.7|°C|0|disp=or}}. The seawater around Curaçao averages around {{cvt|27|°C}} and is coolest (avg. {{convert|25.9|°C|disp=sqbr}}) from February to March, and hottest (avg. {{convert|28.2|°C|disp=sqbr}}) from September to October.{{Citation needed|date=January 2021}}

Because Curaçao lies North of the [[Intertropical Convergence Zone]] and in an area of low-level divergence where winds flow parallel to the coast, its climate is much drier than expected for the northeastern side of a continent at its latitude. Rainfall is also extremely variable from year to year,&lt;ref&gt;Dewar, Robert E. and Wallis, James R; ‘Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach’; in ''[[Journal of Climate]]'', 12; pp. 3457–3466&lt;/ref&gt; being strongly linked to the [[El Niño Southern Oscillation]]. As little as {{convert|200|mm|in|0|disp=or}} may fall in a strong El Niño year, but as much as {{convert|1150|mm|in|0|disp=or}} is not unknown in powerful [[La Niña]] years.

Curaçao lies outside the [[Main Development Region]] for [[tropical cyclone]]s, but is still occasionally affected by them, as with Hurricanes [[Hurricane Hazel|Hazel]] in 1954, [[Hurricane Anna (1961)|Anna]] in 1961, [[Hurricane Felix (2007)|Felix]] in 2007, and [[Hurricane Omar (2008)|Omar]] in 2008. No hurricane has made [[landfall]] in Curaçao since the US [[National Hurricane Center]] started tracking hurricanes. Curaçao has, however, been directly affected by pre-hurricane tropical storms several times; the latest being Hurricane [[Hurricane Tomas|Tomas]] in 2010, [[Hurricane Cesar-Douglas|Cesar]] in 1996, [[Hurricane Joan–Miriam|Joan]] in 1988, [[Hurricane Cora|Cora]] and [[Hurricane Greta–Olivia|Greta]] in 1978, [[Hurricane Edith (1971)|Edith]] and [[Hurricane Irene (1971)|Irene]] in 1971, and [[Hurricane Francelia|Francelia]] in 1969. Tomas brushed past Curaçao as a tropical storm, dropping as much as {{cvt|265|mm|1}} of rain on the island, nearly half its annual precipitation in a single day.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Doden door noodweer op Curaçao |url=http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |access-date=1 November 2010 |date=1 November 2010 |publisher=Netherlands National News Agency |language=nl |archive-date=4 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104184423/http://www.nu.nl/buitenland/2369389/doden-noodweer-curaao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; This made Tomas one of the wettest events in the island's history,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |title=Damdoorbraken in Curaçao door storm Tomas |access-date=2 November 2010 |date=2 November 2010 |publisher=Nieuws.nl |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618091320/http://www.myheadlines.org/modules.php?op=modload&amp;name=MyHeadlines&amp;file=index5&amp;sid=1558&amp;cid=3586951&amp;source=Nieuws.nl |archive-date=18 June 2011 }}&lt;/ref&gt; as well as one of the most devastating; its flooding killed two people and caused over NAƒ50&amp;nbsp;million (US$28&amp;nbsp;million) in damage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |title=50 miljoen schade |date=6 November 2010 |publisher=versgeperst.com |author=Elisa Koek |language=nl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708213319/http://www.curalive.com/news/versgeperst/06nov2010-50-miljoen-schade |archive-date=8 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Redactie Aworaki |date=2 November 2010 |title=Twee doden op Curaçao door Tropische Storm Tomas |url=http://www.rnw.nl/caribiana/article/twee-doden-op-curacao-door-tropische-storm-tomas |access-date=13 December 2025 |website=Aworaki.nl }}&lt;/ref&gt;

According to the Emissions Database for Global Atmospheric Research, average [[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|carbon dioxide emissions per person]] on the island were 52 tonnes in 2018, the second highest in the world.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fossil CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and GHG emissions of all world countries: 2019 report. |url=http://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |date=26 September 2019 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789276111009 |archive-date=8 September 2021 |access-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908142704/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Meteo, the Curaçao weather department, provides up-to-date information about weather conditions via its website and [[mobile app]]s for [[iOS]] and [[Android (operating system)|Android]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weather App |url=https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193003/https://www.meteo.cw/about_app.php?Lang=Eng&amp;St=TNCC&amp;Sws=R11 |archive-date=24 May 2023 |website=Meteo.cw |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;
{{Weather box
| location = Curaçao – Hato International airport (TNCC) (Temperature and rainfall: 1991-2020) (1981–2010)
| metric first = Yes
| single line = Yes
|Jan record high C = 33.3
|Feb record high C = 33.2
|Mar record high C = 33.0
|Apr record high C = 34.7
|May record high C = 36.0
|Jun record high C = 37.5
|Jul record high C = 35.0
|Aug record high C = 37.4
|Sep record high C = 38.3
|Oct record high C = 36.0
|Nov record high C = 35.6
|Dec record high C = 33.4
|year record high C = 38.3
|Jan high C = 30.0
|Feb high C = 30.3
|Mar high C = 30.7
|Apr high C = 31.4
|May high C = 31.9
|Jun high C = 32.1
|Jul high C = 32.2
|Aug high C = 32.8
|Sep high C = 33.0
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 31.2
|Dec high C = 30.3
|year high C = 31.5
|Jan mean C = 26.7
|Feb mean C = 26.8
|Mar mean C = 27.2
|Apr mean C = 27.8
|May mean C = 28.5
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 28.6
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.3
|Oct mean C = 28.8
|Nov mean C = 28.0
|Dec mean C = 27.3
|year mean C = 28.1
|Jan low C = 24.5
|Feb low C = 24.6
|Mar low C = 25.0
|Apr low C = 25.7
|May low C = 26.4
|Jun low C = 26.5
|Jul low C = 26.3
|Aug low C = 26.7
|Sep low C = 26.8
|Oct low C = 26.4
|Nov low C = 25.6
|Dec low C = 25.0
|year low C = 25.8
|Jan record low C = 21.5
|Feb record low C = 20.6
|Mar record low C = 21.3
|Apr record low C = 22.0
|May record low C = 21.6
|Jun record low C = 22.4
|Jul record low C = 22.3
|Aug record low C = 21.3
|Sep record low C = 22.7
|Oct record low C = 21.9
|Nov record low C = 22.0
|Dec record low C = 21.6
|year record low C = 20.6
|rain colour = green
|Jan rain mm = 51.0
|Feb rain mm = 25.0
|Mar rain mm = 18.0
|Apr rain mm = 16.0
|May rain mm = 15.0
|Jun rain mm = 22.0
|Jul rain mm = 37.0
|Aug rain mm = 28.0
|Sep rain mm = 43.0
|Oct rain mm = 91.0
|Nov rain mm = 141.0
|Dec rain mm = 86.0
|year rain mm = 571.0
|unit rain days = 1.0 mm
|Jan rain days = 8.5
|Feb rain days = 5.5
|Mar rain days = 2.5
|Apr rain days = 2.4
|May rain days = 2.2
|Jun rain days = 3.3
|Jul rain days = 6.3
|Aug rain days = 4.6
|Sep rain days = 4.7
|Oct rain days = 8.1
|Nov rain days = 10.9
|Dec rain days = 11.4
|year rain days = 70.4
|Jan humidity = 78.5
|Feb humidity = 78.2
|Mar humidity = 77.3
|Apr humidity = 78.2
|May humidity = 77.9
|Jun humidity = 77.5
|Jul humidity = 78.1
|Aug humidity = 77.8
|Sep humidity = 78.1
|Oct humidity = 79.6
|Nov humidity = 80.6
|Dec humidity = 79.5
|year humidity = 78.4
|Jan sun = 264.7
|Feb sun = 249.6
|Mar sun = 271.8
|Apr sun = 249.4
|May sun = 266.3
|Jun sun = 266.7
|Jul sun = 290.4
|Aug sun = 302.5
|Sep sun = 261.7
|Oct sun = 247.8
|Nov sun = 234.7
|Dec sun = 247.1
|year sun = 3152.7
|Jan percentsun = 73.8
|Feb percentsun = 75.2
|Mar percentsun = 72.8
|Apr percentsun = 67.0
|May percentsun = 67.9
|Jun percentsun = 70.8
|Jul percentsun = 73.3
|Aug percentsun = 78.2
|Sep percentsun = 71.6
|Oct percentsun = 67.4
|Nov percentsun = 67.6
|Dec percentsun = 69.8
|year percentsun = 71.3
|source = Meteorological Department Curacao&lt;ref name=climate&gt;{{cite web |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |publisher=Meteorological Department Curacao |title=Summary Climatological Data 1981–2010 |access-date=12 August 2020 |archive-date=14 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114070019/https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Cur.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/div&gt;

==== Climate change ====
Average temperatures have risen sharply in the past 40 years in the Caribbean Netherlands and Curaçao has experienced more warm days and fewer cooler nights.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Vordev |title=Climate Change Becomes an Existential Crisis on the Islands |url=https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115202305/https://www.curacaochronicle.com/post/main/climate-change-becomes-an-existential-crisis-on-the-islands/ |archive-date=15 November 2021 |website=CuracaoChronicle.com |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; The [[Intergovernmental Panel on Climate Change]] predicts that should air temperatures increase by 1.4 degrees, there will be a 5% to 6% decrease in rainfall, increased frequency and intensity of extreme weather events (including a 66% increase in hurricane intensity), and a 0.5- to 0.6-metre sea-level rise in the Caribbean Netherlands.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Geology ===
{{Main|Geology of Curaçao}}

The northern [[seabed]] drops steeply within {{cvt|60|m}} of the Curaçaoan shore. This drop-off is known as the &quot;blue edge&quot;. On Curaçao, four major [[geological formation]]s can be found: the lava formation, the Knip formation, the Mid-Curaçao formation and limestone formations.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geology |url=http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016111021/http://www.researchstationcarmabi.org/ecosystems/geology/ |archive-date=16 October 2015 |website=ResearchStationCarmabi.org |language=nl-NL |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

Curaçao lies within the [[Caribbean large igneous province]] (CLIP) with key exposures of those lavas existing on the island consisting of the Curaçao Lava Formation (CLF). The CLF consists of {{convert|5|km}} of [[pillow lava]]s with some [[basalt]] [[intrusion]]s. The ages of these rocks include 89 [[mega-annum|Ma]] for the lavas and 75 Ma for the [[poikilitic]] [[sill (geology)|sills]], though some sequences may have erupted as late as 62–66 Ma, placing them in the [[Cretaceous]] period. Their composition includes [[picrite]] pillows at the base, followed by [[tholeiitic]] lavas, then [[hyaloclastite]]s, then the poikilitic sills. The CLF was gradually [[geologic uplift|uplifted]] until [[Eocene]]-[[Miocene]] limestone caps formed, before final exposure above sea level. [[Christoffelberg]] and the Zevenbergen (Seven Hills) portion of the island have exposures of the Knip [[formation (geology)|Formation]]. This formation includes deepwater deposits of [[calcareous]] [[sand]]s and fine [[clay]]s, capped by [[siliceous]] [[chert]] containing [[radiolarian]]s. Middle Curaçao contains [[alluvial]] soils from eroded CLF and limestone.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Loewen |first1=M.W. |last2=Duncan |first2=R.A. |last3=Krawl |first3=K. |last4=Kent |first4=A.J. |last5=Sinton |first5=C.W. |last6=Lackey |first6=J. |title=Prolonged Volcanic History for the Curaçao Lava Formation Inferred from New 40Ar-39Ar Ages and Trace Phase Geochemistry |journal=American Geophysical Union, Fall Meeting 2011, Abstract Id. V51D-2542 |date=2011 |volume=2011 |pages=V51D–2542 |bibcode=2011AGUFM.V51D2542L }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=van Buurt |first1=Gerard |title=A Short Natural History of Curaçao. In: Crossing Shifting Boundaries, Language and Changing Political status in Aruba, Bonaire and Curaçao |journal=Proceedings of the ECICC-conference, Dominica 2009 |date=2010 |volume=I |pages=229–256 |url=https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519204621/https://www.dcbd.nl/sites/www.dcbd.nl/files/documents/Short%20Natural%20History%20of%20Cura%C3%A7ao%202010.pdf |url-status=dead |archive-date=19 May 2019 |access-date=3 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

=== Beaches ===
[[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|thumb|[[Grote Knip]] beach]]

Curaçao has 37 beaches.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ruepert |first=Maaike |date=25 November 2014 |title=De 37 stranden van Curaçao in kaart |url=https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |url-status=live |access-date=4 March 2021 |website=[[Algemeen Dagblad]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115104733/https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ |archive-date=15 January 2020 }}&lt;/ref&gt; Most are on the south side of the island. The best known are:

{{div col|colwidth=16em}}
* [[Baya Beach]]
* [[Blue Bay, Curaçao|Blue Bay]]
* [[Boca Sami]]
* [[Daaibooi]]
* [[Grote Knip]] (Kenepa Grandi)
* [[Kleine Knip]] (Kenepa Chiki)
* Kokomo Beach
* Mambo Beach
* Piscaderabaai
* [[Playa Forti]]
* [[Playa Jeremi]]
* Playa Kas Abao
* [[Playa Kalki]]
* [[Playa Kanoa]]
* [[Playa Lagun]]
* [[Playa Porto Marie]]
* [[Playa Santa Cruz]]
* [[Santa Barbara Beach, Curaçao|Playa Santa Barbara]]
* [[Seaquarium Beach]]
* Sint Michielsbaai
* Vaersenbaai
* [[Westpunt]]
{{div col end}}

== فن تعمير ==
ٻيٽ ۾ مختلف قسم جا فن تعمير جا انداز آهن جيڪي علائقي تي مختلف تاريخي حڪمرانن جي اثر کي ظاهر ڪن ٿا، جن ۾ اسپين، هالينڊ شامل آهن، مغربي اثر هيٺ وڌيڪ جديد عنصر شامل آهن جن ۾ بنيادي طور تي آمريڪا ۽ ٻيا يورپي ملڪ شامل آهن. هي کنڊرن ۽ نوآبادياتي عمارتن کان وٺي جديد انفراسٽرڪچر تائين آهي. 

=== قلعا ===
[[File:Curacao Fort Beekenburg Luftbild (34873603326).jpg|thumb|[[Fort Beekenburg]], Caracas Bay, Curaçao]]

When the Dutch arrived in 1634, they built forts at key points around the island to protect themselves from foreign powers, privateers, and pirates. Six of the best-preserved forts can still be seen today:
* [[Fort Amsterdam (Curaçao)|Fort Amsterdam]] (1635)
* [[Fort Beekenburg]] (1703)
* [[Fort Nassau (Curaçao)|Fort Nassau]] (1797)
* [[Waterfort]] (1826)
* [[Otrobanda#Rif Fort|Rif Fort]] (1828)
* [[Fort Piscadera]] (built between 1701 and 1704)

In 1957, the hotel [[Van der Valk Plaza Curaçao]] was built on top of the Waterfort.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Thijs |last=Kateman |title=Curacao, Aruba en Bonaire / druk 1: Binaire en Aruba |url=https://books.google.com/books?id=h8tD8_FRoW8C&amp;pg=PA70 |date=2012 |publisher=ANWB Media – Boeken &amp; Gidsen |isbn=978-90-18-02464-2 |page=70 }}&lt;/ref&gt;

The Rif Fort is located opposite of the Waterfort, across the [[Otrobanda]] harbour entrance. It contains restaurants and shops, and in 2009, the Renaissance Curaçao Resort and Casino opened next to it.&lt;ref&gt;(2011) GEA Curaçao. Ref. AR 48811 – [http://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure Aqua Spa B.V. vs Renaissance Curaçao Resort &amp; Casino (Riffort Village N.V.) – Riffort Village Exploitatie Maatschappij N.V. – Aruba Bank N.V.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021120832/https://www.slideshare.net/jronger/110429-verzoekschrift-bodemprocedure |date=21 October 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beslag renaissance curacao resort &amp; casino bank amigoe |url=https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021113018/https://www.slideshare.net/jronger/beslag-renaissance-curacao-resort-casino-bank-amigoe |archive-date=21 October 2023 |access-date=13 December 2025 |website=SlideShare.net }}&lt;/ref&gt;

==حڪومت ۽ سياست==
===سياست===
After being part of the [[Netherlands Antilles]], Curaçao became autonomous, along with [[Sint Maarten]] island, while the less populated islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]] remained [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] governed by the Netherlands.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Curacao profile |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507150411/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-20413910 |archive-date=7 May 2018 |work=BBC News |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
===حڪومت===
[[File:Edificio del Parlamento de Curaçao, ubicado en el distrito de Punda, Willemstad.jpg|thumb|upright|Curaçao Parliament Building (''Parlamento di Kòrsou'') located in the Punda district, Willemstad]]

Curaçao is a [[Kingdom of the Netherlands#Constituent countries|constituent country]] of the [[Kingdom of the Netherlands]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Its governance takes place in a framework of a [[parliamentary system|parliamentary]] [[representative democracy]]. The [[King of the Netherlands]] is the [[head of state]], represented locally by a [[Governor of Curaçao|governor]], with the [[Prime Minister of Curaçao]] serving as [[head of government]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; [[Executive power]] is exercised by the government. [[Legislative power]] is vested in both the government and [[Estates of Curaçao|parliament]].{{Citation needed|date=January 2021}}

The [[judiciary]] is [[Judicial independence|independent]] of the executive and the legislature. Convicted [[Felony|felons]] are held at the [[Sentro di Detenshon i Korekshon Kòrsou|Curaçao Centre for Detention and Correction]].{{citation needed|date=October 2013}}

Curaçao has full autonomy over most matters; the exceptions are outlined in the [[Charter for the Kingdom of the Netherlands]] under the title &quot;[[Kingdom of the Netherlands#Kingdom affairs|Kingdom affairs]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministry of General Affairs |date=22 December 2014 |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands – Legislation – Royal House of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |access-date=27 January 2025 |website=Royal-House.nl |archive-date=12 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212134630/https://www.royal-house.nl/topics/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Military ===
[[File:Luchtfoto van de marinebasis Parera op Curaçao.jpg|thumb|Parera Naval Base]]

Defence of the island is the responsibility of the Netherlands.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; The [[Netherlands Armed Forces]] deploy both ground and naval units in the Caribbean with some of these forces based on Curaçao.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Schut |first1=M. |last2=Bosch |first2=H.J. |date=October 2010 |title=Militaire (on-)zichtbaarheid op Curaçao; cultuur in conflict |url=https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |magazine=Marineblad |volume=120 |issue=6 |pages=12–16 |language=Dutch |access-date=20 July 2025 |archive-date=21 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721001738/https://marineblad.nl/images/Marineblad/2010-2019/2010/Marineblad%206%20september%202010.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; These forces include:

* a company of the [[Royal Netherlands Army]] on Curaçao on a rotational basis
* a Fast Raiding Interception and Special Forces Craft (FRISC) troop (fast boats)
* a guardship, normally a {{sclass|Holland|offshore patrol vessel|1}}, from the [[Royal Netherlands Navy]] on station in the Caribbean on a rotational basis
* the Royal Netherlands Navy support vessel {{HNLMS|Pelikaan|A804|6}}
* Curmil (Curaçaoan) militia elements&lt;ref&gt;{{cite web |first=Cherique |last=Kranendonk |date=16 November 2015 |title=Professionalisering Curaçaose Militie zet door |url=https://magazines.defensie.nl/allehens/2015/10/07_curmil |website=Alle Hens |publisher=Defensie.nl |language=Dutch }}&lt;/ref&gt;
* Elements of a [[Royal Marechaussee]] brigade of the Armed Forces&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Ministerie van Defensie |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |access-date=13 December 2025 |website=english.defensie.nl }}&lt;/ref&gt;

Two Dutch naval bases, Parera and [[Marinekazerne Suffisant|Suffisant]], are located on the island of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Commandement der Zeemacht Caribisch Gebied |url=https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827000231/https://www.defensie.nl/organisatie/marine/eenheden/commandement-der-zeemacht-caribisch-gebied |archive-date=27 August 2017 |website=Defensie.nl |language=nl-nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; Officers of the [[Military of Aruba|Arubaanse Militie]] complete additional training on Curaçao.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Curaçao Volunteer Corps]] is also stationed at the Suffisant Naval Barracks.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Defensie |first=Ministerie van |title=Units and locations |url=https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606095212/https://english.defensie.nl/topics/caribbean/units-and-locations |archive-date=6 June 2023 |website=English.Defensie.nl |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt;

On the west side of [[Curaçao International Airport]] are [[hangar]]s for the two [[De Havilland Canada Dash 8|Bombardier Dash 8]] Maritime Patrol Aircraft and two [[AgustaWestland AW139]] helicopters of the [[Dutch Caribbean Coast Guard]]. Until 2007, the site was a Royal Netherlands Navy [[air base]] which operated for 55 years with a wide variety of aircraft, including [[Fairey Firefly|Fireflies]], [[Grumman TBF Avenger|Avengers]], [[Grumman S-2 Tracker|Trackers]], [[Lockheed P-2 Neptune|Neptunes]], [[Fokker F27 Friendship|Fokker F-27s]], [[Lockheed P-3 Orion|P-3C Orions]], [[Fokker 50|Fokker F-60s]] and several helicopter types. After the political decision to sell off all Orions, the air base was not needed any more.{{citation needed|date=July 2019}}

The west end of the airport is a [[United States Air Force]] (USAF) [[Forward Operating Site|Forward Operating Location]] (FOL).&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=Curacao/Aruba Forward Operating Locations |url=http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121021714/http://www.12af.acc.af.mil/AboutUs/FactSheets/Display/tabid/5922/Article/319233/curacaoaruba-forward-operating-locations.aspx |url-status=dead |archive-date=21 November 2016 |access-date=18 January 2021 |website=12th Air Force (Air Forces Southern) }}&lt;/ref&gt; The base hosts [[airborne early warning and control]] systems (AWACS), [[cargo aircraft]], [[Aerial refueling|aerial refuelling]] planes, and [[reconnaissance aircraft]].&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Until 1999, the USAF operated a small fleet of [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] fighter aircraft from the FOL.{{citation needed|date=July 2019}} The [[Pacific Architects and Engineers|PAE]] corporation runs base operations at the FOL.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contracts for October 30, 2020 |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |access-date=18 January 2021 |publisher=U.S. Department of Defense |archive-date=14 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814011623/https://www.defense.gov/Newsroom/Contracts/Contract/Article/2400904// |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Conscription ====
Suffisant Naval Base has facilities used for [[conscription]] in the Caribbean. There has been no military conscription since 1997, but a form of [[civil conscription]] has replaced it, compelling underprivileged young Antilleans to undertake professional training.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925143919/https://www.defensie.nl/english/organisation/navy/contents/navy-units/dutch-naval-command-caribbean |title=Commander Netherlands Forces in the Caribbean |first=Ministerie van |last=Defensie |website=defensie.nl |archive-date=25 September 2015 |access-date=15 February 2018 }}&lt;/ref&gt;

==معيشت==
[[File:Bohrinsel Curacao (34800864151).jpg|thumb|Offshore oil platform in Curaçao]]
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139159.jpg|thumb|Historic area of Willemstad, declared a [[World Heritage Site]] by UNESCO in 1997]]

Curaçao has an [[open economy]]; its most important sectors are tourism, [[international trade]], [[Freight transport|shipping services]], [[Oil refinery|oil refining]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dutch Caribbean Refineries On Uncertain Path – Carib Flame |url=http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712141403/http://www.caribflame.com/2017/07/dutch-caribbean-refineries-on-uncertain-path/ |archive-date=12 July 2019 |access-date=13 December 2025 }}&lt;/ref&gt; [[Oil terminal|oil storage]] and [[bunkering]], and international [[financial services]].&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Venezuelan state oil company [[PDVSA]]'s lease on the island's oil refinery expired in 2019; the facility employs 1,000 people, refining oil from Venezuela for export to the United States and Asia.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |title=Curacao Economy 2017, CIA World Factbook |website=Theodora.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130303/http://www.theodora.com/wfbcurrent/curacao/curacao_economy.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Schlumberger]], the world's largest oil field services company, is incorporated in Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Schlumberger_NV.5f3499e2666948c7.html |title=Schlumberger N.V. – Company Information |access-date=14 September 2017 |archive-date=10 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710163818/http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.schlumberger_nv.5f3499e2666948c7.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The {{interlanguage link|Isla oil refinery|fr|Raffinerie de Isla|nl|Isla (raffinaderij)}} is said to be responsible for Curaçao's position as one of the world's top five highest per capita CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emission-producing countries.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |title=COP21 alert: Caribbean part of Dutch Kingdom belongs to top 5 CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita {{!}} Stichting SMOC |website=Stichtingsmoc.nl |language=nl |access-date=2 January 2018 |archive-date=3 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072616/http://www.stichtingsmoc.nl/2015/11/cop21-alert-caribbean-part-of-dutch-kingdom-belongs-to-top-5-co2-emissions-per-capita/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Along with [[Sint Maarten]], Curaçao uses the [[Caribbean guilder]]. On 1 July 2025&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://cdn.centralbank.cw/media/press_releases_2025/20250330_pb2025_008_caribbean_guilder_legal_tender_en.pdf |title=Caribbean Guilder Officially Legal Tender in Curaçao and Sint Maarten |date=31 March 2025 |location=Willemstad |publisher=[[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]] |access-date=1 April 2025 }}&lt;/ref&gt; it formally discontinued the previous currency, the [[Netherlands Antillean guilder]]. Its economy is well-developed, supporting a high standard of living, ranking 46th in the world in terms of [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] and 27th in the world in terms of [[List of countries by GDP (nominal) per capita|nominal GDP per capita]]. Curaçao possesses a [[World Bank high-income economy|high-income economy]] as defined by the [[World Bank]].&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The World Bank |title=Excel file of historical classifications by income. |url=http://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |access-date=18 March 2020 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418183414/https://databank.worldbank.org/data/download/site-content/OGHIST.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=How are the income group thresholds determined? – World Bank Data Help Desk |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/378833-how-are-the-income-group-thresholds-determined |website=datahelpdesk.worldbank.org |access-date=18 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

Activities related to the port of Willemstad, such as the [[Free Trade Zone]], make significant contributions to the economy.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; To achieve greater [[Economic diversity|economic diversification]], the Curaçaoan government is increasing its efforts to attract more foreign investment.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; This policy, called the &quot;Open Arms&quot; policy, features a heavy focus on attracting information technology companies.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |title=An investor's guide to the welcoming island of Curaçao |access-date=10 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031343/https://www.curacao-law.com/wp-content/uploads/2006/08/Investors%20Guide%20Curacao%202006.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mindmagnet.com |url=http://www.ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |title=Ecommerce at Curaçao Corporate |publisher=Ecommerceatcuracao.com |date=1 March 2001 |access-date=23 May 2009 |archive-date=24 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171331/http://ecommerceatcuracao.com/corporate.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investcuracao.com/01e01.html |title=Economic Data Overview |publisher=Investcuracao.com |access-date=23 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228080942/http://www.investcuracao.com/01e01.html |archive-date=28 February 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Since 2016, reduced foreign demand for goods due to the ongoing [[Venezuelan protests (2014–present)|unrest]] and [[Venezuelan presidential crisis|political uncertainty]] in Venezuela has led to decreased exports and increased domestic demand for goods and services, resulting in [[economic stagnation]]. While many economic sectors contracted, expansion took place in the construction, [[Financial intermediary|financial intermediation]], and [[Public utility|utilities]] sectors.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |title=Economic Developments in 2016 and outlook for 2017 / Economische ontwikkelingen in 2016 en vooruitzichten voor 2017 – Curacao / Sint Maarten – BearingPoint Caribbean |date=14 February 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803091737/http://www.bearingpointcaribbean.com/economic-developments-2016-outlook-2017-economische-ontwikkelingen-2016-en-vooruitzichten-voor-2017-curacao-sint-maarten/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Tourism ===
[[File:Curacao Jan Thiel (34526956140).jpg|thumb|Jan Thiel Beach]]
[[File:Elkhorn Coral with a Yellowtail Damselfish in the Caribbean Sea in Curaçao.jpg|thumb|[[Elkhorn coral]] with a yellowtail damselfish (''[[Microspathodon chrysurus]]'') in the Caribbean Sea in Curaçao]]
While tourism plays a major role in Curaçao's economy, the island is less reliant on tourism than many other Caribbean countries. Most tourists come to Curaçao from the Netherlands, the eastern United States, South America and other Caribbean islands.{{citation needed|date=July 2019}} Curaçao was a Caribbean leader in [[cruise ship]] tourism growth, with 610,186 cruise passengers in 2013, a 41.4% increase over the previous year.&lt;ref name=&quot;CaribbeanInTourismGrowth&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |title=Curaçao Leading Caribbean in Cruise Tourism Growth |publisher=Caribjournal.com |date=14 February 2014 |access-date=14 February 2014 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726120635/https://www.caribjournal.com/2014/02/14/curacao-leading-caribbean-in-cruise-tourism-growth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Hato International Airport]] received 1,772,501 passengers in 2013 and announced capital investments totalling US$48&amp;nbsp;million aimed at transforming the airport into a [[Airline hub|regional hub]] by 2018.

The Curaçaoan [[Continental shelf|insular shelf's]] sharp drop-off known as the &quot;Blue Edge&quot; is often visited by [[scuba diving]] tourists.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |title=An Underwater Photographer's Guide to Curaçao |website=DivePhotoGuide |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803050153/http://www.divephotoguide.com/underwater-photography-travel/article/underwater-photographers-guide-curacao/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Coral reefs for [[Snorkelling|snorkelling]] and scuba diving can be reached without a boat. The southern coast has calm waters as well as many small beaches, such as Jan Thiel and Cas Abou. At the westernmost point of the island is [[Watamula]] and the [[Cliff Villa Peninsula]] which are good locations for drift diving. The coastline of Curaçao features numerous bays and inlets which serve as popular mooring locations for boats.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.curacao-vakantie.nl/ |title=Curacao vakantie – Curacao vakantie |website=Curacao vakantie |language=nl-NL |access-date=4 November 2016 |archive-date=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104143858/https://www.curacao-vakantie.nl/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In June 2017, the island was named the Top Cruise Destination in the Southern Caribbean by ''[[Cruise Critic]]'', a major online forum. The winners of the Destination Awards were selected based on comments from cruise passengers who rated the downtown area of Willemstad as &quot;amazing&quot; and the food and shopping as &quot;excellent&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean/ |title=Curaçao has been named the Top Cruise destination in the Southern Caribbean |date=27 July 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904024017/http://curacaochronicle.com/tourism/curacao-has-been-named-the-top-cruise-destination-in-the-southern-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The historic centre of Willemstad is a [[Lists of World Heritage Sites|World Heritage Site]]. Another attraction is the town's colourful street art. The [[Blue Bay Sculpture Garden]] with works from known Curaçao artists is situated in a nearby resort.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://curacao-art.com/galleries/blue-bay-beeldentuin/ |title=Blue Bay Beeldentuin |website=Curacao Art |access-date=21 April 2021 }}&lt;/ref&gt; [[Landhuis Bloemhof]] is an art museum and gallery located in Willemstad.&lt;ref name=&quot;beautiful&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |title=Landhuis Bloemhof |website=Beautiful Curaçao |access-date=21 April 2021 |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421112420/https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-bloemhof.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Some of the coral reefs are affected by tourism. [[Playa Porto Marie|Porto Marie Beach]] is experimenting with artificial coral reefs to improve the reef's condition.{{citation needed|date=February 2020}} Hundreds of artificial coral blocks that have been placed are now home to a large array of tropical fish. It is now under investigation to see if the sewer waste of hotels is a partial cause of the dying of the coral reef.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |title=Vernietigt toeristenpoep ons Nederlandse koraal? |first=Omroep |last=NTR |website=NPO Focus |access-date=12 June 2018 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010220/https://npofocus.nl/artikel/7733/vernietigt-toeristenpoep-ons-nederlandse-koraal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Ecotourism is a growing segment of Curaçaoan tourism.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2022 |title=Why Curacao is a great destination for ecotourists |url=https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |access-date=20 November 2024 |website=10Best |archive-date=1 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201202352/https://10best.usatoday.com/interests/explore/curacao-eco-attractions-caribbean-islands/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; One site in particular – Mambo Beach, also known as &quot;Seaquarium Beach&quot; – is a popular destination due to the calm tides for children, frequent viewing of marine life, and vibrant coral reefs – some of which have been artificially planted to improve reef health.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.reefrenewalcuracao.org/ |access-date=20 November 2024 |website=Reef Renewal Curacao |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917091034/https://www.reefrenewalcuracao.org/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Curacao-Sea-Aquarium-2013.JPG|thumb|The Curaçao Sea Aquarium and the Dolphin Academy share this islet on the west coast of Curaçao, with [[Seaquarium Beach]] nearby.]]

=== Labour ===
In 2016, a Labour Force Survey (LFS) indicated that the unemployment rate was 13.3%. For residents ages 15–64, the employment rate was 70.4%.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |title=Statistics: &quot;Unemployment rate rose to 13.3 percent&quot; |date=1 February 2017 |website=Curacaochronicle.com |access-date=23 August 2017 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803101048/http://curacaochronicle.com/politics/statistics-unemployment-rate-rose-to-13-3-percent/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |title=Supply Side of the Labour Market Curaçao: Labour Force Survey 2016 – BearingPoint Caribbean |date=3 March 2017 |website=Bearingpointcaribbean.com |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803130421/http://www.bearingpointcaribbean.com/supply-side-labour-market-curacao-labour-force-survey-2016/ |archive-date=3 August 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Financial services ===
Curaçao's history in [[financial services]] dates back to the [[First World War]]. Prior to this period, the financial arms of local merchant houses functioned as informal lenders to the community. However, at the turn of the 20th century, Curaçao underwent industrialization, and a number of merchant houses established private [[commercial bank]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20030514073223/http://books.caribseek.com/Curacao/Commercial_History_of_Curacao/twentieth-century-private-banking.shtml |archive-date=14 May 2003 |title=Twentieth Century Private Banking&amp;nbsp;– Roots of Our Future |publisher=caribseek.com |date=11 December 2002 |access-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt; As the economy grew, these banks began assuming additional functions eventually becoming full-fledged financial institutions.

The [[Dutch Caribbean Securities Exchange]] is located in the capital of Willemstad, as is the [[Central Bank of Curaçao and Sint Maarten]]; the latter of which dates to 1828. It is the oldest [[central bank]] in the Western Hemisphere.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212045018/http://www.centralbank.an/index.php?eid=1948 |archive-date=12 December 2013 |title=In 175 years the Bank has evolved from a near dormant institution in the nineteenth century to a vibrant organization able to adapt to the ever changing financial world in the twenty-first century |publisher=centralbank.an |date=1 February 2003 |access-date=6 December 2013 }}&lt;/ref&gt; The island's legal system supports a variety of corporate structures and is a [[corporate haven]]. Though Curaçao is considered a [[tax haven]], it adheres to the EU Code of Conduct against harmful tax practices. It holds a qualified intermediary status from the [[United States Internal Revenue Service]]. It is an accepted jurisdiction of the [[OECD]] and Caribbean [[Financial Action Task Force on Money Laundering]].

==== Foreign Account Tax Compliance Act ====
[[File:Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao-139160.jpg|thumb|left|Banco di Caribe in Willemstad]]

On 30 June 2014, Curaçao&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx FACTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |date=13 January 2017 }}.&lt;/ref&gt; was deemed to have an Inter-Governmental Agreement (IGA) with the United States of America with respect to the &quot;Foreign Account Tax Compliance Act&quot; of the United States of America. The Tax Information Exchange Agreement signed in Washington, D.C., on 17 April 2002&lt;ref&gt;U.S. Treasury [https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf Agreement with Curaçao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403143238/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Documents/FATCA-Agreement-Curacao-12-16-2014.pdf |date=3 April 2017 }} (pdf).&lt;/ref&gt; between the US and the Kingdom of the Netherlands includes Curaçao, and was updated with respect to Curaçao in 2014, taking effect in 2016.

=== Trade ===
Curaçao trades mainly with the United States, Venezuela, and the European Union. It has an Association Agreement with the European Union which allows companies which do business in and via Curaçao to export products to European markets,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624215811/http://www.curacao-chamber.an/c-info-htm/content/EUTradeProgram.htm |archive-date=24 June 2007 |title=EU Trade Program |date=24 June 2007 |work=archive.org }}&lt;/ref&gt; free of import duties and quotas. It is also a participant in the US [[Caribbean Basin Initiative]] allowing it to have preferential access to the US market.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |title=USTR&amp;nbsp;– Caribbean Basin Initiative |publisher=Ustr.gov |date=1 October 2000 |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505233136/http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/CBI/Section_Index.html |archive-date=5 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Prostitution ===
{{See also|Prostitution in the Dutch Caribbean#Curaçao}}

Prostitution in Curaçao is legal only for foreign women who get a temporary permit to work in the large open-air brothel called &quot;Le Mirage&quot; or &quot;[[Campo Alegre (brothel)|Campo Alegre]]&quot;. Using prostitution services is legal for men (locals included). The brothel has operated near the airport since the 1940s.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{cite web |title=Sex Tourism And Trafficking In The Dutch Caribbean |url=http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |website=Curacao Chronicle |access-date=23 December 2017 |date=26 November 2012 |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513163537/http://curacaochronicle.com/judicial/sex-tourism-and-trafficking-in-the-dutch-caribbean/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nswp&quot;&gt;{{cite web |title=Curaçao Opens Campo Alegre Brothel |url=http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |website=NSWP |access-date=24 December 2017 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224102137/http://www.nswp.org/timeline/event/curacao-opens-campo-alegre-brothel |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Curaçao monitors, contains and regulates the industry. The government states that the workers in these establishments are thereby given a safe environment and access to medical practitioners. However this approach does exclude local women (or men) to legally make a living from prostitution and does lead to loss of local income, as the foreign prostitutes send or take most of their earnings home.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html |title=Curaçao's X-Rated Resort |date=2009 |publisher=Global Writes |archive-date=17 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217080557/http://global-writes.com/2009/08/curacaos-x-rated-resort.html }}&lt;/ref&gt;

==== Developments of Campo Alegre (2020–2024) ====
Since its closure in 2020 after 71 years of operation, Campo Alegre, Curaçao's largest open-air brothel, has been at the centre of significant developments. Following the closure, a government-appointed working group proposed three scenarios for the site: transforming it into a regulated prostitution area, repurposing it for commercial use, or converting it into a residential area.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AntilliaansDagblad {{!}} Werkgroep adviseert regering over heropening bordeel {{!}} Knipselkrant Curacao |url=https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193918/https://knipselkrant-curacao.com/nieuws/economie/horeca/antilliaansdagblad-werkgroep-adviseert-regering-over-heropening-bordeel/ |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |website=knipselkrant-curacao.com |publisher=Antilliaans Dagblad |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In 2023, the property was put up for auction, attracting various potential buyers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Drayer |first=Dick |date=16 June 2022 |title=Campo Alegre, 's werelds grootste bordeel op het westelijk halfrond gaat dinsdag onder de hamer - Curacao.nu |url=https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527184832/https://curacao.nu/campo-alegre-s-werelds-grootste-bordeel-op-het-westelijk-halfrond-gaat-dinsdag-onder-de-hamer/ |archive-date=27 May 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Curacao.nu |language=nl-NL }}&lt;/ref&gt; In a significant move, the Curaçao government purchased the Campo Alegre property, aiming to have more control over its future use.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Groot openluchtbordeel Curaçao sluit na 71 jaar, maar voor hoelang? |url=https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629193916/https://nos.nl/artikel/2336831-groot-openluchtbordeel-curacao-sluit-na-71-jaar-maar-voor-hoelang |archive-date=29 June 2024 |access-date=13 December 2025 |language=nl }}&lt;/ref&gt; The current ruling political party, Movement for the Future of Curaçao (MFK), had made an election promise to reopen Campo Alegre as a regulated prostitution centre.

{{As of|2024|post=,}} the government is evaluating scenarios to ensure that the chosen path will benefit the local economy and social landscape.{{Citation needed|date=February 2026}}

The [[United States Department of State|US State Department]] has cited anecdotal evidence claiming that, &quot;Curaçao...[is a] destination island... for women trafficked for the sex trade from Peru, Brazil, Colombia, the Dominican Republic, and Haiti, according to local observers. At least 500 foreign women reportedly are in prostitution throughout the five islands of the Antilles, some of whom have been trafficked.&quot;&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot;&gt;{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |title=Trafficking in Persons Report |date=4 June 2008 |publisher=U.S. State Dept. |page=192 |access-date=21 May 2019 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222521/https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The US Department of State has said that the government of Curaçao frequently underestimates the extent of [[human trafficking]] problems.&lt;ref name=&quot;Trafficking p192&quot; /&gt;

==آباديات==
[[File:Santa Famia church Willemstad.jpg|thumb|upright|Santa Famia church, Willemstad]]
[[File:Curaçao synagogue1.jpg|thumb|upright|The [[Mikvé Israel-Emanuel Synagogue]] in Willemstad is the oldest surviving synagogue in the Western hemisphere.]]

Owing to the island's colonial past, the majority of Curaçao's population is of full or partial [[Afro-Curaçaoan|African]] descent.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 November 2022 |title=History of Curacao, St. Maarten, Bonaire, St. Eustatius, and Saba |url=https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |access-date=31 July 2025 |publisher=U.S. Consulate General in Curacao and U.S. Mission to the Dutch Caribbean (Aruba, Bonaire, Curacao, Saba, Sint Eustatius, and Sint Maarten) |archive-date=24 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111106/https://cw.usconsulate.gov/history-of-curacao-st-maarten-bonaire-st-eustatius-and-saba/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; There are also minorities of [[Dutch people|Dutch]], [[Portuguese people|Portuguese]], [[Sephardic Jews|Jewish]], [[Latin American]], [[South Asia]]n, [[East Asia]]n and [[Lebanese people|Lebanese]] descent. Portuguese labourers, namely from [[Madeira]], migrated to Curaçao to work in the island's oil and agricultural industries in the 20th century.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Do Rego |first1=Charles P. |date=2014 |title=Portuguese Labor Migration to TO CURAÇAO |journal=Caribbean Studies |volume=42 |issue=2 |pages=155–179 |doi=10.1353/crb.2014.0032 |jstor=24706367 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; According to 2022 data from the CIA, Curacao has a total of only 92 men for every 100 women.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Countries with More Women Than Men 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203031921/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-with-more-women-than-men |archive-date=3 December 2024 |access-date=13 December 2025 |website=worldpopulationreview.com }}&lt;/ref&gt;

=== Religion ===
{{Pie chart
|caption = Religion in Curaçao&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt;
|label1 = Roman Catholic
|color1 = DodgerBlue
|value1 = 69.8
|label2 = Protestant
|color2 = SkyBlue
|value2 = 16.7
|label3 = None
|color3 = Black
|value3 = 10
|label4 = Other (Jewish, Hindu, Muslim, etc.)
|color4 = grey
|value4 = 3.8
|label5 = Unspecified
|color5 = LightGrey
|value5 = 0.6
}}

The religious breakdown of the population of Curaçao, according to a 2011 estimate:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |title=Central America and Caribbean: Curaçao |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=24 January 2021 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504114256/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Roman Catholic]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 69.8%
* [[Adventism|Adventist]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 9%
* [[Evangelicalism|Evangelical]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 8.9%
* [[Pentecostal]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 7.6%
* Other [[Protestant]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.2%
* [[Jehovah's Witnesses]]:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 2%
* Other:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 3.8%
* None:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 10%
* Unspecified:&lt;ref name=&quot;CIACuraçao&quot; /&gt; 0.6%

The [[Roman Catholic Diocese of Willemstad]] encompasses all the territory of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the [[Caribbean]] which includes [[Aruba]], Curaçao, [[Sint Maarten]], and the islands of [[Bonaire]], [[St. Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]. The diocese is also a member of the [[Antilles Episcopal Conference]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Annual Plenary Meeting 2023 – Diocese of Willemstad |url=https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163758/https://aecbishops.org/annual-plenary-meeting-2023-diocese-of-willemstad/ |archive-date=29 August 2025 |access-date=13 December 2025 |work=Antilles Episcopal Conference }}&lt;/ref&gt;

There has been a shift towards the [[Charismatic movement]] in recent decades. Other [[Denominations of Christianity|denominations]] include the [[Seventh-day Adventist Church]] and the [[Methodist Church]]. Alongside these [[Christian denomination]]s, some inhabitants practise [[Montamentu]] and other diaspora [[Traditional African religions|African religions]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bernadina |first1=Frieda |title=Montamentoe: een beschrijvende en analyserende studie van een Afro-Amerikaanse godsdienst op Curaçao |date=1981 |publisher=Bernadina |location=Curaçao }}&lt;/ref&gt; As elsewhere in Latin America, [[Pentecostalism]] is on the rise.{{citation needed|date=July 2019}} There are also practising [[Muslims]] and [[Hindus]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Persaud |first1=Prea |title=Hindu Diasporas |chapter=Hinduism in the Caribbean |date=2023 |pages=92–115 |doi=10.1093/oso/9780198867692.003.0005 |isbn=978-0-19-886769-2 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |archive-date=19 August 2025 |access-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819160109/https://academic.oup.com/book/47098/chapter-abstract/416164028?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Muslim Situation in the Caribbean |url=https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411102259/https://www.islamawareness.net/Caribbean/carribean.html |archive-date=11 April 2025 |access-date=13 December 2025 |website=IslamAwareness.net }}&lt;/ref&gt;

While small, Curaçao's Jewish community has had a significant impact on the island's history.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; Curaçao has the oldest active Jewish congregation in the Americas, dating to 1651. The [[Curaçao synagogue]] is the oldest synagogue of the Americas in continuous use, since its completion in 1732 on the site of a previous synagogue.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |title=Dwindling Community of Curacao Maintains Oldest Synagogue in West |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106225008/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=106837 |archive-date=6 January 2014 }}&lt;/ref&gt; Additionally, there are both [[Sephardic]] and [[Ashkenazi Jew]]ish communities.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; {{As of|2000}} there were approximately 300 Jewish people living on the island.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dbs.bh.org.il/place/curacao |title=The Jewish Community of Curacao |archive-date=10 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810085916/https://dbs.bh.org.il/place/curacao }}&lt;/ref&gt;

=== Languages ===
{{Bar box
|title=First languages of Curaçaoans (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years|title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years|publisher=[[Statistics Netherlands]]|date=18 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Languages
|right1=Percent
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[Papiamentu]]|Yellow|78.0}}
{{bar percent|[[Caribbean Spanish|Spanish]]|Red|8.4}}
{{bar percent|[[Dutch language|Dutch]]|Orange|7.9}}
{{bar percent|[[Caribbean English|English]]|Blue|3.8}}
{{bar percent|Other|Green|0.0}}
}}
{{clear}}

According to the [[2023 Curaçaoan census|2023 census]], 78% reported that [[Papiamento|Papiamentu]] was the language they most spoke at home; 8.4% reported [[Spanish language|Spanish]], 7.9% [[Dutch language|Dutch]], 3.8% [[English language|English]] and 2% other languages.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kòrsou |first=Senso |date=19 August 2024 |title=Talen gesproken in Curaçao, Resultaten Census 2023 |url=https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |access-date=15 June 2025 |website=Senso Kòrsou |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820175556/https://senso.cbs.cw/talen-gesproken-in-curacao-resultaten-census-2023 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao is a [[Multilingualism|multilingual]] society.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language and education in Aruba, Bonaire and Curaçao |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328175019/https://www.researchgate.net/publication/300471435_Language_and_education_in_Aruba_Bonaire_and_Curacao |archive-date=28 March 2025 |access-date=15 June 2025 |website=ResearchGate |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The official languages are [[Dutch language|Dutch]], [[Papiamentu]] and [[English language|English]].&lt;ref name=&quot;official-spanish portugues,languages&quot;&gt;{{Citation |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |language=nl |via=Overheid.nl |mode=cs1 |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319064722/https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR144328 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; However, Dutch is the sole language for all administration and legal matters.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |title=About Us |website=DutchCaribbeanLegalPortal.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=20 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620052254/http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/about-us/the-dutch-caribbean |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Most of Curaçao's population is able to converse in at least two, though more commonly in all four of the languages of Papiamentu, Dutch, English, and Spanish.{{Citation needed|date=January 2021}}

The most widely spoken language is Papiamentu, a [[Portuguese creole|Portuguese-based creole]] with [[Niger–Congo languages|African]], Dutch and Spanish influences, which is spoken in all levels of society.&lt;ref name=&quot;CIA World Factbook- Curaçao&quot; /&gt; Papiamentu was introduced as a language of primary school education in 1993,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao Education – UNESCO digital library |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232148#:~:text=The%20most%20widely%20spoken%20language,bring%20warming%20during%20the%20night. |access-date=30 July 2025 |website=unesdoc.unesco.org }}&lt;/ref&gt; making Curaçao one of a handful of places where a creole language is used as a medium to acquire basic literacy.&lt;ref name=&quot;Liddicoat2007&quot;&gt;{{cite book |author=Anthony Liddicoat |title=Language planning and policy: issues in language planning and literacy |url=https://books.google.com/books?id=aP3iylRYWywC&amp;pg=PA149 |access-date=9 August 2011 |date=15 June 2007 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-85359-977-4 |page=149 }}&lt;/ref&gt; During slavery, enslaved Afro-Curaçaoans used the now extinct [[Guene language]] to hide their conversations from their enslavers.&lt;ref name=&quot;Allen 2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Allen |first1=Rose Mary |title=The Oral History of Slavery, Afro-Curaçaoan Memory, and Self-Definition: A Caribbean Perspective on the 300th Anniversary of the Treaty of Utrecht |journal=Sargasso |date=2013 |issue=I &amp; II |pages=135-153 |url=https://openurl.ebsco.com/c/t4a2lo/EPDB%3Agcd%3A16%3A14965776/detailv2?sid=ebsco%3Aocu%3Arecord&amp;id=ebsco%3Agcd%3A137729007&amp;bquery=AU%20Allen%2C%20Mary&amp;page=1&amp;searchDescription=Allen%2C%20Mary&amp;crl=f&amp;x-cgp-token=t4a2lo&amp;link_origin=none |access-date=26 January 2026}}&lt;/ref&gt; The language now survives only in songs and popular sayings, where it is a symbol of Afro-Curaçaoan identity.&lt;ref name=&quot;Ansano 2014&quot;&gt;{{cite book |last1=Ansano |first1=Richenel |editor1-last=Faraclas |editor1-first=Nicholas |editor2-last=Severing |editor2-first=Ronals |editor3-last=Weijer |editor3-first=Christa |editor4-last=Echteld |editor4-first=Elisabeth |editor5-last=Rutgers |editor5-first=Wim |title=Creole connections: transgressing neocolonial boundaries in the languages, literatures and cultures of the abc islands and the rest of the Dutch Caribbean. |date=2014 |publisher=Fundashon pa Planifikashon di Idioma |pages=25-37 |chapter=Malungo, Praise Names and Places: How dead can a language really be?}}&lt;/ref&gt;

Spanish and English also have a long historical presence in Curaçao. Spanish became an important language in the 18th century due to the close economic ties with Spanish territories in what are now Venezuela and Colombia.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt; Use of English dates to the early 19th century, when the British occupied Curaçao, Aruba and [[Bonaire]]. When Dutch rule resumed in 1815, officials already noted the widespread use of the English language.&lt;ref name=&quot;Putte&quot; /&gt;

=== Localities ===
Curaçao was divided into five districts from 1863 to 1925, after which it was reduced to the two outer districts of [[Bandabou]] and [[Bandariba]] and the city district of Willemstad.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 1930 |title=NIEUWE INDEELING VAN CURAÇAO. Voorstellen van den Gouverneur. |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045 |access-date=30 July 2025 |work=De Tĳd : godsdienstig-staatkundig dagblad }}&lt;/ref&gt; Over the years, the capital, Willemstad, encompassed the entire area surrounding the large natural harbour, the Schottegat. As a result, many formerly isolated villages have grown together to form a large urbanized area. The city covers approximately one third of the entire island in the east. Willemstad's most famous neighbourhoods are:

* [[Punda]], the historic city centre with the Handelskade on St. Anna Bay.
* [[Otrobanda]], on the other side of St. Anna Bay
* [[Pietermaai]], east of Punda
* [[Scharloo]], north of Punda and Pietermaai, across the Waaigat
* [[Julianadorp, Curaçao|Julianadorp]], a suburb on the west side of the city, built around 1928 on behalf of Shell for its personnel
* [[Emmastad]], built for Shell in the 1950s, after Julianadorp was full.
* [[Saliña, Curaçao|Saliña]] is situated next to Punda and has many shops and restaurants.
* [[Brievengat]], a suburb in the north of the city.

===Structure of the population===
{{Hidden begin 
|title= Population Estimates by Sex and Age Group (01.VII.2021) (Provisional) (Post-censal estimates.):&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=10 May 2023 |website=unstats.un.org |archive-date=18 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218223334/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|titlestyle = background:#EEBC35;
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80pt&quot;|Female
! width=&quot;80pt&quot;|Total
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | Total
| align=&quot;right&quot; | 69 285
| align=&quot;right&quot; | 83 084
| align=&quot;right&quot; | 152 369
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 3 876
| align=&quot;right&quot; | 3 637
| align=&quot;right&quot; | 7 513
| align=&quot;right&quot; | 4.93
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 4 750
| align=&quot;right&quot; | 4 479
| align=&quot;right&quot; | 9 229
| align=&quot;right&quot; | 6.06
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 4 487
| align=&quot;right&quot; | 4 401
| align=&quot;right&quot; | 8 888
| align=&quot;right&quot; | 5.83
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 4 503
| align=&quot;right&quot; | 4 393
| align=&quot;right&quot; | 8 895
| align=&quot;right&quot; | 5.84
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 3 891
| align=&quot;right&quot; | 3 665
| align=&quot;right&quot; | 7 556
| align=&quot;right&quot; | 4.96
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 3 862
| align=&quot;right&quot; | 4 280
| align=&quot;right&quot; | 8 142
| align=&quot;right&quot; | 5.34
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 3 966
| align=&quot;right&quot; | 4 774
| align=&quot;right&quot; | 8 740
| align=&quot;right&quot; | 5.74
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 4 081
| align=&quot;right&quot; | 5 091
| align=&quot;right&quot; | 9 172
| align=&quot;right&quot; | 6.02
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 3 833
| align=&quot;right&quot; | 5 099
| align=&quot;right&quot; | 8 932
| align=&quot;right&quot; | 5.86
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4 563
| align=&quot;right&quot; | 5 790
| align=&quot;right&quot; | 10 353
| align=&quot;right&quot; | 6.79
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 5 049
| align=&quot;right&quot; | 6 323
| align=&quot;right&quot; | 11 372
| align=&quot;right&quot; | 7.46
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 5 481
| align=&quot;right&quot; | 7 013
| align=&quot;right&quot; | 12 493
| align=&quot;right&quot; | 8.20
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 4 937
| align=&quot;right&quot; | 6 576
| align=&quot;right&quot; | 11 513
| align=&quot;right&quot; | 7.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 65–69
| align=&quot;right&quot; | 4 098
| align=&quot;right&quot; | 5 523
| align=&quot;right&quot; | 9 621
| align=&quot;right&quot; | 6.31
|-
| align=&quot;right&quot; | 70–74
| align=&quot;right&quot; | 3 427
| align=&quot;right&quot; | 4 506
| align=&quot;right&quot; | 7 932
| align=&quot;right&quot; | 5.21
|-
| align=&quot;right&quot; | 75–79
| align=&quot;right&quot; | 2 163
| align=&quot;right&quot; | 3 342
| align=&quot;right&quot; | 5 504
| align=&quot;right&quot; | 3.61
|-
| align=&quot;right&quot; | 80–84
| align=&quot;right&quot; | 1 346
| align=&quot;right&quot; | 2 146
| align=&quot;right&quot; | 3 492
| align=&quot;right&quot; | 2.29
|-
| align=&quot;right&quot; | 85–89
| align=&quot;right&quot; | 661
| align=&quot;right&quot; | 1 283
| align=&quot;right&quot; | 1 944
| align=&quot;right&quot; | 1.28
|-
| align=&quot;right&quot; | 90–94
| align=&quot;right&quot; | 248
| align=&quot;right&quot; | 543
| align=&quot;right&quot; | 791
| align=&quot;right&quot; | 0.52
|-
| align=&quot;right&quot; | 95–99
| align=&quot;right&quot; | 59
| align=&quot;right&quot; | 192
| align=&quot;right&quot; | 250
| align=&quot;right&quot; | 0.16
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 8
| align=&quot;right&quot; | 35
| align=&quot;right&quot; | 43
| align=&quot;right&quot; | 0.03
|-
! width=&quot;50&quot;|Age group
! width=&quot;80pt&quot;|Male
! width=&quot;80&quot;|Female
! width=&quot;80&quot;|Total
! width=&quot;50&quot;|Percent
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 13 113
| align=&quot;right&quot; | 12 517
| align=&quot;right&quot; | 25 630
| align=&quot;right&quot; | 16.82
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 44 162
| align=&quot;right&quot; | 52 997
| align=&quot;right&quot; | 97 159
| align=&quot;right&quot; | 63.77
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 12 010
| align=&quot;right&quot; | 17 570
| align=&quot;right&quot; | 29 580
| align=&quot;right&quot; | 19.41
|-
|}
{{Hidden end}}

===Statistics===
[[File:Curaçao single age population pyramid 2020.png|thumb|alt=|left|Curaçao [[population pyramid]] in 2020]]

=== Education ===
[[File:Hoofdingang van de University of Curacao-Mei 2018.jpg|thumb|left|The [[University of Curaçao]]]]

Public education is based on the Dutch educational system and besides the public schools, private and parochial schools are also available. Since the introduction of a new public education law in 1992, compulsory primary education starts at age six and continues for six years; secondary lasts for another four.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite book |first=R.H. |last=Walton |title=Cold Case Homicides: Practical Investigative Techniques |url=https://books.google.com/books?id=ayHr0mFX6LYC&amp;pg=PA87 |date=2006 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-0394-9 |page=87 }}&lt;/ref&gt;

The main institute of higher learning is the [[University of Curaçao]] (formerly University of The Netherlands Antilles), enrolling 2,100 students.&lt;ref name=&quot;edu&quot; /&gt; The comprehensive model of education is influenced by both the Dutch and American education systems. Other higher education offerings on the island include [[Offshore Medical School in the Caribbean|offshore medical schools]], [[List of universities in the Dutch Caribbean|universities]], language schools and academies for fine art, music, police, teacher and nurse-training.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rosalind Latiner |first=Raby |date=2009 |title=Community College Models: Globalization and Higher Education Reform |url=https://books.google.com/books?id=vzyx5mwzGGcC&amp;pg=PA260 |access-date=7 May 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9477-4 |page=260 }}&lt;/ref&gt;

==ثقافت==
[[File:bulawaya-1.jpg|thumb|A Bulawaya dance]]
=== Visual art ===
Visual art in Curaçao encompasses painting, sculptures, and street art.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Curaçao: The Caribbean Getaway That Sets You Free |url=https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321220128/https://www.curacao.com/en/category/art-and-culture |archive-date=21 March 2024 |access-date=13 December 2025 |website=Curacao.com }}&lt;/ref&gt;

Curaçao promotes street art with a festival, Kaya Kaya, held in the Otrabanda neighbourhood of Willemstad. The streets of Willemstad are filled with murals from multiple versions of the festival.

=== Literature ===
Despite the island's relatively small population, the diversity of languages and cultural influences on Curaçao have generated a remarkable literary tradition, primarily in [[Dutch language|Dutch]] and [[Papiamentu]]. The oral traditions of the [[Arawak peoples|Arawak]] [[indigenous peoples]] are lost. Enslaved West Africans carried the tales of [[Anansi]], thus forming the basis of Papiamentu literature. The first published work in Papiamentu was a poem by Joseph Sickman Corsen entitled ''Atardi'', published in the ''La Cruz'' newspaper in 1905.{{citation needed|date=July 2019}} Throughout Curaçaoan literature, narrative techniques and metaphors best characterized as [[magic realism]] tend to predominate. Novelists and poets from Curaçao have contributed to [[Caribbean Literature|Caribbean]] and [[Dutch literature]].{{Citation needed|date=February 2026}}

=== Cuisine ===
Local food is called ''Krioyo'' (pronounced the same as ''[[Criollo people|criollo]]'', the Spanish word for &quot;Creole&quot;) and is similar in flavours and techniques to [[Caribbean cuisine]] and [[Latin American cuisine]]. Dishes common in Curaçao are found in [[Aruba]] and [[Bonaire]] as well. Popular dishes include stobá (a stew made with various ingredients, such as [[papaya]], beef or goat), guiambo (soup made from [[okra]] and seafood), kadushi (cactus soup), sopi mondongo (intestine soup), funchi (cornmeal paste similar to [[fufu]], [[ugali]] and [[polenta]]) and fish and other seafood.{{Citation needed|date=February 2026}}

The ubiquitous breakfast dish is [[pastechi]]: fried pastry with fillings of cheese, tuna, chicken, or ground meat. Around the holiday season special dishes are consumed, such as the [[hallaca]] and pekelé, made out of [[salt cod]]. At weddings and other special occasions a variety of kos dushi are served: kokada (coconut sweets), ko'i lechi (condensed milk and sugar sweet) and tentalaria (peanut sweets). The [[Curaçao liqueur]] was developed here, when a local experimented with the rinds of the local [[citrus]] fruit known as [[laraha]]. [[Suriname]]se, Chinese, Indonesian, Indian and Dutch culinary influences also abound.{{Citation needed|date=February 2026}}

==راند==
Football (soccer) and baseball are the island's most popular sports. The [[Curaçao national football team]] won the [[2017 Caribbean Cup]] by defeating [[Jamaica national football team|Jamaica]] in the final, qualifying for the [[2017 CONCACAF Gold Cup]].&lt;ref&gt;{{cite news |work=CONCACAF Gold Cup |title=Curaçao edges Jamaica for first-ever Caribbean Cup title |url=https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |date=26 June 2017 |access-date=7 November 2020 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207071154/https://www.goldcup.org/en/article/curacao-edges-jamaica-for-first-ever-caribbean-cup-title |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; They then travelled to [[Thailand]] and participated in the [[2019 King's Cup]] for the first time, eventually winning the tournament by beating [[Vietnam national football team|Vietnam]] in the final.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |title=Elson Hooi slept King's Cup in de wacht met Curaçao |trans-title=Elson Hooi wins King's Cup with Curaçao |language=nl |publisher=[[ADO Den Haag]] |date=8 June 2019 |access-date=9 June 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729010244/https://adodenhaag.nl/nl/nieuws/laatste-nieuws/1e-elftal/7842-elson-hooi-sleept-king-s-cup-in-de-wacht-met-curacao |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

In 2025, Curaçao qualified for the [[2026 FIFA World Cup]], becoming the smallest nation in history to qualify for a [[FIFA World Cup|World Cup]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2025 |title=Curacao become smallest-ever nation at World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46997321/curacao-become-smallest-ever-nation-qualify-world-cup |website=ESPN.com |access-date=19 November 2025 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Jurickson Profar (47569154041).jpg|thumb|[[Jurickson Profar]]]]

In 2004, the [[Little League Baseball]] team from Willemstad, Curaçao, won the world title in a game against the United States champion from [[Thousand Oaks, California]]. The Willemstad line-up included [[Jurickson Profar]], the standout shortstop prospect who is currently on the [[Atlanta Braves]] roster of [[Major League Baseball]], and [[Jonathan Schoop]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |title=Curacao an island unto itself when it comes to producing big-league ballplayers |website=Los Angeles Times |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418120643/https://www.latimes.com/sports/mlb/la-sp-baseball-curacao-20180326-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçaoan players [[Andruw Jones]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Atlanta Braves: It's time to retire Andruw Jones' number 25 |url=https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |website=calltothepen.com |date=5 February 2022 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125031/https://calltothepen.com/2022/02/05/atlanta-braves-retire-andruw-jones-number-25/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (elected to the [[National Baseball Hall of Fame and Museum|Hall of Fame]] in 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Andruw Jones |url=https://baseballhall.org/hall-of-famers/jones-andruw |website=National Baseball Hall of Fame |access-date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;,  [[Ozzie Albies]], and [[Kenley Jansen]] have made multiple [[Major League Baseball All-Star Game]] appearances.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jansen's 3-K ninth highlights LA's ASG |url=https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |website=MLB |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207125021/https://www.mlb.com/news/kenley-jansen-strikes-out-3-in-all-star-game-c241763192 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The 2010 documentary film ''Boys of Summer''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boysofsummerfilm.com/ |title=Boys of Summer |publisher=Boysofsummerfilm.com |access-date=20 May 2014 |archive-date=17 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517043114/http://boysofsummerfilm.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; details Curaçao's Pabao Little League All-Stars winning their country's eighth straight championship at the 2008 [[Little League World Series]], then going on to defeat other teams, including Puerto Rico and the Dominican Republic, and earning a spot in [[South Williamsport, Pennsylvania|Williamsport]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |title=Boys of Summer: Documentary Spotlights Youth Baseball in Cuaraçao |website=Large Up |date=10 March 2014 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418122147/https://www.largeup.com/2014/03/10/boys-of-summer-documentary-features-cuaracaos-championship-little-league-team/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The prevailing [[trade wind]]s and warm water make Curaçao a location for [[windsurfing]].&lt;ref&gt;Motion Magazine, June 2005&lt;/ref&gt;

There is warm, clear water around the island. [[Scuba dive]]rs and snorkelers may have visibility up to {{convert|30|m|abbr=off}} at the Curaçao Underwater Marine Park, which stretches along {{convert|20|km|abbr=off}} of Curaçao's southern coastline.&lt;ref&gt;{{cite news |work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=20 November 2006 |archive-date=23 February 2013 |access-date=1 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Curaçao participated in the [[2013 CARIFTA Games]]. Kevin Philbert stood third in the under-20 male Long Jump with a distance of {{convert|7.36|m|2|abbr=off}}. Vanessa Philbert stood second the under-17 female {{convert|1500|m|abbr=off}} with a time of 4:47.97.&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_male_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114023010/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239214 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing &amp; Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=14 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK &amp; FIELD STADIUM&amp;nbsp;– Nassau, Bahamas&amp;nbsp;– Results |url=http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |publisher=MileSplit |access-date=13 November 2013 |archive-date=10 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710085546/http://bah.milesplit.com/meets/130723/results/239213 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==انفراسٽرڪچر ۽ ٽرانسپورٽ==
=== Airport ===
[[Curaçao International Airport]] (also called Hato International Airport) is located on the northern coast of the island and offers connections to the Caribbean region, South America, North America and Europe. Curaçao Airport is a fairly large facility, with the third longest commercial runway in the Caribbean region after Rafael Hernández Airport in Puerto Rico and [[Pointe-à-Pitre International Airport]] in Guadeloupe. Curaçao international airport served as a main base for [[Insel Air]], and for [[Air ALM]], the former national airlines of Curaçao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=InselAir Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |access-date=27 August 2025 |website=centreforaviation.com |archive-date=7 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207114057/https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/inselair-7i |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Air ALM History from Americas, Netherlands Antilles |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133457/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-alm/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=13 December 2025 |work=Airline History }}&lt;/ref&gt;

=== Railways ===
In 1887 a horse drawn street tramway opened in Punda, the part of the capital Willemstad on the eastern side of Sint Annabaai. It had a U-shaped route about {{cvt|2|km}} in length. In 1896, a tramway opened in Otrabanda on the opposite side of the bay, but it ceased operations within a few months. The Punda line was rebuilt in 1911, regauged to metre gauge, and the horse-drawn trams replaced by petrol engined ones. The line closed in 1920.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Morrison |first=Allen |title=The Tramways of Willemstad |url=http://www.tramz.com/cw/cw.html |website=Tramz.com |access-date=17 January 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032606/http://www.tramz.com/cw/cw.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Public transportation===
ABC (''Auto Busbedrijf Curaçao'', &quot;Curaçao Bus Company&quot;) provides bus transportation in and around Willemstad with 21 lines, all departing from either Otrabanda and Punda bus stations, including lines 4A, 2A, 2B and 2C serving the airport. Fares range from 2.00 to 2.50 [[Caribbean guilder|guilders]].&lt;ref&gt;{{cite web |quote=Lines 1B 2A 2B 2C 3A 3B 3C 4A 4B 4C 5A 5C 6A 6B 7B 8A 8B 9A 10A 10B and 11 |title=Orarionan di Salida |trans-title=Timetable of Departures |url=https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |website=Auto Busbedrijf Curaçao |access-date=11 March 2025 |language=Papiamento |archive-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425143508/https://autobusbedrijf.com/wp-content/uploads/2024/11/ABC_Artwork_Departure-Schedule-Poster-A4-Color_01AUG2024_2-sided.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Bridges ===
[[File:Curacao-Bridges-2013.JPG|thumb|The [[Queen Emma Bridge|Queen Emma]] (semi-open), and the [[Queen Juliana Bridge|Queen Juliana]]]]
[[File:Smith brug over the Waaigat.jpg|thumb|Smith brug over the Waaigat]]
[[File:Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg|thumb|Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat]]

The [[Queen Emma Bridge]], a {{convert|168|m|adj=on}}-long [[pontoon bridge]], allows pedestrians to walk between the Punda and Otrobanda districts.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Curacao |url=http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |title=Curaçao's Landmark! – Review of Queen Emma Pontoon Bridge, Willemstad, Curacao |publisher=TripAdvisor |access-date=26 March 2013 |archive-date=8 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308044631/http://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147278-d148574-r32109942-Queen_Emma_Pontoon_Bridge-Willemstad_Curacao.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The bridge swings open to allow the passage of ships to and from the port.&lt;ref name=&quot;queen&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges? |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723234128/http://www.curacao.com/The-Curacao-Difference/Vibrant-Architecture/Bridges |archive-date=23 July 2009 |title=Pontoon Bridge- Curacao Bridges- Queen Emma Willemstad, Dutch Queens, Landmarks |publisher=Curacao.com |access-date=26 March 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The bridge was originally opened in 1888 and the current bridge was installed in 1939.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |title=Curacao's floating bridge worth a gander |date=18 September 2011 |website=TheTravelTrolley.com |access-date=13 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113163345/http://thetraveltrolley.com/2011/09/curacaos-floating-bridge-worth-a-gander/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It is best known and, more often than not, referred to by the locals as &quot;Our Swinging Old Lady&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |title=745. Our Swinging Old Lady: Queen Emma |date=14 March 2013 |website=1000 Awesome Things About Curaçao |access-date=29 June 2016 |archive-date=22 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160922193717/https://1000awesomethingsaboutcuracao.com/2013/03/14/745-our-swinging-old-lady-queen-emma/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The [[Queen Juliana Bridge]] carries [[motor vehicle]] traffic between the same two districts and its 1974 opening allowed the Queen Emma Bridge to become a pedestrian-only bridge. At {{convert|185|ft}} above the sea, the Queen Juliana Bridge is one of the highest bridges in the Caribbean.&lt;ref name=&quot;queen&quot; /&gt;

=== Utilities and sanitation ===
Aqualectra, a government-owned company&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/company-profile/ |title=Company profile – Aqualectra |access-date=19 March 2022 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330071935/https://www.aqualectra.com/company-profile/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and a full member of [[Caribbean Electric Utility Services Corporation (CARILEC)|CARILEC]], delivers potable water and electricity to the island. Rates are controlled by the government.&lt;!--says nothing about sewage!--&gt; Water is produced by [[reverse osmosis]] or [[desalinization]].&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518220555/http://www.aqualectra.com/en/about-aqualectra/company-profile |archive-date=18 May 2013 |title=Distribution Information |publisher=Aqualectra.com |access-date=26 March 2013 }}&lt;/ref&gt; It serves 69,000 households and companies using 130,000 water and electric meters.&lt;ref name=&quot;aqualectra.com&quot; /&gt; The power generation company NuCuraçao opened wind farms in Tera Kora and Playa Kanoa in 2012, and expanded in Tera Kora in 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |title=Aqualectra Annual Report 2017 |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011903/https://www.aqualectra.com/files/PDF/Annual_Reports/Aqualectra_Annual_Report_2017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; There is no natural gas distribution grid; gas is supplied to homes by pressurized containers.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |title=Renting Property in Curacao |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308015514/https://century21numberone.com/en/about-curacao/renting-property-in-curacao/ |url-status=live |access-date=13 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[Kerbside collection|Curbside trash pick-up]] is provided by the Selikor company. There is no recycling pick-up, but there are drop-off centres for certain recycled materials at the Malpais [[landfill]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |title=Drop-Off Centers |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013229/https://www.selikor.com/general-services-links/296-drop-off-centers |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and various locations operated by Green Force;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |title=Where can I recycle on Curacao through Green Force? |website=GreenForceCuracao.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030115945/http://www.greenforcecuracao.com/Recycling/Where-can-I-recycle-on-Curacao/where-can-i-recycle-on-curacao-through-green-force-.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project |title=Curaçao – a recycling project in the Caribbean – TUI policyBLOG |website=PolitikLounge.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011717/https://www.politiklounge.com/en/policy-blog/2016/december/recycling-project }}&lt;/ref&gt; private haulers recycle [[construction waste]], paper, and cardboard.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling |title=Caribbean Recycling |website=CaribbeanHomeAndHouse.com |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011714/http://www.caribbeanhomeandhouse.com/chh/recycling }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |title=Caribbean Recycling Company |website=Selikor.com |access-date=10 February 2019 |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212013233/https://www.selikor.com/general-services-links/298-26-caribbean-recycling-company |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==گيلري==
==پڻ ڏسو==
{{Portal|Caribbean|Islands}}
* [[History of the Jews in Curaçao]]
* {{Annotated link|Leeward Antilles}}
* [[Religion in Curaçao]]
* [[Telecommunications in Curaçao]]

==نوٽ==
{{Notelist}}

{{Clear}}

==حوالا==
{{حوالا}}

=== Sources ===
* Habitantenan di Kòrsou, sinku siglo di pena i gloria: 1499–1999. [[Nolda Römer-Kenepa|Römer-Kenepa, NC]], Gibbes, FE, Skriwanek, MA., 1999. Curaçao: Fundashon Curaçao 500.
* Social movements, violence, and change: the May Movement in Curaçao. WA Anderson, RR Dynes, 1975. Columbus: Ohio State University Press.
* Stemmen uit het Verleden. Van Buurt, G., Joubert, S., 1994, Curaçao.
* Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving. Hoetink, H., 1987. Amsterdam: Emmering.
* Dede pikiña ku su bisiña: Papiamentu-Nederlands en de onverwerkt verleden tijd. van Putte, Florimon., 1999. Zutphen: de Walburg Pers

==وڌيڪ ريڊنگ==
* Corcos, Joseph. A Synopsis of the History of the Jews of Curaçao. Curazao: Imprenta de la Librería, 1897.
* Emmanuel, Isaac S. and Suzanne A. ''History of the Jews of the Netherlands Antilles''. 2 vols. Cincinnati: American Jewish Archives, 1970.
* Rupert, Linda M. &quot;Contraband Trade and the Shaping of Colonial Societies in Curaçao and Tierra Firme.&quot; ''Itinerario'' 30 (2006): 35–54.

== ٻاهرين لنڪس ==
{{Commons category|Curaçao}}
* [http://www.gobiernu.cw/nl/ Government of Curaçao] {{in lang|nl}}
* [http://www.gobiernu.cw/pap/ Government of Curaçao] (in Papiamentu)
* [http://www.curacao.com/ Curaçao Tourism Board]
* [https://www.instagram.com/curacao/ Curaçao] – Official [[Instagram]] account
{{Navboxes
|title = Geographic locale
|list =
{{Island territories of the Netherlands Antilles}}
{{Countries of North America}}
}}
{{Navboxes
|title = International membership and history
|list =
{{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}}
{{Outlying territories of European countries}}
{{Dutch colonies|Kingdom2|state=collapsed}}
}}
{{Authority control}}
{{Coord|12|12|N|69|00|W|type:isle|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[زمرو:ڪوراسائو| ]]
[[زمرو:ڪيوريسو| ]]
[[زمرو:ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي ڊچ هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] 
[[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]]   
[[زمرو:1954 هالينڊ اينٽيليس ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 اتر آمريڪا ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 هالينڊ ۾ قائم ڪيل ادارا]] 
[[زمرو:2010 جو ڪيريبين ۾ قائم ڪيل ادارا]] [[زمرو:2010 جو ڪيريبين ملڪ هالينڊ جي بادشاهت جا ڪيريبين ملڪ]] 
[[زمرو:1954 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:2010 ۾ قائم ڪيل رياستون ۽ علائقا]]
[[زمرو:ڊچ ٻولي]] 
[[زمرو:انگريزي ٻولي]] 
[[زمرو:1954ع]] 
[[زمرو:2010ع]]
[[زمرو:هالينڊ جي بادشاهت]]</text>
      <sha1>ntay6gcpr1o7ihgcyxvpkc2gxnit4wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Copy to Wikimedia Commons in</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98403</id>
    <revision>
      <id>383448</id>
      <timestamp>2026-06-08T20:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#if:{{{date&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{1&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}| {{#ifexpr:{{{date|{{{1&lt;noinclude&gt;|2016&lt;/noinclude&gt;}}}}}}&gt;{{CURRENTYEAR}}| {{imbox | type       = license-related | image      = none | text       = هي فائيل پنهنجي اصل ملڪ ۽ آمريڪا ٻنهي ۾ '''1 جنوري {{{date|{{{1}}}}}}''' تائين عوامي ملڪيت ۾ '''نه هوندي''' ۽ ان تاريخ تائين هن کي '''وڪيميڊيا ڪامنز ڏانه...</comment>
      <origin>383448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="cm57neiy8jyq7lgepxku2yki5icmf6w" xml:space="preserve">{{#if:{{{date&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}{{{1&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}|
{{#ifexpr:{{{date|{{{1&lt;noinclude&gt;|2016&lt;/noinclude&gt;}}}}}}&gt;{{CURRENTYEAR}}|
{{imbox
| type       = license-related
| image      = none
| text       = هي فائيل پنهنجي اصل ملڪ ۽ آمريڪا ٻنهي ۾ '''1 جنوري {{{date|{{{1}}}}}}''' تائين عوامي ملڪيت ۾ '''نه هوندي''' ۽ ان تاريخ تائين هن کي '''وڪيميڊيا ڪامنز ڏانهن منتقل نه ڪيو وڃي'''، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪامنز لاءِ ضروري آهي ته تصويرون اصل ملڪ ۽ آمريڪا ٻنهي ۾ آزاد هجن.
}}{{file other|[[زمرو:ڪامنز لاءِ وڪيپيڊيا جون ناموزون فائلون]]}}
|
{{imbox
| type       = license-related
| image      = [[Image:PD-icon.svg|52px|عوامي ملڪيت|alt=|link=]]
| imageright = [[Image:Ambox warning pn.svg|40px|خبرداري جي نشاني|alt=|link=]]
| text       = {{#ifeq:{{{date|{{{1}}}}}}|0|هي تصوير پنهنجي اصل ملڪ ۾ حقِ اشاعت هيٺ نه آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اها ''[[ڊي minimis]]'' آهي، [[اصليت جي حد]] تي پوري نٿي لهي، يا ڪنهن ٻئي سبب ڪري حقِ اشاعت کان آزاد آهي.|هي تصوير ان وقت اپلوڊ ڪئي وئي هئي، جڏهن اها پنهنجي اصل ملڪ ۾ حقِ اشاعت هيٺ هئي. بهرحال، هاڻي اهو سمجهيو وڃي ٿو ته هي تصوير '''1 جنوري {{{date|{{{1}}}}}}''' تي حقِ اشاعت کان آزاد ٿي چڪي آهي.}} {{#ifeq:yes|{{{suppress|no}}}||مهرباني ڪري تفصيلن جي تصديق ڪريو، ۽ جيڪڏهن اهي درست لڳن، ته هن تصوير کي [[وڪيميڊيا ڪامنز]] ڏانهن منتقل ڪريو.}}
}}
{{#ifeq:yes|{{{suppress|no}}}||{{ذخيرن ۾ منتقلي}}}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{demo|{{{nocat|}}}}}}||{{#ifeq:{{{date|{{{1}}}}}}|0||{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|6|[[Category:Out of copyright in {{{date|{{{1}}}}}}]]}}}}}}&lt;/includeonly&gt;
|{{imbox|type=content|text={{strongbad|ERROR: A date is mandatory}} in {{tlx|Copy to Wikimedia Commons in}}, e.g. {{tnull|Copy to Wikimedia Commons in|{{CURRENTYEAR}}}}.}} }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cm57neiy8jyq7lgepxku2yki5icmf6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Internet Archive</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98404</id>
    <revision>
      <id>383449</id>
      <timestamp>2026-06-08T20:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{#if:{{{3|{{{page|}}}}}}|[https://archive.org/stream/{{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}#page/n{{{3|{{{page|}}}}}}/mode/2up|[https://archive.org/details/{{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}}} {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]{{#switch: {{{url-access}}} | registration = [[File:Lock-gray-alt-2.svg|9px|link=|alt=Free registration required|Free registration required]] | #default =}}{{#ifeq:{{{at|}}}|no||&amp;#x20;at the [[Internet Archive]]}}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|Category:Artic...</comment>
      <origin>383449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="4hof5rfe02w9xud73ljhbhpe7t7godx" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{3|{{{page|}}}}}}|[https://archive.org/stream/{{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}#page/n{{{3|{{{page|}}}}}}/mode/2up|[https://archive.org/details/{{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}}} {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]{{#switch: {{{url-access}}}
| registration = [[File:Lock-gray-alt-2.svg|9px|link=|alt=Free registration required|Free registration required]]
| #default =}}{{#ifeq:{{{at|}}}|no||&amp;#x20;at the [[Internet Archive]]}}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|[[Category:Articles with Internet Archive links]]|}}{{#ifeq:{{{1|{{{id}}}}}}|{{#invoke:String|match|{{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}|^[%w%-%._]+$}}||[[Category:Articles using internet archive template with an invalid ID]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4hof5rfe02w9xud73ljhbhpe7t7godx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Free in US media/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98405</id>
    <revision>
      <id>383451</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{گھڻي استعمال ۾}} &lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڏنل جڳھ تي شامل ڪريو ۽ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --&gt;  == استعمال == جڏهن هي سانچو ڪنهن فائيل جي وضاحتي صفحي تي رکيو وڃي ٿو، تڏهن هي فائيل کي :زمرو:آمريڪا ۾ سڀ آزا...</comment>
      <origin>383451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="8bh6d0l6oyo1tun4axm9u1fc4sbpzio" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{گھڻي استعمال ۾}}
&lt;!-- مهرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڏنل جڳھ تي شامل ڪريو ۽ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا]]) --&gt;

== استعمال ==
جڏهن هي سانچو ڪنهن فائيل جي وضاحتي صفحي تي رکيو وڃي ٿو، تڏهن هي فائيل کي [[:زمرو:آمريڪا ۾ سڀ آزاد ميڊيا]] ۾ شامل ڪري ٿو. هي سانچو خاص طور تي تڏهن وڌيڪ ڪارائتو هوندو آهي جڏهن ان کي لائيسنس وارن سانچن جهڙوڪ {{tl|PD-USonly}} ۾ استعمال ڪيو وڃي.

=== پڻ ڏسو ===

* {{tl|free media}} – آزاد ميڊيا لاءِ لاڳاپيل سانچو.
* {{tl|non-free media}} – غير آزاد ميڊيا لاءِ لاڳاپيل سانچو.

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- ھن سٽ کان ھيٺ زمرا شامل ڪريو؛ بين الوڪي ڳنڍڻيون وڪي ڊيٽا تي شامل ڪيون وڃن --&gt;
[[زمرو:فائيل نالي-جاءِ جا سانچا]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>8bh6d0l6oyo1tun4axm9u1fc4sbpzio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:گھڻي استعمال ۾</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98406</id>
    <redirect title="سانچو:High-use" />
    <revision>
      <id>383452</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سانچو:High-use]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>383452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="0ysxw1n7oalvctnu0oe8updngrali6n" xml:space="preserve">#چوريو[[سانچو:High-use]]</text>
      <sha1>0ysxw1n7oalvctnu0oe8updngrali6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Leadcite comment</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98407</id>
    <revision>
      <id>383462</id>
      <timestamp>2026-06-08T22:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;onlyinclude&gt;&lt;!-- No citations are required in the article lead per [[MOS:LEADCITE]], as long as the content is cited in the article body, as it should be. Do not add missing-citation tags like {{cn}} to the lead. If necessary, {{not verified in body}} can be used, or the content removed. --&gt;&lt;/onlyinclude&gt; {{documentation}}</comment>
      <origin>383462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="325" sha1="k8nzk7la4rtin6supwjbf292tg5tqku" xml:space="preserve">&lt;onlyinclude&gt;&lt;!-- No citations are required in the article lead per [[MOS:LEADCITE]], as long as the content is cited in the article body, as it should be. Do not add missing-citation tags like {{cn}} to the lead. If necessary, {{not verified in body}} can be used, or the content removed. --&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
{{documentation}}</text>
      <sha1>k8nzk7la4rtin6supwjbf292tg5tqku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مظفر آباد ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98408</id>
    <revision>
      <id>383602</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]</comment>
      <origin>383602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="2jc3hlopq1fhn7wwra7poyiyk59ulq3" xml:space="preserve">
[[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]</text>
      <sha1>2jc3hlopq1fhn7wwra7poyiyk59ulq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ميرپور ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98409</id>
    <revision>
      <id>383605</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]</comment>
      <origin>383605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="cqhsd9ayeu6s4jadg8vhww7dz0udxaq" xml:space="preserve">[[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]</text>
      <sha1>cqhsd9ayeu6s4jadg8vhww7dz0udxaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پونڇ ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98410</id>
    <revision>
      <id>383608</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]</comment>
      <origin>383608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="cqhsd9ayeu6s4jadg8vhww7dz0udxaq" xml:space="preserve">[[زمرو:آزاد ڪشمير جا ڊويزن]]</text>
      <sha1>cqhsd9ayeu6s4jadg8vhww7dz0udxaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ديامر ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98411</id>
    <revision>
      <id>383613</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت بلتستان جا ڊویزن]]</comment>
      <origin>383613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="ne2gb70lss8hhxg3h04ia9jf90l7dan" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت بلتستان جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>ne2gb70lss8hhxg3h04ia9jf90l7dan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گلگت ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98412</id>
    <revision>
      <id>383616</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت بلتستان جا ڊویزن]]</comment>
      <origin>383616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="ne2gb70lss8hhxg3h04ia9jf90l7dan" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت بلتستان جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>ne2gb70lss8hhxg3h04ia9jf90l7dan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:استور ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98413</id>
    <revision>
      <id>383623</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ديامر ڊويزن]] [[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g" xml:space="preserve">[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98414</id>
    <revision>
      <id>383626</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ديامر ڊويزن]] [[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="6sjb3wntd2o9ywvk9mmwzpj79ib5y8d" xml:space="preserve">[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6sjb3wntd2o9ywvk9mmwzpj79ib5y8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:داريل ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98415</id>
    <revision>
      <id>383631</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ديامر ڊويزن]] [[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g" xml:space="preserve">[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ديامر ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98416</id>
    <revision>
      <id>383636</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ديامر ڊويزن]] [[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g" xml:space="preserve">[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:تانگير ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98417</id>
    <revision>
      <id>383639</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ديامر ڊويزن]] [[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g" xml:space="preserve">[[زمرو:ديامر ڊويزن]]
[[زمرو:ديامر ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6dl3pjuwcw2aw6f9lpk9b9ogzgan90g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98418</id>
    <revision>
      <id>383645</id>
      <timestamp>2026-06-09T07:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بلتستان ڊويزن]] [[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="6vfltmjd7awwpvkhwoy10etth4d8wbb" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6vfltmjd7awwpvkhwoy10etth4d8wbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گانڇي ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98419</id>
    <revision>
      <id>383660</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بلتستان ڊويزن]] [[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:کرمنگ ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98420</id>
    <revision>
      <id>383663</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بلتستان ڊويزن]] [[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:روندو ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98421</id>
    <revision>
      <id>383666</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بلتستان ڊويزن]] [[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اسڪردو ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98422</id>
    <revision>
      <id>383669</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بلتستان ڊويزن]] [[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلتستان ڊويزن]]
[[زمرو:بلتستان ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>j7gmqpbvv4q5rlf2rm1adg9rr92abvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:هنزه ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98423</id>
    <revision>
      <id>383672</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت ڊويزن]] [[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98424</id>
    <revision>
      <id>383674</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت ڊويزن]] [[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="dnns0lsg5yti09w6nfs1ish3jx5l2dt" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت بلتستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>dnns0lsg5yti09w6nfs1ish3jx5l2dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گلگت ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98425</id>
    <revision>
      <id>383681</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت ڊويزن]] [[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گوپس-ياسين ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98426</id>
    <revision>
      <id>383684</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت ڊويزن]] [[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ناگر ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98427</id>
    <revision>
      <id>383687</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلگت ڊويزن]] [[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x" xml:space="preserve">[[زمرو:گلگت ڊويزن]]
[[زمرو:گلگت ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5c3040d73tkbj6rrrbatch5c7t8jx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سوراب ضلعو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98428</id>
    <revision>
      <id>383692</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:قلات ڊويزن]] [[زمرو:قلات ڊويزن جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="g6d7jsblpt4ika7smhrshrp2izkyvz2" xml:space="preserve">
[[زمرو:قلات ڊويزن]]
[[زمرو:قلات ڊويزن جا ضلعا]]</text>
      <sha1>g6d7jsblpt4ika7smhrshrp2izkyvz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مڪران ڊويزن جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98429</id>
    <revision>
      <id>383700</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:مڪران ڊويزن]] [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="07rl0llg6y6iztkon03qz8qxoymyfgr" xml:space="preserve">[[زمرو:مڪران ڊويزن]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>07rl0llg6y6iztkon03qz8qxoymyfgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98430</id>
    <revision>
      <id>383712</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]] [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="6urme2v3i3j0ol0en3bulel5i0o5szv" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئيٽا ڊويزن]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>6urme2v3i3j0ol0en3bulel5i0o5szv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نصير آباد ڊويزن جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98431</id>
    <revision>
      <id>383736</id>
      <timestamp>2026-06-09T08:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]] [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</comment>
      <origin>383736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="5zw96k2kmv7ls3ake92edu56opjzvad" xml:space="preserve">[[زمرو:نصيرآباد ڊويزن]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا ضلعا]]</text>
      <sha1>5zw96k2kmv7ls3ake92edu56opjzvad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪوراساؤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98432</id>
    <redirect title="ڪيوريسو" />
    <revision>
      <id>383771</id>
      <timestamp>2026-06-09T09:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[ڪوراساؤ]] کي [[ڪيوريسو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>383771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="qc5zgjfchc3naw9mnru0ppine61exz0" xml:space="preserve">#چوريو [[ڪيوريسو]]</text>
      <sha1>qc5zgjfchc3naw9mnru0ppine61exz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنڌ ۾ پورچوگيزن جي آمد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98433</id>
    <revision>
      <id>383774</id>
      <timestamp>2026-06-09T09:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: پندرهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ پورچوگيز هندستان ۾ پهتا ۽ ٿوري ئي عرصي اندر هنن برصغير ۾ پنهنجو واپاري ۽ سياسي اثر قائم ڪري ورتو. 1510ع ۾ [[گوا]] تي قبضي کين پنهنجي مشرقي نوآبادين لاءِ گاديءَ جو هنڌ مهيا ڪيو. [[ديو]]، [[دامن]]، [[سالسيٽ]]، [[باسين]]، [[چول]]، [[بمبئي]]، [[سان ٿومي]] ۽ [...</comment>
      <origin>383774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2252" sha1="7ssmrlhd6lojdxwmbms44x36gve69xx" xml:space="preserve">پندرهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۾ پورچوگيز هندستان ۾ پهتا ۽ ٿوري ئي عرصي اندر هنن برصغير ۾ پنهنجو واپاري ۽ سياسي اثر قائم ڪري ورتو. 1510ع ۾ [[گوا]] تي قبضي کين پنهنجي مشرقي نوآبادين لاءِ گاديءَ جو هنڌ مهيا ڪيو. [[ديو]]، [[دامن]]، [[سالسيٽ]]، [[باسين]]، [[چول]]، [[بمبئي]]، [[سان ٿومي]] ۽ [[هگلي]] پورچوگيزن جون اهم آباديون ۽ واپاري مرڪز بڻجي ويون، جتان هو برصغير جي مختلف علائقن ڏانهن واپار جي امڪانن جي ڳولا، ماڻهن کي عيسائيت ۾ داخل ڪرڻ ۽ هندستاني حڪمرانن جي درٻارن ۾ ملازمتون حاصل ڪرڻ لاءِ ويندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

[[مغليه سلطنت|مغل]] شهنشاهن ۽ بااثر اميرن جي سرپرستيءَ سبب کين واپاري رعايتون مليون، جن جي نتيجي ۾ هنن پنهنجي سرگرمين ۽ طاقت کي وڌيڪ وڌايو. پر ڪجهه وقت کان پوءِ هنن سامونڊي واپاري رستن تي ڪنٽرول قائم ڪري ورتو ۽ ٻين قومن جي واپارين کي پنهنجي اجازت کان سواءِ انهن رستن تان گذرڻ کان روڪڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

ايتري قدر جو حج ۽ زيارت لاءِ ويندڙ مغل جهاز به محفوظ نه هئا ۽ کين محفوظ سفر لاءِ پورچوگيزن کان باقاعده اجازت نامو حاصل ڪرڻو پوندو هو. پورچوگيز مذهبي لحاظ کان به سخت عدم برداشت جو مظاهرو ڪندا هئا ۽ زبردستي مذهب مٽائڻ جي پاليسي اختيار ڪندا هئا. نتيجي طور مغل درٻار ۾ سندن حيثيت ۽ اثر آهستي آهستي ڪمزور ٿيڻ لڳو&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—56 کان 65 تائين 
}}&lt;/ref&gt;
.</text>
      <sha1>7ssmrlhd6lojdxwmbms44x36gve69xx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383777</id>
      <parentid>383774</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6919" sha1="ko7cbur9w3noie9tfj7jxffgewg0y39" xml:space="preserve">

پندرهين صديءَ جي وچ ڌاري پورچوگيز يورپي قومن مان پهريان ماڻهو هئا، جيڪي سنڌ ۾ پهتا. 1555ع ۾ [[مرزا عيسيٰ ترخان]] کين پنهنجي سياسي حريف [[سلطان محمود بکر وارو]] خلاف فوجي مدد لاءِ دعوت ڏني. [[باسين]] ۾ ويٺل پورچوگيز گورنر، جيڪو اڳ ئي پنهنجي اثر ۽ اقتدار کي وڌائڻ جا موقعا ڳولي رهيو هو، اها آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي. هندستان جي مختلف حڪمرانن کي فوجي مدد فراهم ڪري پورچوگيز اڳ ئي واپاري ۽ علائقائي فائدا حاصل ڪري چڪا هئا؛ مثال طور [[گجرات]] جي حڪمران [[بهادر شاهه گجراتي]] جي [[همايون]] خلاف مدد ڪرڻ جي بدلي ۾ هنن [[ديو]] سميت ڪيترن سامونڊي شهرن تي اثر قائم ڪيو هو. ان ڪري کين اميد هئي ته مرزا عيسيٰ ترخان به کين سياسي ۽ واپاري رعايتون ڏيندو. ان مقصد لاءِ پيڊرو بيريٽو روليم جي اڳواڻيءَ ۾ 28 جهازن تي مشتمل ٻيڙي ۽ 700 پورچوگيز سپاهي سنڌ ڏانهن روانا ڪيا ويا. جڏهن اهي [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتا ته گهرو ويڙهه ختم ٿي چڪي هئي ۽ سندن فوجي مدد جي ضرورت باقي نه رهي هئي. ان هوندي به پورچوگيز سالار پنهنجي خرچن جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو، جيڪو قبول نه ڪيو ويو. نتيجي ۾ هن انتقام وٺندي ٺٽي کي ڦري تباهه ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ان حملي دوران لڳ ڀڳ 800 ماڻهو قتل ڪيا ويا ۽ وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڦري جهازن ۾ چاڙهي وئي. واپسيءَ تي هنن [[سنڌو درياهه]] جي ٻنهي ڪنارن تي به تباهي مچائي. اهڙيءَ طرح پورچوگيز سنڌ جي ماڻهن جي ذهنن ۾ تلخ يادون ڇڏي ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
بعد ۾ پورچوگيزن جي موجودگيءَ جو ذڪر [[رابرٽ شرلي]] جي هڪ خط ۾ ملي ٿو، جنهن موجب بنگال ۽ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 800 جلاوطن پورچوگيز رهندا هئا، جيڪي انگريزن جي دٻاءَ سبب ٻين علائقن مان نڪري هتي اچي آباد ٿيا هئا. وقت سان گڏ سنڌ پورچوگيزن لاءِ هڪ اهم واپاري مرڪز بڻجي وئي. 1633ع ۾ 21 کان وڌيڪ ٻيڙين تي سوار لڳ ڀڳ 200 پورچوگيز سنڌ پهتا. ان وقت [[فارس نار]] ۾ سامونڊي ڦورن جي کوٽ سبب سندن جهازن تي ٿورا ئي سپاهي هوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
. [[هرمز]] تي قبضي کان پوءِ پورچوگيزن فارس نار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار تي گهڻو اثر حاصل ڪري ورتو. مغل انتظاميه به سندن واپار مان فائدو وٺندي کين مختلف رعايتون ۽ سهولتون مهيا ڪيون. هو سنڌ مان سامان کڻي فارس نار، [[گجرات]] ۽ [[گوا]] تائين واپار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=سورلي |first=ايڇ. ٽي. |title=شاهه عبداللطيف آف ڀٽ |location=آڪسفورڊ |year=1940 (ٻيهر ڇپيل ڪراچي: 1966) |page=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=9}}&lt;/ref&gt;

مغل حڪومت کان اجازت حاصل ڪرڻ کان پوءِ پورچوگيزن [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ پنهنجي واپاري ڪوٺي قائم ڪئي، جتي سندن نمائندا رهائش اختيار ڪري واپاري مفادن جي نگراني ڪندا هئا. پورچوگيز ايجنٽ ايندڙ ۽ ويندڙ جهازن کان مختلف فيسون ۽ محصول پڻ وصول ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1669 |location=آڪسفورڊ |year=1909–1927 |page=123}}&lt;/ref&gt; اهو ايجنٽ سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز برادريءَ جي تڪرارن کي به نبيريندو هو. پورچوگيز حڪومت کيس باقاعده پگهار نه ڏيندي هئي، پر مقامي انتظاميه طرفان ملندڙ آمدنيءَ جو 40 سيڪڙو حصو کيس ملندو هو، جڏهن ته باقي رقم سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز فراهم ڪندا هئا. ان کان علاوه کيس شراب تيار ڪري وڪڻڻ جي به اجازت حاصل هئي، جنهن ڪري سندس آمدني سٺي هوندي هئي. تنهن هوندي به پورچوگيزن جو مقامي ماڻهن ۾ سٺو تاثر نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو مقامي آباديءَ سان سخت رويو رکندا هئا، بندرگاهن کي تباهه ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏيندا هئا ۽ محصولن کان بچڻ لاءِ مختلف غيرقانوني طريقا اختيار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو بيريٽو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو نمبر 915/4918) |page=4}}&lt;/ref&gt;

1634ع ۾ جڏهن [[بنٽام]] کي ٻيهر هڪ آزاد واپاري صدر مقام جي حيثيت ڏني وئي ته سنڌ سان واپار کي هٿي ڏيڻ لاءِ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ هڪ واپاري ايجنسي قائم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=برڊوُڊ |first=سر جارج |title=رپورٽس آن دي اولڊ رڪارڊز آف دي انڊيا آفيس |location=لنڊن |year=1891 |page=178}}&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جي موجودگي سنڌ جي ماڻهن کي پورچوگيز ثقافت سان واقف ڪرايو. واپاري برادري ۽ محصول کاتي جا ڪيترائي عملدار پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا. 1613ع ۾ رابرٽ شرلي سان گڏ آيل هڪ انگريز مسافر لکي ٿو ته ”گهڻا سرڪاري عملدار، جيڪي اڪثر بانيه هئا، سٺي پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا.“&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |page=194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—56 کان 65 تائين 
}}&lt;/ref&gt;
.</text>
      <sha1>ko7cbur9w3noie9tfj7jxffgewg0y39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383783</id>
      <parentid>383777</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>383783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11309" sha1="dxffxmp88yztkrmz91ao4aqjvsdglsj" xml:space="preserve">

پندرهين صديءَ جي وچ ڌاري پورچوگيز يورپي قومن مان پهريان ماڻهو هئا، جيڪي سنڌ ۾ پهتا. 1555ع ۾ [[مرزا عيسيٰ ترخان]] کين پنهنجي سياسي حريف [[سلطان محمود بکر وارو]] خلاف فوجي مدد لاءِ دعوت ڏني. [[باسين]] ۾ ويٺل پورچوگيز گورنر، جيڪو اڳ ئي پنهنجي اثر ۽ اقتدار کي وڌائڻ جا موقعا ڳولي رهيو هو، اها آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي. هندستان جي مختلف حڪمرانن کي فوجي مدد فراهم ڪري پورچوگيز اڳ ئي واپاري ۽ علائقائي فائدا حاصل ڪري چڪا هئا؛ مثال طور [[گجرات]] جي حڪمران [[بهادر شاهه گجراتي]] جي [[همايون]] خلاف مدد ڪرڻ جي بدلي ۾ هنن [[ديو]] سميت ڪيترن سامونڊي شهرن تي اثر قائم ڪيو هو. ان ڪري کين اميد هئي ته مرزا عيسيٰ ترخان به کين سياسي ۽ واپاري رعايتون ڏيندو. ان مقصد لاءِ پيڊرو بيريٽو روليم جي اڳواڻيءَ ۾ 28 جهازن تي مشتمل ٻيڙي ۽ 700 پورچوگيز سپاهي سنڌ ڏانهن روانا ڪيا ويا. جڏهن اهي [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتا ته گهرو ويڙهه ختم ٿي چڪي هئي ۽ سندن فوجي مدد جي ضرورت باقي نه رهي هئي. ان هوندي به پورچوگيز سالار پنهنجي خرچن جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو، جيڪو قبول نه ڪيو ويو. نتيجي ۾ هن انتقام وٺندي ٺٽي کي ڦري تباهه ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ان حملي دوران لڳ ڀڳ 800 ماڻهو قتل ڪيا ويا ۽ وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڦري جهازن ۾ چاڙهي وئي. واپسيءَ تي هنن [[سنڌو درياهه]] جي ٻنهي ڪنارن تي به تباهي مچائي. اهڙيءَ طرح پورچوگيز سنڌ جي ماڻهن جي ذهنن ۾ تلخ يادون ڇڏي ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
بعد ۾ پورچوگيزن جي موجودگيءَ جو ذڪر [[رابرٽ شرلي]] جي هڪ خط ۾ ملي ٿو، جنهن موجب بنگال ۽ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 800 جلاوطن پورچوگيز رهندا هئا، جيڪي انگريزن جي دٻاءَ سبب ٻين علائقن مان نڪري هتي اچي آباد ٿيا هئا. وقت سان گڏ سنڌ پورچوگيزن لاءِ هڪ اهم واپاري مرڪز بڻجي وئي. 1633ع ۾ 21 کان وڌيڪ ٻيڙين تي سوار لڳ ڀڳ 200 پورچوگيز سنڌ پهتا. ان وقت [[فارس نار]] ۾ سامونڊي ڦورن جي کوٽ سبب سندن جهازن تي ٿورا ئي سپاهي هوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
. [[هرمز]] تي قبضي کان پوءِ پورچوگيزن فارس نار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار تي گهڻو اثر حاصل ڪري ورتو. مغل انتظاميه به سندن واپار مان فائدو وٺندي کين مختلف رعايتون ۽ سهولتون مهيا ڪيون. هو سنڌ مان سامان کڻي فارس نار، [[گجرات]] ۽ [[گوا]] تائين واپار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=سورلي |first=ايڇ. ٽي. |title=شاهه عبداللطيف آف ڀٽ |location=آڪسفورڊ |year=1940 (ٻيهر ڇپيل ڪراچي: 1966) |page=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=9}}&lt;/ref&gt;

مغل حڪومت کان اجازت حاصل ڪرڻ کان پوءِ پورچوگيزن [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ پنهنجي واپاري ڪوٺي قائم ڪئي، جتي سندن نمائندا رهائش اختيار ڪري واپاري مفادن جي نگراني ڪندا هئا. پورچوگيز ايجنٽ ايندڙ ۽ ويندڙ جهازن کان مختلف فيسون ۽ محصول پڻ وصول ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1669 |location=آڪسفورڊ |year=1909–1927 |page=123}}&lt;/ref&gt; اهو ايجنٽ سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز برادريءَ جي تڪرارن کي به نبيريندو هو. پورچوگيز حڪومت کيس باقاعده پگهار نه ڏيندي هئي، پر مقامي انتظاميه طرفان ملندڙ آمدنيءَ جو 40 سيڪڙو حصو کيس ملندو هو، جڏهن ته باقي رقم سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز فراهم ڪندا هئا. ان کان علاوه کيس شراب تيار ڪري وڪڻڻ جي به اجازت حاصل هئي، جنهن ڪري سندس آمدني سٺي هوندي هئي. تنهن هوندي به پورچوگيزن جو مقامي ماڻهن ۾ سٺو تاثر نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو مقامي آباديءَ سان سخت رويو رکندا هئا، بندرگاهن کي تباهه ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏيندا هئا ۽ محصولن کان بچڻ لاءِ مختلف غيرقانوني طريقا اختيار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو بيريٽو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو نمبر 915/4918) |page=4}}&lt;/ref&gt;

1634ع ۾ جڏهن [[بنٽام]] کي ٻيهر هڪ آزاد واپاري صدر مقام جي حيثيت ڏني وئي ته سنڌ سان واپار کي هٿي ڏيڻ لاءِ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ هڪ واپاري ايجنسي قائم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=برڊوُڊ |first=سر جارج |title=رپورٽس آن دي اولڊ رڪارڊز آف دي انڊيا آفيس |location=لنڊن |year=1891 |page=178}}&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جي موجودگي سنڌ جي ماڻهن کي پورچوگيز ثقافت سان واقف ڪرايو. واپاري برادري ۽ محصول کاتي جا ڪيترائي عملدار پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا. 1613ع ۾ رابرٽ شرلي سان گڏ آيل هڪ انگريز مسافر لکي ٿو ته ”گهڻا سرڪاري عملدار، جيڪي اڪثر بانيه هئا، سٺي پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا.“&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |page=194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—56 کان 65 تائين 
}}&lt;/ref&gt;


== پورچوگيز تبليغي سرگرميون ==

پورچوگيز پُرجوش عيسائي هئا ۽ ڏکڻ ايشيا جي ماڻهن کي پنهنجي مذهب ۾ آڻڻ جا خواهشمند هئا. سنڌ ۾ به سندن مذهبي تبليغي سرگرمين جا حوالا ملن ٿا. 1625ع ۾ پيري جوهانس اَ جيسو ميريا طرفان ڪارمليٽ مشن قائم ڪيو ويو، جنهن سنڌ لاءِ پيري لوڊوويڪس ۽ فرانسس اَ ماتري ديئي کي موڪليو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


سترهين صديءَ ۾ سنڌ جو دورو ڪندڙ پيڊرو ڊي ريسينڊي ٺٽي ۾ موجود ڪارمليٽ مشن ۽ ان جي پوئلڳن بابت لکي ٿو ته سنڌ جي هن وڏي شهر ۾ ڪارمليٽ فرقي جو هڪ گرجاگھر موجود هو، جتي ننگي پير هلندڙ ۽ سٺي اخلاق وارا راهب رهندا هئا. سندس بيان موجب اهي مقامي ماڻهن کي عيسائي نه بڻائي سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪو به مقامي ماڻهو عيسائيت قبول نه ڪندو هو، پر اهي سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيزن لاءِ وڏي مدد جو ذريعو هئا. گرجاگھر ۾ ٻه ڪارمليٽ پادري رهندا هئا، جيڪي پورچوگيز برادريءَ جي خيرات تي گذران ڪندا هئا ۽ خوشحال زندگي گذاريندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


1665ع ۾ [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتل [[نڪولو مانوچي]] هڪ ننگي پير ڪارمليٽ پادريءَ جو ذڪر ڪري ٿو، جيڪو هڪ ننڍڙي عبادتگاهه ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt; هڪ موقعي تي ٺٽي جي مسلمان آبادي گرجاگھر تي حملو ڪري ان کي نقصان پهچايو، جنهن جو سبب غالباً مشنري سرگرميون هيون. بعد ۾ گرجاگھر ۽ ان جي ملڪيت مشن کي واپس ڪئي وئي. آخرڪار 1712ع کان اڳ ڪنهن وقت هي مشن ختم ٿي ويو ۽ ان جون سرگرميون بند ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=مينرڪ |first=فري سيبسٽين |title=ٽرئولز آف فري سيبسٽين مينرڪ اِن دي پنجاب، 1641 |others=انگريزي ترجمو: اي. ڊي. ميڪليگن |journal=جرنل آف دي پنجاب هسٽاريڪل سوسائٽي |volume=1 |year=1911–1912 |pages=66–67}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


پورچوگيزن سنڌ ۾ آگسٽيني مشن جي قيام ۾ پڻ حصو ورتو. [[سيبسٽين مينرڪ]] جڏهن ٺٽي آيو ته هن فادر جورج ڊي لا نيٽويداد سان ملاقات ڪئي، جيڪو ان مشن جو سربراهه هو. ٻنهي وچ ۾ ان گرجاگھر جي ٻيهر تعمير بابت گفتگو ٿي، جيڪو اڳ ۾ تباهه ٿي چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=ارلي ٽرئولز اِن انڊيا |location=آڪسفورڊ |year=1921 |page=90}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

.</text>
      <sha1>dxffxmp88yztkrmz91ao4aqjvsdglsj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383784</id>
      <parentid>383783</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11304" sha1="mrzlnl39e8og76ub2usz2kbkrxbfgbp" xml:space="preserve">

پندرهين صديءَ جي وچ ڌاري پورچوگيز يورپي قومن مان پهريان ماڻهو هئا، جيڪي سنڌ ۾ پهتا. 1555ع ۾ [[مرزا عيسيٰ ترخان]] کين پنهنجي سياسي حريف [[سلطان محمود بکر وارو]] خلاف فوجي مدد لاءِ دعوت ڏني. [[باسين]] ۾ ويٺل پورچوگيز گورنر، جيڪو اڳ ئي پنهنجي اثر ۽ اقتدار کي وڌائڻ جا موقعا ڳولي رهيو هو، اها آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي. هندستان جي مختلف حڪمرانن کي فوجي مدد فراهم ڪري پورچوگيز اڳ ئي واپاري ۽ علائقائي فائدا حاصل ڪري چڪا هئا؛ مثال طور [[گجرات]] جي حڪمران [[بهادر شاهه گجراتي]] جي [[همايون]] خلاف مدد ڪرڻ جي بدلي ۾ هنن [[ديو]] سميت ڪيترن سامونڊي شهرن تي اثر قائم ڪيو هو. ان ڪري کين اميد هئي ته مرزا عيسيٰ ترخان به کين سياسي ۽ واپاري رعايتون ڏيندو. ان مقصد لاءِ پيڊرو بيريٽو روليم جي اڳواڻيءَ ۾ 28 جهازن تي مشتمل ٻيڙي ۽ 700 پورچوگيز سپاهي سنڌ ڏانهن روانا ڪيا ويا. جڏهن اهي [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتا ته گهرو ويڙهه ختم ٿي چڪي هئي ۽ سندن فوجي مدد جي ضرورت باقي نه رهي هئي. ان هوندي به پورچوگيز سالار پنهنجي خرچن جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو، جيڪو قبول نه ڪيو ويو. نتيجي ۾ هن انتقام وٺندي ٺٽي کي ڦري تباهه ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ان حملي دوران لڳ ڀڳ 800 ماڻهو قتل ڪيا ويا ۽ وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڦري جهازن ۾ چاڙهي وئي. واپسيءَ تي هنن [[سنڌو درياهه]] جي ٻنهي ڪنارن تي به تباهي مچائي. اهڙيءَ طرح پورچوگيز سنڌ جي ماڻهن جي ذهنن ۾ تلخ يادون ڇڏي ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
بعد ۾ پورچوگيزن جي موجودگيءَ جو ذڪر [[رابرٽ شرلي]] جي هڪ خط ۾ ملي ٿو، جنهن موجب بنگال ۽ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 800 جلاوطن پورچوگيز رهندا هئا، جيڪي انگريزن جي دٻاءَ سبب ٻين علائقن مان نڪري هتي اچي آباد ٿيا هئا. وقت سان گڏ سنڌ پورچوگيزن لاءِ هڪ اهم واپاري مرڪز بڻجي وئي. 1633ع ۾ 21 کان وڌيڪ ٻيڙين تي سوار لڳ ڀڳ 200 پورچوگيز سنڌ پهتا. ان وقت [[فارس نار]] ۾ سامونڊي ڦورن جي کوٽ سبب سندن جهازن تي ٿورا ئي سپاهي هوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
. [[هرمز]] تي قبضي کان پوءِ پورچوگيزن فارس نار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار تي گهڻو اثر حاصل ڪري ورتو. مغل انتظاميه به سندن واپار مان فائدو وٺندي کين مختلف رعايتون ۽ سهولتون مهيا ڪيون. هو سنڌ مان سامان کڻي فارس نار، [[گجرات]] ۽ [[گوا]] تائين واپار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=سورلي |first=ايڇ. ٽي. |title=شاهه عبداللطيف آف ڀٽ |location=آڪسفورڊ |year=1940 (ٻيهر ڇپيل ڪراچي: 1966) |page=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=9}}&lt;/ref&gt;

مغل حڪومت کان اجازت حاصل ڪرڻ کان پوءِ پورچوگيزن [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ پنهنجي واپاري ڪوٺي قائم ڪئي، جتي سندن نمائندا رهائش اختيار ڪري واپاري مفادن جي نگراني ڪندا هئا. پورچوگيز ايجنٽ ايندڙ ۽ ويندڙ جهازن کان مختلف فيسون ۽ محصول پڻ وصول ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1669 |location=آڪسفورڊ |year=1909–1927 |page=123}}&lt;/ref&gt; اهو ايجنٽ سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز برادريءَ جي تڪرارن کي به نبيريندو هو. پورچوگيز حڪومت کيس باقاعده پگهار نه ڏيندي هئي، پر مقامي انتظاميه طرفان ملندڙ آمدنيءَ جو 40 سيڪڙو حصو کيس ملندو هو، جڏهن ته باقي رقم سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز فراهم ڪندا هئا. ان کان علاوه کيس شراب تيار ڪري وڪڻڻ جي به اجازت حاصل هئي، جنهن ڪري سندس آمدني سٺي هوندي هئي. تنهن هوندي به پورچوگيزن جو مقامي ماڻهن ۾ سٺو تاثر نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو مقامي آباديءَ سان سخت رويو رکندا هئا، بندرگاهن کي تباهه ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏيندا هئا ۽ محصولن کان بچڻ لاءِ مختلف غيرقانوني طريقا اختيار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو بيريٽو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو نمبر 915/4918) |page=4}}&lt;/ref&gt;

1634ع ۾ جڏهن [[بنٽام]] کي ٻيهر هڪ آزاد واپاري صدر مقام جي حيثيت ڏني وئي ته سنڌ سان واپار کي هٿي ڏيڻ لاءِ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ هڪ واپاري ايجنسي قائم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=برڊوُڊ |first=سر جارج |title=رپورٽس آن دي اولڊ رڪارڊز آف دي انڊيا آفيس |location=لنڊن |year=1891 |page=178}}&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جي موجودگي سنڌ جي ماڻهن کي پورچوگيز ثقافت سان واقف ڪرايو. واپاري برادري ۽ محصول کاتي جا ڪيترائي عملدار پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا. 1613ع ۾ رابرٽ شرلي سان گڏ آيل هڪ انگريز مسافر لکي ٿو ته ”گهڻا سرڪاري عملدار، جيڪي اڪثر بانيه هئا، سٺي پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا.“&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |page=194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—56 کان 65 تائين 
}}&lt;/ref&gt;


== پورچوگيز تبليغي سرگرميون ==

پورچوگيز پُرجوش عيسائي هئا ۽ ڏکڻ ايشيا جي ماڻهن کي پنهنجي مذهب ۾ آڻڻ جا خواهشمند هئا. سنڌ ۾ به سندن مذهبي تبليغي سرگرمين جا حوالا ملن ٿا. 1625ع ۾ پيري جوهانس اَ جيسو ميريا طرفان ڪارمليٽ مشن قائم ڪيو ويو، جنهن سنڌ لاءِ پيري لوڊوويڪس ۽ فرانسس اَ ماتري ديئي کي موڪليو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سترهين صديءَ ۾ سنڌ جو دورو ڪندڙ پيڊرو ڊي ريسينڊي ٺٽي ۾ موجود ڪارمليٽ مشن ۽ ان جي پوئلڳن بابت لکي ٿو ته سنڌ جي هن وڏي شهر ۾ ڪارمليٽ فرقي جو هڪ گرجاگھر موجود هو، جتي ننگي پير هلندڙ ۽ سٺي اخلاق وارا راهب رهندا هئا. سندس بيان موجب اهي مقامي ماڻهن کي عيسائي نه بڻائي سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪو به مقامي ماڻهو عيسائيت قبول نه ڪندو هو، پر اهي سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيزن لاءِ وڏي مدد جو ذريعو هئا. گرجاگھر ۾ ٻه ڪارمليٽ پادري رهندا هئا، جيڪي پورچوگيز برادريءَ جي خيرات تي گذران ڪندا هئا ۽ خوشحال زندگي گذاريندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1665ع ۾ [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتل [[نڪولو مانوچي]] هڪ ننگي پير ڪارمليٽ پادريءَ جو ذڪر ڪري ٿو، جيڪو هڪ ننڍڙي عبادتگاهه ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt; هڪ موقعي تي ٺٽي جي مسلمان آبادي گرجاگھر تي حملو ڪري ان کي نقصان پهچايو، جنهن جو سبب غالباً مشنري سرگرميون هيون. بعد ۾ گرجاگھر ۽ ان جي ملڪيت مشن کي واپس ڪئي وئي. آخرڪار 1712ع کان اڳ ڪنهن وقت هي مشن ختم ٿي ويو ۽ ان جون سرگرميون بند ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=مينرڪ |first=فري سيبسٽين |title=ٽرئولز آف فري سيبسٽين مينرڪ اِن دي پنجاب، 1641 |others=انگريزي ترجمو: اي. ڊي. ميڪليگن |journal=جرنل آف دي پنجاب هسٽاريڪل سوسائٽي |volume=1 |year=1911–1912 |pages=66–67}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيزن سنڌ ۾ آگسٽيني مشن جي قيام ۾ پڻ حصو ورتو. [[سيبسٽين مينرڪ]] جڏهن ٺٽي آيو ته هن فادر جورج ڊي لا نيٽويداد سان ملاقات ڪئي، جيڪو ان مشن جو سربراهه هو. ٻنهي وچ ۾ ان گرجاگھر جي ٻيهر تعمير بابت گفتگو ٿي، جيڪو اڳ ۾ تباهه ٿي چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=ارلي ٽرئولز اِن انڊيا |location=آڪسفورڊ |year=1921 |page=90}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

.</text>
      <sha1>mrzlnl39e8og76ub2usz2kbkrxbfgbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383794</id>
      <parentid>383784</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21268" sha1="h95tqjkcp3yyn99z6ek4afmfo422kiy" xml:space="preserve">

پندرهين صديءَ جي وچ ڌاري پورچوگيز يورپي قومن مان پهريان ماڻهو هئا، جيڪي سنڌ ۾ پهتا. 1555ع ۾ [[مرزا عيسيٰ ترخان]] کين پنهنجي سياسي حريف [[سلطان محمود بکر وارو]] خلاف فوجي مدد لاءِ دعوت ڏني. [[باسين]] ۾ ويٺل پورچوگيز گورنر، جيڪو اڳ ئي پنهنجي اثر ۽ اقتدار کي وڌائڻ جا موقعا ڳولي رهيو هو، اها آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي. هندستان جي مختلف حڪمرانن کي فوجي مدد فراهم ڪري پورچوگيز اڳ ئي واپاري ۽ علائقائي فائدا حاصل ڪري چڪا هئا؛ مثال طور [[گجرات]] جي حڪمران [[بهادر شاهه گجراتي]] جي [[همايون]] خلاف مدد ڪرڻ جي بدلي ۾ هنن [[ديو]] سميت ڪيترن سامونڊي شهرن تي اثر قائم ڪيو هو. ان ڪري کين اميد هئي ته مرزا عيسيٰ ترخان به کين سياسي ۽ واپاري رعايتون ڏيندو. ان مقصد لاءِ پيڊرو بيريٽو روليم جي اڳواڻيءَ ۾ 28 جهازن تي مشتمل ٻيڙي ۽ 700 پورچوگيز سپاهي سنڌ ڏانهن روانا ڪيا ويا. جڏهن اهي [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتا ته گهرو ويڙهه ختم ٿي چڪي هئي ۽ سندن فوجي مدد جي ضرورت باقي نه رهي هئي. ان هوندي به پورچوگيز سالار پنهنجي خرچن جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو، جيڪو قبول نه ڪيو ويو. نتيجي ۾ هن انتقام وٺندي ٺٽي کي ڦري تباهه ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ان حملي دوران لڳ ڀڳ 800 ماڻهو قتل ڪيا ويا ۽ وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڦري جهازن ۾ چاڙهي وئي. واپسيءَ تي هنن [[سنڌو درياهه]] جي ٻنهي ڪنارن تي به تباهي مچائي. اهڙيءَ طرح پورچوگيز سنڌ جي ماڻهن جي ذهنن ۾ تلخ يادون ڇڏي ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
بعد ۾ پورچوگيزن جي موجودگيءَ جو ذڪر [[رابرٽ شرلي]] جي هڪ خط ۾ ملي ٿو، جنهن موجب بنگال ۽ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 800 جلاوطن پورچوگيز رهندا هئا، جيڪي انگريزن جي دٻاءَ سبب ٻين علائقن مان نڪري هتي اچي آباد ٿيا هئا. وقت سان گڏ سنڌ پورچوگيزن لاءِ هڪ اهم واپاري مرڪز بڻجي وئي. 1633ع ۾ 21 کان وڌيڪ ٻيڙين تي سوار لڳ ڀڳ 200 پورچوگيز سنڌ پهتا. ان وقت [[فارس نار]] ۾ سامونڊي ڦورن جي کوٽ سبب سندن جهازن تي ٿورا ئي سپاهي هوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
. [[هرمز]] تي قبضي کان پوءِ پورچوگيزن فارس نار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار تي گهڻو اثر حاصل ڪري ورتو. مغل انتظاميه به سندن واپار مان فائدو وٺندي کين مختلف رعايتون ۽ سهولتون مهيا ڪيون. هو سنڌ مان سامان کڻي فارس نار، [[گجرات]] ۽ [[گوا]] تائين واپار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=سورلي |first=ايڇ. ٽي. |title=شاهه عبداللطيف آف ڀٽ |location=آڪسفورڊ |year=1940 (ٻيهر ڇپيل ڪراچي: 1966) |page=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=9}}&lt;/ref&gt;

مغل حڪومت کان اجازت حاصل ڪرڻ کان پوءِ پورچوگيزن [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ پنهنجي واپاري ڪوٺي قائم ڪئي، جتي سندن نمائندا رهائش اختيار ڪري واپاري مفادن جي نگراني ڪندا هئا. پورچوگيز ايجنٽ ايندڙ ۽ ويندڙ جهازن کان مختلف فيسون ۽ محصول پڻ وصول ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1669 |location=آڪسفورڊ |year=1909–1927 |page=123}}&lt;/ref&gt; اهو ايجنٽ سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز برادريءَ جي تڪرارن کي به نبيريندو هو. پورچوگيز حڪومت کيس باقاعده پگهار نه ڏيندي هئي، پر مقامي انتظاميه طرفان ملندڙ آمدنيءَ جو 40 سيڪڙو حصو کيس ملندو هو، جڏهن ته باقي رقم سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز فراهم ڪندا هئا. ان کان علاوه کيس شراب تيار ڪري وڪڻڻ جي به اجازت حاصل هئي، جنهن ڪري سندس آمدني سٺي هوندي هئي. تنهن هوندي به پورچوگيزن جو مقامي ماڻهن ۾ سٺو تاثر نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو مقامي آباديءَ سان سخت رويو رکندا هئا، بندرگاهن کي تباهه ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏيندا هئا ۽ محصولن کان بچڻ لاءِ مختلف غيرقانوني طريقا اختيار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو بيريٽو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو نمبر 915/4918) |page=4}}&lt;/ref&gt;

1634ع ۾ جڏهن [[بنٽام]] کي ٻيهر هڪ آزاد واپاري صدر مقام جي حيثيت ڏني وئي ته سنڌ سان واپار کي هٿي ڏيڻ لاءِ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ هڪ واپاري ايجنسي قائم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=برڊوُڊ |first=سر جارج |title=رپورٽس آن دي اولڊ رڪارڊز آف دي انڊيا آفيس |location=لنڊن |year=1891 |page=178}}&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جي موجودگي سنڌ جي ماڻهن کي پورچوگيز ثقافت سان واقف ڪرايو. واپاري برادري ۽ محصول کاتي جا ڪيترائي عملدار پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا. 1613ع ۾ رابرٽ شرلي سان گڏ آيل هڪ انگريز مسافر لکي ٿو ته ”گهڻا سرڪاري عملدار، جيڪي اڪثر بانيه هئا، سٺي پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا.“&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |page=194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—56 کان 65 تائين 
}}&lt;/ref&gt;


== پورچوگيز تبليغي سرگرميون ==

پورچوگيز پُرجوش عيسائي هئا ۽ ڏکڻ ايشيا جي ماڻهن کي پنهنجي مذهب ۾ آڻڻ جا خواهشمند هئا. سنڌ ۾ به سندن مذهبي تبليغي سرگرمين جا حوالا ملن ٿا. 1625ع ۾ پيري جوهانس اَ جيسو ميريا طرفان ڪارمليٽ مشن قائم ڪيو ويو، جنهن سنڌ لاءِ پيري لوڊوويڪس ۽ فرانسس اَ ماتري ديئي کي موڪليو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سترهين صديءَ ۾ سنڌ جو دورو ڪندڙ پيڊرو ڊي ريسينڊي ٺٽي ۾ موجود ڪارمليٽ مشن ۽ ان جي پوئلڳن بابت لکي ٿو ته سنڌ جي هن وڏي شهر ۾ ڪارمليٽ فرقي جو هڪ گرجاگھر موجود هو، جتي ننگي پير هلندڙ ۽ سٺي اخلاق وارا راهب رهندا هئا. سندس بيان موجب اهي مقامي ماڻهن کي عيسائي نه بڻائي سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪو به مقامي ماڻهو عيسائيت قبول نه ڪندو هو، پر اهي سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيزن لاءِ وڏي مدد جو ذريعو هئا. گرجاگھر ۾ ٻه ڪارمليٽ پادري رهندا هئا، جيڪي پورچوگيز برادريءَ جي خيرات تي گذران ڪندا هئا ۽ خوشحال زندگي گذاريندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1665ع ۾ [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتل [[نڪولو مانوچي]] هڪ ننگي پير ڪارمليٽ پادريءَ جو ذڪر ڪري ٿو، جيڪو هڪ ننڍڙي عبادتگاهه ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt; هڪ موقعي تي ٺٽي جي مسلمان آبادي گرجاگھر تي حملو ڪري ان کي نقصان پهچايو، جنهن جو سبب غالباً مشنري سرگرميون هيون. بعد ۾ گرجاگھر ۽ ان جي ملڪيت مشن کي واپس ڪئي وئي. آخرڪار 1712ع کان اڳ ڪنهن وقت هي مشن ختم ٿي ويو ۽ ان جون سرگرميون بند ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=مينرڪ |first=فري سيبسٽين |title=ٽرئولز آف فري سيبسٽين مينرڪ اِن دي پنجاب، 1641 |others=انگريزي ترجمو: اي. ڊي. ميڪليگن |journal=جرنل آف دي پنجاب هسٽاريڪل سوسائٽي |volume=1 |year=1911–1912 |pages=66–67}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيزن سنڌ ۾ آگسٽيني مشن جي قيام ۾ پڻ حصو ورتو. [[سيبسٽين مينرڪ]] جڏهن ٺٽي آيو ته هن فادر جورج ڊي لا نيٽويداد سان ملاقات ڪئي، جيڪو ان مشن جو سربراهه هو. ٻنهي وچ ۾ ان گرجاگھر جي ٻيهر تعمير بابت گفتگو ٿي، جيڪو اڳ ۾ تباهه ٿي چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=ارلي ٽرئولز اِن انڊيا |location=آڪسفورڊ |year=1921 |page=90}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيزن ۽ انگريزن وچ ۾ رقابت ==

سنڌ ۾ پورچوگيزن سان رابطي ۾ ايندڙ پهريون انگريز [[اينٿوني اسٽارڪي]] هو، جيڪو 1612ع ۾ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ وفات ڪري ويو. سندس وفات کان پوءِ سندس دستاويز پورچوگيزن جي هٿ اچي ويا، جن کي پوءِ [[لزبن]] موڪليو ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا |pages=xii، xiv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |pages=193–194}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


1613ع ۾ [[لاهري بندر]] تي پهچندڙ پهريون انگريزي جهاز ''ايڪسپيڊيشن'' هو، جنهن جي قيادت ڪرسٽوفر نيوپورٽ ڪري رهيو هو. ان جهاز تي مشهور سياح ۽ ان وقت جو فارسي سفير [[رابرٽ شرلي]] پڻ سوار هو. شرلي پنهنجي حيثيت مان فائدو وٺندي سنڌ ۾ انگريزي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ لاءِ مغل گورنر سان ڳالهيون شروع ڪيون. ملاقات دوران پورچوگيز نمائندا پڻ موجود هئا، جن انگريزن خلاف ڳالهائي ڳالهين ۾ رخنو وڌو. گورنر سندن مداخلت تي ناراض ٿي کين ڪمري مان ٻاهر ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ هن شرلي کي ٻڌايو ته پورچوگيز واپار مان کيس ساليانو هڪ لک رپيا نفعو حاصل ٿيندو آهي؛ جيڪڏهن انگريز ان کان وڌيڪ واپاري فائدي جي ضمانت ڏين ته هو کين واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ جي اجازت ڏئي سگهي ٿو. رابرٽ شرلي اوچتو سنڌ پهتو هو ۽ اهڙي قسم جي ڪا واپاري رٿابندي نه هئس، تنهن ڪري هو اهڙي ضمانت ڏيڻ ۾ ناڪام رهيو ۽ سنڌ ۾ انگريزي ڪوٺي قائم ڪرڻ جي پهرين ڪوشش ناڪام ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=ارلي ٽرئولز اِن انڊيا |location=آڪسفورڊ |year=1921 |page=212}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


رابرٽ شرلي جي مختصر قيام دوران ئي انگريزن ۽ پورچوگيزن جي رقابت واضح ٿي وئي. پورچوگيزن کي خدشو هو ته انگريزن جي آمد سان سندن واپار متاثر ٿيندو، تنهن ڪري هنن هر ممڪن طريقي سان انگريزن کي سنڌ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪڻ جي ڪوشش ڪئي. شرلي جي سرگرمين تي پورچوگيز مسلسل نظر رکندا رهيا. [[اين. وِٽنگٽن]]، جيڪو [[سورت]] کان [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏانهن شرلي سان ملڻ لاءِ وڃي رهيو هو، رستي ۾ هڪ بانيي کان ٻڌو ته پورچوگيزن ۽ گورنر ٻنهي شرلي سان خراب سلوڪ ڪيو هو، ۽ پورچوگيز رات جي وقت ڪناري تي لهي سندس گهر کي باهه پڻ ڏني هئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |pages=9–10}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


پورچوگيزن صرف سفارتي دٻاءُ تي اڪتفا نه ڪئي، پر فوجي ڌمڪيون به ڏنيون. هنن پنهنجيون جنگي ٻيڙيون گڏ ڪري سنڌو درياهه جي ڇوڙ کي بند ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=6}}&lt;/ref&gt; مقامي محصول عملدارن جي مدد سان انگريزن کي تنگ پڻ ڪيو ويو. جڏهن انگريز واپاري پيٽن ۽ سالبينڪ جي پورچوگيزن جي موجودگيءَ ۾ سخت تلاشي ورتي وئي ته پيٽن ڪاوڙجي محصول عملدارن کي چيو ته انگريز واپاري پورچوگيزن وانگر پنهنجو پئسو جوتن ۾ لڪائي نه هلندا آهن. روانگي وقت ٻنهي ڌرين ۾ سخت تڪرار به ٿيو ۽ پيٽن پورچوگيزن کي سندن پنهنجي ٻوليءَ ۾ سخت لفظ چيا، جيڪي اتي موجود بانيه به سمجهي رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=رو |first=سر ٿامس |title=دي ايمبيسي آف سر ٿامس رو ٽو دي ڪورٽ آف دي گريٽ مغل |location=نينڊلن |year=1967 |page=406}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


انگريزن ۽ پورچوگيزن جي مقابلي جو ٻيو مرحلو 1616ع کان شروع ٿيو، جڏهن انگريزي سفير [[سر ٿامس رو]] هندستان پهتو. هن ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ کي صلاح ڏني ته سنڌ سان واپار وڌايو وڃي، پر ساڳئي وقت پورچوگيز اثر رسوخ کي به نظر ۾ رکيو وڃي. هن لکيو ته سنڌو درياهه جي وهڪري سان هيٺ وڃڻ ته ممڪن آهي، پر درياهه جي ڇوڙ تي پورچوگيزن جو قبضو آهي، تنهن ڪري واپارين کي پنهنجي مال جي حفاظت لاءِ پورچوگيزن جا ''ڪارٽاس'' (اجازت ناما) وٺڻا پوندا آهن، جن جي عيوض هو معمولي فيس وصول ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=رو |first=سر ٿامس |title=دي ايمبيسي آف سر ٿامس رو ٽو دي ڪورٽ آف دي گريٽ مغل |location=نينڊلن |year=1967 |page=406}}&lt;/ref&gt; رو اهو به لکيو ته سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيزن جو وڏو تعداد ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته هتي واپار جا سٺا موقعا موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا |page=181}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1620ع ۾ ٿامس ڪيرج سنڌ ۾ پورچوگيزن جي مضبوط اثر بابت لکيو ته سنڌ مان نڪرندڙ هر جهاز کي پورچوگيزن کان اجازت نامو وٺڻو پوندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1621 |page=181}}&lt;/ref&gt; ساڳئي سال عربي سمنڊ ۾ گشت ڪندڙ هڪ انگريزي ٻيڙيءَ هڪ سنڌي جهاز کي پڪڙيو، جيڪو [[مسقط]] وڃي رهيو هو ۽ جنهن وٽ پورچوگيزن جا اجازت ناما موجود هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=15}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جون ڪيترين ئي ڪوششون ڪيون، پر پورچوگيز مخالفت سبب اهي ناڪام رهيون. پورچوگيز سنڌي واپارين ۽ انتظاميه لاءِ وڏي منافعي جو ذريعو هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سنڌ جي واپار جو گهڻو حصو سندن جهازن وسيلي ٻاهرين ملڪن تائين پهچندو هو. ان هوندي به سنڌي واپاري اهڙي ڪنهن به يورپي قوم سان لاڳاپا رکڻ لاءِ تيار هئا، جيڪا کين وڌيڪ منافعو ۽ سندن جهازن جي حفاظت جي ضمانت ڏئي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1635ع ۾ انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ هڪ امن معاهدو طئي ٿيو، جنهن کان پوءِ هندستان ۾ ٻنهي قومن جي کليل دشمني ختم ٿي وئي. ان کان پوءِ انگريزن ٻيهر سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن هو [[لاهري بندر]] پهتا ته کين خبر پئي ته پورچوگيز اتي اڃا به مضبوط نموني سان قائم آهن. بندرگاهه تي سندن ''فيئٽر'' (واپاري نمائندو) رهندو هو ۽ ساڻس گڏ ٽي يا چار پادري به موجود هئا، جن لاءِ عبادت جي هڪ سادي جاءِ پڻ قائم هئي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا |pages=xii، xiv}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنڌي واپارين انگريزن جي آجيان ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هو پنهنجي مال کي انگريزي جهازن وسيلي موڪلڻ چاهيندا هئا ته جيئن پورچوگيزن طرفان لاڳو ڪيل محصولن کان بچي سگهن. جڏهن پورچوگيزن کي اها خبر پئي ته سنڌي واپاري پنهنجو مال انگريزي جهازن ذريعي [[بندر عباس]] موڪلڻ جو ارادو رکن ٿا ته هو چار جنگي ٻيڙين سان لاهري بندر پهتا ۽ واپارين کي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن هنن انگريزن جي جهازن ۾ مال چاڙهيو ته اهو مال درياهه ۾ ئي ضبط ڪيو ويندو. انگريزن، پنهنجي نئين اتحاد کي خراب ڪرڻ کان بچڻ لاءِ، ان معاملي ۾ سڌي مداخلت نه ڪئي. تنهن هوندي به 1635ع ۾ انگريزي واپاري ڪوٺيءَ جي قيام سان سنڌ ۾ پورچوگيزن جي سياسي ۽ واپاري بالادستيءَ جي زوال جي شروعات ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

.</text>
      <sha1>h95tqjkcp3yyn99z6ek4afmfo422kiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383797</id>
      <parentid>383794</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>383797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24260" sha1="h7kyd9t4irvgms33yfplmvu1qqnfnwd" xml:space="preserve">

پندرهين صديءَ جي وچ ڌاري پورچوگيز يورپي قومن مان پهريان ماڻهو هئا، جيڪي سنڌ ۾ پهتا. 1555ع ۾ [[مرزا عيسيٰ ترخان]] کين پنهنجي سياسي حريف [[سلطان محمود بکر وارو]] خلاف فوجي مدد لاءِ دعوت ڏني. [[باسين]] ۾ ويٺل پورچوگيز گورنر، جيڪو اڳ ئي پنهنجي اثر ۽ اقتدار کي وڌائڻ جا موقعا ڳولي رهيو هو، اها آڇ خوشيءَ سان قبول ڪئي. هندستان جي مختلف حڪمرانن کي فوجي مدد فراهم ڪري پورچوگيز اڳ ئي واپاري ۽ علائقائي فائدا حاصل ڪري چڪا هئا؛ مثال طور [[گجرات]] جي حڪمران [[بهادر شاهه گجراتي]] جي [[همايون]] خلاف مدد ڪرڻ جي بدلي ۾ هنن [[ديو]] سميت ڪيترن سامونڊي شهرن تي اثر قائم ڪيو هو. ان ڪري کين اميد هئي ته مرزا عيسيٰ ترخان به کين سياسي ۽ واپاري رعايتون ڏيندو. ان مقصد لاءِ پيڊرو بيريٽو روليم جي اڳواڻيءَ ۾ 28 جهازن تي مشتمل ٻيڙي ۽ 700 پورچوگيز سپاهي سنڌ ڏانهن روانا ڪيا ويا. جڏهن اهي [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتا ته گهرو ويڙهه ختم ٿي چڪي هئي ۽ سندن فوجي مدد جي ضرورت باقي نه رهي هئي. ان هوندي به پورچوگيز سالار پنهنجي خرچن جي ادائيگي جو مطالبو ڪيو، جيڪو قبول نه ڪيو ويو. نتيجي ۾ هن انتقام وٺندي ٺٽي کي ڦري تباهه ڪرڻ جو حڪم ڏنو. ان حملي دوران لڳ ڀڳ 800 ماڻهو قتل ڪيا ويا ۽ وڏي پئماني تي مال ۽ دولت ڦري جهازن ۾ چاڙهي وئي. واپسيءَ تي هنن [[سنڌو درياهه]] جي ٻنهي ڪنارن تي به تباهي مچائي. اهڙيءَ طرح پورچوگيز سنڌ جي ماڻهن جي ذهنن ۾ تلخ يادون ڇڏي ويا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
بعد ۾ پورچوگيزن جي موجودگيءَ جو ذڪر [[رابرٽ شرلي]] جي هڪ خط ۾ ملي ٿو، جنهن موجب بنگال ۽ سنڌ ۾ لڳ ڀڳ 800 جلاوطن پورچوگيز رهندا هئا، جيڪي انگريزن جي دٻاءَ سبب ٻين علائقن مان نڪري هتي اچي آباد ٿيا هئا. وقت سان گڏ سنڌ پورچوگيزن لاءِ هڪ اهم واپاري مرڪز بڻجي وئي. 1633ع ۾ 21 کان وڌيڪ ٻيڙين تي سوار لڳ ڀڳ 200 پورچوگيز سنڌ پهتا. ان وقت [[فارس نار]] ۾ سامونڊي ڦورن جي کوٽ سبب سندن جهازن تي ٿورا ئي سپاهي هوندا هئا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
. [[هرمز]] تي قبضي کان پوءِ پورچوگيزن فارس نار ۽ سنڌ جي سامونڊي واپار تي گهڻو اثر حاصل ڪري ورتو. مغل انتظاميه به سندن واپار مان فائدو وٺندي کين مختلف رعايتون ۽ سهولتون مهيا ڪيون. هو سنڌ مان سامان کڻي فارس نار، [[گجرات]] ۽ [[گوا]] تائين واپار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=سورلي |first=ايڇ. ٽي. |title=شاهه عبداللطيف آف ڀٽ |location=آڪسفورڊ |year=1940 (ٻيهر ڇپيل ڪراچي: 1966) |page=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=9}}&lt;/ref&gt;

مغل حڪومت کان اجازت حاصل ڪرڻ کان پوءِ پورچوگيزن [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ پنهنجي واپاري ڪوٺي قائم ڪئي، جتي سندن نمائندا رهائش اختيار ڪري واپاري مفادن جي نگراني ڪندا هئا. پورچوگيز ايجنٽ ايندڙ ۽ ويندڙ جهازن کان مختلف فيسون ۽ محصول پڻ وصول ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1669 |location=آڪسفورڊ |year=1909–1927 |page=123}}&lt;/ref&gt; اهو ايجنٽ سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز برادريءَ جي تڪرارن کي به نبيريندو هو. پورچوگيز حڪومت کيس باقاعده پگهار نه ڏيندي هئي، پر مقامي انتظاميه طرفان ملندڙ آمدنيءَ جو 40 سيڪڙو حصو کيس ملندو هو، جڏهن ته باقي رقم سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيز فراهم ڪندا هئا. ان کان علاوه کيس شراب تيار ڪري وڪڻڻ جي به اجازت حاصل هئي، جنهن ڪري سندس آمدني سٺي هوندي هئي. تنهن هوندي به پورچوگيزن جو مقامي ماڻهن ۾ سٺو تاثر نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ هو مقامي آباديءَ سان سخت رويو رکندا هئا، بندرگاهن کي تباهه ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏيندا هئا ۽ محصولن کان بچڻ لاءِ مختلف غيرقانوني طريقا اختيار ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو بيريٽو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو نمبر 915/4918) |page=4}}&lt;/ref&gt;

1634ع ۾ جڏهن [[بنٽام]] کي ٻيهر هڪ آزاد واپاري صدر مقام جي حيثيت ڏني وئي ته سنڌ سان واپار کي هٿي ڏيڻ لاءِ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ هڪ واپاري ايجنسي قائم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=برڊوُڊ |first=سر جارج |title=رپورٽس آن دي اولڊ رڪارڊز آف دي انڊيا آفيس |location=لنڊن |year=1891 |page=178}}&lt;/ref&gt; پورچوگيزن جي موجودگي سنڌ جي ماڻهن کي پورچوگيز ثقافت سان واقف ڪرايو. واپاري برادري ۽ محصول کاتي جا ڪيترائي عملدار پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا. 1613ع ۾ رابرٽ شرلي سان گڏ آيل هڪ انگريز مسافر لکي ٿو ته ”گهڻا سرڪاري عملدار، جيڪي اڪثر بانيه هئا، سٺي پورچوگيز ٻولي ڳالهائيندا هئا.“&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |page=194}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;{{cite book
|last=Ali
|first=Mubarak
|title=Essays On The History of Sindh
|publisher=Fiction House
|location=Lahore
|year=2005
|pages=—56 کان 65 تائين 
}}&lt;/ref&gt;


== پورچوگيز تبليغي سرگرميون ==

پورچوگيز پُرجوش عيسائي هئا ۽ ڏکڻ ايشيا جي ماڻهن کي پنهنجي مذهب ۾ آڻڻ جا خواهشمند هئا. سنڌ ۾ به سندن مذهبي تبليغي سرگرمين جا حوالا ملن ٿا. 1625ع ۾ پيري جوهانس اَ جيسو ميريا طرفان ڪارمليٽ مشن قائم ڪيو ويو، جنهن سنڌ لاءِ پيري لوڊوويڪس ۽ فرانسس اَ ماتري ديئي کي موڪليو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
سترهين صديءَ ۾ سنڌ جو دورو ڪندڙ پيڊرو ڊي ريسينڊي ٺٽي ۾ موجود ڪارمليٽ مشن ۽ ان جي پوئلڳن بابت لکي ٿو ته سنڌ جي هن وڏي شهر ۾ ڪارمليٽ فرقي جو هڪ گرجاگھر موجود هو، جتي ننگي پير هلندڙ ۽ سٺي اخلاق وارا راهب رهندا هئا. سندس بيان موجب اهي مقامي ماڻهن کي عيسائي نه بڻائي سگهيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪو به مقامي ماڻهو عيسائيت قبول نه ڪندو هو، پر اهي سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيزن لاءِ وڏي مدد جو ذريعو هئا. گرجاگھر ۾ ٻه ڪارمليٽ پادري رهندا هئا، جيڪي پورچوگيز برادريءَ جي خيرات تي گذران ڪندا هئا ۽ خوشحال زندگي گذاريندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1665ع ۾ [[ٺٽو|ٺٽي]] پهتل [[نڪولو مانوچي]] هڪ ننگي پير ڪارمليٽ پادريءَ جو ذڪر ڪري ٿو، جيڪو هڪ ننڍڙي عبادتگاهه ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مانوچي |first=نڪولو |title=اسٽوريا دو موگور (مغل انڊيا) |location=لنڊن |year=1907–1908 |volume=1 |page=60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو) |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=ميولبائر |first=ميڪسيميليئن |title=گيشيختي دير ڪٿولشن مشنن اِن اوسٽ انڊين |location=فرائبرگ |year=1852 |volume=8 |page=344}}&lt;/ref&gt; هڪ موقعي تي ٺٽي جي مسلمان آبادي گرجاگھر تي حملو ڪري ان کي نقصان پهچايو، جنهن جو سبب غالباً مشنري سرگرميون هيون. بعد ۾ گرجاگھر ۽ ان جي ملڪيت مشن کي واپس ڪئي وئي. آخرڪار 1712ع کان اڳ ڪنهن وقت هي مشن ختم ٿي ويو ۽ ان جون سرگرميون بند ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=مينرڪ |first=فري سيبسٽين |title=ٽرئولز آف فري سيبسٽين مينرڪ اِن دي پنجاب، 1641 |others=انگريزي ترجمو: اي. ڊي. ميڪليگن |journal=جرنل آف دي پنجاب هسٽاريڪل سوسائٽي |volume=1 |year=1911–1912 |pages=66–67}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

پورچوگيزن سنڌ ۾ آگسٽيني مشن جي قيام ۾ پڻ حصو ورتو. [[سيبسٽين مينرڪ]] جڏهن ٺٽي آيو ته هن فادر جورج ڊي لا نيٽويداد سان ملاقات ڪئي، جيڪو ان مشن جو سربراهه هو. ٻنهي وچ ۾ ان گرجاگھر جي ٻيهر تعمير بابت گفتگو ٿي، جيڪو اڳ ۾ تباهه ٿي چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=ارلي ٽرئولز اِن انڊيا |location=آڪسفورڊ |year=1921 |page=90}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== پورچوگيزن ۽ انگريزن وچ ۾ رقابت ==

سنڌ ۾ پورچوگيزن سان رابطي ۾ ايندڙ پهريون انگريز [[اينٿوني اسٽارڪي]] هو، جيڪو 1612ع ۾ [[ٺٽو|ٺٽي]] ۾ وفات ڪري ويو. سندس وفات کان پوءِ سندس دستاويز پورچوگيزن جي هٿ اچي ويا، جن کي پوءِ [[لزبن]] موڪليو ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا |pages=xii، xiv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=بلموريا |first=اين. ايم. |title=دي لينڊنگ آف دي فرسٽ انگلش اِن سنڌ |journal=دي سنڌينا ورلڊ |date=جون 1940 |pages=193–194}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


1613ع ۾ [[لاهري بندر]] تي پهچندڙ پهريون انگريزي جهاز ''ايڪسپيڊيشن'' هو، جنهن جي قيادت ڪرسٽوفر نيوپورٽ ڪري رهيو هو. ان جهاز تي مشهور سياح ۽ ان وقت جو فارسي سفير [[رابرٽ شرلي]] پڻ سوار هو. شرلي پنهنجي حيثيت مان فائدو وٺندي سنڌ ۾ انگريزي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ لاءِ مغل گورنر سان ڳالهيون شروع ڪيون. ملاقات دوران پورچوگيز نمائندا پڻ موجود هئا، جن انگريزن خلاف ڳالهائي ڳالهين ۾ رخنو وڌو. گورنر سندن مداخلت تي ناراض ٿي کين ڪمري مان ٻاهر ڪڍي ڇڏيو، پر بعد ۾ هن شرلي کي ٻڌايو ته پورچوگيز واپار مان کيس ساليانو هڪ لک رپيا نفعو حاصل ٿيندو آهي؛ جيڪڏهن انگريز ان کان وڌيڪ واپاري فائدي جي ضمانت ڏين ته هو کين واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ جي اجازت ڏئي سگهي ٿو. رابرٽ شرلي اوچتو سنڌ پهتو هو ۽ اهڙي قسم جي ڪا واپاري رٿابندي نه هئس، تنهن ڪري هو اهڙي ضمانت ڏيڻ ۾ ناڪام رهيو ۽ سنڌ ۾ انگريزي ڪوٺي قائم ڪرڻ جي پهرين ڪوشش ناڪام ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=فوسٽر |first=وليم |title=ارلي ٽرئولز اِن انڊيا |location=آڪسفورڊ |year=1921 |page=212}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


رابرٽ شرلي جي مختصر قيام دوران ئي انگريزن ۽ پورچوگيزن جي رقابت واضح ٿي وئي. پورچوگيزن کي خدشو هو ته انگريزن جي آمد سان سندن واپار متاثر ٿيندو، تنهن ڪري هنن هر ممڪن طريقي سان انگريزن کي سنڌ ۾ داخل ٿيڻ کان روڪڻ جي ڪوشش ڪئي. شرلي جي سرگرمين تي پورچوگيز مسلسل نظر رکندا رهيا. [[اين. وِٽنگٽن]]، جيڪو [[سورت]] کان [[ٺٽو|ٺٽي]] ڏانهن شرلي سان ملڻ لاءِ وڃي رهيو هو، رستي ۾ هڪ بانيي کان ٻڌو ته پورچوگيزن ۽ گورنر ٻنهي شرلي سان خراب سلوڪ ڪيو هو، ۽ پورچوگيز رات جي وقت ڪناري تي لهي سندس گهر کي باهه پڻ ڏني هئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |pages=9–10}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


پورچوگيزن صرف سفارتي دٻاءُ تي اڪتفا نه ڪئي، پر فوجي ڌمڪيون به ڏنيون. هنن پنهنجيون جنگي ٻيڙيون گڏ ڪري سنڌو درياهه جي ڇوڙ کي بند ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=6}}&lt;/ref&gt; مقامي محصول عملدارن جي مدد سان انگريزن کي تنگ پڻ ڪيو ويو. جڏهن انگريز واپاري پيٽن ۽ سالبينڪ جي پورچوگيزن جي موجودگيءَ ۾ سخت تلاشي ورتي وئي ته پيٽن ڪاوڙجي محصول عملدارن کي چيو ته انگريز واپاري پورچوگيزن وانگر پنهنجو پئسو جوتن ۾ لڪائي نه هلندا آهن. روانگي وقت ٻنهي ڌرين ۾ سخت تڪرار به ٿيو ۽ پيٽن پورچوگيزن کي سندن پنهنجي ٻوليءَ ۾ سخت لفظ چيا، جيڪي اتي موجود بانيه به سمجهي رهيا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=رو |first=سر ٿامس |title=دي ايمبيسي آف سر ٿامس رو ٽو دي ڪورٽ آف دي گريٽ مغل |location=نينڊلن |year=1967 |page=406}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


انگريزن ۽ پورچوگيزن جي مقابلي جو ٻيو مرحلو 1616ع کان شروع ٿيو، جڏهن انگريزي سفير [[سر ٿامس رو]] هندستان پهتو. هن ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ کي صلاح ڏني ته سنڌ سان واپار وڌايو وڃي، پر ساڳئي وقت پورچوگيز اثر رسوخ کي به نظر ۾ رکيو وڃي. هن لکيو ته سنڌو درياهه جي وهڪري سان هيٺ وڃڻ ته ممڪن آهي، پر درياهه جي ڇوڙ تي پورچوگيزن جو قبضو آهي، تنهن ڪري واپارين کي پنهنجي مال جي حفاظت لاءِ پورچوگيزن جا ''ڪارٽاس'' (اجازت ناما) وٺڻا پوندا آهن، جن جي عيوض هو معمولي فيس وصول ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=رو |first=سر ٿامس |title=دي ايمبيسي آف سر ٿامس رو ٽو دي ڪورٽ آف دي گريٽ مغل |location=نينڊلن |year=1967 |page=406}}&lt;/ref&gt; رو اهو به لکيو ته سنڌ ۾ رهندڙ پورچوگيزن جو وڏو تعداد ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته هتي واپار جا سٺا موقعا موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا |page=181}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1620ع ۾ ٿامس ڪيرج سنڌ ۾ پورچوگيزن جي مضبوط اثر بابت لکيو ته سنڌ مان نڪرندڙ هر جهاز کي پورچوگيزن کان اجازت نامو وٺڻو پوندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا، 1618–1621 |page=181}}&lt;/ref&gt; ساڳئي سال عربي سمنڊ ۾ گشت ڪندڙ هڪ انگريزي ٻيڙيءَ هڪ سنڌي جهاز کي پڪڙيو، جيڪو [[مسقط]] وڃي رهيو هو ۽ جنهن وٽ پورچوگيزن جا اجازت ناما موجود هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ڊيوارٽي |first=ايڊرين |title=اي هسٽري آف برٽش رليشنز وِد سنڌ |location=ڪراچي |year=1976 |page=15}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1616ع کان 1630ع تائين انگريزن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جون ڪيترين ئي ڪوششون ڪيون، پر پورچوگيز مخالفت سبب اهي ناڪام رهيون. پورچوگيز سنڌي واپارين ۽ انتظاميه لاءِ وڏي منافعي جو ذريعو هئا، ڇاڪاڻ⁠تہ سنڌ جي واپار جو گهڻو حصو سندن جهازن وسيلي ٻاهرين ملڪن تائين پهچندو هو. ان هوندي به سنڌي واپاري اهڙي ڪنهن به يورپي قوم سان لاڳاپا رکڻ لاءِ تيار هئا، جيڪا کين وڌيڪ منافعو ۽ سندن جهازن جي حفاظت جي ضمانت ڏئي سگهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
1635ع ۾ انگريزن ۽ پورچوگيزن وچ ۾ هڪ امن معاهدو طئي ٿيو، جنهن کان پوءِ هندستان ۾ ٻنهي قومن جي کليل دشمني ختم ٿي وئي. ان کان پوءِ انگريزن ٻيهر سنڌ سان واپار شروع ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. جڏهن هو [[لاهري بندر]] پهتا ته کين خبر پئي ته پورچوگيز اتي اڃا به مضبوط نموني سان قائم آهن. بندرگاهه تي سندن ''فيئٽر'' (واپاري نمائندو) رهندو هو ۽ ساڻس گڏ ٽي يا چار پادري به موجود هئا، جن لاءِ عبادت جي هڪ سادي جاءِ پڻ قائم هئي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=دي انگلش فيڪٽريز اِن انڊيا |pages=xii، xiv}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

سنڌي واپارين انگريزن جي آجيان ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هو پنهنجي مال کي انگريزي جهازن وسيلي موڪلڻ چاهيندا هئا ته جيئن پورچوگيزن طرفان لاڳو ڪيل محصولن کان بچي سگهن. جڏهن پورچوگيزن کي اها خبر پئي ته سنڌي واپاري پنهنجو مال انگريزي جهازن ذريعي [[بندر عباس]] موڪلڻ جو ارادو رکن ٿا ته هو چار جنگي ٻيڙين سان لاهري بندر پهتا ۽ واپارين کي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن هنن انگريزن جي جهازن ۾ مال چاڙهيو ته اهو مال درياهه ۾ ئي ضبط ڪيو ويندو. انگريزن، پنهنجي نئين اتحاد کي خراب ڪرڻ کان بچڻ لاءِ، ان معاملي ۾ سڌي مداخلت نه ڪئي. تنهن هوندي به 1635ع ۾ انگريزي واپاري ڪوٺيءَ جي قيام سان سنڌ ۾ پورچوگيزن جي سياسي ۽ واپاري بالادستيءَ جي زوال جي شروعات ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


== پورچوگيزن ۽ ڊچن وچ ۾ رقابت ==

پورچوگيزن سنڌ سان واپاري لاڳاپا قائم ڪرڻ جي ڊچ ڪوششن جي به سخت مخالفت ڪئي. 15 فيبروري 1632ع تي هڪ ڊچ جهاز سنڌ پهتو، جنهن جو مقصد هتي واپار جي امڪانن جو جائزو وٺڻ هو. پورچوگيزن ان تي سخت ردعمل ظاهر ڪيو ۽ سنڌ جي گورنر کي ڌمڪي ڏني ته جيڪڏهن ڊچ واپارين کي سنڌ ۾ واپار ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي ته هو سنڌ ڇڏي هليا ويندا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

پورچوگيز نقطه نظر بيان ڪندي پيڊرو بيريٽو ڊي ريسينڊي لکي ٿو ته جلد ئي نواب محسوس ڪيو ته ڊچ واپاري مقامي مسلمانن کي تڪليفون ڏئي رهيا آهن ۽ کين ڌمڪائي رهيا آهن، تنهن ڪري هن پورچوگيزن کان مدد گهري. سندس چوڻ موجب نواب جو خيال هو ته ڊچ ۽ پورچوگيز هڪ ئي هنڌ گڏجي نه رهي سگهندا. نتيجي طور ڊچ واپارين سان سخت رويو اختيار ڪيو ويو ۽ هو جلد ئي سنڌ ڇڏي هليا ويا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ريسينڊي |first=پيڊرو بيريٽو ڊي |title=نيويگيشن اينڊ ووئيجز ٽُو سنڌ اينڊ اِٽس ڊسڪرپشن |publisher=انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي (قلمي نسخو)}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


لڳي ٿو ته هندستان جي ٻين علائقن ۾ پنهنجو اثر رسوخ گهٽجندي ڏسي پورچوگيز سنڌ کي پنهنجي آخري مضبوط واپاري مرڪزن مان هڪ سمجهندا هئا، تنهن ڪري هنن نه رڳو انگريزن پر ڊچن جي به سنڌ ۾ داخلا جي سخت مخالفت ڪئي. هو هر ممڪن ڪوشش ڪندا رهيا ته سنڌ جي سامونڊي واپار تي سندن اجاره داري برقرار رهي.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
.

1635ع ۾ [[هرمز]] جي زوال کان پوءِ پورچوگيزن [[راس اميدِ نيڪ]]، [[بحر احمر]] ۽ [[فارس نار]] ۾ پنهنجي واپاري اجاره داري ۽ سامونڊي بالادستي جو وڏو حصو وڃائي ڇڏيو. ان کان پوءِ اوڀر وارن سامونڊي علائقن ۾ سندن اثر ڊچن جي ڪري گهٽجڻ لڳو، جڏهن ته اولهه وارن علائقن ۾ انگريزن سندن جاءِ وٺڻ شروع ڪئي. سنڌ ۾ به آخرڪار پورچوگيزن جي واپاري ۽ سياسي حيثيت ڪمزور ٿي وئي ۽ سندن جاءِ انگريزن والاري، جن ڪجهه مختصر وقفن کان سواءِ سنڌ سان پنهنجا واپاري ۽ سياسي لاڳاپا جاري رکيا.&lt;ref name=&quot;MubarakAli-Essays-Lahribandar&quot;&gt;&lt;/ref&gt;


==حوالا==
.</text>
      <sha1>h7kyd9t4irvgms33yfplmvu1qqnfnwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد شاھ بريلوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98434</id>
    <redirect title="سيد احمد بريلوي" />
    <revision>
      <id>383829</id>
      <timestamp>2026-06-09T10:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>Intisar Ali صفحي [[احمد شاھ بريلوي]] کي [[سيد احمد بريلوي]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو</comment>
      <origin>383829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="lmgtlc9ikzqopr8eomtyz42fxohbcik" xml:space="preserve">#چوريو [[سيد احمد بريلوي]]</text>
      <sha1>lmgtlc9ikzqopr8eomtyz42fxohbcik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪيوريسو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98435</id>
    <revision>
      <id>383840</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪئريبين علائقو]] [[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]]  [[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]] [[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]] [[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]</comment>
      <origin>383840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="mj0glomrmwa3lg0o700fimtsn8itlgw" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]</text>
      <sha1>mj0glomrmwa3lg0o700fimtsn8itlgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>383844</id>
      <parentid>383840</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[زمرو:ڪوراسائو]] کي [[زمرو:ڪيوريسو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>383840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="mj0glomrmwa3lg0o700fimtsn8itlgw" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪئريبين علائقو]]
[[زمرو:ٻيٽ وارا ملڪ]] 
[[زمرو:ڪئريبين ۾ ٻيٽ]]
[[زمرو:ڪيريبين ۾ ملڪ]]
[[زمرو:اڳوڻي اسپيني ڪالونيون]]</text>
      <sha1>mj0glomrmwa3lg0o700fimtsn8itlgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪوراسائو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98436</id>
    <revision>
      <id>383845</id>
      <timestamp>2026-06-09T11:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[زمرو:ڪوراسائو]] کي [[زمرو:ڪيوريسو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>383845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="3hycz3y5jvs3jgyds6yn8l75nng0yru" xml:space="preserve">{{واپس منتقل زمرو|زمرو:ڪيوريسو}}</text>
      <sha1>3hycz3y5jvs3jgyds6yn8l75nng0yru</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>